Isabel Allende

AŞKTAN
ve
GÖLGEDEN

ÇAĞDAŞ DÜNYA YAZARLARI

1. basım: 1992

2. basım: 2000

ISBN 975-510-372-4

Isabel Allende / Agencia Literaria Carmen Balcells, S.A. /

Can Yayınları Ltd. Şti. (1992)

Bu kitap, İstanbul’da Can Yayınları'nda dizildi,

Özal Basımevi'nde basıldı. (2000)

Cilt: ZE Ciltevi

Dizgi: Gülay Altunkaynak

Isabel Allende

AŞKTAN

ve

GÖLGEDEN

Türkçesi

EREN CENDEY

ROMAN

CAN YAYINLARI LTD. ŞTİ.

Hayriye Caddesi No. 2, 80060 Galatasaray, İstanbul

Telefon: (0-212) 252 56 75 - 252 59 88 - 252 59 89 Fax: 252 72 33

web sayfamız: http:/ /www.canyayinlari.com

e-posta: yayinevi@canyayinlari.com

Özgün adı

DeAmor y de Sombra

ISABEL ALLENDE`NİN

CAN YAYINLARI'NDAKİ

KİTAPLARI

AFRODİT / araştırma

AŞKTAN VE GÖLGEDEN / roman

EVA LUNA / roman

EVA LUNA ANLATIYOR / öykü

PAULA / roman

RUHLAR EVİ / roman

SONSUZ DÜZEN / roman

Isabel Allende, 1942 yılında Lima kentinde doğdu. Şili’nin eski Cumhurbaşkanı Salvador Allende’nin yeğeni olan lsabel Allende 17 yaşında gazeteciliğe başladı. General Pinochet’nin faşist bir askeri darbeyle yönetime el koymasından sonra ülkesinden ayrılmak zorunda kaldı. San Francisco’ya yerleşti. 1982’de yazdığı ilk romanı Ruhlar Evi büyük yankılar uyandırdı. Sürgünde yazdığı bu romanı kadar öteki kitaplarında da ülkesinin acılarını, ülkesine ve yitirdiklerine duyduğu özlemi masalsı, gizemli bir anlatımla dile getirdi. Yapıtlarının bir bölümü sinemaya da aktarılmıştır.

Bu öykü, birbirlerini amansızca seven, böylece sıradan bir varoluştan kendilerini sakınan bir kadınla bir erkeğin öyküsüdür. Bu öyküyü zaman-aşımına karşı koyarak belleğimde gizledim; şimdi artık bu yerin ıssız gecelerinde size anlatabilirim. Bunu, onlar ve ötekiler için yapacağım. Çünkü onlar bana yaşamlarını emanet ettiler ve şöyle dediler: Al, yaz, yoksa rüzgâr onu silip yok edecek.

I.A

BİRİNCİ BÖLÜM

BİR BAŞKA İLKBAHAR

Bizi bilimiyle böylesine masum kılan

yalnızca aşktır.

VIOLETA PARRA

Güneş, yüzünü gösterdiği ilk gün, kış aylarında toprakta birikmiş olan nemi buharlaştırdı ve bahçenin ortopedik yollarında yürüyebilen yaşlıların kırılgan kemiklerini ısıttı. Yatakta kalan, yalnızca melankolik hastaydı, gözleri kendi karabasanlarından başka şey görmeyecek, kulakları kuşların cıvıltılarına sağır kalacak olduktan sonra onun açık havaya çıkması boşunaydı. Joséfina Bianchi, o aktrist olan, yarım yüzyıl önce Çehov oynarken giydiği uzun ipekli giysisine bürünmüş, çatlak porselene benzer cildini korumak için güneş şemsiyesini açmış, yakında arılara ve çiçeklere boğulacak olan fundaların arasında yavaşça ilerliyordu.

Onun geçişini izlemek için bitkilerin arasına saklanan, onu gizliden gizliye seven hayranlarının varlığını unutmabenilerin kımıltısından fark edince, "Zavallı çocuklar," dedi seksenlik oyuncu.

Albay, pamuksu bacaklarına dayanak olsun diye iteklediği yürütgecini birkaç santim ileriye kaydırdı. Yeniden doğan ilkbaharı kutlamak ve her sabah olduğu gibi ulusal bayrağı selamlamak için Irene’nin kendisi için yaptığı karton ve teneke madalyalarını göğsüne takmıştı. Akciğerlerindeki tıkanıklık izin verdikçe, birliğine emirler yağdırıyor, titrek dedelere Campo di Marte’den uzaklaşmalarını buyuruyordu. Ne de olsa, canlı yürüyüşleriyle geçen piyadeler, cilalı çizmeleriyle onlara çarpabilirdi. Bayrak, telefon tellerinin yanında, kuş gibi çırpındı ve albayın askerleri hazırola geçtiler; hepsinin gözleri ileri çevrilmişti, davullar gümbürdüyor, sadece bu yaşlı adamın işittiği erkek sesleri kutsal ulusal marşı haykırıyordu. Saha üniforması giymiş olan bir hemşire, bazı kadınlara özgü bir halle sessizce ve fark ettirmeden ona yaklaştı, ağzının kenarından akıp gömleğini ıslatan salyasını silmek için elinde bir de peçete tutuyordu. Albay ona bir madalya takmayı ya da rütbesini yükseltmeyi önerdiyse de genç kadın onu en iyi niyetleriyle yalnız bırakarak arkasını dönüp giderken, üstünü yeniden kirletirse tokat yiyeceğini, artık başkalarının pisliğini temizlemekten bıktığını sözlerine ekledi. Acaba neden söz ediyor bu anlamsız kadın, diye kendi kendine sordu Albay, ne de olsa, krallığın bu en zengin dulundan bıkmıştı. Bu karargâhta kağıt bez kullanan bir tek oydu, çünkü bir top ateşi sırasında yaralanmış, sindirim sistemi parçalanmış ve tekerlekli bir iskemleye tutsak olmuştu. Ne var ki, bu bile onun saygı görmesine yetmiyordu. En küçük bir dalgınlığında firketelerini, kurdelelerini alıveriyorlardı, şu dünya terbiyesiz ve sahtekârlarla doluydu!

—Hırsızlar! Terliklerimi çalmışlar! diye bağırdı yaşlı dul hanım.

—Susun, nineciğim, komşular duyacaklar, dedi bakıcısı, kadının iskemlesini güneşe iterken.

Sakat yaşlı, soluğu kesilene kadar suçlamalar yağdırmaya devam etti, sonunda ölmemek için susmak zorunda kaldı, ama son kalan gücüyle gizlice önünü açıp penisini hanımlara gösteren o ahlaksızı işaret etmek için romatizmalı parmağını ileriye uzattı. O adam hiç kimsenin umuru değildi, sadece hâlâ yas giysileriyle dolaşan ufak tefek bir kadıncağız o kuru organı belli bir hayranlıkla seyrediyordu. Bu organın sahibine âşıktı ve geceleri, olur ya, karar verir de gelir diye, odasının kapısını açık bırakıyordu. -

—Utanmaz kadın! diye mırıldandı zengin dul, ama gülümsemeden de edemedi, çünkü kocasının hayatta olduğu, şişman bacaklarının arasına girmek için ona altın liralar verdiği ve bunu pek sık yinelediği o uzak zamanlar gelmişti aklına. Sonunda öyle ağır bir çantası olmuştu ki, benim diyen denizci sırtında taşıyamazdı.

— Benim altın liralarım nerede?

— Neden söz ediyorsunuz, nineciğim? dedi tekerlekli İskemlenin arkasındaki dalgın hemşire.

— Sen çaldın onları! Polis çağıracağım! .

— Uzatmayın, Tanrı aşkına, dedi öteki, aklını pek ona vermeden.

Yarı felçli yaşlıyı bacaklarına bir battaniye sarıp banka oturmuşlardı, yüzünün yarısının deforme olmasına, bir elinin hareketsizce cebinde durmasına rağmen, ceketinin dirseklerine deri yamalar yapılmış bu İngiliz şıklığındaki adam, sağlam elinde boş piposuyla, kendinden emin ve huzurlu bir biçimde oturuyordu. Postayı beklemekteydi, bu yüzden giriş kapısının karşısına oturtulmayı istemişti, Irene’yi girer girmez görmek, mektup olup olmadığını onun gözlerinden anlamak istiyordu. Yanında oturmuş güneşlenen kederli yaşlı adam, onunla konuşmuyordu, birbirlerine düşmandılar, ama bu düşmanlığın nedenini ikisi de çoktan unutmuştu. Arada bir yanlışlıkla birbirlerine bir şey soruyorlar, ama bir yanıt alamıyorlardı, bunun nedeni ise, dargınlıktan çok sağırlıktı.

Begonvillerin henüz ne yaprak, ne çiçek verdiği ikinci katın balkonunda, Beatriz Alcántara de Beltrán göründü. Bezelye yeşili süet pantolon ve aynı tonda bir Fransız gömleği giymişti. Bu renkler gözkapaklarına süzülen far ve parmağındaki yüzüğün taşı ile uyum sağlamaktaydı. Sabah makyajını tazelemiş, gecenin düşlerini unutmak ve gerilimden kurtulmak için doğu mistisizmine ait alıştırma oturumunu yapmış, tenini parlak, sindirimini kolay kılmak için bir bardak meyve suyunu içmişti; son derece hoş ve huzurlu bir görünümü vardı. Havadaki bu yeni ısınmayı fark ederek derin bir soluk aldı ve tatil yolculuğuna kaç gün kaldığını hesaplamaya koyuldu. Kış soğuk geçmişti, teninin yanıklığı solmuştu. Ayaklarının altında uzanan bahçeyi ciddi bir yüzle inceledi, ilkbaharın ilk filizleri çevreyi güzelleştirmişti, ama o duvarın taşlarına vuran ışığı ve ıslak toprağın kokusunu duymadı bile. Yediveren sarmaşık hâlâ gece yağan çiğlerle ışıldarken, konuk pavyonu, ahşap kepenkleri, kemerli tavanı ile hüzünlü bir görünüme bürünmüştü. Beatriz, evi boyatması gerektiğine karar verdi. Gözleriyle yaşlıları bir bir saydı ve buyruklarının yerine getirilip getirilmediğini anlamak için her yanı inceledi. Herkes tamamdı, bir tek o bezgin zavallı yatağındaydı, o da, kaygılarından ötürü canlıdan çok ölüye benziyordu zaten. Sonra hizmetlileri gözden geçirdi, her birinin önlüğü bembeyaz ve ütülü idi, saçları toplanmıştı, ayaklarında lastik ayakkabılar vardı. Kendi kendine mutlu bir biçimde gülümsedi, her şey yolundaydı, peşinden bir dizi salgın hastalık getiren yağmurları atlatmışlar, hiçbir müşterisi, salgın hastalıklara kapılıp gitmemişti. Şansı biraz daha yaver giderse, birkaç aylık kazanç daha garantiydi, çünkü prostatlı hasta, yazı atlatacak gibiydi.

Beatriz, gözetleme noktasından bakarken, kızı lrene’nin, ‘Tanrı’nın İsteği’ adlı huzurevinin bahçesine girdiğini gördü. Kızının özel bahçeye açılan yan kapıyı kullanmadığını fark ederek biraz öfkelendi. Bu kapı ikinci kattaki konut için açılmıştı. Beatriz, eve girip çıkarken yaşlıların bahçesinden geçmekten hoşlanmıyordu, yaşlılık onu kederlendiriyordu; onları uzaktan gözlemeyi yeğliyordu. Kızı ise, sanki onların arkadaşlığından hoşlanırmışçasına, konuklara uğramadan edemiyordu. Sanki sağırlığı ve bellek yitimini yenmek için bir dil geliştirmiş gibiydi. Şu anda takma dişlileri sevindirmek için yumuşak şekerlemeler dağıtarak onların arasında geziniyordu. Onun yarı felçli adama yaklaştığını, ona bir mektup gösterdiğini, tek eliyle açamadığı için zarfı yırtmasına yardımcı oluşunu ve yanında kalıp ona bir şeyler fısıldayışını seyretti. Sonra genç kız, öteki yaşlı ile bir yürüyüş yaptı ve annesi balkondan sözlerini işitmese bile, onların yaşlının oğlundan, gelininden, bebekten, ani hastayı ilgilendiren o tek konudan söz ettiklerini anladı. Irene, her birine tek tek gülümsedi, kimini okşadı, her birine zamanının birkaç saniyesini ayırdı, bu arada Beatriz, balkonda, ortak hiçbir yanı olmayan o delişmen genç kızı asla anlayamayacağını düşünüyordu. Birdenbire, erotik dede, Irene’ye yaklaştı, ellerini kızın göğüslerine yapıştırdı, onları, hazdan çok merakla yokladı. Kız, annesine bitmez tükenmez gibi gelen birkaç dakika boyunca kımıldamadan durdu, derken, görevlilerden biri onu görerek hemen koşup araya girdi. Ama Irene onu bir el işaretiyle durdurdu.

— Bırak yapsın. Kimseye bir zararı yok, diyerek gülümsedi.

Beatriz, dudaklarını ısırarak, gözetleme noktasından ayrıldı. Hizmetçi Rosa’nın radyodaki oyunu dinleyerek öğle yemeği için sebzeler doğradığı mutfağa yöneldi. Rosa’nın yuvarlak, esmer, yaşı olmayan bir yüzü vardı, göğüsleri kocaman, karnı yumuşacık, kalçaları pek iriydi. O denli şişmandı ki, ne bacak bacak üstüne atabilir, ne de tek başına sırtını kaşıyabilirdi. Irene, küçükken, onun her yıl bir kilo artan bu şişkoluğuna şaşarak, "Sen poponu nasıl siliyorsun Rosa?" diye sorardı. "Neler geçiyor senin aklından miniğim! Şişman olmayana güzel mi denir!" derdi, Rosa, atasözleriyle konuşma alışkanlığından ayrılmayarak.

— Irene beni kaygılandırıyor, dedi evin hanımı, oradaki taburelerin birine tüneyip meyve suyunu yudumlarken.

Rosa, hiçbir şey demedi, ama dertlerini döksün diye, radyonun sesini kapattı ve evin hanımı içini çekti: "Kızımla konuşmalıyım, kimbilir başını ne işlere sokmuştur gene, birlikte çıktığı o umutsuz tiplerin kim olduklarını bile bilmiyorum. Neden kulübe gidip tenis oynamaz, kendi sınıfından delikanlılarla tanışmaz ki? İş bahanesiyle, canı ne çekerse onu yapıyor, oysa gazetecilik bana hep kuşku uyandıran bir meslek gibi gelmiştir, hani nasıl derler, pek güven vermeyen bir iş gibi; nişanlısı Irene’nin aklından geçenleri bir bilse, ona dayanamazdı hiç, çünkü ordunun gelecekte subayı olacak birinin karısına yakışmaz böyle tuhaflıklar, ah bunları kaç kere söyledim, bin kere yineledim ... Bana gelip de söylentilere kulak asmamamı söylemesinler, yok neymiş zamanlar değişmişmiş, anladım zamanlar değişti, ama bu kadar da değil. Zaten, biliyor musun Rosa, şimdi askerler en iyi sınıf sayılıyorlar, eskisi gibi değiller. Irene’nin tuhaflıklarından bıktım, çok kaygılıyım, yaşantım hiç de kolay değil, bunu sen de pekâlâ iyi biliyorsun. Eusebio, beni dondurulmuş banka hesabı ve bir sefireye yaraşır harcamalar yığını ile baş başa bırakıp gideliberi, onurlu bir düzeyde kalabilmek için mucizeler gerçekleştirmem gerekiyor; ama artık her şey çok zor, yaşlılar yük sayılırlar, düşünüyorum da, artık yarardan çok yük ve yorgunluk yaratıyorlar, ellerinden aylık ödentileri almak güçleşti, hele o dul cadı, hep geç ödeme yapıyor. Bu işin artık pek para bırakmadığı ortada. Kızımın peşinden dolaşıp yüzüne krem sürmesi, nişanlısını ürkütmemek için Tanrı’nın emrettiği gibi giyinmesi gerektiğini söyleyemiyorum. Artık kendi kendine bakacak yaşa geldi, sen ne diyorsun? Bir de bana bak; bunca uğraşmasaydım ne halde olurdum kimbilir. Öteki arkadaşlarım gibi, kırış kırış, tavuk pençesi iz bırakmış gibi bir harita olurdu yüzüm, gözlerimin altına torbalar inerdi. Oysa bak, pırıl pırıl ve gergin bir tenim var. Yok, hiç kimse, benim tembellik ettiğimi ileri süremez; tam tersine, bu kargaşa öldürecek beni sonunda."

—Siz olup bitenlere bambaşka bir yorum getiriyorsunuz, hanımefendi.

—Kızımla neden sen konuşmuyorsun, Rosa? Sanırım, sana benden daha çok kulak verir.

Rosa, bıçağı masaya bıraktı ve hanımını pek de sevgi kokmayan gözlerle süzdü. İlke olarak, onunla her zaman değişik düşüncelerde olmuştu, hele ki konu Irene olunca. Bu kez hanımının haklı olduğunu kabul etse bile, minik kızının eleştirilmesine hiç dayanamıyordu. O da, lrene’nin yüzbaşı Gustavo Morante’nin kolunda, havaya kaldırılmış kılıçların altından geçerek kiliseden çıktığını, tüllere, çiçeklere bürünmüş o halini görmek isterdi elbette, ama bu dünyada edindiği deneyimler -radyo oyunları ve televizyon aracılığı ile- bu yaşamda ne çok acı çekildiğini ve gerçek mutluluğa kavuşmadan önce pek çok sıkıntıya katlanmak gerektiğini öğretmişlerdi.

—Onu rahat bırakalım daha iyi, hanımefendi. Cırcırböceği tek bir yaz ötermiş. Irene’nin de önünde uzun bir yaşam yok, yitik gözlerinden okunan bu.

— Tanrı aşkına! Neler saçmalıyorsun sen?

Irene, dağınık saçları ve bol eteği ile mutfağa daldı. Her iki kadını da yanaklarından öptükten sonra buzdolabını açıp içini gözden geçirdi. Annesi, tam ağzını açıp bir şeylerden yakınacakken, bir anda, her sözcüğün yararsız olduğunun bilincine vardı, çünkü sol göğsünün üzerinde el izi kalmış olan o genç kız, kendisine bir astronot kadar uzaktı şimdi.

—İlkbahar geldi Rosa, yakında unutmabeni çiçekleri açacak, dedi Irene ve bunu söylerken, karşısındakinin pek iyi anlayıp yorumlayacağı bir biçimde göz kırptı. Her ikisi de çatı penceresinden düşmüş olan o yavruyu düşünüyorlardı.

— Ne haberler var, bugün?

—Gazete için bir yazı hazırlayacağım, anne. Bir tür ermişle konuşmaya gidiyorum? Sözde mucizeler gerçekleştiriyormuş.

— Ne tür mucizeler?

—Nasırları yok ediyormuş, uykusuzluğu ve hıçkırığı iyileştiriyormuş, insanlara moral veriyor ve yağmur yağdırıyormuş, bunları söyleyince kendi de güldü.

Beatriz, kızının bu neşesini anlamayarak içini çekti. Rosa, tekrar havuçları doğramaya ve radyodaki oyunla kederlenmeye koyuldu, bir yandan da kendi kendine diri ermişlerin ortaya çıkmasıyla, ölü azizlerin işe yaramayacağını mırıldanıyordu. Irene, işe giderken ona arkadaşlık eden ve haberlerin fotoğraflarını çeken Francisco Leal’i beklerken, üstünü değiştirip ses kayıt aygıtını almaya seğirtti.

Digna Ranquileo, kırlara şöyle bir baktı ve mevsimin değişimini müjdeleyen izleri fark etti.

—Yakında hayvanların kızgınlık dönemi başlayacak ve Hipólito, sirki ile yola çıkacak, dedi iki dua arasında kendi kendine.

Tanrı ile konuşma alışkanlığı vardı. O gün, bir yandan sabah kahvaltısını hazırlarken, bir yandan da derin dualara ve itiraflara gömülmüştü. Çocukları ona, bu alışkanlığının herkesçe yadırgandığını söylerlerdi. Şu konuşmaları sessizce, dudaklarını kıpırdatmadan yapamaz mıydı? Ama anneleri onlara kulak asmıyordu. Tanrı’nın, yaşamında fiziksel bir varlık olduğunu kabul ediyor, onu kocasından daha yakın ve yararlı buluyordu. Ne olsa kocasını kıştan kışa ancak görebiliyordu. Tanrıdan çok fazla şey istememeye özen gösterirdi, çünkü bitip tükenmek bilmeyen isteklerin göksel yaratıkları bıktırdığını anlamıştı. Olsa olsa sonsuz kuşkuları konusunda onlara akıl danışıyor, kendinin ve başkalarının günahlarının affını istiyor, her türlü sevindirici olay için şükranlarını dile getiriyordu: Yağmur durduğunda, Jacinto’nun ateşi düştüğünde, bostandaki domatesler olgunlaştığında falan. Her neyse, birkaç haftadır da Efendiden Evangelina adına yardım istiyordu.

—Yalvarırım, iyileştir onu, diye dua ediyordum sabah, bir yandan da mutfaktaki ocağın ateşini canlandırmaya uğraşıp yanan odunların üzerine o dört tuğlayı oturtmaya çalışırken. Ne olur Tanrım, iyileştir onu, yoksa alıp tımarhaneye kapatacaklar.

Aslında kendisi kızının bu krizlerinin ermişlik belirtileri olduğuna asla inanmıyordu. Hele hele ayartıcı, kışkırtıcı şeytanlara hiç inanmıyordu, köy yerinde gördükleri bir filmden sonra, çenesi düşük kadınlar, dudaklardaki köpüklerin, devrik gözlerin, Satana’nın izleri olduğunu anlatmaya başlamışlardı sağda solda. İyi niyeti, doğayla yakınlığı ve bunca çocuğa analık etmenin getirdiği deneyimle, o bunun şeytani ya da ilahi hiçbir yanı olmayan fiziksel ve zihinsel bir hastalık olduğunu düşünüyordu. Kimbilir belki çocukken yapılan aşılar buna neden olmuştu ya da âdet kanamalarının yaklaşması yüzünden ortaya çıkmıştı bu haller. Ev ev dolaşıp çocukları fundaların arasından, yatakların altından çekip çıkartan Sosyal Yardım derneklerine her zaman karşı olmuştu. Çocuklar onlara tekmeler atar, anneleri, çocukların iyi bakıldığını yineler, ama onlar gene de acımadan aşılarını yaparlardı. Kanda biriken bu sıvıların organizmanın dengesini bozduğuna emindi. Öte yandan âdet kanamalarının, her ne kadar her kadının yaşamında doğal bir olay olsa da, bazılarında huy değişikliklerine yol açtığını ve kafalarına garip düşünceler taktığını düşündü. Bu korkunç hastalığın nedeni her ikisinden biri olabilirdi, ama kesin olan tek bir şey vardı: Kızı zamanla daha da halsiz düşecekti ve pek çok kötü hastalıkta olduğu gibi, zamanında iyileşemezse, sonu ya akıl hastanesi olacaktı ya da mezar. Başka çocukları da ya salgın hastalıklar ya da önlenemez kazalar yüzünden minikken ölmüşlerdi. Pek çok ailenin başına gelirdi bu. Ölen yaratık pek küçükse, ağlanmazdı ona, çünkü o doğrudan meleklerin yanına bulutların arasına çıkar, yeryüzündeki bahtsızlar için yardım dilerlerdi. Ama Evangelina’yı yitirmek onun için çok daha acı verici bir olaydı, çünkü kızın gerçek annesine karşı sorumlu hissediyordu kendini. Kızı ihmal ettiğini düşünmelerini istemiyordu, yoksa, halk arkasından çok dedikodu ederdi.

Evde en erken kalkan ve en geç yatan her zaman Digna idi. Sabah horozlar öterken o çoktan mutfakta, akşamdan kalan ocağın ılık küllerini karıştırıyor olurdu. Kahvaltı suyu kaynarken başlayan koşuşturma hiç bitmezdi. Çocukların işleri, çamaşır, yemek, bostan, hayvanlar hep onun sorumluluğu altındaydı. Günler, onun varlığını belirleyen tespih taneleri gibi birbirlerinin aynı sürer giderdi. Dinlenme nedir bilmezdi; sadece dünyaya bir çocuk getirdiği zaman işlere ara vermek zorunda kalırdı. Yaşamı, değişimlere uğramayan tekdüzeliklerden oluşuyordu; bir değişim varsa, o da gelip geçen mevsimlerdi. O sadece işi ve yorgunluğu tanırdı. Günün en sakin saati, güneşin batmaya başladığı zamanlardı, işte o zaman eline tığını alır, pilli radyosunun başına oturur, pek de akıl erdiremediği o uzak dünyalara dalar giderdi. Kendi kaderi, ona başka insanlarınkinden daha iyi ya da daha kötü gelmezdi. Kimi zaman şanslı bir kadın olduğunu bile düşünürdü, çünkü en azından Hipólito, kaba bir köylü gibi davranmazdı, bir sirkte çalışan bir sanatçıydı, yollarda dolaşır, insanlar tanır, dönüşte de inanılmaz hoş olaylar anlatırdı. Evet, içki içerdi, bunu yadsıyamazlardı, ama eninde sonunda iyi bir adamdı, diye düşünürdü Digna. Hayvanlara ağıl hazırlamak, toprağı ekmek biçmek gerektiğinde onun evde olmaması hoş değildi, ama gene de bu gezgin koca eksikliklerini örtmeyi başarırdı. Sadece sarhoş olduğunda onu dövmeye yeltenirdi ve bunu sadece büyük oğulları Pradelio, oralarda değilse yapardı, çünkü oğlanın karşısında Hipólito Ranquileo, asla elini kaldırmazdı karısına. Digna, başka kadınlara oranla çok daha özgürdü, izin almayı düşünmeksizin köyün öbür kadınlarını ziyarete giderdi, Gerçek İncil Kilisesi’nin dinsel ayinlerine katılırdı; evlatlarını da bu öğreti doğrultusunda eğitmişti. Her türlü kararı almaya alışkındı ve sadece kışın, erkeği eve dönünce, başını öne eğer, sesini alçaltır ve saygısından, bir şey yapmadan önce ona danışırdı. Ama, her ne kadar yağmur ve yoksulluk bu dönemde yeryüzüne acımasızca egemen olsa da, bu dönemin de avantajlı yanları vardı. Sakin bir dönem olurdu bu, tarlalar dinlenir, günler kısalır, sabah gün erkenden doğardı. Mumdan tasarruf etmek için saat beşte yatarlardı ve yorganın altındaki sıcaklıkta bir erkeğin değeri iyice anlaşılırdı.

Hipólito bir sanatçı olduğundan, ne tarım sendikalarına katılmış, ne de bir önceki hükümetin herhangi bir yeniliğine ayak uydurmaya kalkışmıştı, çünkü eninde sonunda her şey atalarının zamanına dönünce onu rahat bırakmışlar, pişman olacak hiçbir şey yaşamamışlardı. Digna, çiftçi ailelerinin kızı, torunu idi, bu yüzden de her zaman temkinli ve kuşkucu olagelmişti. Asla o danışmanların sözlerine inanmamış ve başından beri, tarım reformunun sonunun hüsran olacağını düşünmüştü. Bunu hep söylemişti, ama ona da kimse kulak asmamıştı. Onun kızı, Floresler’inkilerden daha şanslı olmuştu, yani Evangelina’nın gerçek ailesinden; onlar pek çok başka çiftçi ailesi gibi, umutlarını ve emeklerini o vaatler ve kargaşalıklar serüvenine harcamamışlardı.

Hipólito Ranquileo iyi bir kocanın erdemlerine sahipti, asla kavgacı ya da şiddet yanlısı bir adam olmamıştı; karısı onun başka kadınlara ya da daha beter alışkanlıklara düşkün olduğunu hiç sezmemişti. Her yıl eve biraz para getirirdi, bunun yanı sıra genellikle yararsız, ama gene de sevinçle kabul edilen armağanlarla dönerdi, herkes önemli olanın iyiniyet olduğunu bilirdi çünkü. Nazik bir yaradılışı vardı. Bu, hiçbir zaman yitirmediği bir özelliği idi, Digna’nın da dediği gibi, pek çok erkek evlenir evlenmez karılarına hayvan gibi davranırlardı, işte bu yüzden Digna da ona evlatlar doğurmaktan hep mutlu olmuştu, bunu belli bir hazla yaptığı bile söylenebilir. Onun okşamalarını aklına getirdikçe, içi bir hoş olur, ürperirdi. Kocası onu asla çıplak görmemişti, her şeyden önce, utanırdı Digna bundan, ama gene de bu onların gizli hazlarına bir gölge düşürmezdi. Kocasının söylemeyi bildiği o güzel sözlere âşık olmuştu, hem Tanrı katında, hem de sivil kayıtlar önünde bu adama varmaya karar vermişti, ilk evlilik gününe kadar kendine el değdirmemiş ve düğününe bakire olarak gelmenin huzurunu yaşamıştı. Kızlarının da aynı şeyi yapmalarını istiyordu; böylece onlara saygı duyulur, kimse onları hafiflikle suçlayamazdı; gerçi zamanlar değişmişti, şimdi kızlara söz geçirmek güçleşmişti, başını bir an çevirsen kızlar ırmağa kaçıyorlardı, köye şeker almaya göndersen saatlerce yok oluyorlardı. Onları adam gibi giydirmeye çalışıyordum, ama onlar iç eteklerini kıvırıyorlar, gömleklerin düğmelerini çözüyorlar ve yüzlerini boyuyorlardı. Ah, Tanrım, bana onları evlenene kadar namusları ile korumama yardımcı ol, işte o zaman ancak huzura erebilirim, büyük kızın başına gelen felaket, inşallah gene olmaz, onu da bağışla Tanrım, hem çok gençti, hem de ne yaptığını bilemedi, bütün bunlar zavallıcığın başına öyle çabuk geldi ki, yere yatmasına bile fırsat bırakmadan, salkımsöğüte dayayıp köpekler gibi becermişler kızımı; öteki kızlarımı da koru, başlarına böyle bir felaket gelmesin, aşağılığın biri çıkmasın karşılarına, çünkü bu kez Pradelio öldürür onu ve bu ev lanetlenir; Jacinto zaten beni yeterince utanca boğdu, zavallı küçüğüm çok acı çektirdi bana, ama bu lekemizde onun ne günahı var ki?

Jacinto, ailenin en genciydi, gerçekte onun torunu idi, büyük kızının piçiydi; kışın evlerine gelip mutfakta bir gece yatmak için yalvaran bir oduncunun günahıydı. Neyse ki, çocuk, Hipólito sirkle köy köy dolaşırken, Pradelio da askerliğini yaparken doğmayı becermişti. Böyle olunca, erkeklerin hiçbiri öç alma peşine düşmemişti, yoksa gelenekler bunu gerektirirdi. Digna ne yapacağını akıl etmişti o zaman: Onu iyice kundaklamış, at sütüyle beslemiş ve annesini kente hizmetçilik yapmaya göndermişti. Erkekler döndüğünde de olay kapanmıştı, çocuğu benimsemekten başka yol kalmamıştı. Zaten bu bebeğin varlığına alışmışlar, onu da evdeki pek çok çocuğun arasına katıp sevmişlerdi. Üstelik, Ranquileolar’ın evinde büyüyen ilk yabancı değildi o, Jacinto’dan önce, başkalarına da bakmışlardı: Ara sıra yolunu yitiren öksüzler onların kapısını çalmıştı . .. Yıllar geçtikte, aradaki yakınlıkların derecesi unutulmuş ve sonunda alışkanlıklar ve sevgi kalmıştı.

Her sabah olduğu gibi, güneş dağların üstünden yükselirken, Digna, kocasının mate çayını hazırladı ve ona kapıya yakın köşede bir iskemle hazırladı, burada hava daha temiz olurdu. Bir iki kesmeşekeri kavurdu ve her bir süt fincanına iki tane attı, büyük çocuklara nane çayı hazırlıyordu. Bir gün önceki bayat ekmeği ıslatıp ızgara demirlerinin üzerine yerleştirdi, çocuklarına sütünü boşalttı, kullanmaktan kararmış demir bir tavaya bir iki yumurta ile soğanı çırpıp döktü.

Evangelina, Los Riscos Hastanesi’nde doğalı on beş yıl olmuştu, ama Digna’ya sanki daha dünmüş gibi geliyordu. Pek çok doğum yaptığından, bebek hemen doğmuş, o da dirseklerinin üzerinden doğrularak, bebeğinin karnından çıkışını görüp öbür çocuklarıyla benzeşmesini seyretmişti: Bunun da saçları düzdü ve babası gibi karaydı, teni ise, annesinin pek övündüğü beyazlıktaydı. İşte bu yüzden, daha sonra paçavramsı bir kundağa sarıp getirdikleri bebeğin neredeyse kel kafasını örten o sarışın tüyleri görünce, hiç kuşkusuz bunun kendi çocuğu olmadığını anladı. İlk tepkisi bunu almamak ve karşı koymak oldu, ama hemşire acelesi olduğundan, durup onu dinlemedi bile ve bebeği onun kucağına atıp gözden yitti. Bebek ağlamaya başladı ve Digna, tarih kadar eski bir davranışla, geceliğinin önünü açtı ve onu memesine yaklaştırdı, bir yandan da doğum odasında yatan öteki hastalara bunun kendi kızı olmadığını, bu işte bir yanlışlık olduğunu anlatıyordu. Onu emzirdikten sonra, biraz güçlükle de olsa, ayağa kalktı ve kat sorumlusuna sorununu anlattı, ama görevli, onun yanıldığını söyleyerek, hastanelerinde böyle bir olayın asla olmadığını belirtti, bebekleri değiştirmek kurallara aykırıydı. Sözlerine, Digna’nın sinirlerinin zayıf olduğunu ekleyerek, koluna bir iğne yapıvermişti. Sonra da onu yatağına göndermişti gerisin geriye. Birkaç saat sonra Digna, Ranquileo, salonun öteki ucundaki loğusalardan birinin kopardığı gürültüyle uyandı.

- Bebeğimi çaldılar, diye bağırıyordu o da. .

Ortalığın böyle karışması üzerine, bütün hemşireler, hekimler ve hatta hastanenin müdürü bile odaya doluştular. Digna, elden geldiğince duyarlı bir yorumla kendi sorununu da anlattı, çünkü kimseyi suçlamak istemiyordu. Dünyaya getirdiği bebeğin esmer olduğunu ve kendi çocuklarına hiç benzemeyen sarışın bir bebeğin kendine teslim edildiğini ısrarla yineledi. Kocası bu kızı görünce ne düşünürdü sonra?

Hastanenin yöneticisi bu duruma pek alınmıştı: Cahil, görgüsüz kadınlar, verilen hizmete teşekkür edecekleri yerde, bir de ortalığı karıştırıyorlardı. Kadınlar susmaya ve daha iyi bir fırsat kollamaya karar verdiler. Digna, hastaneye geldiğine çoktan pişman olmuştu, bu yüzden kendi kendini suçluyordu. O güne kadar bütün çocukları evde, Mamita Encarnacion’un yardımı ile pekâlâ doğmuşlardı. Mamita, gebeliği, ilk günlerden başlayarak izler, doğumun öncesinde eve gelir, annenin ağırlığı nedeniyle üstlenemediği işleri yürütürdü. Yanında kolay doğurtmak için otlar, piskoposun kutsadığı makaslar, kaynamış temiz bezler, yara kapayıcı kompresler, meme başı çatlakları için kına çiçekleri, dikme ipliği ve tartışılmaz deneyimini de birlikte eve taşırdı. Bir yandan evi, gelecek bebek için hazırlar, hastayı, köyün ve uzak yerlerin dedikoduları ve kendi uydurduğu masallarla oyalar, böylece acıyı ona daha az hissettirmeye, zamanın daha çabuk geçmesini sağlamaya çalışırdı. O mini mini, çevik, her zaman tütün ve lavanta kokan kadın, bu yörenin bütün çocuklarının doğumunu neredeyse yirmi yıldır gerçekleştirmişti. Hizmetleri karşılığında hiçbir şey istemezdi, ama gene de mesleği sayesinde yaşayabiliyordu, çünkü kulübesinin önünden geçen herkes ona yumurta, meyve, odun, kuş, tavşan ya da yeni avlanmış bir keklik bırakır, öyle yoluna devam ederdi. Yoksulluğun en acımasız olduğu dönemlerde bile, hasatlar bereketsiz, hayvanlar sıska olurken Mamita Encarcion’un evinde hiçbir şey eksik olmazdı. Doğanın, doğumu ilgilendiren her türlü sırrını bilirdi, gerekirse bazı otlarla ve artık mumlarla gebelikleri sona erdirmeyi de becerirdi, ne var ki bunu sadece ve sadece adaletsizlikler söz konusuysa yapardı. Bilgisinin yetmediği yerde sezgilerine başvururdu. Bebek gün ışığına çıkınca göbek bağını mucizevi makaslarla keser, bebeğe güç ve sağlık dilerdi, sonra hemen tepeden tırnağa inceler, yeni doğan yaratığın bir yerinde bir sakatlık olup olmadığını gözden geçirirdi. Bir kusur bulursa, çocuğa acı çektirecek ya da aileye yük sağlayacak bir şeyse, bebeği kaderine terk ederdi, ama her şey Tanrı’nın buyurduğu gibi gerçekleştiyse şükürler eder, yaşamın acılarına ilk adımını atsın diye poposuna vururdu. Anneye, kara kanları ve kötü huyları akıtıp bitirsin diye hodanotu, barsakları temizlensin diye reçine yağı ve sütü bol olsun diye çiğ yumurta sarısı ile birayı çırpıp içirirdi. Evde üç dört gün kalır, yemek pişirir, ortalığı süpürür, aileyi doyurur ve öbür bebeklerin, çocukların bakımı ile ilgilenirdi. Digna Ranquileo’nun bütün doğumlarında bu böyle olmuştu, ama Evangelina doğduğu zaman köyün ebesi, yasadışı ilaçlar kullanıyor diye cezaevine kapatılmıştı ve bu yüzden de Digna ile ilgilenememişti. İşte sadece bu nedenle Digna hastaneye gitmek zorunda kalmış, Los Riscos’ta da kendini bir tutukludan beter hissetmişti. İçeriye girer girmez, koluna, üzerinde bir numara yazılı bir etiket bağlamışlar, gizli yerlerini tıraş etmişler, soğuk sularla ve dezenfektanlarla yıkamışlar, bunun sütünü temelli kurutacağını bilememişler ve onu kendi durumunda bir başka kadının da yatmakta olduğu çarşafsız bir yatağa yatırmışlardı. Üzerindeki her türlü altın takıyı izinsiz aldıktan sonra, onu gelip geçen herkesin seyredeceği bir yerde, kocaman bir lambanın altında doğurtmuşlardı. Karşı koymadan her şeye dayanmıştı, ama kucağında kendine ait olmayan bir bebekle çıktığı zaman, yüzü utançtan kıpkırmızıydı ve kalan yaşamında bir daha asla hastaneye adım atmamaya yemin etmişti.

Digna, soğanla çırpılmış yumurtalarla omleti pişirince bütün aileyi mutfağa çağırdı. Herkes, elinde kendi iskemlesiyle göründü. Çocuklar yürümeye başlayınca anneleri onlara özel bir iskemle verirdi, bu son derece özel ve paylaşılamaz bir eşya olurdu; Ranquileo ailesinde, ortak olmayan tek mülkiyetti iskemle. Yataklar paylaşılır, giysiler büyük hasır sepetlere konur, herkes kendine gerekeni buradan alır giyerdi. Bu evde hiçbir eşyanın sahibi yoktu.

Hipólito Ranquileo, gürültüyle çayını yudumluyor, ekmeğini yavaş yavaş çiğniyordu; dişlerinin bir kısmı dökülmüştü, kalanlar da dişetlerinin içinde sallanıyorlardı. Sağlıklı bir hali vardı, aslında hiçbir zaman güçlü bir görünümü olmamıştı, ama artık yaşlanıyordu; yıllar, üzerine kurşun gibi birdenbire çökmüştü. Karısı, bunu, belli bir hedef olmaksızın dolaşılan, düzensiz sirk yaşantısına bağlıyordu, oralarda kötü besleniyordu, yüzünü, Tanrı’nın sadece kötü kadınlarda bağışlayabileceği o ahlakdışı karışık boyalarla boyuyordu, bunlar, ne de olsa edepli insanlara zarar verecek şeylerdi. Damat diye seçtiği o yakışıklı genç, sürekli mimikler yapmaktan buruş buruş suratlı, patates burunlu, sürekli öksüren, bir söyleşinin ortasında uyuyakalan bu ufarak adama dönüşmüştü. Soğuk kış aylarında zorunlu tembellik başlayınca palyaço giysilerini giyer ve evdeki çocukları eğlendirirdi. Beyaz maskenin, gülen kocaman kırmızı ağzın altında, karısının gördüğü, yorgunluk izleri olurdu sadece. Üstelik artık yaşlandığından, evden her ayrılışında daha güç iş bulur olmuştu, karısı bunu iyiye yoruyor, kocası ile birlikte tarlada çalışacağı günleri dört gözle bekliyordu. Şimdilerde ister istemez bir ilerleme söz konusu idi ve yeni âdetler Digna’nın sırtına yeni yeni yükler yüklüyordu. Çiftçiler de pazar ekonomisi denen şeye ayak uydurmak zorundaydılar. Toprak ve ürünleri, serbest rekabete girmişlerdi ve herkes kendi randımanı kadar umutlanıyordu, alınan kararlar ve gösterilen emek, sonucu etkiler olmuştu ve okuma yazma bilmez Kızılderililer bile aynı kaderi paylaşıyorlardı, üstelik onlar avantajlıydılar, çünkü paraları vardı ve Ranquileolar gibi yoksul çiftçilerin mülklerini üç kuruşa satın alıyorlar ya da doksan dokuz yıllığına kiralıyorlardı. Ama Digna, doğduğu, çocuklarını büyüttüğü bu yerden ayrılmak istemiyordu, yoksa yeni yapılan o tarım kooperatifinin bir bölümüne taşınabilirlerdi. Oraya sabahları mülk sahipleri gelip gerekli işçiyi alır götürür, ortaklaşa elde edilmesi gereken kârı da ortadan kaldırmaya bakarlardı. Bütün bunlar yoksulluk içinde yoksulluk demekti. Oysa Digna, ailesinin, atalarından miras kalan toprağı işlemesini istiyordu, ne var ki gün geçtikçe büyük kuruluşlardan korunmak güçleşiyordu, hele ki, bunca karışık işlerde yanında ona dayanak olacak bir erkek yokken.

Digna Ranquileo, kocasına acırdı. Et yemeğinin en iyi yerini, yumurtanın en büyüğünü, çorap ve bel kuşağı örmek için yünün en yumuşağını kocasına ayırırdı. Ona böbreklerini ve zihnini dinlendirsin, kanını temizlesin, uyku versin diye değişik otlar kaynatır içirirdi, ama gözle görülen oydu ki, Hipólito bütün bu bakıma rağmen yaşlanıyordu. O anda iki çocuk, çırpılmış yumurtanın kalanına saldırmışlardı, ama babaları onları kayıtsızlıkla izliyordu. Genellikle onları ayırmak için sille tokat araya girerdi, ama şimdi gözleri Evangelina’dan başkasını görmüyor, bakışları ile onu izlerken, kızının sirkte gördüğü o tuhaf değişimlerden birine uğrayacağından korkarmış gibi bakıyordu. Derken kız, dağınık saçlı aceleci oğlanların arasına karışıyordu. Görünümünde hiçbir şey, birkaç saat sonra, tam öğlen vakti ortaya çıkacakları belli etmiyordu.

— İyileştir onu Tanrım, diye yineledi, bir yandan da kendi kendine konuştuğunu görmesinler diye önlüğü ile yüzünü kapadı Digna.

Öyle hoş bir sabahtı ki, Hilda, kahvaltıyı, fırınla ısınan mutfakta yapmayı önerdi, ama kocası ona küçükken akciğerlerinden rahatsızlandığı için üşütmemesi gerektiğini anımsattı. Takvime göre, hâlâ kıştı, ama sabahları duyulan bu ısınma ve tarla kuşlarının şarkıları ilkbaharın geldiğini müjdeliyordu. Yakacaktan tasarruf etmeliydiler. Zaman kıtlık zamanıydı, ama karısının kırılganlığı yüzünden Profesör Leal, gaz sobasını yakma konusunda ısrar ediyordu.

Hilda, tabak çanağı yerleştirirken, Profesör Leal, paltosu, kaşkolu ve terlikleri ile bahçeye çıktı ve minik tabaklara kuş yemi, minik kaselere de su koydu. Ağaçtaki minicik filizleri fark etti ve ağaçların yakında yapraklara bürüneceğini, göçmen kuşlar için yemyeşil bir yerleşim yeri oluşturacaklarını düşündü. Kuşların özgürce uçmalarını seyretmek ona keyif verirdi, kafeslerden nefret ederdi; her an göz önünde bulundurma hevesiyle kuşların kafeslere kapatılmalarının bağışlanamaz bir şey olduğunu düşünüyordu. Ayrıntıya inecek olunursa, bu onun anarşik ilkelerine de ters düşüyordu: Özgürlük insanoğlunun ilk hakkı ise, kanatlı olarak doğmuş o yaratıkların nasıl hakkı olmazdı ki...

Oğlu Francisco çayın hazır olduğunu söyleyerek, onu mutfağa çağırdı, üstelik José de onları görmeye gelmişti. Profesör, adımlarını sıklaştırdı, onun cumartesileri böyle erken gelmesine alışık değildi, her zaman oradan oraya koştururdu. Onun sofrada oturduğunu görünce, ilk farkına vardığı şey, oğlunun ensesindeki saçların dökülmeye başladığı oldu.

— Nasılsın oğlum? Bir şey mi oldu, diye sordu, elini onun omzuna şöyle bir vurarak.

— Yok, baba. Annemin hazırladığı şöyle güzel bir kahvaltı edeyim dedim.

Ailenin en iri, en yapılı üyesi oydu, Leal ailesine özgü uzun kemikler ve kartal burun onda yoktu. Güneyli bir balıkçıya benzerdi ve görünümündeki hiçbir şey, ruhunun yumuşaklığını ele vermezdi. Liseyi bitirir bitirmez papaz okuluna girmişti ve bu kararı babası dışında kimseyi şaşırtmamıştı. Çünkü çocukluğundan beri evde bir Cizvit papazı gibi dolaşmıştı, bütün gün banyo havlularına sarınıp piskopos olduğunu hayal eder, ayinler düzenlerdi. Bu eğilimlerinin bir açıklaması bulunamıyordu, çünkü evde kimse dinle ilgilenmez, bir tek anne kendini Katolik olarak nitelendirir, ama o da evlendiğinden beri kiliseye ayine gitmezdi. Profesör Leal, oğlunun bu kararı almasına ses çıkartamamıştı, çünkü oğlu gene papaz giysisi değil işçi pantolonları giyiyor, bir manastırda değil de işçi sınıfının yaşadığı varoşlarda oturuyor ve ruhani gizlerle değil, bu dünyayı ilgilendiren trajik olaylarla ilgileniyordu. José’nin üzerinde büyük ağabeyinden aldığı bir pantolon vardı, gömleği yıkanmaktan solmuştu, onun üzerine de annesinin ördüğü bir yün yelek geçirmişti. Genellikle para kazanmak için musluk onarımcılığı yaptığı için elleri nasır doluydu.

— Hıristiyanlık kursları düzenliyorum, dedi yavaşça.

— Ha, sahi, dedi Francisco, olaydan haberi olduğunu belli etmek için. Her iki kardeş mahalle kilisesinin muayenehanesinde gönüllü olarak hizmet veriyorlardı. Bu yüzden ağabeyinin neler yapıp ettiğini bilirdi.

— Ah José, politikadan uzak dur, diye araya girerek yalvardı Hilda. Gene hapislere mi düşmek istiyorsun?

José Leal’in en son düşüneceği şey, kendi güvenliği idi. Başkalarının başına gelenlerle öylesine ilgiliydi ki. Üzerinde, taşınması güç bir acı ve adaletsizlik yükü taşıyordu sanki. Kendi inancını sınamak için onu bunca kederlere boğan Tanrı’ya bazen yakınıyordu: İlahi sevgi var idiyse, insanlığın bunca acı çekmesi nedendi, yoksa bir şaka mıydı bu?

Açları doyurmak, yetimleri korumak için öyle dolambaçlı yollara başvurmak zorunda kalıyorlardı ki, papaz okulunda edindiği o ruban havasını yitirmişti. Sabırsızlık ve acıma duyguları ile boğuşup duruyordu. Babası onu öbür çocuklarından her zaman ayırmıştı, çünkü kendi felsefi ülkülerinin onda da yansıdığını düşünüyordu. Ne var ki oğlu, Hıristiyanlığın o barbar hurafelerine yönelmişti. Şimdilerde acısı hafiflemişti, sonunda José’nin dinsel çağrıya uymasını bağışlamış ve geceleri karısını üzmemek için başını yastığa gömüp ağlamaktan vazgeçmişti. Önceleri, ailede bir rahip olmasından dehşetli utanç duyuyordu.

— Buraya asıl seni bulmak için geldim, dedi José, Francisco’ya dönerek. Gecekondu mahallesinde oturan bir kız çocuğunu ziyaret etmelisin. Bir hafta önce çocuğa tecavüz etmişler, o günden beri konuşmaz olmuş. Sen kendi psikolojik yöntemlerinle belki bir şeyler yapabilirsin, Tanrı bunca sorunla başa çıkamıyor.

—Bugün olmaz, Irene ile bazı fotoğraflar çekmeye gideceğim, ama yarın gider görürüm o kızı. Kaç yaşında demiştin?

— On yaşında.

—Aman Tanrım! Böyle minik bir yavruya hangi canavar saldırmış ki, diye sesini yükseltti Hilda.

— Babası yapmış.

— Yeter artık, diye sözlerini kesti Profesör Leal. Annenizin hastalanmasını mı istiyorsunuz?

Francisco, herkese çay koydu; sofraya derin bir sessizlik çöktü, herkes Hilda’yı oyalamak için yeni bir konu bulmaya çalışıyordu. Bu erkeklerden oluşan ailenin tek kadını olan Hilda, tatlılığını ve huzurunu herkese benimsetmişti. Onun bezgin olduğu bir durumu hiç kimse hatırlamazdı. Onun olduğu yerde, ne çocuklar kavga eder, ne kimse kimseyi kıracak bir söz etmeye cesaret ederdi. Francisco, küçükken, annesinin, bu dünyanın kabalığından yıpranarak bir sis gibi eriyip yok olacağını düşünüp korkardı. İşte o zaman onun yanına koşar, varlığını, sıcaklığını, önlüğünün kokusunu, sesinin tınısını duyabilmek için ona sıkı sıkı sarılırdı. O zamandan bu yana çok yıllar geçmişti, ama annesine duyduğu o yumuşacık sevgi, hâlâ kendisi için en sağlam dayanaktı.

Javier’in evlenmesinden ve José’nin papaz okuluna yazılmasından sonra evde bir tek Francisco kalmıştı. Hâlâ çocukluğundaki odada, çam ağacından yapılmış eşyaların ve kitaplarla dolu rafların arasında yaşıyordu. Arada sırada kendi başına bir ev kiralamayı düşünmüştü, ama ailesinin dostluğundan hoşlanıyor, onlara yeni ve anlamsız bir acı daha çektirmek istemiyordu. Çünkü onlar için bir evladın evden ayrılması ancak üç nedenle olabilirdi: Savaş, evlilik ve kiliseye bağlanma. Daha sonraları dördüncü bir gerekçe daha doğacaktı: Polisten saklanma.

Lealler’in evi, küçük, eski, sade, her zaman boyanmaya ve onarılmaya gereksinmesi olan bir yerdi. Geceleri tatlı tatlı gıcırdardı, yaşlı ve yorgun bir romatizmalı hastayı andırırdı. Yıllar önce Profesör Leal çizmişti buranın planını, onun düşüncesine göre en gerekli olan şey, bütün bir yaşamın geçeceği geniş bir mutfaktı, buraya ayrıca gizli bir de baskı makinesi kurulmuştu; çamaşır asacak ve kuşların uçuşunu seyredecek bir bahçe ve çocukların yataklarına yetecek sayıda ve büyüklükte odalar olduktan sonra daha ne istenirdi ki? Arada sırada evin darlığından ya da basitliğinden yakınacak biri olursa Profesör Leal’in yanıtı, önemli olan ruhun genişliği ve neşesidir, biçiminde olurdu. Buraya yerleştiklerinden beri, başı derde giren arkadaşlar, savaş yüzünden Avrupa’dan kaçan akrabalar için her zaman yer ve iyi niyet bulundurmuşlardı burada. Sevgi dolu bir aileydiler. Delikanlılığa geçiş sırasında, bıyıklarını tıraş etmeye başladıkları o günlerde bile oğlanlar hâlâ ana-babalarının yataklarına dalıp sabah gazetesi okumaktan hoşlanırlardı, Hilda’ya sırtlarını kaşıması için yalvarırlardı bile. Büyük oğlanlar evden ayrılınca Lealler, evin kendilerine büyük geldiğini fark ettiler,köşelerde gölgeler, koridorlarda yankılar duymaya başladılar, ama bir süre sonra torunlar doğdu ve evin eski gürültüsü, neşesi geri döndü.

—Çatıyı onarmak ve boruları değiştirmek gerekiyor, derdi Hilda, ne zaman yağmur yağsa ya da bir boru su kaçırsa.

—Neden? Teruel’deki evimiz hala bizi bekliyor, Franco ölünce İspanya’ya döneceğiz nasılsa, derdi kocası.

Profesör Leal, bindikleri gemi Avrupa kıyılarından ayrıldığı andan beri ülkesine geri dönebilme hayali ile yaşardı. Candillo’nun [1] yaptıklarına alınan Profesör, onun mezara girdiğini öğrenene kadar ayağına çorap giymeyeceğine yemin etmişti, ama bu sonun bunca gecikeceğini ummamıştı. Bu kararı yüzünden ayaklarında nasırlar çıkmış, işinde de pek çok dertler yaşamıştı. Önemli kişilerle tanıştığı ya da kolejlere, liselere sınav yapmaya gittiği zamanlarda, kocaman, lastik okul ayakkabılarının içindeki çıplak ayaklar, insanlarca yadırganmıştı. Ama son derece onurlu bir insan olduğundan ve açıklamalar yapmaktansa, tuhaf bir yabancı yerine konmayı ya da yoksulluktan çorap alamadığının düşünülmesini yeğliyordu. Ailesi ile birlikte dağa gitme fırsatını bulduğu o tek seferde, karı yakından görebilmişlerdi, ama o saatlerde otelde soğuktan donan ve moraran ayaklarının acısını dindirmeye uğraşmıştı.

—Haydi bir çift çorap giy, Franco senin bu inadını çok mu önemsiyor sanki, diye yalvarmıştı o zamanda Hilda.

Ama kocası ona vakur gözlerle bakmış ve şöminenin yanında tek başına oturmayı yeğlemişti. Sonunda bu büyük düşman ölmüş ve o gün bütün felsefesini yansıtan kırmızı parlak çoraplar geçirmişti ayağına, ne var ki, yarım saat dolmadan onları çıkartıp atmak zorunda kalmıştı. Çünkü, çorapsız gezmeye öyle uzun süredir alışmıştı ki, artık onlara dayanamaz olmuştu. Bunun üzerine, bu sıkıntısını dile getirememiş ve yeni yerleştiği bu ülkeyi demir yumruğu ile yöneten general düşene kadar çorap giymeyeceğine yemin etmişti.

—Bu Allah’ın cezası ölünce giyeceğim, diyordu. Cehenneme kırmızı çoraplarımla gitmek istiyorum!

Ölümden sonra yaşam olduğunu inanmıyordu, ama soylu bir davranışta bulunmak için bazı önlemler almak gerekebiliyordu. İspanya’da kurulan demokrasi ona çoraplarını iade edememişti, üstelik ülkesine geri de dönememişti, çünkü oğulları, torunları ve Güney Amerika’ya saldıkları kökler onları buraya bağlamıştı. Ve ev gene de gerekli onarımlara kavuşamamıştı. Askeri darbeden sonra, ailenin başka sorunları ortaya çıkmıştı. Politik görüşlerinden ötürü Profesör Leal istenmeyen kişiler listesine alınmış ve emekli olmaya zorlanmıştı. İşsiz kalmak onun iyimserliğini bozmamıştı, mutfaktaki baskı makinesinde edebiyat dersi vereceğine dair el ilanları basmış ve bunları elinin erebildiği her yere dağıtmıştı. Bulabildiği tek tük öğrenci, aile bütçesine az da olsa katkıda bulunuyordu, gene basit yaşamlarını sürdürüyor ve Javier’e yardım etmeyi sürdürüyorlardı. Büyük oğulları, karısını ve üç çocuğunu geçindirmek için oldukça zorlanıyordu. Lealler’in yaşam düzeyleri de düşmüştü. Gittikçe daha az konsere, tiyatroya gidebiliyorlar, daha az dergiye, kitaba, plağa abone olabiliyorlardı. Onları oyalayan ve neşelendiren şeylere daha az para harcar olmuşlardı. Bir süre sonra Javier de iş bulamaz oldu ve babası bahçeye bir iki oda ve bir banyo daha yapıp oğlunun ailesini de yanına almaya karar verdi. Üç erkek kardeş hafta sonları buluşuyorlar, Profesör Leal’in buyrukları doğrultusunda tuğlaları diziyorlardı. Babaları da okunmuş kitaplar satan bir tezgâhtan edindiği bir cep kılavuzuna bakarak veriyordu bu buyrukları. Hiç kimsenin bu işte deneyimi olmadığından ve cep kılavuzunun bazı sayfaları eksik olduğundan evin duvarları çarpık yükselmişti. Buna çözüm olarak da sarmaşık sardırmaya karar vermişlerdi. Javier, son âna kadar ailesine dayanarak yaşama düşüncesine karşı çıkmıştı. O da babası gibi gururlu ve onurlu bir kişiliğe sahipti.

—Üç kişinin doyduğu yerde, sekiz kişi de doyar, demişti Hilda, gene her zamanki gibi cömertçe. Genellikle bir karar aldığında, artık ona karşı çıkmaya olanak yoktu.

—Bunlar kötü dönemler oğlum, birbirimize yardım etmeliyiz, demişti Profesör Leal de.

Sorunlara karşın, yaşantısından hoşnut görünüyordu, bütün varlığını ve karakterini belirleyen bu devrimci tutku da olmasa ilk gençliğinden beri daha huzurlu bir kişi olabilecekti. Enerjisinin, parasının ve zamanının büyük bir bölümünü ideolojik ilkelerini yaymak için harcamıştı. Üç oğlunu da bu doktrinin ışığında yetiştirmiş, küçüklüklerinde her birine, mutfaktaki baskı makinesini kullanmayı belletmiş, onlarla birlikte fabrika kapılarında, polisten gizlenerek el ilanları dağıtmıştı. Hilda, her türlü sendika toplantısında onun yanında olmuş, yorulmak bilmeyen elleriyle her zaman tığ ya da şiş işleyip durmuş, yün dolu torba dizlerinde beklemişti. Kocası arkadaşlarına söylevler çekmeye başlayınca, o anıların tadını çıkartarak, duygularını nakşederek, hasretlerini yeniden yüreğine yerleştirerek gizli bir dünyada yiter, bu kendine yabancı politik tartışmaların gürültüsünü işitmez olurdu. Kendi kendine uzun, ama tatlı bir arındırma dönemi uygulamış ve sonunda yaşanan acıların pek çoğunu unutmayı başarmış, sadece mutlu anların tadını anımsamayı öğrenmişti. Asla savaştan, gömdüğü ölülerinden, geçirdiği kazadan, sürgüne gelişinden söz etmezdi. Onu yeni tanıyanlar, bu seçici belleğin parlaklığını, küçükken geçirdiği kaza sonucu başını çarpmasına bağlarlardı, ama Profesör Leal, pek çok küçük ayrıntıyla ve işaretle onun hiçbir şeyi unutmamış olduğunu sezerdi. Sadece eski acıları yeniden gündeme getirmek istemiyordu ve bunlardan söz etmeyerek, sessizlik içinde onları eritip yok etmek istiyordu o kadar. Karısı ona öyle uzun bir yol boyunca yoldaşlık etmişti ki, Profesör Leal, onsuz bir yaşam dilimi anımsayamaz olmuştu. Bütün gösterilerde, yanında kendinden emin bir yürüyüşle gelen, karısıydı. Birbirlerine son derece derin bir anlayış göstererek büyütmüşlerdi oğullarını da. Kendilerinden daha çok gereksinmesi olanlara yardım etmiş, grev gecelerinde, avlularda sabahlamış, kocasının maaşı yetmez olunca başkalarına dikiş dikmeye başlamıştı. Savaşta ve sürgünde kocasına aynı heyecanla eşlik etmiş, eşyalarını gemiye yükledikleri gün sükûnetini yitirmemiş, göçmen dolu bir geminin üçüncü sınıf kamarasında bir battaniyenin altında titreyerek uyurken yakınmamıştı. Hilda, kocasının her türlü tuhaflığını kabul etmişti -az buz değildi üstelik tuhaflıkları- dinginliğini hiçbir zaman yitirmemişti, çünkü bunca uzun süren bir ortak yaşamda, kocasına duyduğu sevgi günden güne artmıştı.

Çok yıllar önce, İspanya’nın küçük bir köyünde sarp kayalıklar ve bağlar arasında, kocası ona evlenme teklif etmişti. Hilda ona, Katolik olduğunu, bu inancını sürdürmeye kararlı olduğunu, kişisel olarak Marx’a bir düşmanlık beslemediğini, ama gene de yataklarının başucunda Marx’ın portresini istemediğini ve çocuklarının ölünce cehenneme gitmemeleri için vaftiz edilmeleri gerektiğini söyledi. Mantık ve edebiyat öğretmeni olan Leal, ateşli bir komünist ve tanrıtanımaz biriydi. Ne var ki sezgileri güçlü bir adamdı ve aşık olduğu bu aydınlık gözlü, kırılgan ve kızıl saçlı kızın düşüncelerini değiştiremeyeceğini hissettiğinden onunla uzlaşmaya karar vermişti. O dönemde tek seçenek bu olduğundan kilisede evlenmeye karar vermişlerdi, çocuklar vaftiz edilecekler, ama laik okullarda okuyacaklardı, baba erkek, anne ise kız çocukların adını koyacaktı. Gömüldükleri mezarın başına haç konmayacak, mezartaşına Profesör Leal ’in kaleme alacağı bir cümle yazılacaktı. Hilda da bunları kabul etmişti, çünkü elleri piyanist gibi incecik olan, damarlarında kan değil ateş dolaşan bu adam, her zaman aradığı arkadaştı, yoldaştı. Kocası her zamanki dürüstlüğü ile, sözlerini tuttu, ama Hilda aynı şeyi yapamadı. İlk çocukları doğduğu gün kocası savaştaydı; onların yanına döndüğünde, çocuğa Javier adı konmuştu bile; bu, büyükbabasının adıydı. Anne gerçekten acınacak bir durumdaydı ve kavga çıkarmanın sırası değildi, ama aslında kocası bu çocuğa Lenin’in ilk adı olan Vladimir adını vermeyi kararlaştırmıştı, en azından kendisi böyle çağıracaktı. Ama ağzından ne zaman bu ad çıksa, karısı kimi çağırdığını sormuş, çocuk ona korku dolu gözlerle bakmış ve yanıt vermemişti. İkinci doğumun hemen öncesinde Hilda bir sabah uyanmış ve gördüğü düşü anlatmaya koyulmuştu: Bir erkek çocuk doğuruyordu ve adını José koymaları gerekiyordu. İki hafta deli gibi tartışmışlardı ve sonunda bir anlaşmaya varmışlardı: Çocuğun adı José İlyiç olacaktı. Sonra yazı tura atmışlar ve hangi adla çağrılacağına böylece karar vermek istemişlerdi ve gene Hilda kazanmıştı, ama bu kez onu suçlayamazdı, çünkü devrimci önderin adı, kaderi zorlayamamıştı. Birkaç yıl sonra da son oğulları doğmuştu; bu dönemde Leal, Ruslara olan sevgisini yitirmiş, kendinin de Ulianov diye çağrılmasını istemez olmuştu. Hilda bu oğluna Assisili ermiş Francisco’nun adını vermişti, çünkü o, yoksulların ve hayvanların koruyucusu bir ermişti. Belki bu yüzden, belki en küçük oğlan olduğundan ya da babaya en çok o benzediğinden, annesi bu çocuğunu çok kayırmış, ona özel bir sevgi göstermişti. Oğlan da annesinin bu sevgisine kusursuz bir Ödipus kompleksiyle karşılık vermiş ve erginlik çağında bu dünyada başka kadınlar da olduğunu, hormonlarının da yardımı ile anlayana kadar, annesine müthiş bir tutkuyla bağlanmıştı.

O cumartesi sabahı Francisco çayını içmeyi bitirdi, içinde fotoğraf makinesi olan çantasını yüklendi ve ailesinden izin istedi.

— Motosiklette rüzgar öldürücüdür, sakın üşütme, dedi annesi.

— Karışma artık, o çocuk değil ki, diye söze karıştı kocası ve oğlanlar buna gülümsediler.

Evangelia’nın doğumundan sonraki ilk aylarda Digna Ranquileo, başına gelenlere çok ağladı, evde doğurmaktansa hastaneye gittiği için Tanrı’nın kendini cezalandırdığını düşünüp kahroldu. " Acılar içerisinde doğuracaksın, " deniliyordu İncil’de açıkça, papaz efendi de böyle söylemişti. Ama Tanrı’nın kararlarına da karşı çıkılamazdı. Bu açık renk gözlü, sarışın kız belki de onun kaderinde vardı. Gerçek İncil Kilisesi’nin ruhani yardımı ile, bu zavallıcığı kabullenmiş ve sevmeye başlamıştı, tuhaflıklarına da alışmıştı. Sık sık Floresler’in alıp gittiği, ama aslında kendine ait olan o kızı düşünüyordu. Kocası onun daha sağlıklı ve güçlü göründüğünü, o ailede daha iyi bakılacağını söyleyerek onu teselli ediyordu.

— Floresler’in geniş bir arazisi var. Yakında bir de traktör alacakları söyleniyor. Hem onlar daha okumuş insanlar, tarım sendikasına bile üyeler, diye düşünceler üretiyordu Hipólito, ama bunlar Floresler’in evine o uğursuzluk gelip çökene kadar söylenmiş sözlerdi.

Doğumdan sonra her iki anne, kızlarını değiş tokuş etmeyi denemişler, ama hastanenin müdürü, onların doğumda bebeklerin saç renklerini görüp de böyle bir şey istemelerine karşı çıkmıştı. Üstelik onları yönetimi kötülemekle suçlayıp hapise göndermekle bile tehdit etmişti. Babalar araya girip çocukları değiştirmeyi önermişler, ama anneler bu işi yasal olarak yapmakta ayak diremişlerdi. Şimdilik kucaklarındaki çocukları koruyup karışıklığın yasalarca ve kurullarca anlaşılıp düzeltilmesini beklemeye karar vermişlerdi. Ne var ki, Sosyal Yardımlaşma’nın grevi, nüfus kayıt bürosunun yangını araya girmiş, personel değişmiş, arşivler yok olmuş ve adalete kavuşma umutları uçup gitmişti.

Bu değişik bebekleri, kendi çocuklarıymışçasına büyütmeye karar vermişlerdi. Aslında birbirlerine yakın oturuyorlardı, ama karşılaşmak için fazla fırsat çıkmıyordu, herkesin son derece yalıtılmış bir yaşantısı vardı. Başlangıçtan beri birbirlerinin çocuklarının vaftiz annesi olmayı ve kızlarına aynı adı vermeyi kararlaştırmışlardı, böylelikle çocuk yeni soyadına geçse bile, adını yadırgamayacaktı. Çocuklar anlayacak yaşa gelince onlara gerçeği de anlatmışlardı, çünkü nasılsa er geç bu ortaya çıkacaktı. O yöredeki herkes, karışan Evangelinalar’ın öyküsünü duymuştu; mutlaka biri günün birinde kızlara bu gerçeği anlatacaktı.

Evangelina Flores, esmer, tipik bir köylü kızıydı, pırıl pırıl gözleri, geniş kalçaları, iri göğüsleri vardı. Bacakları da şişman ve sağlam yapılıydı. Güçlü ve neşeli bir kızdı. Ranquileo’ların şansına düşen kız ise, ufak tefek, kırılgan, huysuz, ay çarpmış bir kızdı. Hipólito ona özel bir sevgi, saygı ve beğeni besliyordu, o pembe beyaz ten, o açık sarı saçlar, bu ailede öyle garip duruyordu ki. Evdeyken oğlanlar kızı incitmesin ve kendi kanlarından olmayan bu kıza bir art düşünceyle yaklaşmasın diye müthiş dikkat ederdi. Birkaç kez Pradelio’nun onu gıdıkladığını, gizlice orasını burasını ellediğini görmüş ve oğlunu öyle kötü dövmüştü ki, oğlanın hayatta kalması bir mucizeydi. Çünkü her şeye rağmen Evangelina, hem insanların, hem de Tanrı’nın huzurunda onların kardeşi sayılmalıydı. Ama Hipólito’nun evde kaldığı kış ayları sayılıydı, geri kalan dönemde de buyruklarının yerine getirilmesini isteyemezdi.

Bir sirke takılıp evden kaçtığında Hipólito on üç yaşındaydı; bu mesleğe gönül verdikten sonra, başka hiçbir şeyi görmemişti gözü. Karısı ve çocukları, havalar ısınıp büyük sirk çadırı kuruldu muydu ayrılacağını anlıyorlardı. Köy köy dolaşıyor, yoksulları karnaval gösterilerinde eğlendiriyorlardı. Bu çadırın altında pek çok görev üstlenmişti. Başlangıçta cambazlık ve trapez sanatçılığı yapmıştı, ama yıllar dengesini ve gücünü alıp götürmüştü. Sonra bazı yoksul panayırları dolaşıp hayvan terbiyeciliğini denemişti, ama bu onun sinirlerini yıpratmıştı. Sonunda da palyaço olmaya razı olmuştu. Onun yaşamı da herhangi bir çiftçininki gibi yağmurların düzenine, güneşin açmasına bağlıydı. Soğuk ve yağışlı aylar yoksul sirklere yaramazdı; o da bu yüzden kışı evde geçirirdi, ama ilkbaharın uyanması ile birlikte ailesiyle vedalaşır, hiçbir kaygı duymadan evden ayrılırdı; tarla işleri ve çocukların eğitimi karısına kalırdı. Gerçi karısı bu işleri daha iyi beceriyordu, çünkü damarlarında kuşaklardan beri çiftçilik yapan ailelerin kanı dolaşıyordu. Kocası son kez hasat parasını cebine koyup giysi ve yiyecek almak için köye indiğinde sarhoş olup kalmış, neyi var ne yoksa çaldırmıştı. Aylarca Ranquileolar’ın sofrasında şeker olmamıştı, kimse yeni ayakkabı giyememişti; bundan sonra da tüm ticari etkinlikler evin hanımına bırakıldı. Zaten o da böyle olmasını yeğliyordu. Evlendiği günden beri, hem ailenin, hem de tarım çalışmalarının yükü Digna’nın omuzlarındaydı. Onu ya evdeki lavaboya eğilmiş, ya da tarlada sapanın izinden yürürken ve eteğinde her zaman çocuklar kaynaşan haliyle görmek olağandı. Sonra Pradelio büyümüş, oğlunun kendine bütün bu işlerde yardım edeceğini ummuştu, ama oğlu on beş yaşındayken çevrenin en uzun boylu, en iri yapılı genci olduğundan askerliğini yaptıktan sonra polislik mesleğine girdi ve bu da herkesçe olağan karşılandı.

İlk yağmurlar düşmeye başlayınca, Digna, iskemlesini verandaya çeker, yolun kıvrımını gözlemeye başlardı. Her zaman işleyen elleri ya hasır sepetler örer, ya küçüklerin giysilerini onarır, gözleri sık sık patikaya çevrilirdi. Derken günün birinde ansızın Hipólito, elinde karton valiziyle görünüverdi. Artık nesnelleşmiş olan bütün hasretleri bu bavula yüklü olurdu; uzaktan yaklaşırken her yıl daha yavaş yürüyor olurdu, ama her zaman şakacı ve duyarlı idi. Digna’nın yüreği, yıllar önce gezici bir sirkin bilet gişesinde yeşil, sarı üniformasıyla oturan, müşterileri o derin kara gözleriyle içeriye davet eden adamı gördüğü ilk gündeki gibi çarpmaya başlardı. O zamanlar çekici bir yüzü vardı, henüz yüzüne palyaço boyaları sürülmemişti. Karısı onu asla içinden geldiğince karşılayamamıştı. Genç kız gibi heyecanlanır, gözyaşlarını saklamak için hemen onun boynuna sarılır, ayrı geçen aylar onda bir ürkeklik yarattığından, onu saygılı bir biçimde karşılar, gözlerini yere eğer, yüzü kıpkırmızı olurdu. İşte erkeği dönmüştür; artık her şey bir süre için değişik olacaktır, artık yokluğunun acısını çıkartmak için her şeye kocası bakacaktır. Sonraki aylarda Digna, İncilindeki iyi ruhlara yakarır, yağmurların kesilmemesini, kışın donup kalmasını isterdi.

Çocuklar içinse babanın eve dönüşü hiç de önemli bir olay sayılmıyordu. Günün birinde okuldan ya da işten döndüklerinde, onun kapının yanındaki hasır taburede oturduğunu görürler, elinde çay fincanı, sonbahar renkli ve görünümlü bu adamın hiç gitmediğini sanırlardı. Sanki o hep tarlalarda, evde, üzüm salkımları sarkan pergolenin altında, bahçedeki köpeklerin yanında vardı gibi" gelirdi. Küçük çocuklar analarının gözlerindeki sabırsızlığı, kocasına hizmet ederkenki canlılığını, kocasının hiçbir şeyden tedirgin olmaması için çırpınmasını fark ederlerdi. Tevrat, babaya duyulan saygı evin temel direğidir derdi, bu yüzden ona evde Tony Chalupa demek, bu adla çağırmak, palyaçoluk mesleğinden söz etmek, sorular sormak yasaktı. Anneleri, bekleyin, kendi canı çekince anlatır, derdi sürekli. Gençliklerinde, Hipólito, bir topun içine konup sirk çadırının bir ucundan ötekine fırlatılırdı, yüzünde donuk bir gülümseme ile düşünce ağın üzerindeki tozlar havalanırdı; bu korkuyu atlattıktan sonra onu seyreden çocukları, atmaca gibi uçan babalarıyla gurur duyarlardı. Daha sonraları Digna, çocuklara sirke gitmelerini yasakladı, babalarının balerin gibi ayaklarının üzerinde dönmesini görmemeliydiler, onu o güçlü haliyle anımsamalıydılar, babalarının o grotesk palyaço giysilerinden, o yırtık pırtık, soluk kostümlerden, düşüp kalkan, yalan yanlış konuşan ve anlamsızca gülen bu adamdan utanmasınlar istiyordu. Sirk, Los Riscos’a varınca kelleşmiş bir ayıyı peşinden sürükleyerek, yöre halkına megafonlarla çağrı yaparak herkesin pek beğendiği bu uluslararası görkemli gösteriye gelmelerini isteyerek sokaklarda dolaşırdı, ama Digna, çocukları, palyaçoların korkusundan oraya götürmekten kaçınırdı. Aslına bakılacak olursa, palyaçoların tümü birbirine benziyordu, ya da hepsi Hipólito’ya benziyordu. Her neyse, evlerinin sıcak ortamında, babaları kostümünü giyer, yüzünü boyardı, ama onlara taklalar atmaz, o kabasaba fıkraları anlatmazdı elbette, ancak sakallı kadını, dişlerinin arasına sıkıştırdığı telle bir kamyonu çeken goril adamı, bir meşale ateşi yutan, ama parmağı ile bir mumu bile söndüremeyen ateş-yiyen adamı, keçi üzerinde numaralar yapan çilli cüceyi, en yüksek direkten düşen ve parçalanan beyni ile insanların üzerini kirleten trapezcinin öykülerini anlatırdı.

‘Hıristiyanların beyni, ineklerinkiyle aynıdır,’ diye açıklamada bulunurdu Hipólito bu acıklı anıyı anlattıktan sonra da.

Çocuklar babalarının çevresine oturup aynı öyküleri yeni baştan dinlemekten hiç usanmazlardı. Ailesi şaşkın bakışlarla dinlerken zaman içinde donup kalmış bu sözlerini Hipólito Ranquileo, halkın alaylarına maruz kaldığı o groteks gösterilerden sonra gururunu yeniden kazandığını hissederdi.

Bazı geceler, çocuklar uyuduktan sonra Digna, yatağın altında gizlenen karton bavulu çekip çıkarır, mum ışığında kocasının kostümlerini ütüler, kocaman kırmızı düğmelerini yamar, yırtıkları biçimlice diker, yamaları gösterişli bir biçimde yeniler, koskocaman sarı ayakkabıları balmumu ile cilalar ve gizlice çizgili çoraplar örerdi. Bu hareketlerde de, o kısa süren buluşmalarındaki duyarlılık sezilirdi. Gecenin sessizliğinde en ufak sesler büyür, yağmur kiremitlere vurur, yakın yataklarda yatan çocukların solukları iyice duyulur olur, anneleri, onların düşlerini bile bu soluklardan çıkartırdı. Karı koca yorganın altında birbirlerine sarılırlar, soluklarını tutarlar, kendi halindeki aşk birleşmelerinin ısısına sarınırlardı. Öteki çiftçilerin tersine, onlar birbirlerini severek evlenmişlerdi ve çocuklarını aşk ile yapmışlardı. Böyle olunca da en dehşetli kuraklıklarda, depremlerde ve sellerde, tencereler boş kalsa da yeni bir bebeğin doğmasından yakınmamışlardı. Onlara göre, çocuklar, çiçekler ve ekmek gibi Tanrı’nın nimeti idi.

Hipólito Ranquileo, evde bulunduğu sürece çitler yapar, odun toplar, eşyaları onarır, çatıyı aktarırdı. Bal ve domuz satışlarından ve sirkten elde ettikleri kazançla aile, ancak geçiniyordu. Bereketli yıllarda yiyecek eksik olmuyordu sofralarından, ama bu en iyi dönemlerde bile para sıkıntısı çekiliyordu. Asla hiçbir şey atılmaz, boşa harcanmazdı. Küçükler büyüklerden kalan giysileri artık yama tutmaz hale gelene kadar giyerlerdi, sonunda kumaşlar ağaç kabukları gibi soyulurdu. Küçülen yelekler son ilmeğe kadar sökülür, yün yıkanır ve yeniden örülürdü. Baba, herkese sandaletler yapar, anne ne şişlere, tığlara, ne de dikiş makinesine dinlenme fırsatı vermezdi. Kendilerini öteki çiftçiler gibi yoksul saymıyorlardı, çünkü atalarından kalan toprakları, hayvanları ve toprağı işleyecek aletleri vardı. Geçmişte birkaç kez tarım kredisi almışlar, bir süre refaha kavuşacaklarını sanmışlar, ama işler gene eski düzenine dönmüştü.Ülkenin geri kalanını etkisi altına alan ilerleme seraplarının ancak sınırında yaşıyorlardı onlar.

—Hipólito, ne olur, öyle bakıp durma Evangelina’ya, diye fısıldadı Digna, kocasına.

— Belki bugün kriz gelmez, dedi o da.

— Hep geliyor. Yapabileceğimiz bir şey yok.

Aile kahvaltısını bitirdi, herkes kendi taburesini alıp dağıldı. Pazartesiden cumaya kadar en küçükler yarım saatlik hızlı bir yürüyüşle okullarına gidiyorlardı. Soğuk, bir şaka olmaktan çıktığı günler, anneleri ocakta taşlar kızdırır, bunu çocuklarının ceplerine koyar, ellerinin okula gidene kadar sıcak kalmasına çalışırdı. Onların yanına bir topak ekmek ve iki tane de kesmeşeker verirdi. Bir zamanlar okulda süt dağıtıldığında onu tatlandırmak için götürdükleri bu şekerleri, şimdi teneffüslerde karamela niyetine emiyorlardı. Yolun yarım saat sürmesi nimetten sayılırdı, çünkü çocuklar eve geldiklerinde kız kardeşleri krizi atlatmış ve o hacılar gitmiş olurdu. Ama o gün günlerden cumartesiydi ve hepsi evde kalacaktı, üstelik Jacinto, gece karabasanların korkusundan yatağını ıslatmıştı. Evangelina, onda bu değişiklikler başlayalı beri okula gitmiyordu. Annesi bu talihsizliğin başladığı günü kesin olarak anımsıyordu. Kurbağaların ortaya çıktığı gündü, ama o, kurbağalarla kızının hastalığının hiçbir ilgisi olmadığına emindi.

Sabahlardan bir sabah iki kocaman gösterişli kurbağa demiryolunun orada durmuş köyü seyrediyordu. Derken pek çok değişik yönden pek çok değişik kurbağa sökün etmişti, kimi minik bataklık kurbağasıydı, kimi kuyulardan çıkan orta boylardandı, kanallardan gelenler beyaz, ırmaklardan çıkanlar griydi. Birisi ortalığa haber salmış, herkes olanları görmek için koşup gelmişti. Bu arada hayvancıklar dizi dizi olmuş, yürümeye başlamışlardı. Bir süre sonra başkaları da ortaya çıkmış ve yola doğru ilerleyen yeşil bir dalga oluşturmuşlardı. Haber yayılmış, kimi atla, kimi arabayla, kimi koşarak gelmişti, kimse daha önce böyle bir şey görmediğinden söz ediyordu. Bu canlı mozaik, Los Riscos’a giden ana yolu örtmüştü, o saatte dolaşmaya başlayan araçların yolunu kesiyorlardı. Temkinsiz bir kamyon şoförü ilerlemeye kalkışmış, karınları dışarı boşalmış ölüleri ezmiş, ama kayarak devrilmişti, çocuklar bu olaydan pek heyecanlanmışlar, her zaman fundalar arasında buldukları bu hayvancıklara sahip çıkmışlardı. Polis işe el koymuş, helikopterle yöreye gelerek, iki yüz yetmiş metrelik yolun kurbağalarla örtülü olduğunu bildirmişti. Hayvanlar öyle bitişik, sıkışık duruyorlardı ki, yosundan bir halıya benziyorlardı. Haber radyodan da duyurulmuş, başkentten gazeteciler koşup gelmişlerdi. Aralarında Birleşmiş Milletlerden bir uzman da vardı ve bu kişi, çocukluğunda, Pekin’de de böyle bir olay yaşadığını açıklamıştı. Resmi plakalı kara otomobilden inen yabancı, sağı solu selamlamış, kalabalık onu alkışlamıştı, onu yörenin bir yöneticisi sanmışlardı çünkü. Doğulu yabancı, jölemsi bu kalabalığı bir süre inceledikten sonra, ortalığı telaşa vermeye gerek olmadığını, söz konusu olayın, kurbağaların toplantısından başka bir şey olmadığını açıklamıştı. Basın da olayı böyle açıklamış, kuraklık zamanı olduğundan işi şakaya vurarak, gökten rahmet yerine kurbağa yağdığını, Tanrı’nın bu sevdiği kullarına, kurbağaları sarımsak ve kişnişle pişirip yemeleri için yolladığını yazmışlardı.

Evangelina’ya o ilk kriz geldiğinde bu toplantıya katılanlar dağılmış, televizyon kameramanları ağaçlardan inmişlerdi. Tam öğlen vaktiydi, hava pırıl pırıl, yağmurdan temizlenmiş, ışıldıyordu. Evangelina evde yalnızdı, Digna ve torunu Jacinto bahçede yemek artıklarını domuzlara yedirmekle meşguldüler. Olanlara şöyle bir baktıktan sonra, artık görülmeye değer bir şey olmadığını anlamışlardı, altı üstü, hayvancıkların toplantısıydı işte, artık kendi işlerine bakabilirlerdi. Keskin bir çığlık ve kırılan tabak çanağın şangırtısını duyunca evde bir şeyler olduğunu anlamıştı. Evangelina sırtüstü yerde yatıyordu, ama yere sadece ensesi ve ayak topukları değiyordu, bir yay gibi gerilmiş, çevresinde kırık tabaklar, ağzından köpükler kusuyordu.

Annesi korkuya kapıldı ve aklına ilk gelen çareye başvurdu: Kızının üzerine bir kova soğuk su döktü, ama bu onu yatıştıracağı yerde, daha tedirgin edici bir hal vermişti. Kızcağız dilini ısırınca köpükler kırmızımsı bir salyaya dönüştü, gözleri sonsuzluk içinde yitip kaydılar; müthiş bir titreme geçirdikten sonra odaya egemen olan korku ve kaka kokusuydu. Kızın titremesi öyle şiddetliydi ki, sanki odanın çiğ tuğlaları sarsılıyor gibiydi. Digna Ranquileo, Jacinto’ya sarıldı ve bu korkunç sahneyi görmesin diye oğlanın gözlerini örttü.

Kriz birkaç dakika sürdü, Evangelina tükenmiş, annesi ve kardeşi dehşete kapılmış, evin altı üstüne gelmiş, harabeye dönmüştü. Kurbağaların toplantısı sona erince eve dönen Hipólito ve öteki çocuklar içeri girdiklerinde her şey olup bitmişti. Kız iskemlesinde oturuyor, anne, kırık tabakları topluyordu yerden.

—Onu kızıl kurbağa sokmuştur, diye teşhis koydu babası olayı dinleyince.

— Baştan ayağa baktım, hiçbir yerinde sokma izi yok.

— O zaman sara krizi bu.

Ama Digna, bu hastalığın doğasını biliyordu; sara krizi evin eşyalarına zarar verecek türden olmazdı. Öğleden sonra kızını, iyileştirici güce sahip olan Don Simón’a götürmeye karar vermişti.

—Gerçek bir hekime götürsek daha iyi olur, diye karşı çıkmıştı Hipólito.

—Benim hastaneler ve hekimler konusundaki görüşümü biliyorsun, diye onun sözünü kesmişti karısı da, bir çare vardıysa, bunu mutlaka Don Simón bilirdi. O cumartesi, ilk krizden bu yana beş hafta geçmişti ve onu iyileştirecek hiçbir şey yapamamışlardı. Orada annesine yardım edip tabakları yıkayan Evangelina, sabahları iyi oluyordu, şimdi korkuyla beklenen öğlen yaklaşıyordu işte.

—Kızım, sürahiyle suyu, unu hazır ediver, diye seslendi Digna.

Evangelina, emaye kaplı alüminyum ve demir tasları masaya dizerken şarkı söylüyordu bir yandan da. Her bir tasa kavrulmuş un ve biraz da bal koydu. Daha sonra, o transa geçince buraya gelen konuklara sunmak için buna su ekliyordu. Bu suyu içenler, küçük de olsa bir mucize ile karşılaşabilmek için kutsanmayı umut ediyorlardı.

—Yarından sonra kimseye bir şey ikram etmeyeceğim, diye söylendi Digna. Bittik tükendik artık.

—Böyle konuşma, kadın, bak insanlar sevgi arayışına geliyorlar. Biraz un harcamakla yoksul düşmeyiz, dedi Hipólito, bunun üzerine karısı başını öne eğdi, ne olsa o erkekti ve hep haklıydı.

Digna ağlamak üzereydi, sinirleri ona ihanet etmek üzereydi, bunun üzerine kendine sakinleştirici bir çay yapmak üzere ıhlamur bulmaya gitti. Son haftalar çok ızdırap çekmişlerdi. O güçlü ve her şeye razı olan kadın, onca acıyı yüklenmiş, onca yoksulluğa boyun eğmiş, sesini çıkarmadan bunca doğum yapmıştı, ama artık evini saran bu korkunç olaylara dayanma gücü kalmamıştı. Kızını iyileştirmek için elinden geleni denediğine emindi, bir daha ayak basmayacağı konusunda ettiği yeminini bozarak onu hastaneye bile götürmüştü. Ama her şey boşunaydı.

Francisco, kapının zilini çalarken, Beatriz Alcántara’nın evde olmaması için dua ediyordu içinden. Onun varlığında kendini iten bir şeyler vardı.

—Bu Francisco Leal anne, bir yoldaş, diye tanıtmıştı birkaç ay önce Irene, onu, annesine.

—Meslektaşsınız demek. Beatriz, ‘yoldaş’ sözcüğüne, bunca devrimci anlam yüklü bir sözcüğe tahammül edemiyordu.

O karşılaşmadan sonra her ikisi de birbirlerinden ne bekleyebileceklerini biliyorlardı, birbirlerine kibar davranmaya kendilerini zorluyorlardı, en azından görgü kuralları çerçevesinde kalmaya özen gösteriyorlardı. Beatriz kısa zamanda Francisco’nun İspanyol kökenli bir aileden geldiğini ve pek varsıl olmadığını öğrenmişti, orta sınıfa ait, maaşlı memur ailelerinden birinin üyesiydi olsa olsa. İlk kuşkusu onun fotoğrafçılık mesleğinin, çantasının ve motosikletinin çingenemsi bir ruhu yansıtıp yansıtmadığı olmuştu. Gencin, kendine göre belirli düşünceleri vardı ve bunlar kendininkilerle hiç benzeşmiyordu. Kızı Irene, oldukça tuhaf insanlarla görüşüyordu, onu engellemiyordu, çünkü bunun olanaksız olduğunu anlayalı çok olmuştu, ama gene de Francisco ile arkadaşlığına engel olmaya çalışmıştı. Irene’nin onun yoldaşlığından hoşlanması, paylaşılan bir işin güçlü engellerini birlikte yenme azmiyle bir araya gelmelerinden hoşlanmıyordu, bunun yüzbaşı ile arasındaki nişanda olumsuz bir rol oynamasından korkuyordu. Onu tehlikeli buluyordu, çünkü Beatriz, kendinin de, bu kara gözlerden, uzun ellerden ve hoş sesten etkilendiğini hissediyordu.

Francisco da kendi açısından ilk bakışta, Beatriz’in sınıf önyargılarını, ideolojisini anlamıştı. Kibar ve mesafeli bir davranış biçimi benimsemişti, aslında en iyi arkadaşının annesine böyle davranıyor olmaktan da hoşnut değildi. Evi gördüğü zaman, yapıyı çevreleyen iri ırmak taşları ile örülmüş yüksek duvar ve onun eteklerinde, kışın nemiyle büyüyen bitkiler yüreğini bir kez daha daralttı. Giriş kapısının üzerinde kendi halinde bir tabelaya ‘Yaşlılar için Huzurevi’ yazılmıştı, bunun altında da Irene’nin gülmece anlayışını yansıtan bir özel ad vardı: ‘Tanrı’nın İsteği’. Yakında yıldız çiçeklerinin, güllerin, sümbüllerin, glayöllerin binbir renk ve koku ile açacağı bu bakımlı bahçe ile yaşlılar oteline dönüştürülmüş olan evin birinci katında yaşayan insancıkların bitkin halleri arasındaki karşıtlık onu hep şaşırtırdı. Evin üst katında da her şey uyum içinde ve zevkliydi. Burada doğudan gelme halılar, güzel mobilyalar, ortadan yok olmasından önce Eusebio Beltrán’dan satın alınmış sanat yapıtları vardı. Ev, yöredeki öteki evlerin aynıydı, ama gereksinmeler yüzünden Beatriz bazı değişiklikler yapsa da, sokaktan görünümün öteki evlerle aynı olmasına özen göstermiş, komşu evlerle aynı düzeyi tutturmayı başarmıştı. Bu konuda son derece duyarlıydı. Yaşlıların sırtından para kazanmak değil de, bir hayır işi yapıyor gibi tanınmak istiyordu. Zavallıcıklar, biz olmasak, nereye giderler, derdi sık sık.

Kocası için de aynı temkinli davranışı sergilemişti. Onu genellikle kötü bir kadının peşine takılıp belli bir amacı olmadan evden ayrılmakla suçlardı hep, başka kuşkularını dile getirmezdi. Oysa gerçekte kocasının yokluğunun bir aşk serüveni olduğuna inanmıyordu, gücü elinde bulunduranlar, onu yanlışlıkla yok etmiş olabilirlerdi, ya da gene bir yanlış anlaşma sonucunda zindanlarda çürüyor olabilirdi, ne de olsa son yıllarda bu tür söylentiler daha çok yayılır olmuştu. Bu kara düşünceleri taşıyan bir tek o değildi üstelik. Başlangıçta arkadaşları onu kuşkuyla izlemişler, arkasından, Eusebio Beltrán’ın hükümetin eline düştüğünü, mutlaka gizli bir suçu bulunduğunu fısıldamışlardı: Çevredeki pek çok kişi gibi o da ahlaklı insanlara karışmış bir komünist olabilirdi pekâlâ. Beatriz o tehditleri, telefon şakalarını, kapının altından atılan adsız, imzasız mesajları ve bir kez yatağına kadar gelip oraya çöp boşaltmalarını hiç anımsamak istemiyordu. O akşam evde kimse yoktu, Rosa da çıkmıştı. Beatriz ve kızı tiyatrodan döndüklerinde her şey yerli yerindeydi, ama köpeğin sessizliği dikkatlerini çekmişti. Irene oda oda dolaşıp köpeğe seslenmiş, Beatriz de peşinden dolaşıp ışıkları yakmıştı. Derken müthiş bir korku ve şaşkınlıkla yatağın üzerindeki çöpleri, boş tenekeleri, çerçöp kabuklarını ve kirli tuvalet kâğıtlarını görmüşlerdi. Cleo’yu bir dolaba kapatılmış olarak bulmuşlardı; ölüden beter görünümü vardı ve verilen uyku ilacı yüzünden ancak on beş saat sonra kendine gelebilmişti. O gece Beatriz, öylece oturmuş, yatağının üzerindeki bu pislik ve boka bakarak, bu provokasyonun nedenini çözmeye çalışmıştı. Eve kadar bu çöp torbalarını taşıyan, kapıyı bir maymuncukla açan, köpeği uyutan, ortalığı bunca pisleten kim olabilirdi? O zamanlar birinci katta huzurevi yoktu, Rosa ve bahçıvanın dışında yanlarında kimse çalışmıyordu.

—Bundan kimseye söz etme, kızım. Bu müthiş bir hakaret, bir aşağılama, diyerek ağlamıştı Beatriz.

—Artık düşünme bunları anne. Görmüyor musun, bu bir delinin işi. Meraklanma ne olursun.

Ama Beatriz Alcántara, bu olup bitenin herhangi bir biçimde kocasıyla ilgisi olduğunu biliyordu ve ona bir kez daha lanet okuyordu. Eusebio’nun onu terk ettiği akşamı o denli iyi anımsıyordu ki! O günlerde Müslümanlara koyun satma işine takmıştı ve böylesine iyimser kasaplık hayalleri, onu mahvetmişti. Yirmi yıldan fazla bir süredir evliydiler ve Beatriz sabrının taşmak üzere olduğunu hissediyordu. Artık, kayıtsızlığını, sayısız sadakatsizliğini, onun parasını minik gümüşi uçaklara, koşu atlarına, erotik heykellere, restoranlarda partilere, kumar masalarına ve başka kadınlara pahalı armağanlara yatırmasına deli oluyordu. Olgun bir çağa girdiğinde kocası durulmamış, tam tersine, kusurları daha da belirginleşmişti; şakaklarındaki kırlar, gözlerinin çevresindeki kırışıklıklar ve serüven tutkusu, birlikte artmışlardı. Elindeki parayı anlamsız işlere yatırıyor, egzotik yolculuklarda haftalarca yok oluyor, ya kuzeyli bir çevreci kızın peşine takılıp anakaranın en ucuna gidiyor, ya tek başına bir yelkenliye atlayıp okyanuslarda dört bir yandan esen rüzgâra bırakıyordu kendini. Sevimliliği, karısı dışındaki bütün kadınların ilgisini çekiyordu. Korkunç kavgalarının birinde Beatriz, kontrolünü yitirmiş ve kocasına hakaretler yağdırmıştı. Eusebio Beltrán, çok terbiyeli bir insandı ve her türlü şiddetten kaçınırdı. Bir elini havaya kaldırarak, ara vermelerini istemiş ve sigara almaya çıktığını söyleyerek ayrılmıştı evden. Ondan bir daha haber alamamışlardı.

— Borçları yüzünden kaçtı. Beatriz, başka bir kadın masalı yetmezse bu mantığı yürütüyordu.

Evden ayrılmasından sonra bir daha izine rastlanmamıştı. Cesedi bile bulunmamıştı. Daha sonraki yıllarda, Beatriz, arkadaşlarına, olağan bir yaşam sürdürdüğünü kanıtlamak için müthiş çabalar sarf etmişti. Sessizce ve tek başına hastaneleri, kışlaları, konsoloslukları dolaşmış, kocasından bir iz aramıştı. Bambaşka kutuplarda yaşayan arkadaşlar edinmiş, bir dedektif bürosu aracılığı ile gizli araştırmalar yaptırmış, ama kimse onun nerede olduğunu söyleyememişti. Sonunda bir ofisten öbürüne koşmaktan yorulmuş ve piskoposluğa başvurmaya karar vermişti. Bu kendi sosyal konumundaki insanların gözünde çok hakir görülecek bir durumdu ve bundan Irene’ye bile söz etmemişti. Başpiskoposluğun o bölümü, Marksist papazlarla, rejim düşmanlarına yardım eden tehlikeli laiklerle dolu bir yer olarak kabul ediliyordu. Kilisenin tartışılmaz gücüne dayanarak Kardinal tarafından yönetilen bu servis, hükümetle çarpışma noktasındaydı ve insanlara, politik renklerini sormadan yardım etmeyi amaçlıyordu. Gereksinme duyduğu o güne kadar, Beatriz, burnu bir karış havada olarak, hükümetin bu kuruluşu haritadan silmesi, kardinali ve o devrimci uydularını hapse tıkması gerektiğini söyler dururdu. Buraya yaptığı başvuru da boşuna oldu, çünkü piskoposlukta da kayıp kişi hakkında bilgi bulunamadı. Kocası bir girdaba kapılıp köklerinden sökülmüştü.

Belirsizlikler Beatriz’in sinir sistemini yıpratmıştı. Arkadaşları ona yoga ve doğu meditasyonları ile kaygılarından kurtulup sakinleşebileceğini fısıldamışlardı. Ayaklarını tavana, başını yere dayadığı zaman, soluğunu göbeğinden alıp veriyor, düşüncelerini Nirvana’ya yöneltiyor ve işte o zaman sorunlarını unutuyordu. Ne var ki bütün gün o pozisyonda kalmasına olanak yoktu ve kendi kendini düşündüğü anlarda kendi kaderinin oyununa şaşıp kalıyordu. İşte kendisi de o kayıplardan birinin eşi olup çıkmıştı. Sık sık, ülkede hiç kimsenin yitmediğini, bu sözlerin vatan hainlerince çıkartıldığını söylerdi. Her perşembe günü, üstlerinde yırtık pırtık giysilerle alanda toplanan, göğüslerine aile resimleri asan o kadınlara, Moskova’nın para yardımı yaptığını düşünürdü. Sevdiklerinin peşine düşen oğullarını, kocalarını arayan bu kadınlarla aynı duruma düşebileceğini hiç aklına getirmezdi. Yasal olarak dul değildi, on yıl geçmeden, devlet ona kocasının öldüğüne dair bir belge veremezdi. Eusebio Beltrán’dan kalan varlıklara el koyamamış, ne de hisse senetleriyle ortadan yok olan, duman gibi savrulup giden ortakların izini yakalayabilmişti. Düşes havaları atarak evinde kalakalmış, yüksek sınıf hanımefendisi düzenini sürdürecek parası bitmişti. Harcamaların çokluğundan bezmiş, neredeyse evine gaz döküp yakmayı ve sigortadan para almayı bile düşünmüştü, neyse ki, Irene, alt kattan yararlanmayı akıl etmişti.

— Şu ara pek çok kişi yurtdışına gidiyor, dedeleri peşlerinden taşıyamazlar, biz onlarla ilgilenirsek, onlara bir iyilik yapmış oluruz. Böylece biraz para da kazanabiliriz, diye akıl vermişti Irene.

Onlar da böyle yapmışlardı. İlk katı oda oda bölmüşler, yeni banyolar yaptırmışlar, verandayı düzenleyerek yaşlıların dayanabilecekleri tahta çitleri sağlamlaştırmışlar, bu titrek bacakların rahat yürüyebilecekleri ve tekerlekli iskemlelerin rahatça dolabileceği patikaları, bahçeyi düzenlemişlerdi. Sonra her odaya hoparlör yerleştirmiş ve konukların içlerindeki tedirginliği atmak, onlara huzur sağlamak için buradan oda müziği yayını yapmaya hazırlanmışlardı, elbette bu arada sağır konuklar da olabilirdi.

Beatriz ve kızı üst kata, bildik bileli onların hizmetinde olan Rosa ile birlikte yerleşmişlerdi. Anne, evi, her türlü bayağılığı ortadan kaldırarak, son derece hoş bir biçimde, elindeki en güzel eşyalarla döşemiş, ‘Tanrı’nın İsteği’nde kalan hastaların ödentileri ile yaşamaya başlamıştı. Sıkıntılar kapıyı ısrarla çalmaya başlarsa, en çok bir tablo, bir gümüş nesne ya da kocasının sevgililerini affettirmek için karısına aldığı o pek çok takıdan birini satışa çıkartmak zorunda kalıyordu.

Irene, annesinin bu kendine yakışmayan sorunlara üzülmesi yüzünden gerçekten pek kederleniyordu. Ona kalsa daha basit bir yere taşınır, evi daha çok konuk alacak biçimde yeniden düzenlerdi, bu harcamaları kaldıracak güçleri vardı, ama Beatriz, çevreye karşı düşkünlüğünü belli etmemek için her türlü oyuna başvurur ve ölesiye çalışmaya razı olurdu. Evi terk etmek, onun gözünde yoksulluğu resmen kabullenmek anlamına gelirdi. Ana kızın yaşama bakış açıları son derece değişikti. Eusebio Beltrán konusunda bile görüş birliğine varamıyorlardı. Beatriz’e göre, her türlü dolandırıcılık, iki karılılık, ihanet ondan beklenirdi; başı sıkıştı mıydı, kuyruğunu bacaklarının arasına sıkıştırıp gidebilecek bir adamdı, ama bu görüşlerini Irene’ye söylediği zaman, kızı müthiş karşı çıkıyordu. Genç kız, babasına hayrandı, onun ölü olduğuna asla inanmıyor, hiçbir kusurunu kabul etmiyordu. Ortalıktan yok olmasına yol açan nedenler, onu hiç ilgilendirmiyordu. Onun babasına karşı duyduğu sevgi koşulsuzdu. Kendi anılarında yakışıklı bir erkek, gerçek bir baba, iyi duygularla dolu harika bir karakter ve yüceltilmiş tutkulardan başka bir şeye yer yoktu. O eksantrik davranışlar, Beatriz’i korkutuyordu, ama Irene’nin en ince duygularla anımsadığı yönler onlardı. Eusebio Beltrán, varlıklı bir tarımcı ailenin en küçük çocuğuydu, ağabeyleri, ona sorumsuz ve adam olmaz gözüyle bakarlardı. O zamandan var olan har vurup harman savurmaya merakı, yaşama coşkusu, ailesindeki cimrilik ve melankoliye ters düştüğünden onu kimse anlamazdı. Bir süre sonra ana-babası ölmüş, mirası paylaşan ağabeyleri onun da payını verip ayak altından çekilmesini öğütlemişlerdi. Bir daha da onu ne aramış, ne sormuşlardı. Eusebio, kendine kalan toprakları satıp yurtdışına gitmiş, parasını son kuruşuna kadar adı belirsiz prensliklerde yemiş bitirmişti. Bu onun çılgınca eğlenme ruhuna denk düşen bir anlayıştı. Ülkesine bir yük gemisiyle dönmüştü ve koca arayan bir genç kız için, bu bile, onu gözden düşürmek için yeterli bir neden sayılabilirdi, ama Beatriz Alcántara, onun bu aristokrat hallerine, adına ve çevresindeki kişilere vurulmuştu. O orta sınıftan bir aileye mensuptu ve küçüklüğünden beri en büyük hayali, sosyal basamakların tepesine tırmanmaktı. Bütün anamalı, hatlarının güzelliği, davranışlarının yapaylığı ve sanki bu dilleri pek iyi bilirmişçesine ortaya fırlattığı, birkaç İngilizce ve Fransızca sözcüktü. Edindiği bu cılız kültür, salonlarda iyi bir izlenim bırakmasına yetiyor, kendi görüntüsüne verdiği önem, şık bir kadın olarak tanınmasına neden oluyordu. Eusebio Beltrán, aslında mahvolmuştu ve yaşamın pek çok kesitinde sonla yüz yüze gelmişti, ama yüksek sınıftan gelen bir kişinin her zaman kendini kurtarabileceğine, bunun sadece geçici bir kriz dönemi olduğuna inancı büyüktü. Bir yandan da köktenci bir dünya görüşü vardı. O dönemlerde köktencilik şu birkaç sözcükle açıklanabiliyordu: Arkadaşlara yardım etmek, düşmanları kazıklamak, geri kalan durumlarda da adaletli davranmak. Arkadaşları ona yardım etmişlerdi ve bir süre sonra en şık kulüplerde golf bile oynamaya başlamıştı, belediye tiyatrosunda ve hipodromda, kapalı tribünde abonman biletleri vardı. Yakışıklılığı ve İngiliz soylusu görünümü de buna eklenince her türlü iş için ortaklar bulmaya başladı. Son derece varsılca bir yaşam düzeyi tutturmuştu, ona kalırsa başka türlüsü saçmalık olurdu zaten ve güzel kadınlara düşkünlüğü yüzünden Beatriz Alcántara ile evlenmişti. Genç kızı ikinci kez birlikte çıkmaya davet ettiğinde, kız, ona zaman yitirmek istemediğini, niyetinin ne olduğunu açıkça soruvermişti. Yirmi beş yaşını bitirmişti ve artık gereksiz gezintilerde harcayacak zamanı yoktu, çünkü onun tek ilgilendiği bir koca bulabilmekti. Bu açıklık, Eusebio’nun pek hoşuna gitmişti, hatta eğlendirmişti bile, ama bundan sonraki davetini kabul etmediğinde kızın ciddi olduğunu anlamıştı. Evlenme önerisinde bulunmaya karar vermek onun bir ânını almıştı, ama bundan pişman olmaya bir ömür bile yetmemişti. Bir kızları olmuştu: Irene, babaannesinin o meleksi dalgınlığını, babasının iyimserliğini almıştı. Kız büyürken, Eusebio pek çok işe girip çıkmış, kiminden bir şeyler kazanmışsa da kimini batırmıştı. Sınırsız bir hayal gücü vardı ve bunun en iyi kanıtı da meyve toplama makinesi olmuştu. Günlerden bir gün, dergide, hindistancevizini elle toplamanın, maliyeti nasıl yükselttiği hakkında bir yazı okumuştu. Sırası gelen yerli, ağaca tırmanıyor, bir hindistancevizi kopartıyor ve aşağıya iniyordu. Bu iniş çıkışlarda zaman yitiriliyor, kimi ağaçtan düşüp kendini yaralıyordu. Bunun üzerine Eusebio bu soruna bir çare bulmaya karar verdi. Üç gün bu hindistancevizi sorunlarını düşünerek odasına kapandı, aslında gözleriyle bu meyveyi hiç görmemişti, çünkü yolculuklarında tropik ülkelerden uzak durmuş, evinde de egzotik meyveler yememişlerdi; ama oldukça çok bilgi toplamıştı. Meyvenin ağırlığını ve çapını, yetiştirilmesi için gerekli iklimi, toprağı, toplama mevsimini, olgunlaşma zamanını ve benzeri ayrıntıları tek tek öğrenmişti. Sonra saatlerce projeler çizdiğini görmüşlerdi. Bunca uykusuz saatin sonunda ortaya öyle bir makine çıkmıştı ki, saatte toplayacağı hindistancevizi sayısı gerçekten pek yüksekti. Sonra kayıt bürosuna gitmiş ve ağaca tırmanan, kalkık kollu bu kulenin patentini almıştı. Dostları ve ailesi buna pek gülmüşlerdi, aslında onlar da, doğal olarak, hindistancevizi nedir bilmezlerdi, sadece mambo dansçılarının başına taktıkları süsler ve gelin pastalarının üzerindeki dilimler onların gözünün önündeydi. Eusebio Beltrán, günün birinde bu aygıtın çok işe yarayacağını ve zamanın onu haklı çıkaracağını öne sürmüştü.

O dönem, gerek Eusebio, gerekse Beatriz için gerekten pek sıkıntılı geçmişti. Eusebio, bu işe kesin olarak bir son vermek ve onu sürekli engelleyen, saldırgan hakaretlerde bulunan karısından temelli ayrılmaya karar vermişti, ne var ki karısı buna asla yanaşmamıştı, çünkü hem ona baskı uygulamaktan hoşlanıyor, hem de onun herhangi bir başka kadınla yaşamasını istemiyordu. Sürekli Irene’ye huzurlu bir aile ortamı arzuladığını ileri sürerdi. "Kızıma böyle bir acı tattırmak için, benim cesedimi çiğnemek zorundasın," diyordu. Kocası neredeyse bunu bile göze alacak duruma gelmiş, ama özgürlüğünü satın almayı yeğlemişti. Üç ayrı durumda karısına, onu rahatça bırakıp gitmesine izin vermesi için yüklüce para önermişti, bir iki kez karısı bunu kabullenmiş, ama son anda avukatlar her şeyi hazır edip de iş onun imzasına kalınca, vazgeçmişti. Onun sayısız kez yarattığı kavgalar, nefreti daha da güçlendirmişti. Bunun gibi ve benzeri binlerce duygusal nedenden ötürü, Irene babasının gidişine üzülmemişti. O, mutlaka karısından, onun engellemelerinden ve borçlarından kurtulmak için kaçmış olmalıydı.

Francisco Leal, kapıya vurduktan az sonra, ayaklarının dibinde havlayan Cleo ile Irene göründü. Genç kız omuzlarına attığı kazağı, başına bağladığı küçük eşarbı ve ses kayıt aygıtı ile yolculuk için hazırdı.

— Ermişin nerede olduğunu biliyor musun, diye sordu Francisco.

— Buradan bir saat kadar uzakta, Los Riscos’ta.

Köpeği evde bıraktılar, motosiklete atlayıp yola koyuldular.

Ilık, bulutsuz ışıl ışıl bir sabahtı.

Kenti baştan başa geçtiler; önce yüksek ağaçları, soylu konakları, sonra orta sınıfın yaşadığı boz renkli ve gürültülü sokakları; ve sonunda geniş sefalet halkasına ulaştılar. Hızla giden motosikletin üzerinde, Francisco, Irene’nin sırtına sarılışını hissediyor ve onu düşünüyordu. Kaderlerini değiştiren bu bahardan önce ilk kez Irene’yi tanıdığında, Francisco bu kızın prensesler ve korsanlar dünyasının masallarından çıktığını sanmış, onun kimsenin farkına varmadığı bir doğa harikası olduğunu düşünmüştü. O günlerde mesleğinin ötesinde işler aramaktaydı delikanlı. Özel muayenehanesi hemen hemen boştu, pek çok masraf çıkartıyordu ve hiç para kazanamıyordu. Psikoloji bölümünü kapatarak, onun üniversitedeki işine de son vermişlerdi, çünkü buranın tehlikeli düşünceler yuvası olduğunu ileri sürmüşlerdi. Aylarca liseleri, hastaneleri, fabrikaları dolaşmış, umutsuzluğu giderek artmış, sonunda bunca yıllık eğitimin ve yurtdışında aldığı diplomasının bu yeni toplulukta hiçbir işe yaramadığına karar vermişti. Elbette ki bunun nedeni insanlığın sorunlarının çözülmesi ve ülkenin mutlu insanlarla dolup taşması değildi, ne var ki, varlıklı sınıf varoluş sorunları yaşamıyordu, geri kalanlarsa, umutsuzca ona gereksinme duymalarına karşın psikolojik bir tedaviye verecek para bulamıyorlardı. Onlar dişlerini sıkıp sessizce dayanıyorlardı.

Francisco Leal’in yaşamı ilk erginlik çağlarında son derece umut verici bir görünüme sahipti, oysa yirmili yaşlarının sonuna geldiğinde, dışarıdan bakan biri için, başarısızlıklardan başka bir şey görünmüyordu, bunu kendisi de kabul ediyordu. Bir süre için gizli çalışmak ona cesaret ve mutluluk aşılamıştı, ama aile bütçesine katkıda bulunması gerektiği de ortaya çıkmıştı. Leal ailesindeki sıkıntılar, giderek yoksulluğa dönüşmekteydi. Bütün kapıların yüzüne kapalı olduğuna inanana dek, sinirlerine egemen olabilmişti, ama bir akşam kendini tutamamış ve mutfakta ağlamaya başlamıştı. O sırada orada yemek pişirmekte olan annesi, oğlunu bu durumda görünce ellerini önlüğüne kurulayıp fırından domates sosunu çekip çıkartmış, oğlunu çocukluğundaki gibi kucaklamıştı.

— Dünyadaki tek iş psikoloji değil ki oğlum. Şimdi burnunu sil ve git başka bir alanda iş ara kendine, demişti sonra da.

Francisco o âna dek, mesleğinden başka bir iş düşünmemişti, ama Hilda’nın bu sözleri ona yeni yollar açmıştı. Kendine acımayı bir yana bırakmış, kendine hem para kazandıracak, hem de hoşlanacağı becerilerini bir bir inceleyerek işe başlamıştı. Başlangıç olarak fotoğrafa yönelmişti, burada fazla rakibi olacağını sanmıyordu. Yıllar önce bütün aksesuarları tam olan bir Japon fotoğraf makinesi almıştı ve şimdi bunun tozunu alıp kullanmasının zamanı geldiğini düşünmüştü. Bir dosyaya yaptığı işlerden örnekler hazırlamış, telefon rehberini gözden geçirerek, nereye başvurabileceğini gözden geçirmiş, sonunda kadınlar için yayımlanan bir dergide karar kılmıştı.

Derginin yönetim merkezi, giriş kapısında kurucusunun adının altın harflerle yazılı olduğu bir yayınevinin, pek eski binasının en üst katındaydı. Kültür yaşantısının doruk noktasında olduğu dönemlerde, herkesin bilgilenme yarışına girdiği, iletişimin hızlandığı, ekmekten çok basılı kâğıt satıldığı o dönemde mal sahipleri, yapıyı, ülkeyi sarsan o heyecana ayak uyduracak biçimde yeniden düzenlemeye karar vermişlerdi. Giriş katından başlamışlardı işe, bir baştan bir başa halılar kaplamışlar, oraya buraya zarif tahta takunyalar koymuşlar, eski zaman mobilyalarının yerine alüminyum ve cam yazı masaları almışlar, pencerelere çağdaş bir görüntü vermişler, merdiven altlarını kapatıp buralara kasalar koymuşlar, kapıları sihirli bir biçimde açıp kapatan elektronik gözler yerleştirmişlerdi her yana. Yapının bütün katları bir labirente dönüşmüştü ki, işler değişmişti. Dekoratörler beşinci kata asla varamadılar; oradaki eşyalar, o belirsiz renkte, tarih öncesi yazı makineleri, arşiv kutuları ve tavandaki lekeler olduğu gibi kalmıştı. Bu katta yayımlanmakta olan son derece gösterişli dergi, aslında bu ofise hiç yakışmıyordu. Yayımcılar, kuşe kağıda gökkuşağının tüm renklerini yansıtıyorlar, kapakta açık saçık giyimli güzellik kraliçeleri gülümsüyor ve derginin iç sayfalarında feminist konular ele alınıyordu. Gene de son yıllarda uygulanan sansür nedeniyle çıplak göğüslerin uçlarına kara bantlar konuyor, kürtaj, popo ve özgürlük gibi yasak konular dolambaçlı yollardan işleniyordu.

Francisco Leal, dergiyi arada sırada annesinin elinde gördüğü için tanıyordu. O dönemde az rastlanan bir biçimde yürekli yazılar yazan Irene Beltrán’ın adı aklında kalmıştı bir tek. Bu yüzden yapının girişine gelince onunla görüşmeye geldiğini söylemişti. Onu pencere/kapıdan giren ışıkla aydınlanan geniş bir odaya almışlardı, buradan bakılınca uzaktaki yüksek tepe rahatça görülebiliyordu, orası sanki kentin güçlü koruyucusu gibi duruyordu. Çevresindeki dört masada da daktilolar işliyordu, sondaki bir dolapta parlak kumaşlardan dikilmiş giysiler asılıydı. Beyazlar giymiş eşcinselin biri, bir kızın saçını tarıyordu, başka bir kız da sırasını bekliyordu, orada kukla gibi oturmuş, kendi güzelliğinin hayranca tadını çıkartıyordu. Ona Irene Beltrán’ı göstermişler ve Francisco bu kızı uzaktan gördüğü ilk anda, o yüzdeki ifade ve omuzlara düşen o kıvırcık saçlara vurulmuştu. Irene, onu cilveli bir gülüşle yanına çağırmıştı. Bu genç kız, onun çocukluğundaki masallardan, ergenlik çağındaki düşlerden çıkmış gibiydi ve bu gülüş onun tüm düşüncelerini aklından almaya yetmişti. Onun yazı masasına yanaştığında, kendine güvenini yitirmiş, öylece kalakalmıştı, hem heyecanlıydı, hem de makyajla daha da belirlenmiş o gözlerden gözlerini ayıramıyordu bir türlü. Sonunda ağzını açabilmiş, bir çırpıda kendini tanıtmıştı:

— İş arıyorum, demişti sonra bir solukta ve masaya fotoğraf çalışmalarını bırakmıştı.

— Kara listede misin, diye sormuştu kız açıkça, sesini alçaltmaya gerek görmeden.

— Hayır.

— İyi, o zaman konuşabiliriz. Beni dışarıda beklersen, işimi bitirir bitirmez yanına gelirim.

Francisco, yazı masalarının, yerde açılmış ve içlerinden kürkler, giysiler saçılmış, safariden henüz dönmüş birinin geri getirdiklerine benzer bavullar arasından geçerek çıktı. Kuaför Mario’ya çarptı, elinde taramakta olduğu postişin uçmasına yol açtı, bu arada ondan bu yıl sarı saçın moda olduğunu öğreniverdi. Bir süre girişte bekledi, ama sıkıldığını hissetmedi, çünkü gözlerinin önünde alışılmadık bir iç çamaşırı defilesinden sonra, öykü yarışmasına katılan çocuklar, çevreye sıçrayan idrarın yoğunluğunu ve yönünü ölçmek için geliştirdiği aygıtı tanıtmak isteyen bir mucit, aşk muayenehanesini arayan, tutku sorunları olan bir çift ve kömür karası saçları olan, burçlardan ve fallardan anladığını ileri süren bir kadın geçmişti önünden. Bu kadın, delikanlıya gözü takılınca şaşırmış bir tavırla durup geleceği fark edercesine durmuştu.

— Alnından okuyorum senin: Müthiş bir tutku yaşayacaksın, diye haykırmıştı.

Francisco son ilişkisini birkaç ay önce sona erdirmiş ve artık her türlü aşk huzursuzluğundan uzak durmaya karar vermişti. Orada cezaya bırakılmış bir öğrenci gibi oturakalmış, ne diyeceğini bilememiş ve kendini pek gülünç hissetmişti. Kadın, alışkın hareketlerle onun başını yoklamış, ellerinin ayalarına bakmış, yay burcundan olduğunu bilmiş, ama yükselen burcunun akrep olduğunu, çünkü cinsellik ve ölüm izleri taşıdığını da eklemişti. Özellikle de ölüm, demişti.

Sonunda Bayan Piton, el falına güvenmeyen, burçlardan anlamayan, falcılığa ve benzeri tuhaflıklara kanmayan Francisco’ya derin bir soluk aldırarak ortadan kaybolmuştu. Az sonra da Irene Beltrán görünmüş. Francisco onu bu kez baştan ayağa görebilmişti. El dokumacılarının yaptığı tarz bir kumaştan uzun bir etek, ham pamukludan gömlek giymiş, kalçalarını örten renkli bir kemer takmıştı. Omzunda postacılarınkine benzer deri bir çanta asılıydı. Erkeğe uzattığı minik elinin tırnakları kısaydı, her parmağında bir yüzük takılıydı, bileğindeki gümüş ve bronz bilezikler her harekette şıngırdıyordu.

—Vejetaryen yemeklerinden hoşlanır mısın, diye sormuş ve yanıt beklemeden onu bir kolundan yakalayarak, merdivenlerden aşağı sürüklemişti. Asansörler, yayınevinin başka pek çok şeyi gibi bozuktu.

Sokağa çıktıklarında, güneş lrene’nin saçlarına vurmuş ve Francisco bu kadar olağanüstü bir şey görmediğini düşünmüştü. Bu saçlara dokunmak için elini uzatmadan edememişti. Irene buna gülümsemişti, çünkü bu coğrafî enlemde, onunkinin renginde saçlar pek ender görüldüğünden yarattığı şaşkınlığa alışıktı. Köşeye geldiklerinde duran Irene, çantasından pullu bir zarf çıkartıp posta kutusuna atmıştı.

— Hiç kimsenin mektup yazmadığı birine, demişti esrarengiz bir edayla.

İki blok sonra minicik bir lokantaya vardılar. Burada sağlıklı yiyeceklere, meraklılara, ispritizmacılara, serserilere, öğrencilere ve gastriti, ülseri olanlara sıkça rastlanırdı. Bu saatte tıklım tıklım doluydu, ama kız oranın sürekli müşterisiydi. Lokantanın sahibi onu adıyla selamladıktan sonra, kareli örtüsüyle küçük bir masaya oturttu. Onları bekletmeden yemeklerini hazırlamış, yanında meyve suları ve içinde kuru üzüm ve cevizler olan kara bir ekmek getirmişti. Irene ve Francisco yemeklerinin tadını çıkartırken, bir yandan da, bakışlarıyla birbirlerini incelemişlerdi. Pek çabuk samimi olmuşlar ve Irene ona dergideki işinden söz etmişti. Orada gebeliği önlemek için kola zerk edilen hormonlardan, yaşlılık çizgilerini silmek için deniz yosunlarından yapılan maskelerden, Avrupa saraylarında yaşayan prens ve prenseslerin aşklarından, uzay modası ya da pastoral giyim defilelerinden, Paris’in her mevsim yarattığı kaprislerden ve bunun gibi değişik konuları ele alan yazılar kaleme alıyordu. Kendinden söz etme sırası geldiğinde annesi, yaşlı bir hizmetçisi ve dişi köpeği Cleo ile yaşadığını anlatmıştı. Babasının dört ay önce sigara almak için evden çıktığını ve böylece yaşamlarından bütünüyle uzaklaştığını da sözlerine eklemişti. Orduda yüzbaşı olan nişanlısı Gustavo Morante’den hiç söz etmemişti. Francisco, böyle birinin varlığını çok sonra öğrenecekti.

Tatlı olarak, kuzeyin sıcak bölgelerinde yetişen ‘papaya’ tatlısı yemişlerdi. Kız, meyveleri gözleriyle ve kaşığı ile okşamıştı, yemeden önce onları seyretmekten haz duymuştu, Francisco, bu kızın da kendi gibi, bazı dünyevi hazları olduğunu anlamıştı. Irene tatlısını bitirmemiş, bir parçasını tabağında bırakmıştı.

— Bunu sonra zihnimde tadacağım, diye açıklamıştı. Şimdi sen de kendinden söz et bakalım.

Irene tek tük sözcüklerle konuşuyordu, çünkü bu onun doğal eğilimi olduğu kadar mesleki bir alışkanlığıydı; sonra da onu dikkatle dinlemeye koyulmuştu. Francisco uzun zamandır psikolog olarak iş bulamadığını, artık onurlu olması koşulu ile, herhangi bir iş aradığını anlatmıştı. Fotoğraf, ona iyi bir olanak gibi görünmüştü, ama düğünlerde, vaftiz törenlerinde, isim günlerinde ortaya çıkan o dilencimsi fotoğrafçılardan olmaya niyeti yoktu, işte bu yüzden de dergiye başvurmaya karar vermişti.

— Yarın birkaç orospuyla ropörtaj yapacağım. Benimle gelip bir deneme yapmak ister misin? diye sormuştu Irene.

Francisco hiç düşünmeden kabul etmiş, ama bu anda yüreğinin derinliklerinden, bunca eğitim yılı süresince edindiği bilgi ve deneyimi bir kenara atıp bir düğmeye basıp para kazanmanın ne denli kolay olacağı da geçmemiş değildi. Hesabı getirdiklerinde, kız, para çıkartmak için çantasını açmış, ama Francisco buna kesinlikle karşı çıkmıştı: Babası böyle bir şeyin erkeklere hiç yakışmayacağını öğretmişti ona. Üstelik, nazik olmak, devrimci olmayı engellemezdi. Eşitlik için savaşan özgürlükçü kızların protesto kampanyalarındakine benzer karşı çıkmalarına aldırmayarak hesaba uzanmıştı. Irene onun bu haline pek şaşırmıştı.

— Şu anda işsizsin, bırak da ben ödeyeyim, diye karşı koymuştu. İlerideki aylarda da bu onların pek az tartışma konularından biri olacaktı.

Francisco Leal’in, bu yeni mesleğin güç yanlarını keşfetmesi uzun sürmedi. Ertesi gün, Irene ile kentin kırmızı ışıklı semtine gittiler, delikanlı, kızın, önceden bazı randevular ayarladığını sanıyordu, ama yanılmıştı. Genelevlerin olduğu mahalleye ulaştıklarında hava kararmaya başlamıştı, sokaklarda başıboş dolaşmaya başlamışlardı ve hatta bazı müşteri niteliğindeki erkekler, Francisco’ya yanaşıp yanındaki kızın değerini öğrenmek istemişlerdi. Irene, uzaktan bir süre inceledikten sonra, neon ışıklarının çok renkliliği altında dikilmiş olan kahverengi saçlı bir kıza yanaştı.

— Affedersiniz, bayan, siz fahişelik mi yapıyorsunuz?

Francisco, çalışan kızın çantasını Irene’nin kafasına indireceğini sanarak, hazırlıklı olmuştu, ama böyle bir şey olmadığı gibi, esmer kız, gömleğinin altında patlamaya hazır iki bomba gibi duran iri göğüslerini daha da kabartıp tek altın dişini de pırıldatarak, neşeyle gülümsemişti.

— Emrinizdeyim, hanım kız, demişti.

O zaman Irene, burada bulunmalarının nedenini anlatmış ve kız da basınla ilişkileri iyi tutmak açısından, ona yardımcı olacağını söylemişti. Bazı arkadaşlarının ve gelip geçenin de konuya ilgi duyduğu az sonra belli olmuştu. Birkaç dakika sonra çevrelerinde oldukça kalabalık bir insan kümesi birikmişti. Francisco, yetkili güçlerden izin almadan bir araya gelen kişilerin sayısı üçü geçince ortaya çıkan polis birliklerinden korkarak, yolu boşaltmaları gerektiğini fısıldamıştı. Esmer kız, onları, evin maması ile ve öbür kızlarla da konuşmaları için Mandarín Chino’ya götürmüştü. Müşteriler sabırla bekledikleri gibi adlarının açıklanmaması koşuluyla bu ropörtajda yer almak istediklerini bile söylemişlerdi.

Francisco, muayenehanesinin dışında ve tedavi amaçlı olmadıktan sonra bunca özel sorular sormaya alışık değildi ve Irene Beltrán, geniş bir sorgulamaya başlayınca yüzü kızarmıştı: Irene, kızın gecede kaç erkekle yattığını, kazancını, öğrenci ve yaşlılara uygulanan özel tarifeyi, hastalıklarını, kederlerini, bağımlılıklarını, işten ayrılma yaşlarını ve pezevenklere ve polislere ne kadar para yedirdiklerini açık açık sormuştu. Ne var ki onun dudaklarında, bu sorular bile müthiş bir masumiyet kazanıyordu. Söyleşinin sonunda bu hayat kadınları ile öylesine dost olmuştu ki, Francisco, Irene’nin Mandarın Chino’ya taşınacağını sanmıştı. Daha sonraları, onun hep böyle davrandığını, yaptığı işe bütün yüreğiyle katıldığını görmüştü. İleriki aylarda, yetimler üzerine bir haber hazırlarken, bir çocuğu neredeyse evlat edineceğine, paraşütçülerin peşine takılıp uçaktan atlamaya kalkışacağına, daha önceleri korku dolu saatler geçirdikleri ruhlar dolu bir evde korkudan bayıldığına da tanık olacaktı.

O akşamdan sonra, Irene’nin bütün haberlerinde birlikte çalışmışlardı. Fotoğraflar Leal ailesinin bütçesine katkıda bulunuyor, yeni başarılar kazanan Francisco’nun davranışlarında gözle görülür değişiklikler ortaya çıkarıyordu. Derginin önemsiz ve parlak, ama kalıcı olmayan havasından sonra, Francisco haftada üç gün kardeşinin muayenehanesinde son derece acı gerçeklerle karşılaşıyor, pek yardım edemediğini hissetse bile, en umutsuz vakalara elini uzatıyordu; bunca büyük bir yoksulluğa nasıl çare bulunabilirdi ki? Yayınevinde, hiç kimse bu yeni fotoğrafçıdan kuşkulanmamıştı? Sakin bir adama benziyordu. Irene bile, onun bu gizli yaşantısını bilmiyordu, ama bazı küçük belirtiler, onun merakını uyandırmıştı. Çok sonraları bu tatlı ve az konuşan arkadaşının öteki yüzünü keşfetmişti. Geçen aylarla birlikte aralarındaki ilişki de güçlenmişti. İkisi de birbirinden ayrılamaz olmuştu, iş saatlerinde ve geri kalan zamanlarda hep birlikte olmaya çalışıyorlardı, birbirlerinden ayrılmamak için yeni yeni bahaneler uyduruyorlardı. Buna kendileri de şaşıyordu üstelik. Aynı müzikten hoşlanıyorlar, aynı ozanları okuyorlar, ikisi de beyaz şarap içiyor, aynı esprilere gülüyor ve aynı haksızlıklara öfkelenip aynı utançlar karşısında yüzleri kızarıyordu. Irene, Francisco’nun arada bir, iki-üç gün ortadan kaybolmasına şaşırıyordu, ama delikanlı ona her zaman birtakım açıklamalar getiriyor, kız da fazla soru sormadan ona inanmak durumunda kalıyordu. Bu duygunun benzerini, Francisco, Irene’nin nişanlısı ile geçirdiği saatlerde yaşıyordu, ama her ikisi de kıskançlığı kabul etmek istemiyorlardı.

Digna Ranquileo, bütün yörede otama gücüyle tanınan Don Simón ile görüşmüştü. Don Simón’a göre hastalıklar iki türlü olurdu: Ya kendi kendilerine iyileşirlerdi, ya da çaresiz olurlardı. Birinci durumda belirtileri saptayabilir ve iyileşmeyi çabuklaştırırdı, ama eline düşen hastayı iyileştiremeyecekse, onu Los Riscos’un doktorlarına yollar, böylelikle kendi prestijini de korumuş olurdu, Digna, köyün alanından üç blok sonraki evinin önünde, hasır iskemlesinde dinlenirken bulmuştu Don Simón’u. Keyifle karnını kaşıyor, iskemlenin sırtına tünemiş olan papağanıyla yüksek sesle çene çalıyordu...

— Size kızımı getirdim, demişti Digna, kızararak.

— Karışmış olan Evangelina bu, değil mi, diye esenlemişti onları korkusuzca şifacı adam.

Digna, başıyla onaylamıştı onu. Adam yavaşça yerinden doğrulmuş ve onları evinin içine almıştı. Geniş, loş odanın içi, şişecikler, kuru dallar, tavandan sarkan ot demetleri ve çerçevelenmiş duaların asılı olduğu duvarlarla garip bir yerdi; bir bilim adamının muayenehanesinden çok, bir gemi kazazedesinin inine benziyordu, daha doğrusu adam öyle diyordu. Ona sorarsanız, Brezilya’da tıp okuduğunu anlatır ve çiçekler, altın halkalarla süslü kirli bir diploma gösterirdi soranlara. Plastik bir perde odanın bir köşesini ayırmıştı. Annesi, kızının başına gelen talihsizliği anlatırken, adam gözlerini yummuş, kendini düşüncelerinde yoğunlaştırarak onu dinlemeye koyulmuştu. Arada bir Evangelina’ya bir bakış fırlatıyor, tenindeki o tırnak izlerine bakıyor, yüzünün solgunluğunu, rüzgardan kızarmış yanaklarını ve gözlerindeki menekşe rengi gölgeleri inceliyordu. Bu belirtileri çok iyi tanırdı, ama gene de emin olmak için, kıza, perdenin arkasına gidip soyunmasını söyledi.

— Şimdi, bu sümüklü kızı muayene edeceğim Bayan Digna, demiş ve papağanını masanın üzerine bırakarak, Evangelina’nın yanına girmişti.

Onu inceden inceye muayene etmiş, bir tasa çişini yaptırıp bunu incelemiş ve kuşkularında haklı olduğunu anlamıştı.

— Nazara gelmiş.

— Peki, iyileşebilir mi, diye korkuyla sormuştu Digna.

— Evet, iyileşir, ama kimin nazarı olduğunu bulmamız gerek, anlıyor musunuz?

— Hayır.

— Kızdan kimin nefret ettiğini öğrenmeye çalışın ve bana bildirin, ben ancak o zaman bir şeyler yapabilirim.

— Evangelina’dan kimse nefret etmez ki Don Simón. Masum bir kızcağızdır o. Kim ona böyle kötü bir şey yapmış olsun ki?

— Onursuz bir adam ya da kıskanç bir kadın onu incitmiş olabilir, derken, Don Simón, hasta kızın minik göğüslerine dikmişti gözlerini.

Evangelina, korkuyla ağlamaya başlamış, annesi bir öfke nöbetine girmişti. Kızının cinsel bir ilişkiye zorlanmış olabileceğine ya da bir kişinin ona kötülük yapmak isteyebileceğine inanamıyordu. Öte yandan Digna, Don Simón’a olan güvenini son zamanlarda biraz yitirmişti, çünkü karısı onu aldatıyordu ve bunca bilgisine rağmen, Don Simón, köyde boynuzlandığını bilmeyen tek kişiydi. Digna bu tanıya inanmamıştı, ama gene de kaba davranmak istemiyordu. Elleri boş dönmesin diye ondan bazı ilaçlar vermesini rica etmişti.

— Kıza vitamin yazın bari, Don. Belki iyi gelir. Kimbilir belki nazarın yanı sıra İngiliz gribi de vardır.

Don Simón, ona kendi yaptığı bir avuç hap ve havanda dövülerek toz haline getirilmiş birtakım otlar vermişti.

— Bunları şarapta erit ve günde iki kez ver. Ona hardal kompresi yapmayı ve soğuk banyo yaptırmayı da unutma. Tatlı kestane yapraklarından çay yapmayı da ihmal etme. Bu durumlarda her zaman iyi gelir.

— Bunları yapınca krizler geçecek mi?

— Karnındaki ateş azalacaktır, ama üzerindeki nazar atılmadıkça iyileşemez. Başka bir kriz gelirse, onu bana getir bir okuyayım ben.

Üç gün sonra, ana kız, Don Simón’a geri gelmişlerdi. Tedaviyi yoğunlaştırmasını isteyeceklerdi, çünkü üç gündür her öğle saatinde kıza kriz geliyordu. Bu durumda otacı, işe daha sıkı el koymuştu. Hastayı, perdenin arkasına götürmüş, kendi elleriyle soymuş ve baştan ayağa kafuru, metilen şekeri, kutsanmış su karışımı ile yıkamış, kötü nazarlardan daha çok etkilenmiş olan noktaları özellikle ovmuştu; topuklar, göğüsler, sırt ve göbekti bu noktalar. Masaj, korku ve o ağır ellerin teması kızın tenine mor bir renk vermiş, neredeyse bayılmasına yol açacak bir sinir nöbeti geçirmişti. Neyse ki, soluksuz kalan, tir tir titreyen kızı yatıştıracak mayhoş bir şurup orada hazırdı ve kıza içirdi. Duayı da okuduktan sonra, kızı annesine teslim ederken, uzun bir öğütler ve tembihler listesinin yanında değişik şifalı otlar da önerdi: Gerginliğe ve kaygıya karşı kavak, kendine acımasın diye hindiba, rahatsızlığa karşı kızılkantaronözü, intiharı önlemek için katırtırnağı, nefrete ve kıskançlığa karşı çoban püskülü, paniğe karşı da çam yaprağı salık vermişti. Ayrıca bir tasa ırmak suyu doldurup bütün bu otları içine atıp gün ışığında dört saat bekletmesini, daha sonra da hafif ateşte kaynatmasını istemişti. Öte yandan cinsel sabırsızlıkları söndürmek için yemeğine çakmaktaşı koymasını ve ailenin öbür üyeleriyle aynı yatağı paylaşmamasını da öğütlemişti. Çünkü bu ateş ve kızgınlık, kızamık gibi bulaşıcı olabilirdi. Sonunda kalsiyumla pastiller ve her gün yıkanmak için dezenfektanlı bir sabun da eklemişti verdiklerine.

O günden sonraki hafta Evangelina iyice zayıfladı, bakışları bulanıklaştı, elleri titremeye başladı, midesi sürekli bulanıp kusuyordu ve krizler hâlâ sürüyordu. İşte o zaman Digna Ranquileo, yeminine boşvermeye, onu Los Riscos Hastanesi’ne götürmeye karar verdi. Başkentten henüz gelmiş olan genç bir hekim, bilimsel sözcükler kullanarak birtakım açıklamalardan sonra, nazar nedir bilmediğini, bu kızın hastalığının isteri krizleri olduğunu söyledi. Tek çare, bunları görmezden gelmek ve ergenlik çağını atlatıp sinirleri düzelince her şeyin geçeceğine inanmaktı. Bir boğayı bile uyutacak güçteki bir sakinleştirici yazdı ve bu kendini yerden yere atmalar geçmezse, kızı başkentteki akıl hastanesine yatırıp elektrik şoku uygulayabileceklerini de sözlerine ekledi. Digna, raflardaki fincanların dans etmesinin, köpeklerin deli gibi havlamalarının, çatıya görünmez taş yağmurlarının yağmasının ve mobilyaların sarsıntısının da isteri krizleri yüzünden mi olduğunu sormaya yeltendi, ama doktor bu gibi derin konulara girmedi ve gerekirse tabak çanağı kapalı bir yere koyup bahçedeki hayvanları da bağlamasını öğütledi.

Başlangıçta, Evangelina ilaç yüzünden ölüme benzer derin bir uykuya daldı. Onu besleyebilmek için bin bir güçlükle uyandırabiliyorlardı ancak. Dudaklarının arasından ağzına bir lokma sokuşturuyorlar, sonra bunu çiğnemeyi ve yutmayı akıl edebilsin diye yüzüne soğuk su vuruyorlardı. Onu helaya taşımak zorundaydılar, çünkü uyku yüzünden deliğin içine düşeceğinden korkuyorlardı. Bu derin uyku hali, sadece öğleüzeri, onun transa geçtiği olağan saatlerde bozuluyor ve bu anlarda birkaç yaşam belirtisi gösteriyordu. Bir hafta dolmadan hastaneden yazılan ilaçlar artık onu etkilemez oldular ve kız öylesine derin bir sessizliğe ve kedere büründü ki, gece gündüz sakin, ama uyumadan oturmaya başladı. İşte o zaman annesi hapları bostanın içinde öyle derin bir çukura gömdü ki, dünyada bir daha hiç kimse onları bulamadı.

Umutsuzluğa kapılan Digna Ranquileo, kendisinin doğumlardan ve gebelikten başka bir konuda uzman olmadığını iyice vurgulamasına rağmen, kızı ziyaret etmeyi kabul eden Mamita Encarnación’dan medet umdu. Bir sabah evlerine gelen Mamita, kızın ay vurgununa uğramış gibi transa girişini izledikten ve mobilyaların harekete geçip hayvanların davranışlarının değişimini gözleriyle görünce bunların palavra değil, çıplak ve acı birer gerçeklik olduğunu kabullenmek zorunda kaldı.

— Bu kıza bir erkek gerekli, kararına vardı.

Ne var ki bu tür bir açıklama Ranquileo ailesini kırdı. Onlar kendi kızları gibi büyüttükleri, kendi oğullarıyla bile ilişkiye girmemesi için bunca özen gösterdikleri bu iyi aile evladının dişi köpekler gibi görülmesi düşüncesini asla kabul edemezlerdi. Gene de ebe kadın, bu tür açıklamalara kulak asmamış ve kendi tanısında ayak diretmişti. Onu sürekli işle oyalamalarını, böylece daha beter krizleri önleyebileceklerini de sözlerine eklemişti.

— Aylaklık ve erkeksizlik melankoliye yol açar. Ne olursa olsun bunu evlendirmelisiniz, çünkü bu sıkıntıları bir erkeği olmazsa asla geçmeyecektir.

İyice telaşlanan anne, bu öğüte kulak asmadı, ama kızı sürekli meşgul ederek ona hem neşesini, hem de uykusunu kazandırmayı başardı, ne var ki, gelen krizlerin sıklığını azaltmayı başaramadı.

Bir süre sonra konu komşu bu tuhaflıkları duymuşlar ve evin çevresinde gezinmeye başlamışlardı. En meraklıları olan bitenleri yakından görebilmek için uğruyorlar, bu olan bitenden kendilerine bir yarar sağlamaya bakıyorlardı. Kimileri Evangelina’ya kriz geldiği anda Araf’taki ruhlarla ilişkiye geçmesini öğütlüyor, kimisi kehanette bulunmasını, kimisi de yağmuru durdurmasını istiyordu. Digna, bu olay halk arasında iyice duyulacak olursa, ahalinin dört bir yandan bostanına dalacağını, bahçesini kirleteceğini, kızıyla alay edeceklerini düşündü.Hele bu koşullar altında Evangelina’nın kendisiyle evlenmeye ve çocuk yapmaya cesaret edebilecek bir erkek bulması hiç de kolay olmayacaktı. Oysa kızın çocuk doğurmaya gerçekten gereksinmesi vardı. Bilimden bir şey beklenemeyeceği anlaşılınca, Yehova Şahitleri’nin de tapınak olarak kullandıkları o mavi barakasında yaşayan kendi mezhebinin rahibini görmeye gitti. Kadın, bu Protestan topluluğun etkin bir üyesi olduğundan rahip onu güler yüzle karşıladı. Daha sonra Digna, evi saran bu talihsizliği, hiçbir ayrıntıyı atlamadan bir bir anlattı ve kızı her türlü günahkar ilişkiden, hatta üvey baba ve ağabeylerinin bakışlarından bile koruduğunu söyledi.

Rahip bu öyküyü büyük bir dikkatle dinledi. Yere diz çöktü, uzun dakikalar boyunca bir yol göstermesi için Tanrı’ya yalvararak meditasyona daldı. Sonra İncil’i rastgele açtı ve gözlerine çarpan ilk satırları okudu: "Holofernes, kadın sayesinde çok mutlu oldu, ne yaptığını bilmeden şarap içti, ömründe içmediği kadar çok içti hem de" (12-20 Yuda). Bu satırlarla tatmin olan rahip, Tanrı’nın yanıtını, kulu Ranquileo’nun sorununa göre yorumladı:

— Kocanız içki içmeyi hiç bıraktı mı, hemşire?

— Biliyorsunuz ki, bu olanaksız.

— Kaç yıldır içkiye bağımlı yaşıyor?

— İçkiyi bırakamaz, şarap onun kanında dolaşıyor.

— Ona Gerçek İncil Kilisesi’ne gelmesini söyleyin, kendisine yardımcı olabiliriz. Bizim aramızda hiç sarhoş gördünüz mü?

Digna, hiç üşenmeden pek çok öteki kişiye yaptığı gibi, kocasının bu güçsüz yanının nedenini açıklamaya koyuldu. Her şey doğum anında ölen üçüncü çocuk yüzünden başlamıştı. Bir tabut alacak paraları olmadığından, Hipólito, minicik meleği bir ayakkabı kutusuna koymuş, kolunun altına sokuşturup mezarlığa gitmişti. Yolda bu acısını bastırmak için durup durup içmişti ve sonunda kendinin kim olduğunu bile unutmuştu. Bir süre sonra kendine geldiğinde, bir çamur deryasının ortasında yatıyordu. Kutu yitip gitmişti, bütün yöreyi baştan aşağı aradıysa da bulamamıştı.

— Yaşadığı karabasanı bir düşünün, papaz efendi. Zavallı Hipólito, hâlâ bunun acısını taşır yüreğinde. Uykusundan bağırarak uyanır ve oğlunun onu cennetten çağırdığını söyler geceleri. İşte bu yüzden içiyor, yoksa serserilik olsun diye değil.

— Alkoliklerin dudaklarında her zaman hazır bir bahane vardır zaten. Evangelina, Tanrı’nın size bir mesajıdır. Kızın hastalığı aracılığı ile, İsa efendimiz, babasını çok geç olmadan uyarmaya çalışıyor.

— Size saygım sonsuzdur papaz efendi, ama eğer Tanrı bana seçim hakkı veriyorsa, kocamın zil zurna sarhoş olmasını, kızımın köpek gibi havlamasına, erkek sesiyle konuşmasına yeğlerim.

— Pek büyük bir günah işliyorsunuz, hemşire! Sen nasıl oluyor da Yehova’ya bizim acıklı kaderlerimizi çizmede yol göstermeye cesaret edebiliyorsun?

O günden sonra gayrete gelen rahip, Ranquileoların evine sık sık gelir olmuştu, cemaatinden bazı sadık dindarlar da onunla birlikte geliyorlar, genç kızı toplu dualarıyla iyileştirmeye çalışıyorlardı. Ama aradan bir hafta geçmesine rağmen Evangelina hiçbir iyileşme belirtisi göstermiyordu. Evin içinde dolaşıp duran meraklı komşulardan biri, kriz anında oradaydı ve bu olaydan bir yarar sağlayabileceğini düşündü. Çünkü Evangelina’nın kıvrandığı yatağın yanından geçerken ayağı bir tabureye takılmış ve o da yatağa düşmüştü. Ertesi gün, bu komşunun elini saran tüm siğiller birdenbire yok olmuşlardı. Bu keramet kulaktan kulağa yayıldı ve ziyaretçilerin sayısı şaşılacak ölçüde arttı, herkes kızın transa geçmesi ile bir şifa bulacağına inanıyordu. Birisi de Evangelinaların hastanede karışmaları olayını anımsayıp çevreye yaymıştı, bu da mucizenin bir başka türlü açıklanması olarak yorumlanmıştı. İşte ancak o zaman cemaatin papazı, kendi bilgi dağarcığını aştığı gerekçesiyle olayı Katolik Kilisesi’ne duyurmaya karar verdi, ne de olsa, o daha köklü bir kiliseydi ve ermişler ve onların mucizeleri hakkında daha geniş bilgiye sahiptiler.

Kiliseye vardıklarında Peder Cirilo, olayı Ranquileolar’ın ağzından dinledi ve Evangelina’nın kendi cemaati sınırlarında olup da, anasının Protestanlığı yüzünden vaftiz edilmemiş olan tek kız çocuğu olduğunu anımsadı. Ne olsa bu kız Protestanların şamatasına takılıp yolunu şaşırmış bile olsa kendi sürüsünün bir kuzusu sayılırdı, bu yüzden onları geri çeviremezdi.

— Bu yaratık için dua edeceğim. Tanrı’nın merhameti sonsuzdur ve her ne kadar siz onun kutsal kilisesinden ayrılmış bile olsanız o size yardım edebilir.

— Sağ olun peder, ama dualardan da öte, kızın ruhundaki şeytanı kovamaz mısınız, diye fısıldamıştı Digna.

Rahip telaşla haç çıkarttı. Bu düşünce mutlaka Protestan meslektaşınca ortaya atılmış olmalıydı, yoksa bu köylü kadının aklının böylesi şeylere eremeyeceği belliydi. Son zamanlarda, Vatikan bu tür ayinlere iyi gözle bakmaz olmuştu ve sanki ne kadar ağza alınmazsa o kadar iyi olacağını düşünerek, şeytanın adının anılmasını yasaklamıştı. Gerçi rahip, şeytanın varlığına, ruhlarla beslenenler hakkında kesin kanıtlara sahipti, ama şimdi alelacele bir tören düzenleyip onunla karşılaşmaya niyeti yoktu. Öte yandan bu tür törenler düzenlediği üstlerinin kulağına gidecek olursa, bu rezaletin lekesi tüm yaşlılığını karartırdı. Gene de, iyi niyeti ona, bir iki telkin edici sözün, bir -kutsal babamız- duasının ve birkaç damla kutsanmış su serpmenin, açıklanması güç mucizeler yarattığını, böylelikle hastayı yatıştırabileceğini fısıldıyordu. Sonra da anneye, birkaç duayla şeytanı savabilecekleri, ama şeytan kovma töreninin yapılmasına gerek olmadığını söyledi. Sonra da onlara Kutsal Katolik Kilisesi’yle barışmalarını, bu tür şanssızlıkların hep İsa Efendimizin sözlerinden ayrılarak sapkın tarikatlara girenlerin başına geldiğini vurguladı. Ama Digna, toprak ağalarının, günah çıkartma odalarında rahiplerle işbirliği yaptıklarını, ağaların yoksul çiftçilerin ufak tefek hırsızlıklarını şikayet ettiklerini, iki dua -meaculpa- arasında fısıldaştıklarını duymuştu ve rahibin zenginlerden yana çıkıp yoksullara yüz vermediğini, bunun tam tersini söyleyen İsa Efendimize böylelikle karşı çıktıklarını bal gibi biliyordu.

O zamandan beri Peder Cirilo da yoğun işleri ve titrek bacakları izin verdikçe Ranquileolar’ın evine uğrar olmuştu. Olaya ilk tanık oluşunda, bu tuhaf hastalığa yenik düşen kızın hali, onun pek sağlam olan inançlarını bile sarsmıştı. Kutsal su ve dualar bu belirtileri ortadan kaldırmaya yetmemişti, ama durumun daha kötüleşmediğini gözlediğinde de, şeytanın artık bu rezaletin sınırına geldiği sonucunu çıkartmıştı. Bu ruhani çalışmada Protestan meslektaşına ayak uydurmuştu. Her ikisi de bunun bir akıl hastalığı olduğu, Tanrı’nın öyle ya da böyle bu işle ilgisi olmadığı, kıza atfedilen mucizelerin de pek iler tutar tarafı olmadığı görüşünde birleşmişlerdi. Sonra da yayılan batıl inançlarla birlikte savaşmışlar ve olayı inceledikten sonra o kızın siğillerinin yok olmasının yaraların doğal seyri sonucu ortaya çıktığını, siğillerin zaten havaların yılın bu döneminde düzelmesiyle olağan bir iyileşme olduğunu açıklamışlardı. Evangelina’yı ziyaret ettikten sonra kumarda şansı açılanların iddialarının bir azizelik belirtisi sayılamayacağı da açıkça ortadaydı. Ama gene de bu iki din adamının ısrarlı açıklamaları, buraya akan hacı sayısında bir azaltma yapmamıştı. Ondan aman dilemeye koşan ziyaretçilerin görüşleri ikiye ayrılmıştı. Bir kısım ziyaretçi bu krizlerin mistik bir açıklaması olduğunu savunurken, bir kısmı da bunun şeytanın işi olduğu görüşündeydi. Protestan ve Katolik rahipler, köyün ebesi, Los Riscos Hastanesi’nin hekimi koro halinde bunun isteriden başka bir şey olmadığını haykırıyorlardı, ama onlara kulak asmaya niyetli hiç kimse yoktu, herkes bu anlamsız mucizelerde bir şenlik heyecanı yaşıyordu.

Francisco Leal’in beline sarılıp yüzünü onun ceketinin sert kumaşına gömen ve saçları rüzgâra kapılıp dağılan Irene, kanatlı bir ejderhanın üzerinde uçtuğunu hayal ediyordu. Kentin son evleri de arkalarında kalmaya başlamıştı. Yol, güneşi kesen kavakların arasından uzuyor, ufkun mavi sisine sarınmış tepeler uzaklardan ancak seçilebiliyordu. Motosikletin selesine biner gibi yerleşen genç kız, çocukluğunda belleğine kazınan düşlere dalmış, bir Arap masalının kahramanı gibi at koşturduğunu hayal ediyordu. Motosikletin hızı, bacaklarına yaydığı o sarsıntı, tenini saran o kükreme benzeri gürültüden haz duyuyordu. Bir yandan da renkli fotoğraflarla dört sayfada vermeyi tasarladığı haberin konusu olan ermiş kızı düşünüyordu. Birkaç yıl önce kuzeyden güneye ülkeyi aşıp yaraları iyileştiren, ölüleri dirilten o ‘ışıltı’dan sonra böyle mucizeler duyulmaz olmuştu. Cinlerin emrine girenler, ruhlara karışanlar, lanetlenenler alabildiğine boldu, hani şu larva tüküren kız, depremler yaratan ihtiyar, bakışlarıyla otomobilleri durduran sağır gibileri, hatta bu sonuncu olaydan sonra el işaretleriyle yapılan bir ropörtajdan sonra Irene’nin saati de çalışmaz olmuştu. Ne var ki, o ışıltılı kişiden sonra, uzun zamandır kimse insanlığa yararlı bir mucize göstermez olmuştu. Dergi için ilgi uyandıracak bir haber bulmak gün geçtikçe güçleşiyordu. Sanki ülkede ilginç bir şeyler olmaz olmuştu, zaten olsa da sansür, yayımlanmasını engelliyordu. Irene, soğuktan moraran parmakları ısınsın diye ellerini Francisco’nun ceketinin altına soktu. Ellerinin altındaki bu zayıf, kemikli göğüs, Gustavonunkinden nasıl da değişikti. Nişanlısı, kendinin yapamadığı hiçbir şeyi adamlarından istemeyeceği düşüncesini savunarak, sürekli eskrim, judo, jimnastik yapar, her sabah elli kez paralelde çalışırdı, böylece son derece gelişmiş kaslara sahip olmuştu. Gustavo, birliğindeki adamları için bir baba, sert ama adil bir baba olduğunu savunurdu. Otellerin loş odalarında seviştikleri zaman bu fiziksel görünümünden gurur duyarak soyunur ve odada çıplak dolaşmaktan hoşlanırdı. Irene de onun güneşten ve rüzgardan yanmış, fiziksel güç harcamaktan sertleşmiş, ama gene de yumuşak ve uyumlu bedenini severdi. Onu hazla seyreder, biraz dalgınca da olsa beğeniyle okşardı. Acaba şu anda neredeydi? Belki de bir başka kadının kolları arasındaydı, kimbilir? Mektuplarında nişanlısına bağlılığı konusunda yeminler etse de, Irene doğanın gereksinmelerini iyi biliyordu ve onunla birlikte haz duyan esmer melezleri gözünün önüne getirebiliyordu. Nişanlısı, Kutup’a indiğinde durum değişikti, o buzul soğukluğunda, aşkı unutmaya koşullanmış yedi adam ve penguenlerin arasında tövbekarlık zorunluydu. Ama genç kız, tropik kuşakta yüzbaşının başka türlü davranacağından emindi. Bunun kendisini ne kadar az ilgilendirdiğini düşünerek gülümsedi, nişanlısını son kez ne zaman kıskandığını anımsamaya çalıştı.

Motorun uğultusu, Gustavo Morante’nin sık sık mırıldandığı İspanyol Lejyonu’ndan bir şarkıyı getirdi aklına:

Soy un homber a quien la suerte

hirio con zarpa fiera

soy el novio de la Muerte

que estreche con brazo fuerte

y su amor fue mi bandera[2]

Bunu Francisco’nun karşısında söylemek hiç de hoş olmamıştı, çünkü bundan böyle Gustavo’ya ‘Ölümün Nişanlısı’ adını takmıştı. Irene buna alınmamıştı. Gerçekte aşka pek az kafa yorardı, yüzbaşıyla aşkı hakkında kendi kendine pek soru sormazdı, bunu çocukluğundan beri alnında yazılı doğal bir koşul olarak kabullenmişti. Gustavo Morante’nin onun için ideal bir arkadaş olduğu sözünü o denli çok işitmişti ki, kendi duygularına fazla kulak asmadan buna inanmıştı sonunda. Son derece sağlam, dayanıklı, erkeksi bir biçimde kızın gerçekliğine yerleşmişti genç adam. Kız kendini rüzgarda sürüklenen bir kuyrukluyıldız gibi hissediyor, kendi iç dünyasının karışıklığından korkuyor, bu dürtülerini dindirecek birini düşünmekten kendini alıkoyamadığı zamanlar oluyordu, ne var ki bu anlar çabuk geçiyordu. Geleceği düşünmeye koyuldu muydu içini bir hüzün kaplıyordu, bu yüzden elinden geldiğince şimdiyi özgür yaşamaya çalışıyordu.

Francisco’nun gözündeyse, Irene’nin, nişanlısı ile olan bağı, iki yalnız insanın ve pek çok hasretin toplamından başka bir şey değildi. Bir süre ikisinin baş başa kalmaları olası olunca, onları birleştirenin alışkanlıktan başka bir şey olmadığını anlayacaklarını söylerdi sık sık. Bu aşkta bir heyecan gözlenmiyordu, buluşmaları sakin, ayrılıkları pek uzun sürüyordu. Sanki Irene, bu nişanı ömrünün sonuna dek uzatmak, arada sırada kedi yavrusu gibi onunla oynaşmak ve böylece koşullu bir özgürlüğü yaşamak istiyordu Francisco’ya göre. Evliliğin onu ürküttüğü besbelliydi, bu yüzden de sürekli erteleme bahaneleri buluyordu, sonunda general olmaya hazırlanan bu prensle evlenirse, o salkım saçak giysilerine, tıngırtılı bileziklerine ve hareketli yaşantısına veda etmek zorunda kalacağını düşünür gibiydi.

O sabah motosiklet Los Riscos’a doğru tarlaları, tepeleri aşarken, Francisco bir yandan da ölümle nişanlı adamın dönmesine ne kadar kaldığını hesaplıyordu. Onun gelişi ile her şey değişmek zorunda kalacaktı. Irene’nin sadece kendisine ait olduğu şu son ayların mutluluğu uçup gidecekti, heyecanlı hayallere, günlük şaşırtmacalara, bekleyiş kaygılarına ve kızın tuhaf işleri karşısındaki kahkahalarına veda edecekti. Bundan böyle çok dikkatli olmalıydı, sadece en gerekli şeyleri söylemeli, her türlü kuşku uyandıracak davranıştan kaçınmalıydı. O zamana dek huzurlu bir birliktelik yaşamışlardı. Kız arkadaşı, onun ikili yaşantısını sezmezmiş gibi masumca dolanıyordu ortalıkta, ya da en azından bu konuda hiç soru sormuyordu. Onun varlığının yanında hiçbir önlem almak gerekmiyordu, ama Gustavo Morante’nin gelişi ile daha temkinli davranmak zorunda olacaktı. Irene ile aralarındaki bağ öylesine değerliydi ki, buna kimsenin dokunmasını istemiyordu. Arkadaşlıklarını yalanlarla ve sahte sözlerle lekelemek istemiyordu, ama pek yakında böyle davranmak zorunda kalacağını da seziyordu. Motosikletini sürerken bu geziyi ufkun sınırına kadar sürdürmek, yüzbaşının ulaşamayacağı bir noktaya kadar gitmek, ülkeyi bir baştan bir başa geçmek, beline sarılan Irene ile tüm anakaraları ve denizleri aşmak isteğini duyuyordu. Ne var ki yolculuk ona pek kısa geldi. Dar bir dönemeci geçince bu mevsimde yemyeşil olan geniş tarlalar çıktı karşılarına. Belli bir kederle içini çekti Francisco, çünkü aradıkları yere varmışlardı. Ermiş kızın evini kolaylıkla buldular, buranın pek sessiz ve boş bir yer olmasına da şaştılar, çünkü mucizeleri görmeye gelmiş bir kalabalıkla karşılaşacaklarını ummuşlardı.

— Burası olduğuna emin misin?

— Eminim.

— O halde bu uydurma bir ermiş, baksana kimseler görünmüyor ortalıkta.

Karşılarında yoksul çiftçi ailesinin, kireçle badanalanmış tuğladan yapılmış soluk kiremitli evi duruyordu; evin kapısının önünde bir veranda uzanıyor, bütün evde tek bir pencere görünüyordu. Büyük bahçenin ucunda, kurumuş dalları birbirine geçmiş yapraksız asmalar görünüyordu, bu zavallı bitkilerin üzerlerinde de yazın ilk belirtileri olarak birkaç filiz belirmişti. Sonra bir kuyu, helaya benzer bir baraka ve daha ötede mutfak olarak kullanılan kare bir kulübe daha vardı. Değişik boylarda ve değişik renklerde birkaç köpek, öfkeyle havlayarak ziyaretçileri karşılamak için koştular. Irene, hayvanlara nasıl davranılacağını iyi bildiğinden, onları pek eskiden tanırmış gibi konuşarak ortalarında yürümeye başladı. Oysa Francisco, küçükken bu tehlikeli hayvanlardan korunmak için ezberlediği o büyülü tekerlemeyi okuduğunu fark etti içinden: "Dur vahşi hayvan, kuyruğunu indir yere / önce doğdu yüce Tanrı / sonra sen ey koca köpek." Ama gene de kız arkadaşının kullandığı yöntemin daha geçerli olduğu ortadaydı, çünkü o, dişlerini gösteren hayvanların arasında sakince yürüyordu. Bu hayvanlara neredeyse tekme atmaya hazırlanıyordu ki, bekçi köpeklerini kovmak için elinde bir sopayla küçük bir oğlan çocuğu bağırarak çıktı ortaya. Sonra evden başkaları da çıktı: Kaba saba, ama kederli görünümlü şişman bir kadın, yüzü kış kestanesi gibi çizgilerle dolu bir adam ve değişik yaşta pek çok çocuk.

— Evangelina Ranquileo burada mı oturuyor, diye sordu Irene.

— Evet, ama mucizeler öğleüzeri oluyor.

Genç kız, bunun üzerine, yayılan söylentileri incelemek için gelen gazeteciler olduklarını açıkladı. Bunun üzerine ürkekliğinden sıyrılan aile, onları yöre halkına özgü bir konukseverlikle evlerine aldılar.

Bir süre sonra ilk ziyaretçiler geldiler ve Ranquileoların bahçesine yerleştiler. Sabah ışığında Irene’yi gözleyen Francisco, kızın konuşmaya dalmasını bekliyordu, çünkü arkadaşı fotoğraflarının habersiz çekilmesini istiyordu. Fotoğraflar zamanı aldatır, ruhu bir karton parçası üzerinde öylesine saptar bırakır, derdi genç kız. Havanın duruluğu ve ortadaki heyecan içinde Irene sanki ormanda büyümüş bir yaratık gibiydi. Ranquileoların evinde, sanki burada doğmuş gibi rahat ve içten davranıyor, konuşup gülüyor, konuklara içecek sunuyor, kuyruklarını bacakları arasına sıkıştırmış köpeklerle oynuyordu. Çocuklar da onun bu tuhaf saçlarına, ilginç giysilerine, sönmeyen gülümsemesine ve küçük hareketlerinin sevimliliğine şaşıp peşine takılmışlardı.

Sonra Protestan Kilisesi’nden ellerinde gitarlar, flütler ve davullarla bir grup mümin çıkageldi ve eski bir ceketle cenaze şapkası takmış rahiplerinin önderliğinde birtakım ilahiler çalıp söylemeye başladılar. Koronun ve çalgıların sesi yürek parçalayacak türdendi, ama Irene ve Francisco dışında kimse bunların farkına bile varmıyordu sanki. Çünkü haftalardır bu ilahileri dinlemeye artık kulakları alışmıştı.

Kiliseden Ranquileolar’a kadar bisiklet pedalı çevirmekten bitkin düşmüş olan Peder Cirilo da az sonra kalabalığa katıldı. Asmaların altına oturup ezbere bildiği dualara ya da kederli ilahilere kendini kaptırıp salındığında beyaz sakalı sallanıyor, uzaktan sanki göğsüne takılı bir demet zambak gibi görünüyordu. Belki de Papa’nın kutsadığı ermiş Gemita ilahisinin, Protestan meslektaşının ilahileri ve Los Riscoslu hekimin rengârenk hapları kadar etkili olacağını düşünüyordu. Arada sırada da cep saatini çıkarıp bakıyor ve transa geçme saatini bekliyordu. Mucizelerin söylentilerine kapılıp gelmiş öteki insanlar evin bahçesinde, gölgelere serpiştirilmiş taburelere oturuyorlardı. Bazıları kayıtsızca yaklaşan ekinlerden, ya da radyodan duydukları uzaklarda oynanan bir futbol maçından söz ediyor, ya ev sahiplerine olan saygıdan ya da ürkeklikten onları buraya sürükleyen asıl ilgi konusuna değinmekten çekiniyorlardı.

Evangelina ile annesi, konuklara soğuk su ve balla kavrulmuş un sunuyorlardı. Kızın görünüşünde hiç de anormal bir hal yoktu, sakin bir görünümü vardı, yanakları al aldı, ablak yüzünde sersemce bir gülümseme görünüyordu. Bu küçük topluluğun tüm dikkatini çekmekten hoşnuttu.

Hipólito Ranquileo, köpekleri bir araya toplayıp ağaca bağlamakta biraz güçlük çekti. Ne de çok havlıyorlardı. Sonra Francisco’ya yaklaşarak dişi köpeklerden birini öldürmek gerektiğini, bir gün önce doğurduğu yavruları yemek gibi bir suç işlediğini, horoz sesiyle öten tavuklar gibi bunun da korkunç bir şey olduğunu anlatmaya koyuldu. Doğanın bazı yanlışlıkları, öteki yaratıklara da bulaşmadan kökünden kazınmalıydı. Yaşlı adam bu konuya pek özen gösteriyordu.

Bu arada Protestan rahip, bahçenin ortasına dikilerek son derece yüksek perdeden, heyecanlı bir vaaza başladı. Protestanların dışındakiler ona pek hak vermeseler de, kızdırmamak için onu dikkatle dinlediler. "Fiyatların artması! Ortalıktaki kıtlık! Bunlar bilinen şeyler. Durdurmak içinse pek çok yol var: Hapis, ceza, grev... Peki ya sorunun özü nedir? Nedeni nedir? Bunun ardında insanoğlunda sönmek bilmeden yanan o ateş yatıyor! Bunun ardında o bitmek bilmeyen ten düşkünlüğü var! Dünyevi hazlara düşkünlük var! Bütün bunlar insanoğlunu yüce efendimizden uzaklaştırıyor, insani dengesini, ahlakını, ekonomisini ve ruhsal düzenini bozarak Yaradan’ın öfkesini üzerimize çekiyor. Bu yaşanan zamanlar Sodom ve Gomorre zamanlarıdır; insan, dehşetin eline düşmüştür ve sırtını Tanrı’ya çevirmenin cezasını çekmektedir. Yehova, görebilenlere uyanlarını göndermektedir ve bu günahlarımızdan arınmayacak olursak..."

— Özür dilerim papaz efendi, size soğuk bir şey sunabilir miyim? Evangelina, rahibin sözünü keserek, sayacağı öteki günahları unutturdu ona.

Protestan öğrencilerden şaşı gözlü, kısa bacaklı bir genç kız, Irene’ye yaklaşarak, Ranquileolar’ın kızı hakkında ürettiği kuramı anlatmaya koyuldu: "Şeytanların kralı Belzebu, onun bedenine girdi, bunu derginizde yazın, bayan. Hıristiyanlara böyle şeyler yapmaktan hoşlanır, ama Kurtuluş Ordusu daha güçlüdür ve şeytanı yenecektir. Bunu derginize böylece koymayı unutmayın. "

Peder Cirilo, son sözleri işitti, Irene’yi bir kolundan tutarak öteki uca çekti.

— Siz ona kulak asmayın. Bu Protestanlar pek cahil oluyor, kızım. Birkaç iyi nitelikleri yok değil, ama gerçek bir inanç içinde olmadıkları da kesin. Onların içki içmediklerini biliyor muydunuz? Kırk yıllık alkolikler bile bunların tarikatlarına girince içmez oluyorlar, bu yüzden onlara saygı duyuyorum. Ama bu işte şeytanın parmağı olmadığı da kesin. Kızın biraz aklı karışmış, o kadar.

— Ya mucizelere ne diyorsunuz?

— Hangi mucizelerden söz ediyorsunuz? Yoksa inanıyor musunuz o söylentilere?

Öğleüzerinden birkaç dakika önce Evangelina Ranquileo bahçeden ayrılıp eve girdi. Üzerindeki kazağı çıkardı, saç örgüsünü çözdü ve odasındaki üç yataktan birine oturdu. Dışarıdaki herkes suspus olmuştu, içeride olacakları gözlemek üzere pencereye ve kapıya yaklaşmışlardı. Irene ve Francisco, kızı izleyerek eve girmişlerdi, delikanlı yarı gölgede fotoğraf makinesini ayarlarken, kız da ses kayıt aygıtını hazırlıyordu.

Ranquileolar’ın evinin tabanı topraktı, dövülmüş, ıslatılmış, tekrar dövülmüş, sonunda betona benzemiş bir topraktan başka bir şey değildi. Cilasız tahtadan yapılmış birkaç ev eşyası arasında bir iki tabure ve hasır iskemle, evde yapılmış bir masa ve tek süs olarak da yüreği alevler içinde bir İsa Mesih heykelciği bulunuyordu. Kızların yatakları bir perdeyle bölünmüştü. Delikanlılar ayrı bir girişi olan yan odadaki yer şiltelerinde yatıyorlardı. Böylece kız ve erkek kardeşler arasında bir karışıklık olması önlenmişti. Her şey tertemizdi, ortalıkta nane ve kekik kokusu egemendi, teneke kutudaki kırmızı karanfiller pencereyi şenlendiriyor, masanın üzerindeki yeşil örtü onu süslüyordu. Francisco bu pek basit eşyalarda derin bir estetik duyusu sezdi ve daha sonra kendi koleksiyonu için birkaç fotoğraf daha çekmeye karar verdi. Ama bunu asla yapamadı.

Öğle saati geldiğinde, Evangelina kendini yatağa atıverdi. Bedeni titredi ve derin, yüksek ve dehşetli bir inleme, aşk alevi gibi sardı kızı. Sonra çılgınlar gibi devinmeye, insanüstü bir güçle geriye bükülmeye başladı. Biçimsizleşen yüzünde, az önceki basit kız görünümü silindi ve sanki pek çok yaş birden yaşlandı. Yüz çizgilerinde bir acı, sonra bir hayranlık ve haz belirtileri okunuyordu. Yatak sarsıldı ve kendini yere atan lrene, iki metre ötede duran masanın da belli ki hiçbir etki altında kalmadan harekete geçtiğini fark etti. Korku, merakını yendi ve genç kız korunmak amacıyla Francisco’ya sokuldu, onun kolunu tuttu. Bu arada gözlerini şeytansı gösteriden ayırmaya çalışıyordu, ne var ki erkek arkadaşı fotoğraf makinesini adamakıllı kullanabilmek için kızın kolunu yavaşça itti. Dışarıdaki köpekler, müminlerin ilahilerine ve dualarına eşlik ederek bitmek bilmez bir felaket habercisi gibi deli deli havlıyorlardı. Raftaki teneke maşrapalar dans ediyor, evin çatısı çakıltaşları yağarmışçasına tuhaf gürültülerle uğulduyordu. Sürekli bir sarsıntı evin kirişlerini sallıyor, ailenin yiyeceklerini, tohumlarının ve bazı eşyalarının durduğu tavan arasını altüst ediyordu. Derken delinen bir çuvaldan aşağı yağmaya başlayan mısırlar bu karabasan duygusunu daha da arttırdı. Ne olduğu anlaşılamayan halüsinasyonlar ve esrarengiz krizlerle yenik düşen Evangelina, yatağın üzerinde eğilip bükülmeye devam ediyordu. Güneşten kavrulmuş, dişsiz kederli palyaçolara özgü o acınası yüz ifadesi ile babası eşikte durmuş kızını, yaklaşmadan acıyla seyrediyordu. Annesi ise, sessizce yatağın yanında duruyor, aralık gözlerle Tanrı’nın sessizliğini işitmeye çalışıyordu sanki. Evin içinde ve dışında biriken hacıları saran duygu ise umuttu. Hepsi birer birer Evangelina’ya yaklaşarak küçük, önemsiz bir mucize dilediler ondan.

— Ne olursun siğillerimi yok et, küçük azize.

— Juan’ımı askere almasınlar, yalvarırım sana.

— Tanrı seninle olsun Evangelina, sen ki merhamet dolusun, kocamın basurunu iyileştir.

— Bana bir işaret yapıver, lotoda kaç numaraya oynayayım?

— Sen, Tanrı’nın kölesi, ekinler bozulmadan yağmurları durdur.

İnançları veya basit arzuları yüzünden buraya sürüklenen insanlar bir an için genç kızın yanında duruyorlar, kendi isteklerini söylüyorlar ve bu kızın aracılığı ile Tanrı’nın onları kutsayacağına inanarak oradan güven içinde ayrılıyorlardı.

Bu arada güvenlik güçlerinin kamyonunun geldiğini işiten olmadı.

Derken buyruklar duyuldu; insanlar hiçbir tepki göstermediler; askerler gruplar halinde bahçeye doluştular, silah elde eve daldılar. Orada birikenlere vurarak, çocukların bağırarak kaçışmalarına neden oldular, önlerine çıkanlara tüfek dipçikleriyle vurdular ve emirler yağdırmaya başladılar.

— Yüzler duvara! Eller enseye! Birliğin başındaki boğa gibi kalın enseli iri adam, buyruklar veriyordu sürekli.

Herkes ona boyun eğdi, yalnızca trans halindeki Evangelina ile şaşkınlıktan kımıldamayan Irene Beltrán oldukları yerdeydiler hâlâ.

— Belgeler, diye kükredi Kızılderili suratlı bir çavuş.

— Ben gazeteciyim, o da fotoğrafçım, dedi Irene ve kararlı bir ifadeyle erkek arkadaşını gösterdi.

Francisco’nun üzeri, beli, kol altları, ayakkabıları didik didik arandı.

— Dönün, diye buyurdular sonra ona da.

— Adının daha sonradan Juan de Dios Ramírez olduğu anlaşılan subay, delikanlıya yaklaştı, tüfeğini onun kaburgaları arasına yerleştirdi.

— Adın ne?

— Francisco Leal!

— Ne bok yiyorsun burada?

— Hiçbir bok yemiyor, gazetecilik yapıyor, diye araya girdi Irene.

— Ben seninle konuşmuyorum!

— Ama ben konuşuyorum, Teğmenim, dedi kız ve alaycı bir yüzle gülümsedi ona.

Adam bir an duraksadı, sivillerin böyle davranmalarına alışık değildi.

— Ranquileo!

Kalabalığın arasından sıyrılan, sersem suratlı iri bir asker, elinde tabancası, üssünün önünde dikildi ve hazır ola geçti.

— Bu senin kız kardeşin mi? Teğmen bunu söylerken bambaşka bir dünyada ruhların arasına karışıp gitmiş olan Evangelina’yı gösteriyordu.

— Evet, Teğmenim, dedi ayakları bitişik, göğsü şiş, gözleri yere dikili mermer gibi donuk yüzlü asker.

O anda daha yeni ve daha şiddetli bir çakıltaşı yağmuru çatıyı dövmeye başladı. Teğmen kendini o anda yere attı, askerler de aynısını yaptılar. Şaşkına dönen kalabalık arasında askerler, dirsekleri ve dizleri üzerinde sürünerek bahçenin öteki ucuna doğru hızla ilerlediler, oraya varınca da zik zaglar çizip koşarak telaşla yerlerini almaya çalıştılar. Helanın içine giren Teğmen, eve doğru ateş etmeye başladı. Beklenen işaret bu olmalıydı. Çılgına dönmüş olan askerler önlenemez bir çılgınlıkla sarmalanmış durumda tabancalarının tetiklerine asıldılar ve birkaç saniye sonra gökyüzü gürültü, çığlık, ağlama, inleme, gıdaklama sesleriyle ve toz bulutu ile kaplandı. Avluda bulunanlar kendilerini yere attılar, kimileri de kanala ya da ağaç arkalarına saklanmaya çalıştı. Protestan müminler müzik aletlerini saklamaya çalışırlarken Peder Cirilo, kendini masanın altına atmış, Ermiş Gemita’nın tespihine yapışmış, Bütün Orduların Efendisi’nden yüksek sesle yardım diliyordu.

Francisco Leal, kurşunların pencereye çok yakın geçtiklerini fark etti, kimisi çiğ tuğlalara saplanıp kalıyordu. Bunun üzerine Irene’yi belinden tuttuğu gibi onu da yere yatırdı, sonra da kızın bedenini kendi bedeniyle örttü. Kızın, kollarının arasında titrediğini hissedince, bunun kendi ağırlığından mı, yoksa korkudan mı olduğunu çözemedi. Çığlıklar ve şiddet biraz hafifler hafiflemez ayağa fırladı ve kapıya doğru koştu, orada bu çılgınca ateşten sonra pek çok ceset bulacağını sanıyordu, ama gözlerine takılan tek ölü, kurşunların rüzgarına kapılmış olan bir tavuktu. Askerler kapıldıkları çılgınlıktan, kendilerindeki güce hayranlıktan tuhaflaşmışlardı. Çiftçiler ve öteki meraklılar, yerde toza ve çamura bulanmış yatarlarken, çocuklar ağlaşıyor, köpekler umutsuzca havlayarak kayışlarını çekeliyorlardı. Francisco, Irene’nin, yanından yıldırım gibi geçtiğini hissetti, onu durduramadan kız ellerini beline dayayarak, kendininkine hiç de benzemeyen bir sesle bağırmaya başladı.

— Vahşiler! Hayvanlar! Hiç mi saygınız yok sizin? Burada birini öldürebileceğinizi görmüyor musunuz?

Francisco ona doğru koşarken, kızın iki kaşının arasına bir kurşun yiyeceğinden kaygılıydı, ama hayretle Teğmen’in gülmekte olduğunu gördü.

— Sinirlenme, güzelim, biz havaya ateş ettik.

— Bana nasıl sen diye hitap edersiniz siz? Hem üstelik sizin burada ne işiniz var? Irene sinirlerine egemen olamayarak çıkışıyordu adama.

— Ranquileo bana kardeşinin masalını anlattı, ben de ona şöyle dedim: Rahiplerin ve hekimlerin elinden bir şey gelmediği durumlarda Silahlı Kuvvetler başarıya ulaşır. İşte böyle dedim; bu yüzden de buradayız. Şimdi o ünlü kızı kapıp götürürken bakalım hâlâ havayı tekmelemeye devam edecek mi?

Sonra uzun adımlarla eve doğru ilerledi. Irene ve Francisco da robot gibi onu izlediler. Bundan sonra olacaklar belleklerine kazınacak ve fırtınalı, ama birbirinden kopuk anılar fırtınası olarak anımsanacaklardı.

Teğmen Juan de Dios Ramírez, Evangelina’nın yatağına yaklaştı. Annesi onu durdurmaya yeltendi, ama geç kalmıştı, erkek çoktan elini uzatmış ve hastanın bir kolunu yakalamıştı bile.

Ne var ki hiç de tahmin edilemeyecek bir biçimde, Evangelina’nın yumruğu askerin o pembe yüzünün ortasına sertçe iniverdi, burnunu dağıttı ve onu yere yıktı. Askerin kaskı top gibi yuvarlandı masanın altına. Genç kız bu anda o katılaşma halinden sıyrıldı, gözleri şimdi kaymıyordu, üstelik salyası da akmaz olmuştu. Teğmen’i gocuğundan hiç de zorlanmadan yakalayan, onu boş bir çuval gibi sürükleyerek evin dışına atıveren, az önce asmaların orada kavrulmuş un ve bal dağıtan o narin kemikli kırılgan on beşlik kızdı. Sadece bu inanılmaz güç bile onun içinde bulunduğu durumun anormalliğini yansıtmaya yetiyordu. Irene hızla olaya karıştı. Francisco’nun elinden kaptığı fotoğraf makinesiyle, hemen olayı saptamaya koyuldu, işin sanat yönüne pek aldırmıyordu, önemli olan bir iki fotoğrafın düzgün çıkmasıydı, evin içinin karanlığı ile, dışarıdaki öğle güneşinin parlaklığı iyice zorlaştırıyordu işi.

Irene, merceğin ardından Evangelina’nın Teğmen’i avlunun ortasına kadar sürüklediğini ve Protestanların bir iki metre ötesine fırlattığını gördü. Orada kümelenenler yere kapanmış titreşiyorlardı. Teğmen ayağa kalkmayı denedi ama kız onun ensesine öyle güçlü darbeler indirdi ki, adam oturduğu yerde kaldı, kız bir yandan da çevredeki askerlerin silahlarının gölgesine aldırmadan, adama tekme yağdırıyordu hıncını bastırabilmek için. Zaten olanlardan hayrete düşmüş askerlerin de ateş edecek hali yoktu. Kız sonra Ramírez’in göğsüne bastırdığı tüfeği kaptı ve uzağa fırlattı. Silah oradaki bir domuzun anlamsız yüzünün tam önüne düştü ve hayvanın onu şöyle bir koklamasından sonra çöplerin arasına gömüldü.

Bu sırada Francisco Leal, ancak toparlanmıştı, psikoloji bilgisinden yararlanmaya çalışıyordu. Evangelina Ranquileo’ya önce tatlılıkla yanaştı, sonra sesini sertleştirdi, hatta sırtına birkaç tokat vurarak adını yineledi. Derken genç kız uzun bir uyurgezerlikten uyandı. Başını öne eğdi, utangaçça gülümsedi ve gidip asmaların altına oturdu. Bu sırada erler gidip Teğmen’in silahını almaya ve temizlemeye, kaskını aramaya, üstlerine bir el vermeye, onun üstünü başını silkelemeye ve hatırını sormaya seğirttiler. Beti benzi atmış olan Teğmen, tir tir titrerken, onlara uzaklaşmalarını emretti eliyle, kaskını taktı, silahını kuşandı ve askerlik yaşamı boyunca böyle bir şey yaşamadığını geçirdi aklından. .

Dehşete kapılarak kımıldamadan öylece duran ahali, başlarına gelecek felaketi bekliyorlardı, ya kamçılanacaklar, ya duvara dayanıp kurşuna dizilecekler ya da tekme tokat kamyona doldurulup dağların tepesine bırakılacaklardı. Oysa uzun bir bekleyişten sonra, Teğmen Juan de Dios Ramírez döndü ve çıkışa yöneldi.

— Toplanın, korkak herifler! diye bağırdı ve adamları hemen onu izlediler.

Evangelina’nın büyük ağabeyi Pradelio Ranquileo, iyice sersemlemişti, o esmer yüzünde şaşkın bir anlatımla emre uyan son asker o oldu ve motorun sesi duyulduğunda kendini kamyonun arkasına zor attı. Tam o sırada Teğmen, fotoğrafları anımsadı ve verdiği emir üzerine çavuş geri dönerek Irene’ye doğru yürüdü, elinden makineyi kaptı, film şeridini çıkarttı ve bunu ışığa tuttu. Sonra da makineyi boş bir bira tenekesi gibi attı arkasına.

Askerler yola çıktıktan sonra Ranquileolar’ın avlusundaki, inanılmaz bir sessizlikti sadece. Herkes olduğu biçimde donmuştu, hani o karabasanlar yaşanmaktaydı sanki. Birdenbire sessizliği Evangelina’nın sesi yırtıverdi:

— Size serinletici bir şeyler sunabilir miyim, peder?

Bunun üzerine herkes derin bir soluk aldı, kımıldamaya başladı, eşyalarını toparlayıp utanç içinde oradan ayrılmaya koyuldular.

— Tanrı bizi kurtarsın, dedi tozlanan eteğini silkeleyen Peder Cirilo.

— Tanrı korusun, diye ekledi beti benzi ölü gibi olan Protestan rahip.

Irene, fotoğraf makinesini aldı. Yüzü gülümseyen bir tek oydu. Korku geçtikten sonra onun aklında kalan, işin sadece gülünç yanıydı, şimdiden dergiye atacağı başlığı düşünüyordu ve sansürün Teğmen’in adını yazmasına izin verip vermeyeceğini geçiriyordu aklından.

— Oğlum askerleri buraya getirmekle hiç de iyi bir iş yapmadı, dedi Hipólito Ranquileo.

— Çok kötü oldu, dedi karısı.

Az sonra Irene ve Francisco kente döndüler. Genç kız, Ranquileo ailesinin çocuklarının armağanı olan bir demet çiçeği göğsüne bastırmıştı. Neşesi yerindeydi ve olanları unutmuş gibiydi. Az önce atlattığı kazanın tehlikesini hiç getirmiyordu aklına. Görünürde onu tek üzen, film şeridinin yanmasıydı, fotoğrafsız olduğu sürece böyle bir habere kimseyi inandıramazdı. Tek avuntusu, ertesi pazar oraya dönerek trans haline geçen Evangelina’nın başka fotoğraflarını çekebilecek olmasıydı. Ranquileo ailesi de onları tekrar davet etmiş ve bir domuz keseceklerini vaat etmişti, çevredeki yakın komşuların da çağrılı olacağı geleneksel bir şölen anlamına geliyordu bu. Francisco bu fikirden hoşlanmamıştı, tüm yolculuk boyunca sessiz kalmıştı, Irene’yi evinin eşiğine bırakırken kendini zor tutuyordu.

— Neden bu kadar takıyorsun, Francisco? Havaya sıkılan birkaç kurşundan ve ölü bir tavuktan başka bir kayıp yok ki, diye güldü kız ayrılırlarken.

Francisco o güne kadar kız arkadaşını çevredeki vahşetten, adaletsizlikten, o her gün burun buruna geldiği baskıdan, Leal ailesinin her zaman gündemindeki konulardan uzak tutmaya özen göstermişti. Irene’nin ülkeyi sarmalayan o kaygı denizinde masum ve habersiz yüzmesini olağanüstü buluyordu ve kızın her şeyin gülünç ve hoş kısmını almasına bayılıyordu. İyi niyeti bu havanın zehrinden etkilenmeze benziyordu. Anlam konduramadığı bu iyimserlik, kız arkadaşının o temiz ve taptaze canlılığı, delikanlının durumu değiştirmeyi başaramadığı için üzerine çöken karabasanlardan sonra ilaç gibi geliyordu doğrusu. Gene de o gün, kızı omuzlarından tutup silkelemek, gözlerini gerçeklere açmak, ayaklarını yere sımsıkı bastırmak istedi. Ama evinin taş duvarının yanında dikilen, evdeki yaşlılara taşıdığı kır çiçekleriyle yüklü, saçları rüzgârdan dağılmış bu yaratığın o keskin gerçekler için yaratılmadığını sezdi o anda. Dudağına en yakın olabilecek biçimde yanağından öptü, tutkulu bir biçimde hep onun yanında kalmayı ve onu tüm gölgelerden korumayı arzuluyordu. Kız ot kokuyordu ve teni serindi. Delikanlı, onu sonsuza dek sevmenin, kaderi olduğunu anladı.

İKİNCİ BÖLÜM

GÖLGELER

Son sırlar hâlâ ılık toprakta

korunmaktalar.

VICENTE HUIDOBRO

Francisco, dergide çalışmaya başlayalıberi, yüreğinin hep ağzında olduğunu hissediyordu. Kent aslında görünmez olan bir sınırla ikiye bölünmüştü ve delikanlı bunu sık sık aşmak zorundaydı. Aynı gün hem müslin ve dantel giysilerin fotoğraflarını çekiyordu, hem kardeşi José’nin gecekondu mahallesinde babasının tecavüzüne uğrayan bir kız çocuğunu tedavi ediyordu, hem de parolayı verip bağlılık yemini ettikten sonra, bilinmeyen bir başka toprağa ulaşacak kurbanlar listesini havaalanına taşıyordu. Bir ayağı hayaller dünyasında, öteki ayağı ise gizil gerçeğe basmaktaydı. Her an ruh halini o ana uydurmak durumundaydı, ama gün bitiminde odasının sessizliğine kavuştuğunda, olanları gözünün önünden geçiriyor ve en iyi çözümün korkunun ve öfkenin yenilgisine uğramamak için onlardan uzak durmak olduğunu anlıyordu. İşte o saatlerde Irene’nin hayali gölgede büyüdükçe büyüyor ve çevresindeki tüm boşluğu dolduruyordu.

Çarşamba gecesi, düşünde bir papatya tarlası gördü. Genellikle anımsamazdı düşlerini, ama çiçekler öylesine canlıydılar ki, sabah uyandığında kendini temiz havada koşmuş gibi hissediyordu. Sabahın ilerleyen saatlerinde yayınevinde astroloji uzmanıyla karşılaştı. Bu hanımın saçları kat kat boyalıydı ve sürekli ona kaderini söylemeye çalışırdı.

— Evet, gözlerinden okuyabiliyorum: Aşk dolu bir gece geçirmişsin, dedi beşinci katın merdivenlerinde karşılaştıklarında.

Francisco, onu bir bardak bira içmeye davet etti, sonra da ona düşünü anlattı. Kadın ona papatyaların iyiye işaret olduğunu, günün ilerleyen saatlerinde hoş bir şeyler yaşayacağını müjdeledi.

— Bu seni rahatlatmalı çocuğum, çünkü ölümün parmağı senin üzerine çevrilmiş duruyor, diye ekledi. Ne var ki şimdiye dek çoğu kez öylesine kötümser haberler vermişti ki, artık pek inandırıcı olamıyordu.

Düşünün iyiye yorumu o akşam gerçekleşti ve Irene telefon etti. Lealler’le tanışmak istediği için kendisini yemeğe davet etmesini istiyordu delikanlıdan. Bu hafta pek az birlikte olabilmişlerdi. Yayınevi, pek gündemde olan Harp Akademisi’nden bir dizi fotoğraf ısmarlamıştı ve Francisco kendini bu işe kaptırmıştı. Bu mevsimde kadın giysileri, kurdeleler ve bezeklerle pek romantik bir havadaydı ve Francisco üniformalı adamlar ve tanklar ile bu giysiler arasında bir zıtlık yaratmak istemişti. Akademi’nin komutanı da kendi açısından bu çekimlerden bir yarar sağlayacağını düşündüğü için kapıları açmıştı. Bu bahaneyle Silahlı Kuvvetler’in adı yumuşak bir ortamda geçecekti ne de olsa; işte bu amaçla gazeteciler, birkaç kat arttırılmış güvenlik önlemleri sonucunda içeriye girebilmişlerdi. Francisco ve ekibin öteki çalışanları bu askeri ortamda pek çok gün geçirdiler, sonunda Francisco, kendini daha çok rahatsız edenin, ulusal marşlar ya da askeri törenler mi, yoksa kamerasına poz veren o üç güzellik kraliçesi mi, karar veremez oldu. Akademiye girişte ve çıkışta üstleri didik didik aranıyordu. Korkunç bir karmaşa içinde valizler altüst ediliyor, giysilerin, ayakkabıların, perukların her bir yanı ellenip aranıyor, elektronik aygıtlar her bir şeyin üzerinden geçiyor ve her türlü kuşku değerlendiriliyordu. Model kızlar güne asık bir suratla başlıyorlar, bütün günü de söylenerek geçiriyorlardı. Sürekli beyazlar giyinen ekibin şık, ama ortalama kuaförü Mario, her yeni fotoğraf için kızlara yeni bir görünüm veriyordu. İşe henüz başlamış iki yamağı da ateşböceği gibi onun çevresinde döneniyorlardı. Francisco, fotoğraf makineleri ve filmlerle ilgilenmeye özen gösteriyordu; gün sonundaki aramada film şeritleri hasar görse, tüm günlük çalışma boşa gitse de, delikanlı öfkelenmemeye çalışıyordu.

Bu hareketli görünüm Akademi’nin disiplini içinde birtakım karışıklar doğuruyordu, ne de olsa buranın sakinleri bu tür görüntülere alışık değillerdi. Kraliçeleri görünce bile kayıtsız kalan askerler, kimselere aldırmayan kuaförün çevresinde cıvıldaşan o iki yamak karşısında şaşkına dönmüşlerdi. Mario’nun kaba sabalığa tahammülü yoktu ve bunca yılın sonunda da ince bir ruha olan eğiliminin insanlarda uyandırdığı tepkileri aşabilmişti. Bir kömür madencisinin on bir çocuğunun en küçüğüydü. Gri renkli bir köyde doğmuştu, burada madenin o toz bulutu ölümcül ve önlenemez bir biçimde köyün her noktasını örterdi, halkın ciğerlerine yapışan bu is insanları kendi kendilerinin gölgesine dönüştürürdü. Burada babanın, dedenin, ağabeylerin adımlarını izlemek bir kaderdi, ne var ki Mario elindeki kazmayla canlı kayaları kırarak, toprağın ince damarlarına inme ve madencilerin o kaba işlerine katılma gücünü kendinde bulamadı. Hassas parmaklara ve hayal gücüne eğilimli bir ruha sahipti. Yediği kırbaçlara rağmen, ne kadınsı davranışları, ne de doğasının yönü değişmişti. Küçük bir çocukken gözden ırak olduğu her an kendine göre oyunlar yaratarak yalnız kalmaya çalışırdı, ama çevresinin acımasız alaylarından gene de kurtulamazdı; bazen ırmaklardan taşlar toplar, bunları renklerini seçebilmek için parlatırdı, o hüzünlü köyü boydan boya aşar, kuru yapraklar toplar, sonra bunlardan sanatsal kompozisyonlar yaratırdı, günbatımı karşısında gözyaşları dökecek kadar duygulanır, bu ânı ya şiirsel bir cümleyle, ya görüntüsünü yansıtabilecek bir resimle durdurmaya çalışırdı, ama bunu gerçekleştiremeyecek kadar da beceriksiz bulurdu kendini. Sadece annesi ondaki bu tutumun bir sapaklık değil değişik bir ruh hali olarak yorumlardı. Babasının korkunç dayaklarından kurtarmak için onu kiliseye rahip yardımcısı olması için götürmüştü, belki o uzun etekli tören giysileri içinde oğlu, o kadınsı tatlılığını yaşayabilirdi. Ama çocuk Latince sözcükleri unutuveriyordu, çünkü gözleri kilisenin büyük pen Mario, ağabeylerinin tehditleri yüzünden şansına düşecek fahişeye tam bir erkek gibi davranacağına söz vermişti, ama o içeri girer girmez, kadıncağız bu çocuğu bekleyen yalnızlığı ve itilmişliği bir bakışta anladı. Karşısında tir tir titreyen bu çırılçıplak çocuğa pek acımıştı, işlerini huzurla görebilmeleri için çevresindekilere onları yalnız bırakmalarını söylemişti. Herkes çıkınca odanın kapısını zincirledi, onun yanına oturarak, elini elinin içine aldı.

— Bu iş zorla yapılmaz, dedi korkudan ağlamaklı olan Mario’ya. Uzaklara kaç oğlum, seni kimsenin tanımadığı yerlere git, yoksa seni burada öldürürler. Mario, tüm yaşamı boyunca bundan daha iyi bir öğüt almamıştı. Gözyaşlarını kurulamış ve zaten hiç içinden gelmeyen bu erkek olma oyununu bir daha oynamayacağına söz vermişti.

— Eğer aşık olmazsan, çok yol kat edersin, diye seslenmişti kadın, onu babasına teslim ederken, böylece babayı da teskin etmiş ve oğlanı mutlak bir dayaktan kurtarmıştı.

O akşam Mario annesiyle konuşmuş ve olan biteni ona bir bir anlatmıştı. Kadıncağız dolabın dip köşelerini iyice aramış, yıpranmış bir para demeti bulup çıkartmış ve bunu oğlunun avcuna koymuştu. Bu parayla delikanlı başkente giden bir trene binebilmiş, burada bir kuaför salonunda iş bulmuştu, salonda yemek ve uyumak karşılığında buranın temizliğini yapıyordu. Gözleri kamaşmıştı. Böyle bir dünyanın olabileceğini tahmin bile edemezdi: Açık renkler, hoş kokular, neşeli sesler, kayıtsızlık, sıcaklık ve o boş zamanlar. Aynadan kuaförün bukleler arasında yiten ellerini seyrederken şaşkınlığa kapılıyordu. Bu neşeli kadınları seyrederek, kadın ruhunu tanımayı başarmıştı. Geceleri salonda yalnız kaldığı zamanlar peruklar üzerinde yeni modeller deniyordu, kendi yüzüne far, allık, kalem sürerek makyaj sanatını kapmaya çalışıyordu, giderek bir yüzün renkler ve fırçalarla nasıl güzelleştirilebileceğini öğrendi. Kısa zamanda yeni bazı müşterileri ona emanet ettiler ve birkaç ay içinde o herkesten iyi saç keser oldu, öyle ki en titiz hanımlar bile onun için sıraya giriyorlardı. Bir kadının tüm anlatımını o anlamsızlıktan kurtarıp kabarık bir saçın çerçevelediği, bilgece uyum sağlayan kozmetiklerin süslediği yüze dönüştürüyordu, ama daha önemlisi son anda onlara kendi güzelliklerinden emin olmalarını öğütlüyordu, çünkü güzellik ne de olsa bir davranış biçiminden başka bir şey değildi. Hiç ara vermeden inceliyor, onu her zaman daha iyi bir sonuca götüren o müthiş içgüdülerinin de yardımıyla cesaretli bir biçimde deneyimlerini geliştiriyordu. Gelinler, modeller, aktristler, okyanus ötesi sefireler onun peşindeydiler. Kentin ileri gelen kimi varsıl hanımları ona evlerini açıyorlar ve bu madenci oğlu ilk olarak İran halılarına basıyor, saydam porselenlerde çay içiyor ve oymalı gümüşün, temiz ahşabın, ince kristallerin değerini fark ediyordu. Gerçek değeri olan eşyaları ötekilerden ayırmayı çok çabuk öğrenmişti ve artık bundan aşağısı ile yetinemeyeceğini hissetmişti, çünkü ruhu her türlü bayağılık karşısında gerçekten acı çekiyordu. Bu sanat ve kültür çevresinde eğitilince, artık asla geri dönemeyeceğini anlamıştı. Tüm yaratıcı gücünün dizginlerini serbest bırakmış, işlerden anlayan sezgilerine güvenmiş ve birkaç yıl içinde başkentin en ünlü güzellik salonunun sahibi olmuştu. Bunun yanı sıra gizli birtakım işlerini saklayabilmek için bir de antikacı mağazası açmıştı. Sanat yapıtları, gerçek stil sahibi mobilyalar, lüks eşyalar konusunda gerçek bir uzman olmuştu ve seçkin insanlar onun görüşünü almadan edemiyorlardı. Her zaman meşguldü, her zaman acelesi vardı, ama kendisine ün kapılarını açan derginin, Irene Beltrán’ın çalıştığı o dergi olması nedeniyle onlar ne zaman çağırırlarsa çağırsın her şeyi unutur, koşardı. Eline o ünlü çantasını alır, insanları değiştiren o büyülü malzemelerini yüklenir giderdi. Sonunda öylesine bir etki yaratmayı başarmıştı ki, yüksek sosyete toplantılarında en cüretkâr hanımlar, onun tarafından süslendiklerini belli etmek için, yanaklarına Mario’nun kondurduğu o bedevi dövmesine benzeyen imzasını gururla sergilerlerdi.

Francisco Leal ile tanıştıklarında, Mario orta yaşlı, ince, muntazam bir biçimde ameliyat edilmiş burunlu, dietler, jimnastikler ve masajlarla korunan ince bir bedene sahip, ultraviole lambalarla bronzlaşmış, mutlaka en iyi İngiliz ve İtalyan firmalarına ait giysiler taşıyan, kültürlü, rafine ve ünlü bir kişiydi. Seçkin ortamlara devam eder, antika eşya satın alma bahanesiyle uzak bölgelere yolculuklar yapardı. Bir aristokrat gibi yaşıyordu, ama o basit kökenini asla yadsımıyordu, madenciler köyündeki çocukluğundan söz açıldığı zaman o günleri neşeyle ve serinkanlılıkla anıyordu. Onun bu içtenliği, yapaylığa asla katlanamayacak insanların da dostluğunu kazandırıyordu ona. Pek dar bir boyutu olan ve sadece soylu kökenlere ya da sonsuz paralara sahip insanların kabul edildiği o seçkin çevreye Mario, sadece ince beğenisi ve doğru insanlarla ilişki kurma yeteneği sayesinde girebilmişti. Onun varlığı katılmamışsa, hiçbir önemli toplantı başarılı geçmiş sayılmıyordu. Ailesine bir daha asla geri dönmemiş, babasını da kardeşlerini de bir daha hiç görmemişti, ama her ay annesine gönderdiği bir çekle onu biraz rahatlatmaya, bir meslek edinebilmeleri için kız kardeşlerini okutmaya, kızların bir dükkân açmalarına ya da çeyiz götürebilmelerine yardımcı olmaya çalışıyordu. Duygusal yanına gelince, onda da yaşamındaki gibi, hiç aşırılığa ve bayağılığa kaçmadan ortalama bir duyarlılık gösteriyordu. Irene, ona Francisco Leal’i tanıştırdığı zaman gözlerinde bir an çakan kıvılcım, duygularını çıkarttı ortaya. Bunu fark eden genç kız, arkadaşıyla şakalaşarak, ona kuaförün önerilerine kapılmamaya dikkat etmesini, yoksa kulağında bir küpeye ve soprano bir sese takılıp kalabileceğini anımsattı. İki hafta sonra bir gün, mevsimin yeni makyaj hileleri üzerine çalışmak üzere stüdyoya kapanmışlardı ki Irene’yi aramak için Yüzbaşı Gustavo Morante çıkageldi. Mario’yu gördüğü anda yüzündeki ifade değişiverdi. Kadınsılardan nefret eden subay, nişanlısının bu tür çevrelerde, kendinin dejenere diye adlandırdığı insanlarla çalışmasından son derece rahatsız oluyordu. Sevimli bir modelin şakaklarına doreli allıklar sürmeye kendini kaptırmış olan Mario, başkalarının kendinden iğrenebileceğini aklına bile getirmedi ve İçten bir gülümsemeyle elini subaya uzattı. Gustavo, ellerini göğsüne kavuşturmuş, son derece aşağılayıcı bakışlarla bakıyordu; bu da yetmezmiş gibi ellerini eşcinsellerle kirletemeyeceğini söyledi. Stüdyoya müthiş soğuk bir sessizlik çöktü. Irene, asistanlar, modeller, herkes ne yapacağını bilemez haldeydi. Mario’nun beti benzi atmıştı; sanki gözbebekleri saydam bir tülün ardına gizlenmişti.İşte o zaman Francisco Leal, elindeki fotoğraf makinesini bırakmış, yavaş adımlarla ilerlemiş ve bir elini kuaför dostunun omzuna koymuştu.

— Biliyor musun, yüzbaşı sana neden dokunmak istemedi? Çünkü kendi duygularından emin değil. Onların kaba saba kışlalarında kimbilir ne tür eşcinsellikler yaşanıyordur, dedi her zamanki sakin ve kibar ses tonuyla.

Gustavo Morante, daha bu yargının ağırlığını kavrayamadan, Irene, nişanlısını bir kolundan yakaladı ve odanın dışına çıkarttı. Mario bu olayı asla unutamadı. Bundan birkaç gün önce Francisco’yu akşam yemeği için evine çağırmıştı. Bir apartmanın en üst katındaki lüks bir dairede oturuyordu. Evi çağdaş ve özgün bir biçimde siyah beyaz renklerle döşenmişti. Çelik ve kristalin o geometrik çizgileri arasında son derece eski barok mobilyalar ve ipekli Çin halıları yer alıyordu. Yerin büyük bir bölümünü kaplayan bu yumuşacık halıların üzerinde iki Ankara kedisi mırıldanıyordu. Çam parçalarının yansıdığı şöminenin önünde ise siyah ve değerli bir köpek uyumaktaydı. Hayvanları çok severim, demişti Mario, konuğunu karşılarken. Francisco’nun gözüne buzların arasında bir şişe şampanyanın soğumakta olduğu gümüş buz kovası ilişmişti. Bunun yanında iki bardak bekliyordu. Delikanlı, ayrıca, ortalığa inen loşluğun, bronz bir buhurdanda yanan tütsünün ve hoparlörlerden yükselen caz müziğinin etkisini de duyumsayarak, bu gece tek konuğun kendisi olduğunu anladı. Bir an için dönüp buradan çıkmak istedi, kimselere umut vermek istemiyordu, ama sonra arkadaşını yaralamak istemediğini ve onunla gerçek bir dost olarak kalmak istediğini sezdi. Birbirlerinin gözlerine baktıklarında karşısındakine hem acıma, hem de sevgi duyduğunu kabul etti. Francisco, aşkını kendisine ürkekçe sunan bu adama karşı sempati duyuyordu. Ham ipekle kaplanmış koltukta yan yana oturduklarında Francisco kendisine sunulan şampanya kadehini kabul etmişti ve tanımadığı bu sularda boğulmadan yüzebilmek için mesleki deneyimlerine güvenmişti. Her ikisi için de unutulmaz bir akşam olmuştu. Mario ona tüm yaşamını anlatmış ve ruhunu saran bu tutkudan belli belirsiz söz etmişti. Evet, bir reddedilme seziyordu, ama gene de duygularını saklayamayacak kadar heyecanlıydı, şimdiye dek ilk kez bir erkek onu böylesine etkilemişti. Francisco’nun kişiliğinde, güç ve erkeksi güven duygusu o ender bulunan tatlılıkla birleşmişti. Mario için aşık olmak hiç de kolay değildi, geçmişte başına türlü işler açan o gelgeç ilişkilerden de uzaklaşmıştı, ama şimdi her şeye razıydı. Francisco da kendinden söz etmişti ve açıkça söylemese de ona aralarında sadece köklü bir dostluğun kurulabileceğini, ama asla bir aşk olamayacağını hissettirmişti. O akşam boyunca ortak ilgi alanları ortaya çıkmıştı, birlikte gülmüşler, müzik dinlemişler ve şampanya şişesini boşaltmışlardı. En küçük temkin kırıntısını bile aklına getirmeyerek Mario, arkadaşına duyduğu güvenle diktatörlüğe karşı duyduğu nefreti ve ona karşı savaşma isteğini dile getirmişti. Yeni arkadaşı Francisco, başkalarının gözlerinin içinden gerçeği okumayı öylesine iyi bilirdi ki, o da ona kendi gizini anlatıverdi. Sokağa çıkma yasağı başlamadan az önce vedalaşmışlar, birbirlerinin elini güvenle sıkmışlar ve böylece aralarında sağlam bir anlaşma kurmuşlardı.

O akşam yemeğinden sonra Mario ve Francisco sadece derginin işleri konusunda değil, kaçamak çalışmalar konusunda da sırdaş olmuşlardı. Mario bundan sonraki günlerde güvene gölge düşürecek bir davranışta bulunmamıştı. Son derece saydam bir hali vardı ve Francisco o unutulmaz akşamda nasıl olup da bu konuyu açtığına şaşıyordu. Her ne kadar yasadışı işlerden ona söz etmeseler de Irene de bu küçük gruba katılmıştı, o ne de olsa doğuşundan beri ve aldığı eğitim yüzünden karşı saflara aitti, şimdiye dek asla politikadan söz etmemişti, üstelik de askerle nişanlıydı.

O akşam Harp Akademisi’nde Mario’nun sabrı taştı. Güvenlik kontrollerine, havanın sıcağına ve herkesi saran o sıkıntıya bir de iki asistanının terbiyesizliği eklenmişti.

— Bunları kovacağım, Francisco. Bu iki aptalın hiç yeteneği yok,öğrenecekleri de yok. Yayınevinin banyosunda birbirlerine sarılmış bulduğum zaman kovmalıydım onları.

Francisco Leal de pek sıkıntılıydı, özellikle de günlerdir Irene’yi görmediği için. Bütün bir hafta boyunca çalışma saatleri çakışmıştı, bu yüzden kız ona yemeğe gelmeyi önermek için telefon edene kadar, delikanlı görüşme umudu kalmadığını sanıyordu.

Lealler bu konuğu içtenlikle karşıladılar. Hilda en sevilen yemeklerinden birini pişirdi, Profesör bir şişe şarap satın aldı, mevsimin ilk açan çiçekleriyle evi süsledi, bu kızı gerçekten seviyordu, onun varlığı tüm kaygıları ve sıkıntıları önüne katıp savuran tatlı bir esinti gibiydi. Bu fırsatla öteki çocukları José ve Javier’i de aileleri ile birlikte çağırdılar, haftada hiç olmazsa bir gün bir arada olmaktan mutluluk duyuyorlardı.

Francisco, Irene’nin geldiğini duyduğunda laboratuvar olarak kullandığı banyoda son film şeridini yıkamaktaydı. Sonra deneme şeritlerini astı, ellerini kuruladı. İşleri, yeğenlerinin merakına kurban gitmesin diye kapıyı kilitleyerek dışarı çıktı ve hemen arkadaşına seğirtti. Mutfaktan gelen kokular onu bir kucaklama gibi sarmaladılar. İçerdeki çocuk seslerini dinledi ve herkesin yemek odasında olduğunu tahmin etti. İşte o anda kız arkadaşını fark ediverdi, Irene, papatya desenli bir giysi giymiş, saç örgüleri arasına papatyalar yerleştirmişti. İşte gördüğü düşün yorumu karşısındaydı ve astrolog hanımın tüm yorumları iyiye çıkmıştı.

Hilda, ellerinde dumanı tüten bir çanakla içeriye girdiğinde, herkes bir ağızdan hoş geldin dedi ona.

— İşkembe, diye içini çekti Francisco, hiç duraksamadan, çünkü o domates karışımlı kokuyu denizin yedi kat derinliklerinde bile olsa tanır, duyardı.

— İşkembeden nefret ediyorum! Sünger parçasına benziyor, diye söylendi çocuklardan biri.

Francisco bir parça ekmek aldı, bunu yemeğin sosuna batırdı ve annesi daha gelininin yemeğini koyarken, o ilk lokmayı atmıştı bile ağzına. Odadaki olup bitene tek katılmayan Javier’di. En büyük ağabeyleri bugün sessizdi ve yok gibiydi, elindeki bir iple oynayıp duruyordu. Son zamanlarda düğümler atarak oyalıyordu kendini. Denizci düğümü, balıkçı düğümü, çoban düğümü, kılavuz düğümü, olta düğümü, papatya düğümü yapıyor, bunları düğümleyip çözüyordu ve buna inanılmaz bir sabır gösteriyordu. Başlangıçta çocukları onu ilgiyle izlemişlerdi, ama sonunda yaptıklarının tümünü öğrenince, ipler onlar için tüm çekiciliklerini yitirmişlerdi. Babalarını bu tutkuya gömülmüş görmeye alışmışlar, bunun kimseyi rahatsız etmeyen bir alışkanlık olduğuna karar vermişlerdi. Yakınan tek kişi karısıydı, çünkü kocasının elleri ipler yüzünden nasır bağlamıştı, bu Allah’ın cezası ip, geceleri yataklarının yanında kıvrılmış uyuyan bir yılan gibi bekliyordu sahibini.

— İşkembe sevmem ben, diye yineledi çocuk.

— O halde sardalye balığı yersin, dedi ninesi.

— Hayır, onun da gözleri var.

Rahip babaları, eliyle sofraya öyle bir yumruk attı ki, tabak çanak şangırdadı. Herkes olduğu yerde donup kalmıştı.

— Yeter! Önüne konanı yiyeceksin! Haberin var mı ne çok insan günde bir tas çay, bir parça ekmek için can veriyor? Benim yoksul mahallemdeki çocuklar, okulda açlıktan bayılıyorlar, diye bağırdı José.

Hilda, oğlunu sakinleştirmek için kolunu usulca tuttu ve şimdilik kendi mahallesindeki açlardan söz etmemesini, yoksa bu güzel öğle yemeğinin tadını kaçıracaklarını, babalarının karaciğerini ağrıtacaklarını söyledi. José, başını öne eğdi, kendi öfkesini dizginlemeye çalışıyordu. Bunca yıllık deneyimi ne bu tür ataklarını, ne de insanlar arasında sağlanması gereken eşitlik tutkusunu engellemeye yetmiyordu. Irene, bu gerginliği kırmak için yemeğin şerefine kadeh kaldırmayı önerdi ve herkes bir ağızdan işkembe yemeğinin kokusunu, kıvamını ve tadını övmeye koyuldu, ama özellikle de yemeğin proleter kökenleri vurgulandı.

— Ne yazık ki, Neruda, işkembeye övgü şiiri yazmamış, dedi Francisco.

— Ama yılan balığı çorbası için yazdığı bir şiir var, dinlemek ister misiniz, diye sordu babaları, heyecanla. Ne var ki, genel bir ıslık engellemesiyle susturuldu.

Profesör Leal, bu tür şakalardan alınmazdı. Çocukları tüm klasiklerin yüksek sesle okunması ve ezbere söylenmesini dinleyerek büyümüşlerdi, ama sadece en küçük oğlu edebiyata tutkun olmuştu. Francisco’nun taşkın bir kişiliği yoktu ve ilgisini disiplinli bir edebiyata ve gizli kalmış satırlara yöneltiyordu, ortada şiir okuma hevesini babasına bırakıyordu. Ne var ki, artık oğulları da, torunları da bu okumalardan bıkıp usanmışlardı. Sadece Hilda, bunu hâlâ istemeyi sürdürüyordu, hele ki akşam güneş batarken. O saatlerde elindeki örgüsünü bir kenara koyuyor, ilk karşılaşmalarındaki şaşkınlık ve ilgiyle kocasının sözlerini dinlemeye koyuluyor ve bu erkekle geçirdiği sevgi dolu yılları hesaplamaya başlıyordu. İspanya’da sivil savaş patladığında her ikisi de gençtiler, her ikisi de birbirlerine âşıktılar. Profesör Leal, her ne kadar bu savaşın bir rezillik olduğunu ileri sürüyorduysa da, cumhuriyetçilerle birlikte çarpışma alanına atmıştı kendini. Karısı da giyeceklerini bir çıkına doldurmuş, evin kapısını bir kez daha arkasına bakmadan kapatmış ve köy köy kocasının izlerini sürmüştü. Zafer ânında birlikte olmak istiyorlardı, ama aynı şey, yenilgi ve ölüm ânı için de geçerliydi. Birkaç sonbahar sonra, bir kilisenin yıkıntıları arasında uydurdukları siperde en büyük oğulları doğmuştu. Babası oğlunu ancak üç hafta sonra kucaklayabilmişti. Aynı yılın aralık ayında, Noel’e doğru bir gün, bir bomba Hilda ve oğlunun sığındığı yeri yıkmıştı. Bu faciayı izleyen korkunç sesi duyan kadın, bebeğini göğsüne bastırmış, kapalı bir kitap gibi iki büklüm olmuş ve o üstlerine inen çatı enkazına rağmen oğlunun yaşamını korumuştu. Onları bulduklarında bebek sapasağlamdı, ama annenin kafatasında derin bir çatlak vardı ve tek kolu kırılmıştı. Kocası uzun süre izlerini yitirmişti, ama sonunda bir sahra hastanesinde bulmuştu onları, karısı burada adını bile anımsayamadan, belleğini yitirmiş yatıyordu; göğsüne bastırdığı oğlundan başka, ne geçmiş, ne gelecek umurundaydı. Savaşın sonunda Profesör Leal, Fransa’ya göçmeye karar vermişti, ama ancak kendine gelen hastayı yola çıkarmasına izin vermemişlerdi, bu yüzden bir gece yarısı karısını hastaneden kaçırmak zorunda kalmıştı. Dört tekerlek üzerine yerleştirdiği iki sırığın arasındaki beze karısını yatırmış, bebeğini de karısının sağlam koluna emanet etmişti. Sonra onları bir battaniyeye sarmış ve aileyi sılaya sürükleyen yollara düşmüşlerdi. Sınırı, kendini tanımayan sadece bebeğine ninni söylemeyi düşünen bir kadınla geçmişti. Parası, dostu yoktu, bacağına giren bir kurşun yüzünden topallıyordu, ama gene de sevdiği insanları kurtarabilmek için bir an olsun durmamıştı. Yanındaki tek kişisel eşyası babasından ona miras kalan bir armağandı, bununla siperler kazmış, barınaklar kurmuştu. Sınırın öte yanında Fransız polisi, yenik düşenlerin karavanlarını gözlüyordu. Profesör Leal, deli gibi çırpınarak kendi durumunu açıklamaya uğraştı, ama ne yaptıysa yarar vermedi, dipçik darbeleriyle bir kamyona bindirilip toplama kampına gönderdiler onu. Bir Fransız postacısı, el arabasını bir patikada bulmuş, bebeğin ağlamasını duyunca yaklaşmış, üzerlerindeki battaniyeyi açmış ve başı sargılı, bir kolu kırık, öteki kolunda birkaç haftalık bir bebekle yatan bir genç kadın bulmuştu. Bebecik soğuk yüzünden ağlamaktaydı. Postacı bu kadınla çocuğu evine götürmüş, karısıyla onlara yardım etmeye çalışmıştı. Hayır işlerinde çalışan İngilizlerin yardımı ile sığınmacıların yerini öğrenmişler, bu kadının kocasının deniz kenarında, tel örgülerle çevrili bir yerde olduğunu öğrenmişlerdi. Burada tüm erkekler günlerini hiçbir şey yapmadan gözlerini ufka dikerek geçiriyorlar, geceleri de daha güzel günlerin hayali ile kendilerini kuma gömerek uyuyorlardı. Leal, Hilda ve oğlunu merak etmekten çıldırma raddelerine gelmişti, bu yüzden postacının ağzından onların sağ ve sağlıklı olduklarını duyduğu anda, erişkin olduğundan beri ilk kez doya doya ağlamıştı. Fransız adam gözlerini denize dikmiş, bir teselli sözcüğü bulamadan öylece beklemişti orada. Sonra da bu adamın soğuktan donduğunu fark edip ona paltosunu vermiş ve biraz ısınmasını sağlamıştı, bu da yarım yüzyıl sürecek bir dostluğun başlangıcı olmuştu. Sonra bu dostuna bir pasaport edinmiş, durumunu yasallaştırmış ve göçmen kamplarından kurtulmasını sağlamıştı. Bu arada karısı da Hilda’yı iyi etmişti. Becerikli bir insandı ve Hilda’nın unutkanlığını, kendi buluşu bir yöntemle iyileştirmişti. İspanyolca bilmediği için, elinde bir sözlükle ona tüm eşyaların ve duyguların İspanyolca adını sayıyordu. Saatlerce yan yana oturuyorlar ve hastanın gözünde sözcüklerin yarattığı parıltıyı görünce seviniyordu. Hilda, yitirdiği belleğini yavaş yavaş kazandı. Sisler içinden beliren ilk yüz, kocasınınki oldu; sonra oğlunun adını anımsadı ve derken sağanak halinde geçmişin olayları, güzelliği, cesareti, sevgisi ve kahkahaları geri döndü. Belki de o anda belleği bir ayıklama işlemine girişti ve yeni başlayan bu dönemde, geçmişin acı anıları tümden silindi, artık tüm gücünü yeni göçmen kişiliği için harcamak zorundaydı. Artık acı veren sıla hasretlerini, vatanı, aileyi ve arkada kalan arkadaşları unutmak daha iyiydi, bu yüzden bundan sonra Hilda bir daha onları hiç anmadı. O taş evi unutmuş gibiydi, bundan sonraki yıllarda da kocası ne kadar sözünü ettiyse de karısına orayı anımsatamadı. Sanki onu da birçok başka anıyla birlikte bilincinin derinliklerine gömmüştü. Oysa, şimdiki anı yakalamakta ve geleceği planlamakta gösterdiği zeka pırıltısı görülmemiş derecede parlaktı ve yeni yaşamını heyecan dolu bir güven içinde karşılamayı başarıyordu.

Lealler’in, başka ülkelerin topraklarına sığınmak üzere gemiye bindikleri o gün, postacı ve karısı pazar gününe özgü giysilerini giymiş olarak iskeleye gelmişler ve onları esenlemişlerdi. Gemi açık denizlere açıldığında, çiftin fark edebildikleri son şey o iki küçük figürdü sadece. Avrupa kıtası gözden yitene dek bütün yolcular güvertede kaldı ve ağlamayla karışık sesleriyle cumhuriyetçi şarkılar söylemişlerdi; bu arada Hilda geminin burnunda göğsüne bastırdığı oğluyla geleceği gözlüyordu.

Lealler sürgün yollarına düşmüşler, yoksulluğa alışmışlar, iş aramışlar, dünyanın bu öteki ucuna yerleşince yeni dostlar edinmişler ve sonunda köklerini yitiren herkesin yaşadığı o ilk felci yenmeyi başarmışlardı. Sonra kederden ve gereksinmelerden doğan yeni bir güç getirmişlerdi dünyaya. Karşılaşılan zorluklara katlanabilmek için birbirlerinin bu çok denenmiş aşklarına dayanmışlardı. Onlar sevgilerini herkesten çok sınavdan geçirmişlerdi.

Kırk yıl sonra hâlâ Fransız postacı ve karısı ile haberleşmeyi sürdürüyorlardı, çünkü dördünün de yürekleri hâlâ cesaret, bellekleri ışıltı doluydu.

O akşam sofrada Profesör mutluluktan uçuyordu. Irene Beltrán’ın varlığı onu daha da konuşkan kılmıştı. Genç kız da dayanışma hakkında bu konuşmaları hayranlıkla dinliyordu; kukla tiyatrosu seyreden bir çocuk gibiydi, çünkü bu tür coşkulu konuşmalar onun dünyası için son derece yabancıydı. Profesör, insanoğlunun en üstün niteliklerinden söz açıyor, tarihin binlerce yıldır verdiği örnekleri hiçe sayarak, bir tek kuşakta insanların daha yüce bir bilince kavuşabileceklerini ve gerekli koşullar sağlanırsa daha iyi bir topluma uyabileceklerini savunuyordu; gözlerini ona diken genç kızın yemeği tabağında soğuyordu bu arada. Bay Leal, gücün zararlı olduğunu, insanoğlunun tortusu sayılması gerektiğini, çünkü bu karmaşada en çok şiddet kullananların ve kan dökenlerin sözü geçtiğini anlatıyordu. Ona göre, işte bu yüzden her türlü hükümetle savaşmak gerekliydi ve insanlar eşitçi bir sistem içerisinde özgür bırakılmalıydılar.

— Hükümetler inanılmaz derecede ahlaksızlar ve kesinlikle bastırılmak zorundalar. Mal varlığına dayalı, zenginlere ait bir özgürlüğü garanti ediyorlar ve ötekileri yoksunluk içerisinde köleleştiriyorlar, diyerek sürdürüyordu sözlerini, şaşkınlıktan ağzı bir karış açık kalan Irene’nin karşısında.

— Bir diktatörlükten kaçıp şimdi bir başka diktatörlük altında yaşayanlar için otoriteye duyulan nefret büyük bir rahatsızlıktır, dedi José bu arada; biraz sıkılmış gibiydi, çünkü yıllardır aynı konuşmaları dinliyordu.

Zamanla çocukları, Profesör Leal’i ciddiye almaktan vazgeçmişlerdi, sadece onun bir çılgınlık yapmasını önlemeye çalışmakla yetiniyorlardı. Çocukken arada sırada yanından kaçtıkları olurdu, ama hepsi yetişkin çağa gelince onu konuşmaları ile baş başa bırakmışlar ve bundan böyle ne mutfaktaki baskı makinesinin yanına ne de siyasi toplantılara adım atmışlardı. 1956 yılında Sovyetler Birliği’nin Macaristan’ı işgalinden sonra, babaları da parti merkezine uğramaz olmuştu, çünkü uğradığı düş kırıklığı onu neredeyse öldürecekti. Birkaç gün için korku uyandıracak bir depresyona gömülmüştü, ama çok geçmeden insanlığın kaderine duyduğu güven duygusu sarmıştı gene ruhunu, hem düş kırıklığından kurtulmuş, hem de içini yiyen o kuşkulardan arınmıştı. Adalet ve eşitlik ülkülerinden vazgeçmeden özgürlüğün ilk hak olduğuna karar vermiş, salondan Lenin ve Marx’ın resimlerini kaldırmış, bunların yerine bir Michail Bakunin tablosu asmıştı. Bundan böyle ben bir anarşistim, diye açıklamıştı. Çocukların hiçbiri bu sözcüğün ne anlama geldiğini bilmiyorlardı, uzun bir süre için bunun dini bir tarikat ya da akıl hastaları grubu olduğunu sanmışlardı. Modası çoktan geçmiş ve savaş sonrası rüzgârlarınca savrulup yitmiş olan bu ideoloji, onları pek kaygılandırmıyordu. Onu bu ülkenin tek anarşisti olmakla suçluyorlardı; belki de haklıydılar. Askeri darbeden sonra, sadece fazla aşırıya kaçmasını önlemek için, Francisco, baskı makinesinin önemli bir parçasını sökmüştü. Bundan böyle kendi düşüncelerini çoğaltıp tüm kente yaymasını önlemek gerekliydi. Daha sonra José bu teksir makinesini temelli ortadan kaldırmak gerektiğine inandığı için onu aldı ve kendi gecekondu mahallesine taşıdı; burada iyice elden geçirip temizlenip yağlandıktan sonra, gündüzleri okul için gerekli notları geceleri de dayanışma bildirilerini basmayı sürdürdüler. Bu önlem Profesör Leal’i gerçekten de büyük bir dertten kurtarmış oldu, çünkü bir süre sonra mahalleye gelen polisler evleri didik didik aramışlardı. Mutfakta bir teksir makinesinin ne işe yaradığını onlara açıklamak hiç de kolay olmayacaktı. Çocuklar, babalarına, böylesine tek başına çalışmaların, demokrasi konusunda, yarardan çok zarar getirdiğini anlatmaya çalışıyorlardı, ama en ufak bir fırsatta babaları, o alevli ülküleri yüzünden kendini tehlikeye atıveriyordu.

— Dikkatli ol, baba, diye yalvarıyorlardı, postane binasının balkonlarından askeri cuntaya atılan karşıt sloganları öğrendikçe.

— Kuyruğumu bacaklarımın arasına kıstırıp oturmak için fazlasıyla yaşlıyım, diyordu o da, inatla.

— Sana bir şey olursa, kafamı fırının içine sokarım ve kendimi zehirlerim, diyordu Hilda; bunu söylerken elinde çorba kaşığını sakince tutuyor ve sesini de yükseltmiyordu.

Kocası onun dediğini yapabileceğinden kuşku duyuyor, bu yüzden gerektiğince değilse de, biraz temkinli davranıyordu.

Hilda ise, kendi kişisel yöntemleriyle savaşıyordu diktatörlükle. Onun tüm çalışmaları, kendi düşüncesine göre, tüm kötülüklerin ete bürünmüş biçimi olan şeytanın ta kendisine, generale karşıydı. Sistemli bir dua ile bu adamı devirmenin olasılığına inanıyordu ve tüm inançlarını bu konuda seferber etmişti. Bu nedenle haftada iki kez mistik toplantılara katılıyordu. Toplantılardaki inançlı ruhların, diktatörü devirmeye kararlı bu müminlerin sayısı gittikçe artıyordu. Önceden saptanan gün ve saatte, ülkenin tüm kentlerinden, en gizli köylerden, gelişimlerin unuttuğu gecekondu mahallelerinden ve hatta hapishane ve deniz ortasındaki gemilerden çıkıp bir araya geliyorlar ve çok güçlü bir ruhsal enerji yayıyorlardı. İşte böylesine yoğun enerji, generali ve onun peşindekileri yıkmaya yetecekti. José bu tür. tehlikeli toplantılara karşıydı, ilahiyat bilimi bakımından da doğru bulmuyordu bunu, ama Francisco bu son derece özgün yöntemin iyi sonuçlar doğuracağı olasılığına pek de karşı çıkmıyordu; kimbilir belki de general kendisine karşı bu hareketten haberli olur ve bu yüzden kalp krizi geçirip öte dünyaya yollanabilirdi. Annesinin bu çalışmalarını Ranquileo' ailesinin evinde olup bitenlerle karşılaştırıyordu ve bu tür baskı dönemlerinde en büyük sorunlara bile fantastik sonuçlar bulunabileceği sonucuna varıyordu.

— Duaları boşver Hilda, sen vudu’ya ver kendini, diye dalga geçiyordu Profesör Leal de.

Ailesi bu toplantılara katılmasına öylesine çok söylenmişti ki - sonunda Hilda toplantılara spor pantolon ve tenis ayakkabıları ile gider olmuş, dua kitabını giysilerinin altına saklamaya başlamıştı. Soranlara parka koşmaya gidiyorum derken, tespih darbeleriyle rejimi devirmeye gittiğini kimse tahmin edemezdi.

Lealler’in sofrasında Irene, ev sahibinin sözlerini dikkatle izlerken, bunca yıldır yaşadığı Güney Amerika’nın bile yumuşatamadığı o İspanyol aksanına kulak kabartıyordu. İnançlarının heyecanıyla parlayan gözlerine ve ateşli el kol hareketlerine baktıkça Irene, geçen yüzyıla geri döndüğünü, karanlık bir depoya sığınıp yoldan geçen kralın arabasına atmak üzere bomba yapan anarşistlerin arasına düştüğünü hissediyordu. Bu arada Francisco ve José, tecavüz edildikten sonra dilsiz kalan bir kızın olayından konuşuyorlar, Hilda ve gelini ise, yemekle ve çocuklarla ilgileniyorlardı. Javier çok az yemek yiyordu ve konuşmalara hiç katılmıyordu. Bir yıldır işsizdi ve bu son aylar boyunca karakterinde değişiklikler olmuş, kendi içine kapanmış, kaygılarının tutsağı olmuştu. Ailesi onun uzun sessizliklerine, hiçbir şeye ilgi duymayan bakışlarının boşluğuna, tıraşsız yüzüne alışmışlardı ve istemediğini öğrendikleri sevgi ve merak gösterilerinden uzak durmayı öğrenmişlerdi. Sadece Hilda arada sırada ona dokunuyor, ona düşüncelerinin nereye kaydığını soruyordu.

Sonunda Francisco babasının monoloğunu kesmeyi başardı ve ailesine Los Riscos’ta gördüklerini ve Evangelina’nın, subayı tüy gibi havaya savuruşunu anlatmaya koyuldu. Hilda böyle bir şey yapabilmesi için insanın ya Tanrı’nın ya da şeytanın koruması altında olması gerektiğini savundu, ama Profesör Leal, genç kızın bu çarpık toplumun kurbanı olduğunu ileri sürdü. Yoksulluk, günah kavramı, bastırılan cinsel arzular ve yalıtılmışlık, bu kızın sorunlarının kaynağı olmalıydı. Irene bunun üzerine gülmeye başladı, aklına bu konuya bir kere daha parmak basan Mamita Encarnacion gelmişti, o da kızın bir arkadaşla kırlara gönderilmesini ve orada tavşanlar gibi çiftleşmelerini önermişti. José de bu görüşe katılınca, çocuklar, tavşanların ne yaptıklarını sordular; Hilda hemen sözü tatlıya getirdi; mevsimin ilk kayısılarından tatlı yapmıştı ve herkese dünyanın hiçbir yerinde böylesine tatlı meyvelerin yetişmediğini anlatmaya başladı. Lealler’in katlandığı tek ulusçuluk biçimi buydu, ama Profesör buna karşı çıkmadan edemedi.

— İnsanlık, ırkların, hayallerin, dillerin ve geleneklerin birbirine karıştığı, birleşmiş bir dünyada yaşamalıdır. Ulusçuluk mantıkdışı bir kavramdır. Halklara hiçbir şekilde mutluluk sağlamaz. Bu kavram, sadece, kavramın altına gizlenmeye yarar.

— Bunun kayısılarla ne ilgisi var? Irene bunu sorarken konuların yönü içinde tamamen yitip gitmişti.

Herkes koro halinde gülmeye başladı, neyse ki Lealler kendi kendileriyle alay etme yeteneklerini yitirmemişlerdi. Tatlıdan sonra lrene’nin getirdiği kokulu bir kahve sunuldu. Yemek bitince genç kız, Francisco’ya ertesi gün Ranquileolar’ın evindeki domuz kesme toplantısını anımsattı. Konuklarının ayrılmasıyla sessiz José hariç evdeki herkesi, kızın bıraktığı o iyi niyet havası sarmıştı; sessiz José ise, kendi tasalarına ve düğümlerine öylesine dalmıştı ki, kızın varlığının bile farkına varmamıştı.

— Evlen onunla Francisco.

— Nişanlı o, anne.

— Senin onun gözünde daha değerli olduğun kesin, dedi Hilda; bunu söylerken oğullarına ne kadar düşkün olduğu anlaşılıyordu.

Yüzbaşı Gustavo Morante ile tanıştığında Francisco çoktan yüreğini Irene’ye kaptırmıştı, bu yüzden de adama duyduğu nefreti gizlemeye çalışmadı bile. Bu dönemde aslında kendi bile aşk adıyla yüceltilen bu duyguyu henüz adlandıramıyordu ve kendince aralarında sadece saf bir arkadaşlık olduğunu düşünüyordu. İlk karşılaşmadan başlayarak Morante ile birbirlerine karşı nefret dolu bir nezaket göstermişlerdi. Biri, entelektüellerin askerlere duyduğu genel nefret yüzünden böyle hissederken, öteki de tam tersini yaşıyordu. Yüzbaşı elini uzatmadan, basit bir baş selamı vermişti, Francisco da onun bu mesafeli davranışını, ama Irene’ye dönünce yumuşayan yüzünü hemen fark etmişti. Yüzbaşının gözünde başka bir kadın yoktu. Irene’yi kendi kadını olarak pek erkenden seçmişti ve ona hayalindeki tüm erdemleri yakıştırmıştı. Onun için bir günlük kaçamakların, gelip geçici heyecanların bir değeri yoktu, ama mesleği gereği uzun ayrılıklar olursa, o da engelleyemeyeceği bazı serüvenler yaşıyordu. Başka hiçbir bağ, onun ruhunda ya da teninde hiçbir iz bırakmamıştı. Irene’yi çocukluklarında büyükbabanın bahçesinde oynadıkları günden beri seviyordu ve erişkinliğin ilk uyanışlarını birlikte yaşamışlardı. Francisco Leal bu iki kuzenin oynamalarını düşündükçe titremeye başlıyordu.

Morante, hanımlardan ‘dam’ olarak söz etme alışkanlığına sahipti, böylece o göksel narin yaratıklarla, erkeklerin vahşi dünyası arasında bir ayrım yaptığına inanırdı. Toplum içerisinde bulunduğu zaman yapmacıklığın sınırına varan bir nezaket gösterisinde bulunurdu, bu da onun silah arkadaşlarıyla arasındaki o pek kaba davranışların tam tersi idi doğrusu. O şampiyon yüzücü görünüşü, pek çekiciydi. Yayınevinin beşinci katındaki tüm daktilolar, bir tek,o, yanık teni, gösterişli kasları ve kendini beğenmiş edasıyla Irene’yi aramak üzere içeri girdiği zaman susmuşlardı. Savaşçı denen tiplemeyi canlandırıyordu. Gazeteci ve sayfa sekreteri kızlar, o hiçbir şeye aldırmayan modeller, gözlerini işlerinden ayırmışlar ve kımıldamadan onu seyretmeye koyulmuşlardı. O ise hiç gülümsemeden ilerlemiş ve sanki onunla birlikte tüm zamanların tüm askerleri girmişti odaya. Büyük İskender, Giulio Cesare, Napolyon ve öteki film kahramanı sentetik askerler buradaydı. Odanın havası derin, yoğun ve sıcak bir nefese dönüşmüştü. Francisco’nun onu ilk görüşü de işte bu anda olmuştu ve bu kendinden emin tavırdan etkilenmişti. Ne var ki benliğini müthiş bir nefret sarmıştı. Francisco bunu bayağı bir kıskançlık olarak yorumlamak istemediği için askerlere duyduğu aşağılama olarak nitelendirmişti. Böylesi iğrenç duygulardan nefret ettiği için, kendi düşüncelerini açığa vurmamıştı, ama gene de Irene’nin ruhuna huzursuzluk tohumları ekmekten kendini alıkoyamamıştı ve sonraki aylarda, sürekli gücü ellerine geçirmek üzere kışlalarından çıkan Silahlı Kuvvetler’in ülkeyi ne denli kötü duruma soktukları konusunda sık sık kendi düşüncelerini açıklamayı sürdürmüştü. Arkadaşı ise darbeyi, kendisine nişanlısının açıkladığı biçimde ortaya koyuyordu; ama Francisco ona diktatörlüğün hiçbir sorunu çözemediğini, sadece daha da kötüleştirdiğini ve yepyeni dertler doğurduğunu, baskı yüzünden insanların gerçeği görmediğini anlatmaya çalışıyordu. Askerler gerçeğin üzerine sımsıkı bir kapak örtmüşlerdi, şimdi bu ülkede vahşi bir kızgınlık mayalanmaktaydı, kapak patladığı zaman da ortada bunu denetim altına alabilecek sayıda tank, asker olmayacaktı. Irene bu sözleri pek kulak asmadan dinliyordu. Onun Gustavo ile arasında yaşadığı güçlükler başka türdendi. Irene, yüksek rütbeli bir subayın eşi gibi davranmak fikrine bir türlü alışamıyordu, onu bir çorap gibi tersyüz etseler bile asla böyle bir rol oynayabileceğine aklı kesmiyordu. Zaten, çocukken tanışmamış olsalardı, asla Gustavo’ya aşık olamayacağını, hatta tanışma fırsatı bile bulamayacaklarını düşünüyorlardı, ne de olsa askerler kapalı belli bir çevrede yaşıyorlardı ve üstlerinin kızları ya da arkadaşlarının kardeşleri ile evlenmeyi yeğliyorlardı. Böylece masum nişanlılar ve mutlu gelinler olmak üzere eğitilmiş hanımlar bulacaklarını sanıyorlardı, tabii bu her zaman beklenen sonucu vermeyebiliyordu. Arkadaşların, aralarında, karıları kendilerini boynuzluyorsa birbirlerini uyarma kararı almaları boşuna değildi, böylece meslek yaşamları mahvolmadan gerekli önlemleri almaya çalışıyorlardı. Irene için bu düşünceler canavarlıktan başka bir şey değildi. Başlangıçta Gustavo, kadınları ve erkekleri aynı metreyle ölçmenin olanaksız olduğunu, hele ki ordu düzeninde bunun, olağan aile düzeninden daha kuralcı bir biçimde yaşandığını savunuyordu; çünkü biyolojik ayrımların yanı sıra tarihsel ve dinsel öyle gelenekler vardı ki, hiçbir feminist hareket bunu asla silemezdi. Bu hareketler toplumda derin yaralar açabilir, diyordu Gustavo. Ama öte yandan da kendinin asla pek çok arkadaşı gibi maço olmadığını savunuyordu. Ne var ki, Irene ile geçirilen zamanlar ve bir yıl Güney Kutbu’nda kapalı kalmak, onun da düşüncelerini gözden geçirmesine yaramış, aldığı eğitimin kaba yanlarını yontmuş ve sonunda bu iki yanlı ahlakın adaletsizliğini kendi de kavramıştı. Irene’ye dürüstçe bir öneri getirerek, kendisine sadık olmasını rica etmişti, aslında her ikisine de şehvet özgürlüğü kuzey ırklarının bir çılgınlığı gibi gelirdi çünkü. Hem kendine, hem başkalarına karşı katı olan Gustavo, sözünün eri, aşık ve fiziksel antrenmanlardan yorgun bir erkek olarak genellikle kendi sözüne sadık kalırdı. Sadece uzun ayrılıklarda doğanın acil gereksinmeleri ile mücadele ediyordu, kendi kendine bir ruh çatışması yaşıyordu. Bir serüvene yenik düşecek olursa ahlaken acı çekiyordu. Gerçi uzun zaman yalnız kalamıyordu, ama ne olursa olsun yüreği, ebedi nişanlısına bağlılığını sürdürüyordu.

Gustavo Morante için ordu, heyecan verici bir çağrı idi. Bu mesleğe, zorlu bir yaşam, sağlam bir gelecek, emir verme zevki ve geleneksel aile yapısı yüzünden karar vermişti. Babası ve büyükbabası da generaldi. Yirmi bir yaşındayken kendi rütbesindeki askerler arasında en iyi nitelikleri olan öğrenci olarak seçilmiş, ayrıca eskrim ve yüzme şampiyonu olmuştu. Topçu birliğine katılmış ve burada yükselirken birliğine ve acemi erlere emir verme duygusunu tatmin etmişti. Francisco Leal onu tanıdığı sırada, Antarktika’dan yeni dönmüştü, burada geçirdiği aralıksız on iki ay boyunca durgun gökyüzünü, gri ufku seyretmiş, altı ay soluk bir güneşle aydınlanan sürekli gündüzlerden sonra, altı ay da sürekli bir gece yaşamıştı. Irene ile telsiz aracılığı ile sadece haftada bir on beş dakika görüşme olanağı vardı, bu dakikalarda da yalnızlıktan ve kıskançlıktan delirmek üzere olduğundan onun her hareketini sorguluyordu. Güçlü karakteri ve fizik yapısı nedeniyle pek çok aday arasından seçilmiş olan Gustavo, bu ıssız ve sınırsız topraklarda yedi kişi ile birlikte yaşamıştı, dağlar gibi yükselen kara dalgalar arasında eğitim yaparlarken bir yandan da en değerli varlıklarını korumaya çalışmışlardı; bunlar kızak çeken köpekleri ve yiyecek depoları idi. Sıfırın altında otuz derece soğukta bir robot gibi soğukla, çaresiz hasretlerle savaşıyorlar, biricik kutsal misyonları olan ulusal bayraklarını bu unutulmuş enlemlerde dalgalandırmak için yaşıyorlardı. Irene’yi düşünmemeye çalışıyordu, ama ne yorgunluk, ne buz gibi soğuk, ne de rahatlaması için verilen haplar, kızın o sıcak anısını yüreğinden silip atamıyordu. Yaz aylarında fok avlamakla oyalanıyor, bunları buza gömerek kışa saklıyordu, uzun saatler boyunca da meteorolojik verileri hesaplayarak, gelgitleri, rüzgârın hızını, bulutların biçimlerini, ısı ve nemi ölçerek, fırtınaları tahmin etmeye çalışarak oyalanıyordu. Kimi zaman öfke, kimi zaman huzursuzluk nöbetleri yaşamıştı, ama asla panik ve düş kırıklığına kapılmamıştı. Dünyadan yalıtılmak ve bu donuk topraklarda yaşamak onun bedenini de ruhunu da esnetmişti. Edebiyata ve tarihe merak sarmıştı, böylece görüşlerine yeni bir boyut kazandırmıştı. Aşk dayanılmaz olunca Irene’ye mektuplar yazıyordu, bunlar tüm çevre gibi beyaz ve saydam konular içeriyordu, ama bu mektupları göndermesi olanaksızdı, çünkü tek ulaşım aracı, yıl sonunda onları almaya gelecek olan gemiydi. Sonunda geri döndüğünde daha zayıflamış, teni, kar yüzünden neredeyse kapkara olmuş, elleri nasır bağlamıştı ve kaygıdan delirmesine ramak kalmıştı. Yanında doksan tane kapalı ve numaralanmış, tarih sırasına dizilmiş zarf getirmişti, bunları kendisini kayıtsız ve uçarı bir biçimde karşılayan nişanlısının dizlerine bırakmıştı. Irene’nin gazetecilik mesleğine olan düşkünlüğü şimdi daha da artmıştı; nişanlısına tatlı sözler söyleyerek, onu rahatlatacak, hele hele bu geç kalmış mektupları okuyacak bir kız havası hiç yoktu üzerinde. Gene de birkaç gün deniz kenarında bir tatil köyünde kalmak üzere yola çıkmışlar, burada tutkulu bir aşk yaşamışlar, yüzbaşı boşa geçirdiği yalnızlık aylarının acısını çıkartmıştı. Bu uzun ayrılığın tek amacı vardı: Nişanlısı ile evlenebilmek için gerekli parayı biriktirmeyi planlamışlardı, çünkü o hiç de konuksever olmayan topraklarda geçirilen dönemlerde olağan ayların altı katı maaş alınıyordu. Irene’ye ayrı bir ev, çağdaş mobilyalar, elektrikli ev eşyaları, bir otomobil ve güvenli bir gelir sağlamayı gönülden istiyordu. Genç kızın bu tür şeylere hiç ilgi göstermeyişi ve evlenmektense bir deneyim yaşamayı istemesi, böylece tutkuları ile farklarını derinlemesine gözden geçirmek dileği boşunaydı. Erkeğin, mesleği açısından kendini tehlikeye atacak deneyimlere hiç niyeti yoktu. Terfi günü geldiğinde durmuş oturmuş bir aile düzenine sahip olmuş olmak istiyordu. Kaldı ki, belli bir yaştan sonra hâlâ bekâr olanlara, orduda hiç de iyi gözle bakılmazdı. Bir yanda da Beatriz Alcántara, kızının kararsızlığını göz ardı ederek, heyecanla kızının düğününe hazırlanıyordu. Dükkân dükkân dolaşarak elde boyanmış İngiliz porselen yemek takımları arıyor, elde işlenmiş Hollanda keteni peçetelerin, Fransız ipeğinden iç çamaşırlarının ve biricik kızının çeyizi için gerekli olan öteki gösterişli şeylerin peşinden koşuyordu. O Belçika dantellerini, Japon ipeklerini, İrlanda dokumalarını, İskoç yünlülerini ve pek uzak bölgelerden gelen o bin bir çeşit kumaşları gördükçe, "Evlenince kim ütüleyecek bunları, anne?" diye yakınıyordu Irene.

Gustavo, tüm meslek yaşamı boyunca hep kasaba garnizonlarında çalışmıştı, ama eline fırsat geçer geçmez başkente gelerek Irene’yi görmeye çalışıyordu. Bugünlerde, Irene, acil bir çalışma bile olsa Francisco ile görüşmemeye özen gösteriyordu. Sevgilisi ile diskoteklerin loşluklarında dans ediyorlar, el ele tiyatroları geziyorlar, gözden uzak otellere kapanıp tutkularını gideriyorlardı. Francisco bu sürelerde son derece huzursuz oluyordu. Odasına kapanıp en sevdiği senfonileri dinlemeye, kederinin tadını çıkartmaya bakıyordu. Günün birinde çenesini tutamayarak, Irene’ye Ölümün Nişanlısı ile aralarındaki ilişkinin sınırlarını soruvermişti. Kız kendini tutamayarak deliler gibi gülmeye başlamıştı. Benim yaşımda hâlâ bakire olacağımı sanmıyorsun herhalde, diye yanıtlamıştı arkadaşını, her türlü kuşkudan arındırmak için. Bunu izleyen günlerde Gustavo Morante subaylar için eğitim veren bir okula, Panama’ya gönderilmişti. Irene ile ilişkisi tutkulu mektuplar, ülkelerarası telefon görüşmeleri ve askeri uçaklarla gönderilen armağanlarla sınırlanmıştı. Bu arada her yerde varlığı hissedilen bu nişanlı yüzünden Francisco, Irene ile kardeş gibi yaşamak zorunda kalmıştı. Bunu anımsadığı zaman da kendi yaptığına şaşarak elini alnına götürmekten kendini alıkoyamıyordu.

Bir keresinde bir yazı hazırlamak üzere yayınevinde kalmışlardı. Ellerinde tüm malzeme hazırdı ve bunu ertesi güne kotarmaları gerekiyordu. Saatler uçup gitmişti, bütün çalışanların çıktığını, tüm ofislerin ışığının söndüğünü ayrımsamamışlardı bile. Onlar da çıkıp bir şişe şarap ve yiyecek bir şeyler satın almışlardı. Fonda hoş bir müzikle çalışmayı sevdiklerinden teybe flüt ve keman konçertosu koymuşlar, zaman saatleri bile kandırarak akıp gitmişti. Çok geç saatte çalışmayı bitirdiklerinde pencereden gecenin sessizliğini ve karanlığını fark etmişlerdi. En ufak bir canlılık kırıntısı bile yoktu, kent sanki bir çöle dönmüştü, sanki bir bilimkurgu filmindeki gibi tüm insan izleri silinmişti. Hava bile saydam ve kımıltısız gibiydi. Sokağa çıkma yasağı başlamış demişlerdi aynı anda, artık bu saatten sonra dışarıya çıkmaları olanaksızdı. Francisco, Irene ile böylesine uzun zaman birlikte yalnız kalmalarını sağlayacak olan bu şansa şükretmişti. Irene ise, annesinin ve Rosa’nın onu merak edeceklerini düşünmüş ve telefona giderek onlara durumu açıklamıştı. Sonra kalan şarabı içmişler, konçertoyu iki kez dinlemişler ve binlerce şeyden konuştuktan sonra yorgunluktan bitap düştüklerinden, kız, divana uzanmayı önermişti.

Yayınevinin beşinci katındaki banyo pek çok işe yarayan büyük bir mekândı. Burada mankenler üstlerini değiştirirler, büyük ve aydınlık bir aynada makyaj yaparlardı ve hatta bir köşedeki ocakta su kaynatılır ve kahve pişirilirdi. Derginin tek özel ve gizli yeriydi burası. Bir köşede de yıllardır unutulmuş bir divan bulunuyordu. Bu, kocaman, kırmızı bir brokarla kaplı, orasından burasından yaylar fırlayan bir geçen yüzyıl sonu mobilyasıydı. Migreni tutanlar, aşk üzüntüleri yüzünden ağlayanlar, ya da sadece işin gerginliğinden bitkin düşenler buraya uzanırlardı. Hatta bunun üzerinde şanssız bir düşük yapan sekreter kız kanlar içerisinde kalmış, orada Mario’nun asistanları tutkularını açıklamışlar ve Mario onları pantolonsuz olarak bir brokar kumaşın üzerinde yakalamıştı. İşte Irene ve Francisco’da paltolarını üstlerine çekerek bu divana uzanmışlardı. Kız hemen uyuyakalmıştı, ama Francisco sabaha kadar gözünü kırpmamış ve içindeki çelişkileri dinlemek zorunda kalmıştı. Barikatın öteki tarafında bulunan bir kadınla, kendi yaşam doğrularını ezerek bir serüven yaşamak istemiyordu. Öte yandan bu kız kendini müthiş çekiyordu, onun yanında tüm duyguları coşuyor ve içi neşe doluyordu. Irene onu eğlendiriyor, onu büyülüyordu. O uçarı, saf, hatta bilinçsiz görünümünün altında lekesiz bir öz taşıyordu, olgunlaşmayı bekleyen bir meyvenin çekirdeğinden farksızdı. Francisco, Gustavo Morante’yi ve onun, Irene’nin kaderindeki rolünü de düşünmüştü o gece. Genç kızın kendisini istemeyeceğinden korkarak, arkadaşlıklarını tehlikeye atmak istememişti. Çünkü sözler, bir kez ağızdan çıktılar mıydı artık onları silmek olanaksızdı. O unutulmaz gecenin duygularını daha sonra da aklına getirdiğinde, aşkını dile getiremeyişinin nedeni olarak Irene’nin kendi kaygılarını taşımasını bulmuştu. Kız onun kollarında huzur içinde uyuyakalırken, Francisco’yu heyecanlandırdığı aklından bile geçmemişti. O bu arkadaşlığı, pırıl pırıl bir canlılıkla, hiç duygusal bir anlam aramadan, yaşıyordu; Francisco da, sevgilisini sarmalayana dek onu zorlamamaya karar vermişti. Onun divanda kıvrılıp yatışını, huzur içinde solumasını, yüzünü ve sırtını arabesk bir bezeme gibi saran uzun saçlarını seyrediyordu. Delikanlı çarpan kalbini, inanılmaz heyecanını gizlemek için nefesini bile kontrol altına alarak, kımıltısız yatmıştı. Öte yandan da aylardır elini kolunu bağlayan bu arkadaş-kardeş ilişkisini hâlâ sürdürdüğü için kendine kızıyor, bu bedene umutsuzca sarılmak istiyordu, ama hemen sonra yaşamının bu bölümüne egemen olan amaçlardan kendini uzaklaştıracak bu heyecandan arınması gerektiğini düşünüyordu. Gerilimden ve kaygıdan kasılmıştı, ama bu ânı sonsuza kadar uzatmak istediği için, sokağın ilk sesleri işitilip günün ilk ışıkları pencereden süzülene dek kızın yanında yatmıştı. Irene bir sıçramayla uyanmış ve ilk anda nerede bulunduğunu anımsayamamıştı, sonra hemen kalkmış, yüzünü soğuk suyla yıkamış, Francisco’yu bir yetim gibi ardında bırakarak, evine koşmak üzere sokağa fırlamıştı. O günden sonra dinlemeye hazır herkese, Francisco ile birlikte uyuyakalmalarını anlatmıştı, ama delikanlı bunun tamamen yanlış olduğunu biliyordu içten içe.

Pazar günü, ışıl ışıl güneşli, ağır bir havayla aydınlanmıştı, sanki yazı müjdeleyen günlerden biriydi. Vahşet şekillerinde pek bir gelişme sağlanamamıştı ve sıra domuz kesmeye gelince, barbarlık dönemlerinden kalan yöntemlere baş vuruluyordu hâlâ. Irene bu olayı pitoresk bir tören olarak yorumluyordu, çünkü şimdiye dek bir tavuğun bile öldüğünü görmemişti, domuzları da sadece canlıyken gözlemişti. Dergi için bir yazı yazmaya hazırlanıyordu, bu yaşananlar onu öyle heyecanlandırmıştı ki. Francisco’ya ise, sanki bilinmeyen bir bölgeye girmiş gibi geliyordu. O hafta ilkbahar gelivermişti, çayırlar yemyeşil kesilmiş, mimozalar açmıştı; çalılar uzaktan bakıldıklarında üzerlerine arı üşüşmüş gibi görünüyorlardı, yanlarına varıldıklarında ise, kokuları baş döndürüyordu, böğürtlenlerin, mor dikenlerin üzerleri kuş doluydu, havada böceklerin vızıltısından başka şey duyulmuyordu. Ranquileolar’ın evlerine vardıklarında çalışmalar başlamıştı. Ev sahipleri ve komşuları bir ateş yakmışlardı, çocuklar bağrışarak, gülerek, dumandan öksürerek koşuyorlar, köpekler tencerelerin yanlarında neşeyle bekçilik ediyorlar, bu bayramdan kendilerine artacakları hesaplıyorlardı. Ranquileolar yeni gelenleri nezaket göstererek karşıladılar, ama Irene onların yüzlerindeki kederi okumakta gecikmedi. Bu nazik görünümün altında bir kaygı gizliydi, ne var ki bundan Francisco’ya söz edecek zaman bulamadı, çünkü tam o sırada domuzu bağlamış getiriyorlardı. Ailenin gereksinmeleri için beslenmiş iri bir hayvandı, bunun dışındakiler pazarda satılmak üzere yetiştirilmişlerdi. Bir uzman, doğduktan birkaç gün sonra hayvanları seçiyor, elini hayvanın boğazına sokup muayene ediyor, etin niteliğini böylece garanti altına almış oluyordu. Bu hayvan aylarca tahıl ve sebzeyle beslenmişti, ötekiler ise, sadece evin artıkları ile yetinmişlerdi. Bir kenarda yalıtılmış, hapis olarak sonunu beklemiş, bu arada yağ bağlayarak, yumuşak butlar geliştirmişti. Hayvan, o gün, domuz ahırı ile sunak masası arasındaki iki yüz metreyi ilk kez yürümüş, ölüme mahkûm olan bedenini titreyen bacakları ile zorlukla sürüklemiş, ışığa kör, korkuya sağır olmuştu. Irene onu gördüğünde bu et yığınını o üç koca adamın nasıl keseceğine akıl sır erdirememişti.

Ateşin yanına iki varil üzerine direkler dikmişlerdi. Kurban gelince Hipólito Ranquileo, yükseğe kaldırdığı bir baltayla yaklaştı ve silahın arka yüzüyle kurbanın alnına bir darbe vurdu. Domuz yere baygın yığılırken attığı çığlıklar dağlarda yankı yaptı, sabırsızlıktan çıldıran köpekler ise, bu sesten irkildiler. Birkaç adam, hayvanın ayaklarını bağladılar ve bin bir güçlükle onu masaya yatırdılar. Sonra devreye uzman girdi. Kadınlarda hemen hemen hiç rastlanmayan bir yetenek olan, öldürme yeteneği ile doğmuş bir adamdı bu. Gözleri kapalı bile olsa bir hareketle yüreğin yerini bulabiliyordu, çünkü onu yönlendiren anatomik bilgisi değil, cellat ruhuydu. Hayvanı kurban etmek için uzaklardan gelmişti, bu iş gereğince yapılmalıydı, çünkü beceriksizce yapılırsa hayvanın inlemeleri, bütün köyün sinirlerini ayağa kaldırırdı. Sapı kemikten, çeliği parlak bir bıçak çıkardı, bunu, bir Aztek rahibi gibi iki eli arasına aldı sonra, bunu hayvanın boynuna sapladı, sonra da karnına kadar indirdi. Domuz umutsuzca inledi, sonra sıcak bir kan fışkırması yakındakileri ıslattı, sonra da, yerde bir gölcük oluşturdu. Köpekler buraya üşüşerek bunu yalamaya koyuldular. Digna, hemen bir kova yanaştırdı, az sonra kova kan dolmuştu. Havada tatlımsı bir kan ve korku kokusu vardı.

O anda Francisco, Irene’nin yanında olmadığını fark etti ve gözlerini şöyle bir dolaştırınca kızın yerde baygın yattığını gördü. Ötekiler de o anda bunu görerek çığlıklar atmaya başladılar. Francisco yere eğilerek, onu sarsmaya, gözlerini açtırmaya çalıştı. Genç kız konuşabildiği ilk anda, buradan gitmek istiyorum, diye yalvardı, ama arkadaşı, sonuna kadar kalmaları konusunda ısrar etti. Buraya sırf bunun için gelmişlerdi. Ona sinirlerini kontrol altına almasını, ya da meslek değiştirmesini söyledi; hani o perili evde de bir kapı gıcırtısı nasıl kızın buz kesilip kollarına atılmasını sağlamıştı, bunu anımsamalıydı. Francisco arkadaşını tatlı sözlerle yatıştırmaya çalışırken, hayvanın çığlıkları kesildi ve öldüğüne karar verildi, Irene de ayağa kalkmayı başardı.

Ama çalışmalar sürüyordu. Önce cesedin üzerine kaynar su döküldü, bir demir parçasıyla tüyleri yüzülerek parlak bir deri çıkartıldı ortaya, hayvanın pespembe ve pürüzsüz derisi yeni doğan bir bebeği andırıyordu, sonra da iç organlarını temizlemeye, çocukların meraklı gözleri altında kana bulanmış köpeklerin önünde, hayvanın sırtındaki yağı almaya başladılar. Kadınlar kanalın içinde metrelerce barsağı yıkadılar ve bunu sonradan domuz kanıyla yaptıkları bir tür içkiyle doldurmak için şişirdiler. Bundan sonra pişirdikleri çorbadan bir tas doldurup kendine gelmesi için Irene’ye uzattılar. İçinde koyu renk pıhtılar yüzen vampir çorbası, genç kızı ürküttüyse de ev sahiplerini kırmamak için bunu içti. Üstelik bu çorba pek leziz olduğu gibi iyileştirici gücü olduğu da kesindi, birkaç dakika sonra Irene’nin yanaklarına renk, yüzüne neşe geldi. Günün geri kalan saatlerini fotoğraf çekerek, yiyerek, bir testiden şarap içerek geçirdiler. Bu arada büyük teneke kovalarda hayvanın yağı eritiliyordu. Domuzun yağ tabakaları sonradan tereyağında pişiriliyor, büyük süzgeçlerle alınıp ekmeğin yanında sunuluyordu. Sonra hayvanın karaciğeri ve yüreği pişirilip sunuldu. Güneş batarken, herkesin başı dönüyordu, erkeklerin içkiden, kadınların yorgunluktan, çocukların uykudan, köpeklerinki de yaşamlarında ilk kez tam olarak doymuş olmaktan. İşte o zapıan Irene ve Francisco, Evangelina’nın bütün gün hiç ortaya çıkmamış olduğunu fark ettiler.

— Evangelina nerede, diye sordular Digna Ranquileo’ya. Kadın hiçbir yanıt vermeden başını öne eğdi. Bunun üzerine Irene, tuhaf bir şeyler olduğunu sezinleyerek,

— Asker olan oğlunuzun adı neydi, diye sordu.

— Pradelio del Carmen Ranquileo. Annesi bunu söylerken, elindeki fincandan, titremekte olduğu anlaşılıyordu.

Irene onu tatlılıkla tuttu ve bahçenin sakin bir köşesine doğru yürüdü, artık buralar gölgelenmeye başlamıştı bile. Francisco da onları izleyecek olduysa da, kız onu başıyla durdurdu.İki kadının yalnız kalırlarsa daha rahat konuşacaklarını biliyordu. Batan güneşin solgun ışığı altında Digna Ranquileo, karakalemle boyalı gözleri, rüzgârdan dağılmış saçlarıyla, kimbilir hangi dönemlere ait giysisi ve bileğinde şıngırdayan bilezikleriyle karşısında duran kıza baktı. Aralarındaki görünüm uçurumuna rağmen, bu kıza gerçeği anlatabileceğini biliyordu, çünkü özde kardeştiler, bütün kadınların kardeş oldukları varsayımına dayanarak.

Bir önceki pazar günü, gece, herkesin uykuda olduğu bir anda Juan de Dios Ramírez ve emrindeki askerler, Francisco’nun fotoğraf şeritlerini mahveden o adamlar, geri dönmüşlerdi. "Çavuş Faustino Rivera, arkadaşım Manuel Rivera’nın oğludur, hani şu tavşan dudaklı," diye açıklamada bulundu Digna Ranquileo.

Rivera eşikte durarak, köpekleri tutmuş, Teğmen eşyaları tekmeleyerek elindeki silahla çevresindekileri tehdit ederek yatak odasına dalmıştı. Yarı uyanık olan tüm aile halkını ayağa kaldırıp duvara dayatmış, sonra Evangelina’yı alıp jipe doğru sürüklemişti. Ailesinin Evangelina’yı son gördüklerinde, arabaya binmeden önce karanlıkla parlayan beyaz geceliği olmuştu. Bir süre, kızın kendilerini çağıran seslerini duymuşlardı. Şafağa kadar yürekleri ezilerek bekleşmişler, güneşin ilk ışıkları ile karakola koşmuşlardı. Onları karşılayan görevli, kızlarının geceyi bir hücrede geçirdiğini, ama sabah serbest bırakıldığını söylemişti. Pradelio’yu sorduklarında onun başka bir bölgeye atandığını öğrenmişlerdi.

— İşte o zamandan beri ne kızımızdan bir haber alabildik, ne de Pradelio’dan, dedi annesi.

Evangelina’yı bütün köyde, evleri tek tek dolaşarak aramışlar, yollardan geçen kamyonları durdurup haber sormuşlar, Protestan rahibini, pederi, şifa dağıtan hocayı, süt annesini sorgulamışlardı, ama kimse onlara bir yol gösterememişti. Irmaktan dağ tepesine kadar her yeri dolaşmışlar kızı bulamamışlardı. Rüzgar adını dağ tepe dolaştırdıysa da beş günlük aramadan sonra kızlarının vahşet tarafından yutulduğuna karar vermişlerdi. O zaman yas giysilerini giymişler ve Floreslerin evine acı haberi vermeye gitmişlerdi. Buraya vardıklarında utanç doluydular, çünkü kendi damları altında Evangelina acıdan başka bir şey tatmamıştı, kendi öz annesi ile büyüseydi, çok daha mutlu olabilecekti.

— Böyle deme, demişti Bayan Flores. Görmüyor musun, kederler kimsenin peşini bırakmıyor. Bir yıl önce kocamı kaybettim, dört oğlumu götürdüler, benden koparttılar, senin Evangelina’ya yaptıkları gibi. Bu onun kaderiymiş, dostum. Suç senin değil, benim, çünkü kadersizlik benim kanımda dolaşıyor.

On beş yaşındaki, sağlıklı, yapılı Evangelina Flores, kendini büyüten annesinin odasında kapı arkasında tünediği tabureden bu konuşmaları dinlemişti. Digna Ranquileonunkine benzeyen esmer ve aydınlık yüzü, kare biçiminde elleri, geniş kalçaları vardı, ama gene de kendini onun kızı gibi hissedemiyordu, çünkü bebekliğini geçirdiği kollar, sütünü emdiği memeler başkasınındı. Gene de nedense, kaybolan, bir kız kardeşten daha başka bir şeydi, değiştirilmiş olan kendisiydi ve kendi yaşamı, ötekinin yaşadıkları idi ve Evangelina Ranquileo ölürse bu kendi ölümü sayılacaktı. Belki de işte o anda gelen bu aydınlık düşünce ile Evangelina Flores daha sonraları onu adalet aramak üzere tüm dünyaya itecek olan bilince kavuştu.

Digna bütün bunları anlattı ve sözleri sona ererken ateşin de son kıvılcımları ışıldıyordu, gece ufka inmişti bile. Artık yola çıkma saati gelmişti. Irene Beltrán, kadına, kızını başkentte de arayacağına söz verdi ve ona bir haber almaları halinde haberleşebilmeleri için ev adresini bıraktı. Sonra kucaklaşarak vedalaştılar.

O akşam Francisco, genç kızın gözlerinde değişik bir bakış sezinledi, o her zamanki gülümseme ya da şaşkınlık belirtisi silinmişti sanki. Kararan gözbebeklerinde keder okunuyordu, hani okaliptüs yapraklarındaki o kara çizgiler gibi. İşte o zaman Francisco, arkadaşının o saflığını yitirdiğini ve artık gerçeği görmekten onu hiçbir şeyin alıkoyamayacağını anladı.

İki arkadaş o bilinen yerleri bu kez umuttan çok inatla dolaşarak Evangelina’yı sordular. Buraları gezen bir tek onlar değildi. Cezaevinde, emniyet merkezlerinde, sadece deva bulmaz işkence görmüşlerin deli gömleği giydirilerek girdikleri o yerlere Francisco Leal ve Irene Beltrán, bu yollardan daha önce de geçmiş olanlarla yürüyorlardı. Acının kümelendiği her yerde olduğu gibi burada da insanoğlunun dayanışması, kederlere karşı koyabilmenin bir ilacı idi.

— Ya siz kimi arıyorsunuz, hanımefendi, diye sordu Irene kuyrukta beklerken.

— Hiç kimseyi kızım. Üç yıl boyunca kocamın izini sürdüm, ama artık o huzur içinde uyuyor.

— Neden buradasınız o halde?

— Bir arkadaşıma yardımcı olabilmek için, derken bir başka kadına işaret ediyordu.

Birbirlerini yıllar önce tanımışlardı ve birlikte kapıları çalarak, görevlilere yalvararak, askerlere para vererek mümkün olan her yeri dolaşmışlardı. Biri, daha şanslı çıkmıştı, hiç olmazsa artık kocasının kendine gereksinmesi olmadığını öğrenmişti, ne var ki arkadaşı arayışını sürdürüyordu, onu nasıl yalnız bırakabilirdi? Üstelik artık hüzünlenmeye, aşağılanmaya alışmıştı, bütün yaşamı, ziyaret saatleri ve yasal açıklamaların çevresinde dönüyordu, tutuklularla ilişkiye girebilmek için gerekli işlemleri biliyor, kimden bilgi alınacağını anlıyordu.

— Evangelina Ranquileo Sánchez, on beş yaşında, Los Riscos’ta bir sorgulama için alıkonmuş, ama sonra bir daha gören olmamış.

— Onu aramaktan vazgeçin, mutlaka ileri gitmişlerdir.

— Savunma Bakanlığı’na gidin, yeni listeler asılmış.

— Haftaya bu saatte dönün.

— Saat beşte bekçilerin nöbet değişimi var, Antonio’yu arayın, o iyi bir insandır, size bilgi verebilir.

— En iyisi morgdan başlamaktır, böylece zaman yitirmezsiniz..

José Leal’in de bu konuda deneyimi vardı, çünkü yaşamının büyük bir bölümü bu işlerin içinde geçiyordu. Rahip olarak kurduğu ilişkilere başvurdu, sivillerin asla giremeyeceği yerlere böylece girmeyi başarıyordu o. Sonra onları eski, gri, terk edilmişe benzeyen bir binada barınan morga götürdü, burası adına yakışır bir biçimde insanı kötü duygulara sürükleyen bir yerdi. Buraya kimsesizler, hastanelerde yatan isimsiz hastalar, sarhoşluk sonucu ölenler, kim vurduya gidenler, parmakları dibinden kesilmiş, teneke tellerle sarılmış, alevlerle yüzleri yanmış, tekmelerle her yanı morartılmış, kim olduğunu anlamaya asla olanak olmayan bedenler bulunuyordu, bütün bunların son kaderleri genel mezarlığın 29 nolu adasında kimliksiz bir mezarlığa gömülmekti. Buraya girebilmek için komutandan izin almak gerekliydi, ama José buraya çok sık geldiğinden onu tanıyorlardı. Gönüllü avukatlar, yaşamaları halinde onların davalarını almaya hazır olduklarını belirtirlerken, o ve başka rahipler, ellerinde tanımaları gereken insanların fotoğrafları ile bu cesetlerin aralarında dolaşıyorlardı. Pek ender olarak bu yitiklerden biri sağ olarak bulunuyordu, ama gene de ilahi bir güçle ailelere hiç olmazsa huzurlu bir mezara gömebilecekleri bir ceset teslim etmek bile onlar için başarı sayılıyordu.

Francisco, ağabeyinden morgu o denli çok dinlemişti ki, Irene’ye dışarıda kalması için yalvardı, ama kızın içinde yanan bu gerçeği öğrenme arzusunu fark etti ve onun da eşiği aşmasına ses çıkarmadı. Francisco, hastanelerde ve akıl hastanelerinde yaşadıkları yüzünden dayanıklı bir erkekti, ama buradan çıkarken o da kendini altüst olmuş hissetti, üstelik bunun etkisinden uzun zaman kurtulamadı, bu yüzden arkadaşını da çok iyi anlayabildi. Soğuk hava dolapları, bunca cesedi barındırmaya yetmediği gibi, bunları tek tek masaların üzerlerine yatırmaya bile yer yoktu, bu yüzden depo diplerinde cesetler üst üste yığılmış olarak duruyorlardı. Hava, formaldeid ve nem kokuyordu. Kirli, lekeli duvarları geniş salonlar gölgeliydiler. Arada sırada asılı olan lambalar, koridorları, ölülerin kaldığı bölmeleri ancak aydınlatabiliyordu. Bu mekânlarda müthiş bir mutsuzluk egemendi ve tüm gününü burada geçirenler sonunda derin bir kayıtsızlığa kapılıyorlardı, artık hepsi acıma duygularının köreldiğini hissediyorlardı. Her biri ölümü sıradan bir olay olarak görüyor ve kendi amacı yolunda ilerlerken, yaşam denen şeyi unutuyordu. Otopsi masaları üzerinde kahvaltı eden, şişmiş cesetleri görmezden gelerek radyodan spor programları dinleyen, ya da o gün gelen cesetlerin başını beklerken bir yandan da depolarda kâğıt oynayan görevlileri gördüler.

Az sayıda olan ve çıplak olarak yatan kadın cesetlerini bir bir incelediler. Francisco ağzının tükürük dolduğunu, elinin içinde tuttuğu Irene’nin elinin titrediğini hissediyordu. Genç kızın beti benzi atmıştı, gözleri allak bullak bakıyordu, sanki pis kokulu bir lağımın içinde yüzmekte olduğunu sanıyordu. Cehennemi andıran bu görünüm ve sonuna kadar zorladığı hayal gücü bile bunca vahşeti asla kabul edemiyordu. Francisco şiddetle karşılaşması gereken bu anda geri bir adım atmayı düşünmüyordu, yeraltında gizlice hareket eden o uzun insanlık çizgisinin bir uzantısıydı burası da, o kapalı kapılar ardında hareket eden diktatörlüğü de çok iyi tanıyordu üstelik. Hiç kimse onun göçmenler, mesajlar, kaynağı belirsiz yerlerden gelen paralar, yurtdışına gönderilecek isimler, tarihler ve paralar trafiğinin içinde olduğundan kuşkulanamazdı, günün birinde birisi bunun öyküsünü yazmak istese hiçbir kanıt bulamazdı. Şimdilik baskı ona dokunmamıştı, her zaman bıçağın sırtında ilerliyordu ve tam anında kayıp kurtulmayı başarıyordu. Sadece bir kez onu da rastlantısal olarak yakalamışlar ve saçlarını sıfır numaraya vurmuşlardı. Psikolog olarak çalışmayı sürdürdüğü o dönemde, muayenehaneden dönerken, gelip geçeni toplayan bir ekibe rastlamıştı. Sıradan bir kontrol olduğunu düşünmüştü ve kimlik belgelerini uzatmıştı, ama pençe gibi iki el onu motosikletinden aşağı çekmiş ve silah göğsüne dayanmıştı.

— İn aşağı, ibne herif!

Bu beklenmedik durumda yalnız değildi. Öğrenci sayılabilecek yaşta bir iki genç de yere diz çöktürülmüşler ve iki büklüm edilmişlerdi. İki asker onları silahları ile gözlerken bir tanesi onları saçlarından yakalamış, tıraş etmişti. Yıllar geçtikten sonra bile bu anı anımsarken bir iğrenme ve güçsüzlük hissederdi, üstelik geçen zamanla bu olayın kesinlikle ötekilere oranla çok önemsiz bir şey olduğunun bilincine varmasına rağmen. Askerlerle tartışmayı denemişti, ama tek kazancı sırtına yediği bir tüfek dipçiği darbesi olmuştu, kafa derisinde de birkaç yarık açmışlardı. O akşam eve döndüğünde, şimdiye dek yaşamadığı bir aşağılanmayı yaşamaktan ötürü öfke kusuyordu.

— Sana söylemiştim, dolaşıp saçları sıfıra vuruyorlar, diye oğlum, diye ağlamıştı annesi.

— Bundan sonra senin yapacağın, saçını yeniden uzatmak olacaktır Francisco, çünkü her biçimde onlara karşı durmalıyız. Babası bunu söylerken, erkeklerin saç uzatmasından nefret ettiğini unutmuşa benziyordu, öfke içinde. Saçlarını yeniden keseceklerini bilerek, Francisco uzatmaya başlamıştı, ama bir karşı emir bu harekete son vermişti o arada.

Irene Beltrán ise, o zamana kadar meleksi bir korunma içinde yaşamıştı, bunun nedeni, onun aptallığı ya da karşı düşünceleri değildi, sadece kendi çevresinin olağan kuralları böyleydi. Annesi ve aynı sosyal sınıfın öteki kadınları gibi kibar semtlerin sakin ve düzenli dünyasına, yazları deniz kıyısı tatillerine, kır evlerine, kışları da kayak pistlerine sığınıyordu. Hoş olmayan gerçekleri görmezden gelmeyi, bunları bir hata gibi yorumlamayı öğretmişlerdi ona. Birkaç kez, duran bir otomobilden fırlayan adamları, bunların yoldan geçen birilerinin üstüne atlayıp onları araca tıktıklarını görmüştü, uzaklarda, yakılan kitapların ateşlerini seçmişti, kanalın sularında yüzen cesetler olduğunu fark etmişti, o kadar. Kimi geceler tankların geçtiğini, gökyüzünde çınlayan helikopter gürültülerini duyardı. Yola inip açlıktan bayılan insanlara yardım ettiği olmuştu. Nefretin rüzgarı çevresinde esmekteydi, ama onu sarmalayamıyordu, çünkü yetiştirildiği o yüksek duvarların arkasında yaşamayı sürdürüyordu. Ne var ki, duyarlı bir kızdı ve morga girmeye karar verdiği zaman üstün varoluşunu değiştirecek bir adım attığını biliyordu. Sonradan bütün karabasanlarını dolduracak kadar çok ceset gördüğü bugüne dek hiç ölü görmemişti. Derken büyük buzdolabının önünde duru, uzaktan bakıldığında sarı saçlı o kızı Evangelina’ya benzetmişti, ama birkaç kişi ile birlikte çengele asılı o cesede yaklaştığında kızın yüzünü tanıyamadı. Korku içinde, bu bedende derin çizgiler, yüzünün yanık, ellerinin kesik olduğunu gördü.

— Evangelina değil, bakma hiç!.. Francisco yalvararak onu uzaklaştırmaya, ona sarılmaya, onu kapıya doğru sürüklemeye çalışıyordu, ama kendisi de Irene kadar perişan olmuştu.

Morgta geçirdikleri tüm zaman sadece yarım saatti, ama çıktıklarında Irene Beltrán artık aynı insan değildi, ruhunda derin çatlaklar açılmıştı. Francisco onun ağzından hiçbir söz çıkmadan da bu gerçeği anlamıştı ve onu rahatlatmak için bir çare aradı. Onu motosikletine bindirdi ve birlikte dağlara doğru yola çıktılar.

Oraya sık sık gider piknik yapardı. Kırlarda yedikleri yemek, tartışmalarına bir çözüm getirmişti ve sıra lokantanın hesabını ödemeye geldiğinde her ikisi de kırlarda güneş altında geçirdikleri bu saatlerden sonra kendilerini mutlu hissediyorlardı. Kimi zamanlar buraya gelmeden eve uğrayıp Cleo’yu da alırlardı. Genç kız, yaşlılarla yaşayıp sadece yaşlılar hastanesinin bahçesinde gezinen köpeğinin içgüdülerini yitirip sersem olacağından korkuyordu; onun için böyle açık alanlarda koşmak Cleo’ya iyi geliyordu. İlk gezilerinde zavallı hayvan korku içinde alıyordu uzun yolu, kulaklarını indiriyor, gözlerini korkuyla kısıyor, motosiklette, her ikisinin arasına büzülüyordu, ama zamanla bu iş onun da hoşuna gitmeye başladı ve her motor sesi onu çıldırtmaya başladı. Sahibesine sadıktı. Üçü motosikletin tepesindeyken, sirk gösterisine çıkmış tiplere benzerlerdi, Irene uçuşan uzun etekleri, şalları, püskülleri, rüzgâra dağılan uzun saçları ile oturur, köpek ortalarına biner, Francisco da yiyecek sepeti ile dengeyi kurmaya bakardı. O kocaman doğal park, kentin tam ortasına kilitlenmişti, girişi kolaydı, ama pek az kişi dolaşırdı burada, pek çok kişi buranın varlığından bile habersizdi. Francisco kendini buranın sahibi gibi hissederdi ve canı doğa fotoğrafı çekmek istedikçe buraya gelirdi: Yazları insanı susatan o tepeler, hazanda altın rengi manolyalar, sincapların yuva yaptığı çınarlar, kışın da sessiz, geniş dallar bulurdu burada. İlkbaharda ise, park bin bir değişik yeşille canlanır, çiçeklerin arasında uğul uğul böcekler dolaşır, çiçeklenen tepeler, içi içine sığmayan kökler, doğanın damarlarından taşan özsularla yeniden doğardı. Derenin üzerindeki bir köprüyü geçerler ve eksotik bitki örnekleri olan tarlaların arasından ilerleyerek bir patikaya tırmanırlardı. İlerledikçe bodur bitkiler artar, bunların ilk yaprakları göz alır, kunt yapılı çamlar, zarif okaliptüsler çoğalırdı. Öğle güneşinin sıcaklığı sabahın çiğlerini buharlaştırır ve havaya hoş bir nem bulutu yükselirdi. Tepeye vardıklarında bu büyüleyici yerin tek sahipleri olduğu hissine kapılırlardı. Gizli köşeleri biliyorlar, ayaklarının altındaki kenti incelemek için nirengi noktalarını tanıyorlardı. Kimi zaman aşağılarda sis yoğunlaşırsa tepenin etekleri derin bir köpük içinde yitiyor ve onlar kendilerini una bulanmış bir adanın üstünde sanıyorlardı. Işıltılı günlerde ise, trafiğin o sonsuz gümüşi kurdelesini izliyorlar, ses onlara uzak bir çağlayanmış gibi yansıyordu. Kimi yerde yapraklar öyle sık, koku öyle yoğundu ki, insanın başını döndürüyordu. Her ikisi de tepeye yaptıkları o kaçamakları değerli bir giz gibi paylaşıyorlardı. Önceden kararlaştırmasalar bile, buradan kimseye söz etmiyorlardı, burayı kendilerine saklamak istiyorlardı.

Morgtan çıktıklarında Francisco sadece parkın o sık bitki örtüsünün, toprağın neminin ve humusun kokusunun, o ölülerin arkadaşının üzerinde bıraktığı etkiyi silebileceğini düşündü. Onu tepeye kadar çıkarttı ve gizli, gölgeli bir köşe aradı. Taşların arasından sıçrayarak inen derenin yakınında bir salkımsöğüdün altına oturdular. Ağacın dalları çevrelerini bir kulübe gibi sarıyordu. Onun düğümlü gövdesine sırtlarını dayadılar, sessizliğe daldılar; birbirlerine değmiyorlardı bile, ama öylesine ortak bir heyecan yaşıyorlardı ki, sanki bir annenin karnını paylaşır gibiydiler. İkisi de öylesine altüst olmuştu, öylesine kendi düşüncelerine dalmıştı ki, birbirlerinin varlığını bir teselli gibi hissediyorlardı. Saatlerin geçmesi, güney esintisi, suyun sesi, sarı kuşlar ve toprağın kokusu, yavaş yavaş gerçeklik duygusunu yeniden kazanmalarına yardım etti.

— Yayınevine dönmemiz gerekiyor, dedi en sonunda Irene.

— Evet, dönmeliyiz.

Ama kımıldamadılar bile. Kız bir iki ot koparttı, ağzına götürerek özsularını emmeye başladı. Sonra dönüp arkadaşına baktı, delikanlı onun kara gözbebeklerine daldı. Bir an bile düşünmeden Francisco onu kendine doğru çekti ve dudaklarını buldu. Bu tutuk, ılık, yumuşak bir öpücüktü, ama gene de her ikisinde müthiş derin heyecanlar yarattı. Her ikisi de birbirinin tenini bunca yakın ve bunca gerçek olarak hissediyordu, zamanın başlangıcından beri gizlemeye çalıştıkları ellerinin yakınlığını şimdi yaşıyorlardı. Kemiklerine, damarlarına, ruhlarına hareketli bir sıcaklık yayıldı, hiç tanımadıkları bir şeydi bu ya da tümden unutmuşlardı kimbilir, çünkü ne de olsa insan teninin belleği pek kırılgandır. Çevrelerindeki her şey tümden silindi ve sadece birbirlerinin öptükleri dudakları vardı şimdi. Gerçeği söylemek gerekirse bu aslında uçucu bir öpücüktü, beklenen ve artık engellenemeyecek bir yakınlaşmanın belirtisiydi, ama her ikisi de biliyorlardı ki, bu öpücük, ömürlerinin sonuna dek anımsayacakları bir öpücüktü ve tüm okşayışlar arasında hasretlerinde iz bırakacak bir tanesi varsa o da şimdi yaşanandı. Her ikisi de biliyordu ki, dudaklarının nemli ve sıcak temasını, taze otların kokusunu, ruhlarındaki bu kımıltıyı yıllar sonra gene hissedebileceklerdi. Bu öpücük, bir soluk alma ânı kadar sürdü. Francisco gözlerini açtığı zaman, genç kız kollarını göğsüne kavuşturmuş, ayakta, gözleri uzağa dalmış, duruyordu. Her ikisi de heyecanla soluk alıp veriyorlardı, sanki o âna, o yere alev alev yanarak asılı kalmışlardı. Delikanlı bu kadınla ilişkilerinde yepyeni bir heyecan yaşamıştı ve artık onu kaderinden silemeyeceğini biliyor, kımıldayamıyordu. Sanki çok hafif bir hıçkırık duyar gibi oldu, bunun Irene’nin yüreğindeki vahşi çarpışmadan, aşk, dürüstlük ve kuşkular arasında kalan o çarpışmadan geldiğini anladı. Onu kucaklamak isteği ve kızın ruhunu baskı altına almak korkusu arasında çekingen kalmıştı. Böylece uzun sessizlik anları yaşadılar. Irene döndü, ona yaklaştı ve yavaşça delikanlının yanında yere diz çöktü. Francisco onu belinden tuttu, gömleğinden yayılan kokuyu içine çekti ve bedeninin hafif, ama derin özünü duyumsadı.

— Gustavo beni bir ömür boyu bekledi. Onunla evleneceğim.

— Hiç sanmıyorum, diye fısıldadı Francisco.

Gerilim yavaş yavaş dağıldı. Genç kız arkadaşının kara saçlı başını ellerinin arasına aldı ve ona baktı. Rahatlayarak güldüler, eğlenmeye başladılar, her ikisi de bir ilişkiyi dolu dolu yaşama yanlısı idi ve sonsuza dek sevmek dururken gelip geçici bir ilişkiye takılmayacaklarını iyi biliyorlardı.

Öğlen sonrası saatleri ilerlemiş, parkın yeşil katedrali karanlıkta kalmıştı. Dönüş vakti gelmişti. Motosikletin sırtında rüzgâr gibi indiler aşağı. Cesetlerin o dehşet verici görünümü ruhlarından asla silinmedi, ama o anda kendilerini mutlu hissediyorlardı artık.

O öpücüğün yakıcılığı peşlerini günlerce bırakmadı ve gecelerini hoş hayallerle süsledi, tenlerinde anısını yaşattılar. Yolda yürürken olur olmaz neşeleniyorlar, nedensiz kıkırdamaya başlıyorlardı, ya da geceleri uykularından heyecanla uyanıveriyorlardı. Birbirlerinin dudaklarını parmak uçları ile geçiyorlar ve birbirlerinin ağızlarının biçimlerini öğreniyorlardı. Irene Gustavo’yu ve yeni farkına vardığı gerçekleri düşünüyordu.Onun da tüm Silahlı Kuvvetler üyesi gibi, Irene ile hiç paylaşmadığı ayrı bir yaşantısı olduğunu fark ediyordu. Öylesine iyi tanıdığı o atletik bedenin içinde aslında iki ayrı insan yaşıyordu. Irene ilk kez ondan korktu ve onun hiç geri dönmemesini diledi.

Javier, perşembe günü kendini astı. O öğleden sonrası da her günkü gibi iş aramak üzere evden çıktı ve bir daha dönmedi. Çok geçmeden, olanlar karısının içine doğdu, sonra da kaygılanmaya başladı.

Gece indiğinde evin kapısına çıktı, gözlerini yola dikip onu beklemeye koyuldu. İşte o zaman içindeki trajedi dayanılmaz bir hal aldı ve telefonun başına geçerek, önce kayınvalidesini, sonra tanıdığı tüm arkadaşlarını aradı, ne var ki kocasına ait en ufak bir haber bile alamadı. Yoldan geçen gölgeleri inceler ve onu düşüncesiyle yanına gelmesi için çağırırken, sokağa çıkma yasağını haber veren sinyali işitti, tüm karanlık saatleri bu sıkıntıyla geçirdi ve cuma sabahına doğan güneşi gördü. Polisler kapıya geldiklerinde çocuklar henüz uyanmamışlardı. Javier Leal’i çocuk parkında bulmuşlardı, kendini asmıştı. Şimdiye dek intihardan hiç söz etmemişti, hiç kimseyle vedalaşmamıştı, veda mektupları bırakmamıştı, ama karısı onun kendi kendini astığını biliyordu, sonunda parmaklarının arasında evirip çevirdiği iplerle attığı düğümlerin de gizini çözmüş oldu.

Cesedi teslim alıp ağabeyinin cenazesiyle ilgilenmek işi, Francisco’ya düştü. Ölüyle ilgili o güç işlemleri sürdürürken, Javier’in Tıp Enstitüsü’nde, parlak floresan ışığının altında bir masada yatan hali gözünün önünden hiç gitmiyordu. Bu korkunç sonun nedenlerini çözümlemeye çalışıyordu, öte yandan da tüm yaşamı boyunca en yakın dostu, koruyucusu, koşulsuz arkadaşı olan insanın artık bu dünyaya ait olmadığı düşüncesine alışmaya çalışıyordu. O arada babasının öğütleri geldi aklına: Gurur kaynağınız işiniz olmalıdır, derdi. Tatillerde bile başıboşluk edemezlerdi. Lealler’in evinde tatil günleri de, yararlı birtakım işler için kullanılırdı. Aile mutlu anlar yaşamıştı, ama asla kimsenin yardımını kabul etmeden, daha önce kendilerinin şefkat eli uzattıkları dostlarından bile gelse, kimsenin acıma duygusunu sömürmeden başarmışlardı bunu. Her yolun kapalı olduğunu gören Javier, babasının ve kardeşlerinin yardımlarını kabul etmeye yanaşmıştı, ama sonunda gene de sessizce aralarından ayrılmayı yeğlemişti. Francisco o uzak anılara sarıldı, büyük ağabeyinin, babası gibi adaletin savunucusu, annesi gibi duyarlı bir insan olduğu o günleri anımsadı. Üç küçük Leal, birlik içinde, birbirlerine sımsıkı tutunarak büyümüşlerdi, üçü dünyaya karşı bir olmuşlar, aynı kana ait olduklarını her zaman hissetmişlerdi, okulun bahçesinde büyük saygı görürlerdi, çünkü her biri, öteki iki kardeş tarafından koruma altındaydı ve bir yanlış yapan bunun cezasını çekerdi. İkinci çocuk olan José daha güçlü ve iriyarıydı; en çok, cesur ve güçlü yumrukları yüzünden Javier korku uyandırırdı. Coşkulu bir delikanlılık yaşamıştı, sonra da dikkatini çeken ilk kıza aşık olmuştu. Onunla evlenmiş ve son geceye dek ona sadık kalmıştı. Adına layık davranmıştı: Hem karısına, hem ailesine, hem de dostlarına karşı dürüst olmuştu, soyadı gibi. Biyolog olarak çalışmaktaydı ve mesleğini çok seviyordu, gerçi öğretmen olmayı tasarlamıştı, ama koşullar onu ticari bir laboratuvarda çalışmaya yönlendirmişti, burada da birkaç yıl içinde iyi bir konuma gelmişti. Sorumluluk duygusunun yanında zengin bir hayal gücü vardı ve bilimin en cüretkar projelerinin bile önünden koşmayı başarabiliyordu. Ne var ki askeri cuntanın hazırladığı listeler işyerine ulaşınca, bütün bu nitelikleri hiçbir işe yaramadı. Egemenliği elinde tutanların gözünde sendikal çalışmaları ağır bir damga oluşturuyordu. Önceleri işverenleri, onu gözlemişler, sonra engellemeye başlamışlar, en sonunda da işten çıkarmışlardı. İşsiz kalıp yeni bir iş bulma umudunu da giderek yitirince kendi kendini yemeye başlamıştı. Uykusuz geçen geceler, onurunu yitirmenin acısıyla geçirdiği günler onu iyice zayıf düşürmüştü. Pek çok kapıya başvurmuş, bekleme odalarında saatler geçirmiş, gazete ilanlarına koşmuş ve sonunda iyiden iyiye çökmüştü. İşi olmayınca sanki kimliğini yitirmişti. Karnını doyuracak parayı vermeseler de her türlü öneriyi kabul etmeye hazırdı, çünkü acil olarak kendini işe yarar hissetmek istiyordu. İşsiz olunca yalıtılmış, kimliksiz, kimsenin tanımadığı, üretken olmayan bir bireydi, üstelik yaşaması için onun şansına düşen dünyadaki değerler hep bu skaladan geçiyordu. Son aylarda düş görür gibi olmuş, amacını yitirmiş ve kendini bir parya gibi hissetmeye başlamıştı. Çocukları onun keyifsizliğini ve bir türlü geçmeyen melankolisini anlayamıyorlar, ama bir yandan da, otomobil yıkayarak, pazara torba taşıyarak ve benzeri her türlü işe koşarak aile bütçesine destek vermeye çalışıyorlardı. En küçük çocuğunun, zengin insanların köpeklerini parkta dolaştırarak kazandığı birkaç kuruşu mutfak masasının üzerine bıraktığı gün, Javier Leal, bir köpek gibi büzülüp kalmıştı. O andan başlayarak da kimsenin gözünün içine bakamaz olmuş ve bir boşluğa yuvarlanmıştı. Artık canı giyinmek bile istemiyordu ve günün büyük bir bölümünü yatağında uzanarak geçiriyordu. Gizliden içmeye başladığından elleri titriyor, ailesi için bunca değerli olan parayı içkiye yatırdığı için de suçluluk duyuyordu. Cumartesileri anne-babasının evine giderken temizlenmeye, tıraş olmaya çalışıyordu; kendi ailesinden ötesini kaygılandırmak istemiyordu, ama gözlerindeki o yalnızlık anlatımını silmesi olanaksızdı. Karısı ile olan ilişkileri de kötüleşmişti, çünkü bu tür durumlarda aşk da bitkin düşer. Avutulmaya gereksinimi vardı, ama aynı zamanda da her türlü acıma gösterisini müthiş bir öfkeyle karşılıyordu. Başlangıçta karısı ona uygun hiçbir iş olmadığına inanamamıştı, ama artık binlerce başka işsiz olduğunun bilincine varmış, ağzını kilitlemiş ve kendi işindeki vardiyaları iki katına çıkartmıştı. O aylarda yaşadığı yorgunluk onun gençliğini ve güzelliğini de soldurmuştu, her ne kadar en çok övündüğü özellikleri bu ikisiydiyse de artık buna üzülemiyordu bile, çünkü aklındaki tek düşünce çocuklarının karnını doyurabilmek ve kocasını oyalayabilmekti. Gene de Javier’in, yalnızlığının içinde yitmesini engelleyemiyordu. Uyuşukluk, kocasını bir pelerin gibi sarmış, şimdiki zaman kavramını yok etmiş, her türlü enerjisini silip süpürmüş ve onda cesaretin kırıntısını bırakmamıştı. Evinin düzeninin kötüye gittiğini, karısından gözlerindeki sevginin söndüğünü gördüğünde kendini bir erkek gibi hissetmez olmuştu artık. Ailesinin ona fazlasıyla yakın olması nedeniyle olacakları kestiremediği bir anda gücü tümden yok olmuştu. Sonunda yaş ama sevincini elinin tersiyle itmiş ve ölüme yatmaya karar vermişti.

Trajedi, Lealler’e büyük bir kara darbe oldu. Hilda ve Profesör aniden yaşlandılar ve evi sessizlik bastı. Sanki bahçedeki gürültücü kuşlar bile ötmez olmuşlardı. Katolik kilisesinin, intiharı büyük bir suç saymasına rağmen, José, kardeşinin ruhunun huzur içinde dinlenmesi için bir ayin yaptı. Profesör ömründe ikinci kez bir tapınağa adım attı. İlkinde düğün için gelmişti ve neşe içindeydi, ama bu son derece değişik bir durumdu. Bütün bir tören boyunca ayakta durdu, ellerini göğsüne kavuşturmuştu, ağzı ise incecik bir çizgi halinde kapanmıştı, acıdan sarhoş olmuştu. Karısı, kendini yitirecek biçimde dualara gömülmüştü, oğlunun ölümünün, kaderin son bir denemesi olduğunu düşünüyordu.

Irene törenlere sersem bir halde katıldı, bunca kötü olayın üst üste gelmesine akıl erdiremiyordu. Francisco’nun yanında sessizce durmuş, kendi ailesi gibi sevdiği bu ailenin acısının altında ezilerek beklemişti. Onları neşeli, coşkulu, kedersiz insanlar olarak tanımıştı. Şimdi ise acılarının içine kapanarak, onurla yaşadıklarını görüyordu. Belki de İspanyol kökenleri yüzünden Profesör Leal, ruhunu yakan bu acı dışındaki tüm tutkularını dile getirebilirdi. Erkekler sadece aşk için ağlar, derdi. Tam tersine, Hilda’nın gözleri her türlü bahaneyle sulanmaya hazırdı: Duygulanınca, gülünce, hasrete kapılınca ağlardı, ama gerçek acı onu taş kesmişti. Büyük oğlunun cenazesinde pek az gözyaşı döktü.

Onu, son anda satın aldıkları küçük bir toprak parçasına gömdüler. Gereken törenler aceleyle hazırlandığından kargaşa içinde yapıldılar, çünkü o güne dek ölüm kimsenin aklına gelmemişti. Yaşamı seven herkes gibi onlar da kendilerini ölümsüz sanırlardı.

— Artık İspanya’ya dönmeyeceğiz, sevgilim. Son kürek toprak tabutu örterken Profesör Leal, karısına bu sözleri söyledi. Sonunda, tam kırk yıl sonra bu topraklara ait olduğunu kabul etmişti.

Javier Leal’in dul karısı mezarlıktan evine döndü, birkaç parça eşyasını bir karton kutuya koydu, çocuklarının elinden tuttu ve burayı terk etti. Güneye, doğduğu topraklara gidiyordu. Orada yaşam hem bu kadar sert değildi, hem de kendi ağabeylerinin desteğine gereksinmesi vardı. Çocuklarının, babalarının olmadığı bir evde büyümelerini istemiyordu. Lealler gelinleri ve torunları ile vedalaştılar, onları istasyona götürdüler, trene bindirdiler ve uzaklaşmalarını seyrettiler. Bu kadar az gün içinde, büyümesine yardımcı oldukları o minik yavruları da yitirdiklerine inanamıyorlardı. Maddi hiçbir beklentileri elbette ki yoktu, geleceğe güvenle bakmalarının tek nedeni ailelerine olan bağlılıklarıydı. Oysa bu küçüklerden uzaklarda yaşlanmayı akıllarına bile getirmemişlerdi.

İstasyondan eve dönen Profesör, üzerindeki yas ceketini, kravatını çıkartmadan, bahçedeki bir kiraz ağacının altına çektiği tabureye oturdu ve bomboş gözlerini uzaklara dikti. Savaştan kurtarabildiği ve Amerika’ya getirebildiği biricik eşyası olan eski cetveli, ellerinin arasındaydı. Bunu, daima komodinin üzerinde tutar ve çocukları sadece ödüllendirmek istediği zaman oynama izni verirdi onlara. Oğullarının üçü de, cetvelin üzerinde yürüyen o parçacığı ileri geri yürüterek sayıları hesaplamayı öğrenmişlerdi ve elektronik araçlar onun yerini aldığı zaman bile Profesör, bu cetvelini asla terk etmemişti. Bronzdan yapılmış bir boruydu, üzerinde minicik rakamlar yazılıydı, ne de olsa geçen yüzyılın ustalarının elinden çıkmıştı. İşte orada, ağacın altında oturup oğlu Javier’i konuk edebilmek için elleriyle ördüğü tuğla duvara bakarak, saatlerce oturdu. O akşam Francisco onu yatağa zorla götürdü, ama yemek yedirmeyi asla başaramadı. Ertesi gün de durum aynıydı. Üçüncü gün geldiğinde Hilda gözyaşlarını kuruladı ve her zaman içinde hazır bekleyen gücünü toparladı ve yakınları için uğraş vermeye kimbilir kaçıncı kez yeniden başladı.

— Babanın sorunu şu ki, Francisco, ruha inanmıyor. İşte bu yüzden de Javier’i yitirdiğini düşünüyor, dedi.

Mutfak penceresinden, bahçede taburesinde oturmuş, cetvelini evirip çeviren Profesör’ü görebiliyorlardı. İçini çekerek, tadına bile bakmadığı öğle yemeğini buzdolabına kaldıran Hilda, bir başka tabureyi götürdü bahçeye ve kiraz ağacının altına oturup ellerini kucağında kavuşturdu. Tarihini anımsayamadığı kadar uzun bir zamandan beri ilk kez elleri örgü, dikiş ya da başka bir işle oyalanmadan öylece kımıltısız saatlerce oturdu orada. Günbatımına doğru Francisco onlara bir şeyler yemeleri için yalvardı, ama ona yanıt bile vermediler. Büyük güçlükle onları yatak odalarına götürüp yatırdı, sonra onları kendi sessizlikleriyle baş başa, gözleri açık, yolunu yitirmiş iki yolcu gibi bıraktı. Sonra alınlarından öptü, ışığı söndürdü, bütün içtenliğiyle derin bir uykunun onları bu kederden kurtarmasını diledi. Ertesi sabah uyandığında ikisini bahçede, ağacın altında, aynı durumda, buruşuk giysileri, yıkanmamış yüzleri ile aç karınlarına otururken buldu. Onları kendilerine getirebilmek için aklına gelen tüm yöntemlere başvurmak zorunda kaldı. Sonra sabırla kederin en derinine gömülmüş bu insanları gözlemekle yetinmeye boyun eğdi.

Öğlene doğru Profesör Leal, bakışlarını yerden kaldırdı ve Hilda’ya dikti.

Dört günlük sessizlik yüzünden çatlayan sesiyle sordu sonra:

— Neyin var sevgilim?

— Senin neyin varsa, aynı.

Profesör onun ne demek istediğini anladı. Onu iyi tanırdı ve karısının da kendisi gibi ölümü beklediğini sezinledi, onu hiç kesintisiz bunca yıl sevdikten sonra Hilda, kocasının ölüme tek başına gitmesine asla izin vermezdi.

— Pekâlâ, dedi titreyen bacaklarının üzerinde doğrularak, sonra karısının bir elini tuttu.

Yavaş yavaş girdiler eve, ancak birbirlerine dayanarak yürüyebiliyorlardı. Francisco çorbayı ısıttı ve yaşam eski ritmine kavuştu.

Lealler’in yasa girmeleri üzerine Irene Beltrán, annesinin otomobilini aldı ve Los Riscos’a doğru yola çıktı. Evangelina’yı tek başına aramaya karar vermişti. Digna’ya bu aramada yardım edeceğine söz vermişti ve boşvermiş gibi davranmak istemiyordu. İlk durağı Ranquileolar’ın evi oldu.

Başından çok dert geçmiş insanlara özgü teslimiyetle Digna ona:

— Artık aramaktan vazgeçin bayan, kızımı toprak yuttu,dedi.

Ama Irene toprağı bile eşelemeye kararlıydı, kızı bulmak için gerekirse bunu da yapabilirdi. Sonra belleğinde kalanlarla, o günlere dönerek kendini bu gölgeler dünyasına itenin ne olduğunu düşündü. Başlangıcından beri elinde bir ipucu olduğunu ve bunu bir çekerse yumağın çözülüp her şeyin açık seçik ortaya döküleceğini sanmıştı. Sanki bu ermiş kız, onun düzenli dünyası ile asla sınırını aşmadığı karanlık bölge arasında bir eşik oluşturuyordu. Bu düşünceyle onu buraya getirenin sadece merakı değil, aynı zamanda boşlukta yuvarlanmayı andıran bir denge yitirimi olduğuna karar verdi. Dibine ulaşamayacağı bir kuyuya eğilmişti, ama derinliklerin verdiği sarhoşluğa karşı koyamamıştı.

Teğmen Juan de Dios Ramírez, onu hiç bekletmeden ofisine aldı. O karmaşık gün, Ranquileolar’ın evinde bu adam daha iriyarı görünmüştü gözüne, demek ki, bir erkeğin cüssesi tavrına göre değişiyordu. Ramírez nazik denecek bir davranış sergilemekteydi. Silah kayışını takmamıştı, başında şapkası, elinde silahı yoktu. Elleri şiş, kırmızıydı ve bütün yoksullar gibi soğuktan yara olmuştu. Irene’yi tanımamak olanaksızdı, onu bir kez bile gören, gür ve karışık saçlarını, ilginç giysilerini anımsardı, bu yüzden Teğmen de bunu yadırgamadı; Irene, Evangelina Ranquileo ile ilgilendiğini sözü fazla uzatmadan anlattı.

— Burada olağan bir sorgulama süresince tutuldu. O geceyi burada geçirdi ve ertesi gün erkenden gitti, dedi.

Ramírez terleyen alnını kuruladı. Ofisi sıcaktı.

— Giysileri olmadan sokaklara mı bıraktınız?

— Yurttaş Ranquileo’nun ayakkabılarıyla bir pançosu vardı üzerinde.

— Onu gece yarısı yatağından alıp getirdiniz. Üstelik daha ergenlik yaşına gelmedi, onu neden ailesine geri götürüp teslim etmediniz?

— Bu polisiye işlemleri oturup burada sizinle tartışacak değilim.

— Bunu nişanlım olan, ordunun yüzbaşısı Gustavo Morante ile mi yapmayı yeğlersiniz yoksa?

— Aman, aklınızdan neler de geçiyor? Ben sadece kendi üstüme hesap vermekle yükümlüyüm.

Ama Ramírez’in bir an tereddüt ettiği de gözden kaçmadı. Kaş göz içinde askerlerarası kardeşlik dayanışmasını aklından geçirmişti; silahlı kuvvetler arasında ufak tefek rekabetlerin dışında ülkenin kutsal çıkarları ve aynı derecede kutsal olan üniforma çıkarları da unutulamazdı; ulusun kendi sinesinde doğan ve gittikçe üreyen bu kanser illetinden kendilerini korumalıydılar... Bu yüzden de sivillerle aralarında her zaman bir uzaklık bırakmak gerekirdi, bunu bir önlem olarak düşünmek, stratejik bir ölçüt olarak da silah arkadaşlarına karşı dürüst davranmak gerekirdi. Silahlı Kuvvetler bir bütün olarak kalmalıydı, bunu ona binlerce kez yinelemişlerdi. Ne var ki derinden derine karşısındaki genç kadının sınıfça üstünlüğünü duyumsuyordu, ne de olsa paranın gücü daha yüksek bir otorite sağlıyordu ve buna saygı göstermeye her insanoğlu alışıktı, bu genç kadın da kendisini böyle kayıtsızca sorgulayabiliyorsa, elbette bir bildiği vardı, karşısındaki askere neredeyse uşağı gibi davranıyordu. Bunun üzerine kayıt defterini arayıp buldu ve kıza gösterdi. Burada, on beş yaşındaki Evangelina Ranquileo Sánchez’in kışlaya alınma tarihi yazılıydı. Kayıtlarda ayrıca kızın ailesinin evinde izinsiz birtakım olaylar çıkarttığı ve ordu mensubu Juan de Dios Ramírez’e karşı fiziksel güç kullandığı okunuyordu. Sayfanın altına düşülen notta ise, kızın ağlama krizine tutulması nedeniyle sorgulamanın kesildiği yazılıydı. İmza, ekip şefi Ignacio Bravo’ya aitti.

— Bana kalırsa başkente gitmiş olmalı. Bir evde büyük bir abla gibi hizmetçilik işi istiyordu, dedi Ramírez.

— Parasız ve yarı çıplak olarak mı, Teğmen? Bu size biraz tuhaf görünmüyor mu?

— O kız yarı kaçıktı biliyorsunuz.

— Kardeşi Pradelio Ranquileo ile görüşebilir miyim?

— Hayır. Bir başka bölgeye atandı.

— Nereye?

— Bu gizli bir bilgidir. İç savaş halindeyiz, açıklayamayız.

Genç kız, bu yöntemle başka bilgi alamayacağını anladı,bunun için henüz erken olmalıydı. Bunun üzerine köyün içinde dolaşıp bir iki kişiyle konuşmaya karar verdi. Halkın genel olarak asker sınıfı ve özellikle de Ramírez hakkında neler düşündügünü öğrenmek istiyordu, ama bu tür soruları duyanlar tek bir söz söylemeden başlarını çevirip hızla yanından uzaklaşıyorlardı. Yıllar boyunca süren baskı rejimi, insanların hayatta kalabilmeleri için böyle bir davranış geliştirmelerine yol açmıştı. Bir tamircinin, otomobilinin lastiğini onarmasını beklerken, Irene, alanın köşesindeki bir aşevine girdi. Her yanda ilkbaharın görüntüleri vardı: Sığırcıkların uçuşu, peşindeki civcivleri ile salına salına yürüyen tavukların gıdaklamaları, kızların basma eteklerinin hışırtıları... Gebe bir kedi lokantaya girdi ve kendinden emin bir tavırla onun masasının altına yerleşti.

Yaşantısının bazı anlarında lrene, kendini sezgilerinin egemenliğine bırakırdı. Sanki gelecekten işaretler aldığını ve zihninin bu olayları etkileyebileceğini düşünürdü. İşte bu yüzden Faustino Rivera adlı çavuşun yemek yemek için burayı seçmesini de kadere bağladı. Bunu daha sonraları Francisco’ya anlattığında o daha değişik bir yorum getirdi: Orası Los Riscos’un içki veren tek lokantasıydı ve o saatte çavuş susamıştı. Irene onun ter içinde lokantaya girişini, tezgaha yanaşıp bir bira isteyişini seyretti, bu arada Rivera’nın Kızılderili kökeni dikkatini çekti. Adamın çıkık şakakları, aşağı doğru çekik gözleri, dik saçları, geniş dişleri bu karakterini ele veriyordu. Üzerinde üniforması vardı, beresini elinde taşıyordu. Digna Ranquileo’nun bu adam hakkında anlattığı bir iki bilgi kırıntısı aklına geldi ve bundan yararlanmaya karar verdi.

— Siz Çavuş Rivera olmalısınız, diyerek esenledi onu.

— Buyurun hanımefendi.

— Hani o tavşan dudaklı Manuel Rivera’nın oğlusunuz, değil mi?

— Ta kendisi, emrinizdeyim efendim.

Bunun üzerine söyleşi, rahat bir havada ilerledi. Genç kız, onu masasında içmeye davet etti ve adam eline ikinci bir birayı alır almaz kızın avı oldu çıktı. Üçüncü bardakta içkiye karşı pek dayanıklı olmadığı ortaya çıkmıştı bile, böylece kız söyleşiyi istediği yöne çekmeyi başardı. Önce onu kandırmak için, sorumluluk isteyen görevlerde çalışmak üzere yaratıldığını, Ranquileoların evinde bile bunun hemen anlaşıldığını, bunu fark etmeyecek hiç kimsenin olamayacağını, o gün durumu nasıl hemen soğukkanlılıkla denetim altına aldığını, enerjik ve yetkili biri olduğunu, Teğmen Ramírez’e hiç benzemediğini anlattı.

— Sizin Teğmen hep böyle sersem midir? O gün ateş etmeye kalktı da ne oldu, değil mi? Ne kadar çok korktum, bilseniz!

— Önceleri böyle değildi o. Sizi temin ederim kötü bir insan değildi, diye yanıtladı onu çavuş.

İki yıldır onun emrinde çalıştığından amirini avcunun içi gibi tanıyordu. Askeri okula girdiğinde Ramírez’in iyi bir asker olmak için gerekli tüm erdemleri görülmüştü: Dürüsttü, doğruydu, kararlıydı. Tüm şifreleri ve kuralları ezbere bilirdi, derslerden kaçmayı asla bağışlamazdı, askerleri dizer, çizmelerinin parlaklığını, ceket düğmelerini çözüp gömleklerinin kolasını gözden geçirirdi; bunun yanı sıra temizlik konusunda hasta denecek kadar titizdi. Tuvaletleri bizzat kendisi denetler ve her hafta askerleri çırılçıplak soyarak sıraya dizer, cilt hastalıklarını, bitlerini gözden geçirirdi. Elinde büyüteçle en saklı yerlerine kadar bakar ve hastalıklılar çok ağır cezalarla ve aşağılamalarla tedavi edilirdi.

— Ama bunu kötülük olsun diye yapmazdı hanımefendi inanın bana, amacı bizlere uygar insan olmayı öğretmekti. Ben inanıyorum ki, o dönemde Teğmen’in altın gibi bir yüreği vardı.

Rivera, ilk kurşuna dizme olayını anımsarken, sanki yeniden yaşar gibiydi. Beş yıl önce olmuştu ve bu olaydan birkaç gün sonra sıkıyönetim ilan edilmişti. Hava hâlâ soğuktu ve o gece hiç durmadan yağmur yağmıştı, sanki gökyüzünden seller boşanmış, sular bütün dünyayı kaplamaya niyetlenmişti, sonunda kışlayı temizleyen yağmurla birlikte ortalığa bir küf ve nem kokusu yayılmıştı. Şafakla dinen yağmurun anısı köyü uzun zaman terk etmedi, uzun zaman taşların arasındaki su birikintileri kırık camlar gibi parıldadılar. Avlunun dibinde müfreze ve onların iki adım önünde beti benzi solmuş Teğmen Ramírez duruyordu. İki görevli, tutsağı getirmişti. Daha doğrusu onu kollarından sürüklüyorlardı, çünkü tutuklunun yürüyecek hali yoktu. Başlangıçta Rivera, onun bu kadar kötü bir durumda olduğunun bilincine varamamış ve onu korkaklıkla suçlamıştı, bütün ötekiler gibi ülkeyi altüst etmeye gelince mangalda kül bırakmayanlar, cezalarını çekmeye gelince bayılıyorlardı hep, ama daha dikkatlice bakınca onun bacakları ezilen kişi olduğunu anladı. Görevliler ayakları taşlara takılmasın diye tutukluyu kollarından kaldırarak yükselterek taşıyorlardı. Faustino Rivera, amirine baktı ve onun aklından geçenleri okuduğunu hissetti, ne de olsa bazı geceler aralarındaki hiyerarşiyi kaldırıp erkek erkeğe söyleşirler ve askeri yönetimin nedenlerini ve sonuçlarını tartışırlardı. Teğmen Ramírez’e bakılırsa, vatan haini bazı siyasetçiler, ülkeyi, zayıf düşürerek dış düşmanlara kolay bir av haline getirmişlerdi. Bir askerin ilk görevi güvenliği gözetmekti, bunun için de yönetime el koymuşlardı, amaçları ülkeye gücünü geri verebilmekti, bunu da ancak iç düşmanları temizleyerek başarabilirlerdi. Rivera işkenceyi kabul etmiyordu, onu, içine battıkları bu pis savaştan daha kötü buluyordu, üstelik bu onların işi değildi, onlara bu öğretilmemişti bile. İşyerinin bir parçası olarak suçlunun tekine iki üç tekme atmak başka bir şeydi, bir tutukluyu sistemli olarak öldürmekse bambaşka. O Tanrı’nın cezaları da neden susuyorlardı ki? Neden ilk sorgulamada konuşmuyorlar ve bunca gereksiz acıdan kurtulmuyorlardı? Eninde sonunda tümü itiraf ediyordu ya da karşılarındaki şu adam gibi ölümü boyluyordu.

— Birlik! Dikkat!..

— Teğmenim, diye fısıldamıştı o tarihte henüz onbaşı olan Faustino Rivera.

— Tutukluyu duvara dayayın, onbaşı.

— Ama Teğmenim, ayakta duramıyor ki.

— Oturtun o halde.

— Nereye Teğmenim?

— Bir tabure getirin, Allah’ın cezaları, ve bunu söylerken sesi çatlayıvermişti.

Faustino Rivera, solundaki adama dönmüş ve emri tekrarlamıştı, o da oradan uzaklaşmıştı. Neden şunu yere yatırıp köpek gibi kurşuna dizmiyorlardı sanki, neredeyse gün ışıyacak, herkes birbirinin yüzünü seçebilecekti. Neden bunca zaman yitiriliyordu ki? Rivera bunları aklından geçirirken avludaki ışığın gittikçe artmaya başladığını fark etti. Bu arada tutuklu, gözlerini kaldırmış, karşısındaki askerleri tek tek süzmüş ve sonunda gözleri Faustino’ya takılmıştı. Onu mutlaka tanımış olmalıydı, çünkü birkaç kez aynı takımda top oynamışlardı, ama şimdi o donmuş çamurların üzerinde elinde kurşun gibi ağırlaşan silahı ile dikilirken, öteki öylece beklemekteydi. Bu arada içeriden bir sandalye getirtilmişti, Teğmen, tutuklunun iskemlenin arkalığına bağlanmasını emretmişti ki, bir sarhoş gibi yalpalamasın. Onbaşı bir mendille tutukluya yanaşmıştı.

— Gözlerimi bağlama, asker.

— Tutuklu böyle söyleyince o utanarak başını öne eğmişti, Teğmen’in şu emri bir an önce vermesini diliyordu, bu savaş artık hepsi için bitseydi, yaşam olağana dönseydi ve o da sokaklarda hemşerilerini selamlayarak dolaşabilseydi.

— Hazır ol, diye bağırmıştı Teğmen.

— Allah’a emanet, diye düşünmüştü onbaşı. Ölmek üzere olan adam gözlerini yummuştu bir an için, ama hemen sonra gökyüzüne bakabilmek için tekrar açmıştı. Artık korkusu yoktu. Teğmen bir an tereddüt etmişti. Onu bu kurşuna dizmeyle görevlendirdiklerinden beri zayıflamıştı, belleğinde sürekli çocukluğundan gelen o ses çınlayıp duruyordu, kimbilir bir öğretmeni mi, yoksa rahipler okulundan birisi mi sarf etmişti o sözleri, bilmiyordu: Bütün insanlar kardeştir, demişti o ses. Ama doğru değildi, şiddet dağıtan bir kişi kardeş olamazdı, en önde daima vatan gelirdi, geri kalan boş laftı ve biz şimdi bunu burada gebertmezsek, onlar bizi geberteceklerdir, albaylar da böyle diyor zaten, ya öldürürsün, ya geberirsin, eninde sonunda bir savaştı bu, yapılması gereken şeylerdi, kemerini sık ve titremeyi bırak, düşünme, hiçbir şey hissetme ve en önemlisi onun yüzüne sakın bakma, bunu yaparsan yandığının günüdür.

— Ateş!

Kurşunların sesi havayı yırttı ve donuk boşlukta titreşmeyi sürdürdü. Bir sabah serçesi sersemce uçtu. Kurşunların kokusu ve gümbürtüsü sanki sonsuza dek sürecek gibiydi, ama sessizlik yavaş yavaş onu bastırdı. Teğmen gözlerini açtı; tutuklu iskemlesinde dimdik, sakince oturuyordu. Pantolonunda kan vardı, ama canlıydı, şafak ışığında yüzü sanki saydamdı. Canlıydı ve bekliyordu.

— Neler oluyor onbaşı, diye sormuştu Teğmen, alçak sesle.

— Bacaklarına ateş ettiler, Teğmenim, demişti Faustino Rivera. Çocuklar buralılar, birbirlerini tanıyorlar, bir arkadaşlarını vurmalarını nasıl istersiniz ki?

— Ya şimdi?

— Şimdi iş size düşüyor Teğmenim.

Sessizlik içindeki subay, olayı anlamamıştı; birlik, taşların arasından buharlaşan gece çiğlerine bakıyordu. Tutuklu da avlunun öteki ucunda, acelesizce kanayarak beklemedeydi.

— Bunu size söylememişler miydi Teğmenim? Bunu herkes biliyor.

Hayır, hayır, söylememişlerdi. Subay okulunda ona, yakın komşularına ya da ulusal topraklara ayak basacak ilk orospu çocuğu ile savaşması öğretilmişti. Bunları adım adım izlemek zorundaydı; namuslu adamların, kadınların, çocukların sokaklarda rahatça yürüyebilmelerine ancak böyle olanak sağlayabilirlerdi. Onun görevi buydu. Ama ona hiç kimse, konuşmadığı için iskemleye bağlanmış bir adamı öldürmeyi öğretmemişti, bundan söz etmemişti, şimdi de dünya başının çevresinde dönüyordu ve şimdi karşısında ağlayıp inlemeyen şu zavallıya son darbeyi vurmalıydı. Hayır. Hayır bundan hiç kimse söz etmemişti ona.

Onbaşı, birlik görmeden hafifçe üstünün koluna dokunmuştu ve,

— Tabancanız, Teğmenim, diye fısıldamıştı.

Bunun üzerine, silahını çekmiş ve avluyu geçmişti. Çizmelerinin sesi askerlerin iliklerine kadar yansımıştı. Şimdi Teğmen ile tutuklu yüz yüze kalmışlardı, birbirlerinin gözlerinin içine bakıyorlardı. Aynı yaştaydılar. Subay kolunu kaldırıp tutuklunun şakağına nişan aldı, tabancasını iki eliyle tutuyordu ki, titremesine engel olabilsin. Gökyüzü artık iyice ışımıştı, kurşunlar yüzünü parçalamadan tutuklunun son görebildiği bu oldu. Kan tüm yüzünü kapladı ve subayın temiz üniformasına da sıçradı.

Teğmenin hıçkırığı, kurşunların titreşimi ile birlikte havaya asılı kaldı, ama bunu bir tek Faustino Rivera işitebildi.

— Cesaret Teğmenim. Bunun da savaş sayıldığını söylüyorlar. İlk kez güç olurmuş, ama sonra insan alışılırmış.

— Siktir git, onbaşı!

Ne var ki zamanla onbaşının haklı olduğu ortaya çıktı, günler, haftalar ilerledikçe, vatan için öldürmek, onun için can vermekten çok daha basit bir iş halini aldı.

Çavuş Faustino Rivera konuşmasını böylece sona erdirdi ve boynundan akan teri kuruladı. Tütsülenmiş esrik gözleriyle Irene Beltrán’ın çizgilerini ancak seçebiliyordu, ama gene de bu yüzdeki uyumu hayranlıkla seyrediyordu. Derken saatine bir göz attı ve yerinden sıçradı. İki saat olmuştu konuşmaya koyulalı ve nöbete geç kalacak olmasa ona daha anlatacak nice şeyleri vardı. Dikkatle dinlemesini bilen ve onun anılarına değer veren bir insandı karşısındaki, hani erkekler birkaç kadeh içince burun kıvıran şımarık kadınlardan hiç değildi, bu Tanrı’nın özenerek yarattığı kadınlardan biriydi, hem akıllıydı besbelli, hem de pek göze çarpan göğüsleri, kalçaları olmasa da hoş bir kadındı işte.

— Anlayacağınız, Teğmenim kötü bir insan değildi, küçük hanım. Sonradan değişti, eline güç geçince ve artık kimselere hesap vermesi gerekmez olunca böyle oldu, diye bağladı sözünü, bir yandan da üniformasına çekidüzen vererek ayağa kalktı.

Irene, onun arkasını dönmesini bekledikten sonra taburenin üzerindeki çantasına gizlemiş olduğu ses kayıt aygıtını kapattı. Tabağında kalan son et parçalarını kedinin önüne attı. Bu arada aklı nişanlısı Gustavo Morante’ye kaydı, acaba o da elinde bir silahla, bir tutukluyu öldürmek üzere yürümüş müydü bir avluda? Bu düşünceleri aklından silmeye çalıştı, Gustavo’nun tıraşlı yüzünü, açık renk gözlerini, canlandırmaya çalıştıysa da, hayaline düşen ilk görüntü, çalışma masasına eğilen Francisco Leal’in profiliydi, anlayış dolu o kara gözler, gülümseyen dudakların o çocuksu kıvrımları ve başkalarından gelen kötülüklere karşı takındığı o sert, içine kapanık hali.

‘Tanrı’nın isteği’ alabildiğine aydınlanmıştı, salonların perdeleri sonuna dek açılmış, ortalığa müzik sesi yayılmıştı. Bugün ziyaret günüydü, burada kalan yaşlıların akrabaları ve arkadaşları, hayır dolu bu buluşmaya görevlerine sadık kişiler olarak koşuyorlardı. Uzaktan bakıldığında giriş katı, bahçelerin arasına yanlışlıkla demir atmış bir transatlantiğe benziyordu. Konuklar ve onların ziyaretçileri, battaniyelere sarınarak, akşam havasını içlerine çekerek dolaşıyorlar, ya da terasın koltuklarında dinleniyorlardı; sessiz ruhlar, bir başka döneme ait hayaletler gibi kendi kendilerine konuşuyorlardı, kimisi havayı çiğniyor, kimisi geçmiş yılların anılarına dalıyor ve uzakta kalan dostların, akrabaların, torunların adlarını anımsamaya çalışıyorlardı. O yaşta geçmişin dökümünü yapmak, bir labirente dalmaya benzerdi, kimi zaman bir yer tanınmaz olurdu ve bir isim, bir olay, sevilen bir kişi, o sis içerisinde bir yere oturtulamazdı. Üniformalı görevliler, sessizce dolaşıyorlar, bitkin bacakları örtüyorlar, ilaç dağıtıyorlar, bitki çayları ikram ediyorlar, konuklara ise, gazozlar, meyve suları sunuyorlardı. Görünmeyen bazı hoparlörlerden Chopin’in gençlik dönemine ait bir mazurkanın notaları yayılıyor, bu da, evdeki yaşlıların o yavaş ritmine aslında hiç mi hic uymuyordu.

Francisco ve Irene bahçeye girdiklerinde, köpek sevinçten havalara sıçradı.

— Dikkat et, unutmabenileri ezmeyesin. Genç kız arkadaşını bahçeden içeriye alırken onu uyarıyor, geçmişe yolculuk yapanların arasına doğru onu yönlendiriyordu.

Genç kız saçlarını, ensesini örtecek biçimde bir topuzla toplamış, pamuklu bir giysiye bürünmüştü; bu kez gürültülü bakır ve bronz bileziklerini de takmamıştı. Davranışlarında Francisco’yu şaşırtan, ama adlandıramadığı bir değişiklik vardı. Onu yaşlı konukların arasında, neşeyle, herkese aynı kibarlıkla dolaşırken izledi, özellikle kendine âşık olanlara karşı davranışlarını seyreltti. Her biri nostaljiye sarınmış bir şimdiki zamanda yaşıyordu, Irene, romatizma yüzünden kaskatı olan parmaklarında bir kalem bile tutamayan ve mektuplarını başkalarına yazdıran konuğunu gösterdi ona. Çocukluk arkadaşlarına, geçmiş zamanlarda kalan sevgililerine, onlarca yıllar önce toprağa verilmiş akrabalara mektuplar yazdırıyordu, ama Irene bu mektupları postaya vermiyordu; çünkü bu insanın içine dokunan mektuplar, adres bulunamadığı için geri gönderilirlerse daha hazin bir durum ortaya çıkacaktı, hayal kırıklığı yaratacaktı. Onun için ona kendisi yanıtlar uydurup yazıyor, kendini bu yeryüzünde yapayalnız hissetmesin diye yaşlı adama getirip veriyordu. Sonra Francisco’ya hiç ziyaretçisi gelmeyen, belleğini yitirmiş bir dedeyi gösterdi. Yaşlı adamın cepleri, titizlikle sakladığı hazinelerle doluydu: Çiçeklerle süslü kızların soluk görüntüleri, tülle şöyle bir örtülü göğüsleri gösteren sepya renkli kartpostallar, danteller ve kurdelelerle bezeli bir jartiyer giymiş, çıplak ve cüretli bir bacağın resmi. Sonra buranın en varlıklı hanımının tekerlekli iskemlesine yanaştılar. Hanımın üzerinde eprimiş bir giysi, zamana ve güvelere yenik düşmüş bir şal, ilk komünyonundan kalma tek bir eldiven vardı. İskemlesine asılı plastik torbalar ıvır zıvırla doluydu, dizlerinin üstüne koyduğu bir kutu düğmelerle doluydu; yaşlı kadın bir teki bile eksilmesin diye tekrar tekrar bunları sayıyordu. Derken yanlarına sokulan, teneke madalyalı bir albay, onlara astımlı sesiyle, bir topun bu kahraman kadının bedeninin yarısını un ufak ettiğini fısıldadı. "Biliyor musunuz, bu kadın, bütün bu altın paraları kocasına kendini koşulsuz verdiği için kazanmıştı? Düşün delikanlı, insanın bedava sahip olabileceği bir şeye para ödemesi ne korkunç değil mi? Ben erlerime, her zaman, paralarını orospulara dökmemelerini öğütlerim, çünkü kadınlar bir üniforma gördüler miydi, bacaklarını isteye isteye açarlar zaten, bunu, kişisel deneyimlerime dayanarak söylüyorum; ben hâlâ, her köşede bir kadın buluyorum." Francisco, bu söylenenleri, zihninde bir yerlere oturtmaya çalışırken, yanlarına çok uzun boylu, çok zayıf bir adam yaklaşarak, onlara yüzündeki çok trajik anlatımla, oğlunu, gelinini ve bebeklerini sordu. Irene, onu bir kenara çekerek, gizliden bir şeyler söyledi, sonra onu neşeli bir grubun yanına götürdü; adam kendini daha iyi hissedene kadar onun yanından ayrılmadı. Sonra, Francisco’ya, bu adamcağızın iki oğlu olduğunu, bir tanesinin, dünyanın öteki ucuna sürüldüğünü, babasıyla sadece mektup aracılığı ile haberleşebildiğini, ayrılığın zamanın geçmesi kadar kötü bir şey olması nedeniyle, bu mektupların da giderek seyrekleştiğini, soğuklaştığını anlattı. Adamın öteki oğlu ise, karısı ve birkaç aylık bebeği ile ortadan yok olmuştu. Büyükbaba onları hâlâ unutamamıştı; her fırsatta sokağa kaçıp onları arama sevdasına düşüyordu. Irene onu artık umutlandırmamaya çalışıyor, kendisini o umarsız habere alıştırmasını istiyordu. Gene de yaşlı adam günün birinde minik yaratığın karşısına çıkabileceği olasılığından hiç vazgeçmiyordu, çünkü yetim çocukların alım satım trafiği sonucu hiç umulmayanlar gerçekleşiveriyordu. Öldü denilen çocuklar ya bambaşka ırktan insanların yaşadığı ülkelerde evlat edinilmiş olarak ortaya çıkıyor ya da artık aileleri olduğunu unuttukları zaman, çok yıllar sonra bir yetimhanede bulunuveriyorlardı. Irene, sonunda, onu bekçi olmadığı zamanlarda bahçeden kaçmama konusunda kandırmayı başarmıştı, ama yaşlı adamın uykularını umarsız kaygılarla kaybetmesini ve evlatlarının mezarını ziyaret etme arzusunu bastıramıyordu. Irene, daha sonra Francisco’ya solgun benizli iki yaşlıyı gösterdi. Bunlar işlenmiş demirden yapılmış bir büyük sıraya yan yana oturmuşlardı; her ikisi de sadece adlarını anımsayabiliyorlardı, ama birbirlerine aşık olduklarına inanıyorlardı, Beatriz Alcántara ise, buna kendince karşı çıkıyor, ahlakın zamanla çürüdüğünden dem vuruyor, iki yaşlı bunağın gizli köşelerde öpüştüğünün nerede görüldüğünü soruyordu sık sık? Irene ise, bu son mutluluk günlerinin bir hak olduğunu savunuyor, bütün öteki konuklara aynı şansı diliyordu, çünkü aşk onları yalnızlıktan, yaşlılığın bu en korkunç illetinden koruyabiliyordu, bu yüzden boşvermesi için annesine yalvarıyordu, geceleri yaşlı kadının kapısını açık bırakmasına, sabahları ikisini bir yatakta bulunca gördüklerine burun kıvırmamasına çalışıyordu, her ne kadar doktorlar bu yaşta olanaksız olduğunu söyleseler bile, bu iki insan seviştiklerini sanarak mutlu oluyorlardı.

Derken Irene, arkadaşına verandada oturmuş temiz havayı derin derin içine çeken bir hanımı gösterdi: "İyi bak ona, dedi, o Joséfina Bianchi, hani aktris olan, hiç duymuş muydun adını?" Francisco, o zaman bir zamanlar mutlaka güzel olduğu belli olan, şimdi de güzel sayılabilecek ufak tefek hanımı fark etti. Saten bir sabahlık ve terlikler giymişti, iki mevsim öteden de olsa, saat farkına rağmen kendini Paris’te yaşıyor sanıyordu. Omuzlarındaki tilki etolün camdan gözleri ve eprimiş bir kuyruğu vardı.

— Bir keresinde Cleo, bu tilki etolü kaptı, elinden alabildiğimizde, sanki trenin altından çıkmışa benziyordu, dedi Irene, köpeğini sıkı sıkı göğsüne bastırarak.

Yaşlı aktrist, en beğendiği yapıtlarına ait kostümleri bir bavulda saklıyordu ve neredeyse yarım yüzyıldır kullanılmayan bu giysileri arada sırada huzurevindeki arkadaşlarına giydirmek için havalandırıp silkeliyordu sık sık. Hâlâ tüm yetenekleri gibi dedikoduculuğu da yerinde duruyordu, dünyaya olan ilgisi sönmemişti, gazeteleri düzenli okuyor, sık sık sinemaya gidiyordu. Irene ona ayrı bir saygı gösteriyor, bakıcılar da herkese büyükanne derken, ona hanımefendi demeye özen gösteriyorlardı.Bu son yıllarında bile, sonu gelmeyen hayalleri azalmamıştı; bu küçük ayrıntılara neredeyse zamanı yetmez oluyordu. Onun anıları karmakarışık olmamıştı, bu anıları düzgünce, yerli yerince sıralıyor, sonra da bu hayallere dalıp gitmeye bayılıyordu. Bu nedenle, öteki yaşlılardan daha şanslıydı, onlar, belleklerindeki zayıflama nedeniyle, anılarını unutuyorlar, onları hiç yaşamamış olmanın verdiği paniğe kapılıyorlardı sık sık. Joséfina Bianchi’nin tüm yaşamı gözlerinin önündeydi ve bir noter gibi her şeyi tek tek ve kesin olarak bilemiyordu. Şu anda pişmanlığını duyduğu şeyler, düzgün uzatamadığı eli, akıtamadığı yaşlar, öpemediği dudaklardı. Pek çok kocası ve sevgilisi olmuştu, işin sonunu düşünmeksizin pek çok serüven yaşamıştı, zamanını hep neşeyle har vurup harman savurmuştu, çünkü her zaman yüz yaşına kadar yaşayacağını iddia etmişti. Kendi geleceğini pratik bir yaklaşımla düzenlemiş, artık yalnız yaşayamayacağını anlayınca bu huzurevini kendi seçmiş ve bir avukatı, onu son gününe dek idare edebilecek biçimde parasını kullanmakla görevlendirmişti. Irene Beltrán’a müthiş yakınlık duyardı, onun da saçları gençliğinde aynı renkti ve bu kızın kendi torunu olduğunu ya da onun kendi gençliğini temsil ettiğini düşünerek mutlu olurdu. Hazineleriyle dolu bavullarını açar, ona ünlü olduğu günlere ait resimlerle dolu albümlerini gösterir, onun yüzünden akılları başlarından giden sevgililerin yazdığı mektupları okuturdu. Aralarında paylaştıkları bir de giz vardı: Çişimi külotuma kaçırdığım ya da dudaklarımı boyayamaz olduğum gün, ölmeme yardım edeceksin kızım, diye yalvarmıştı Joséfina Bianchi, Irene’ye. Irene de bunu kabul etmişti.

— Annem yolculuğa çıktı, bu yüzden ikimiz yalnız yemek yiyeceğiz. Irene, Francisco’yu iç merdivenlerden yukarı çıkarırken böyle demişti.

Üst kat sessiz ve loştu, birinci katın ışıkları buraya ulaşamıyordu. ‘Tanrı’nın İsteği’ evinin hoparlörleri sesleri buraya taşıyamıyordu. Bu saatte artık ziyaretçiler gider, konuklar odalarına çekilirler, gecenin sukûneti tuhaf gölgeleriyle eve yerleşirdi. Şişman ve dünya tatlısı Rosa, onları kocaman bir gülümseyişle karşıladı. Onu içtenlikle selamlayan bu delikanlıya bayılıyordu, bu delikanlı onunla şakalaşıyor, sırasında köpeğe sarılıp yerlerde bile yuvarlanıyordu. Onu Gustavo Morante’ye göre daha yakın ve daha aileden biri gibi görüyordu, ama gene de küçük kızı için iyi bir parti sayılamayacağı doğruydu. Onu her görüşünde Francisco, ne yazık ki aynı gri pantolonları, aynı lastik altlı ayakkabıları giyiyordu. Kendi kendine hoş giyinen, hoş gelmiş derken, bunu başka bir özdeyişle değiştiriyor, giyim kuşamla rahip olunmaz diye düşünüyordu.

— Işıkları yak, Irene, diyen Rosa, mutfağa dalıp yok oldu.

Salon son derece şık döşenmişti: İran halıları, modern tablolar, bilerek dağınık bırakılmış sanat kitapları göze çarpıyordu. Mobilyalar rahata benziyor, bitkiler ortama hoş bir hava veriyordu. Francisco bir divana ilişirken kendi ailesinin yaşadığı evi düşündü, onların tek lüksü plakçalarlarıydı; Irene bu arada Rose bir şarap şişesi açmaya koyulmuştu.

— Neyi kutluyoruz, diye sordu Francisco. Irene ona gülümsemeden: Yaşıyor olmamızı, diye yanıtladı.

Francisco onu süzerken, bu kızda bazı şeylerin değiştiğini bir kez daha anladı. Makyajsız yüzünde hüzünlü bir anlatım, Irene titreyen eliyle, bir kadehi Francisco’ya uzattı. Zaman kazanmak, kendini yatıştırabilmek amacıyla, Francisco plakları karıştırdı ve eski bir tango seçti. Onu plakçalara yerleştirdi ve Gardel’in benzersiz sesi tarihin elli yıl geçmişinden onları yakaladı. Sessizlik içinde, el ele tutuşarak dinlediler, sonra Rosa, yemeğin hazır olduğunu bildirmek için içeriye girdi.

— Burada bekle, sakın kımıldama, diyen Irene ışıkları söndürerek odadan çıktı.

Az sonra beş kollu bir şamdanla geri döndü. O uzun beyaz tuniği ile, mumların ışığında sanki başka bir çağdan gelir gibiydi. Sonra Francisco’yu bir zamanlar yatak odasıyken uzun zamandır yemek odası olarak kullanılan koridorun sonundaki odaya götürdü. Mobilyalar, odaya oranla çok büyüktüler, ama Beatriz Alcántara’nın o şaşmayan beğenisiyle, bu engeli, duvakları Pompei pembesine boyayarak ve bunun tavandaki kristal avizeyle, sandalyelerin beyaz döşemeleriyle yarattığı zıtlık sonucu aşmıştı. Odadaki tek tablo flamenk ekolüne ait bir ölü doğaydı: Soğanlar, sarımsaklar, bir kenara dayanmış bir tüfek ve ayaklarından asılı üç sülün resmedilmişti.

— Ona çok bakma, yoksa, karabasanlar görürsün, dedi Irene.

Francisco, burada olmayan Beatriz şerefine kadeh kaldırdı ve sonradan Ölümün Nişanlısı’na içti, çünkü lrene yalnız kalmaya bayılıyordu.

— Ve şimdi de sevgili arkadaşım, anlat bana, neden böyle kederlisin?

— Çünkü şimdiye dek hep düş görerek yaşamışım ve uyanmaya korkuyorum.

Irene Beltrán, varlıklı bir ailenin tek çocuğu olarak şımartılmış, dünyanın ve kendi yüreğinin kaygılarından bile korunarak büyütülmüş bir kızdı. Övgüler, okşayışlar ve tatlı sözlerle, genç kızlar için kurulmuş İngiliz okullarında, Katolik üniversitesinde, basının ve televizyonun haberlerinden uzak tutularak, o kadar çok şiddet ve fesatlık var ki, iyisi mi onu uzak tutalım anlayışıyla, nasılsa sonradan acı çekecek, en iyisi biz onu şimdilik koruyalım, hiç olmazsa mutlu bir çocukluk geçirsin görüşüyle, sen uyu bebeğim, annen uyanık, denilerek büyütülmüştü. Cins köpekler, bahçeler, kulüpte binilen atlar, kışları kayak, yaz boyunca deniz sefaları, madem hoplaya sıçraya yürüyor, biraz zarafet kazansın denilerek alınan omurilik röntgeni, cilt bakımı, salı akşamı hareket eden kumlar görüp bağırdığı için gidilen psikologlar olmuştu yaşamında. Suç senin, Eusebio, ona metresine alır gibi armağanlar, Fransız parfümleri alıyorsun. Hayır asıl suçlu sensin Beatriz, o kadar anlayışsız ve hoppasın ki, kız sana inat, böyle paçavralarla geziyor, psikanalisti de böyle söylüyor. Onu eğitmek için ne uğraştık, bir de şu ortaya çıkana bak, tuhaf bir kız oldu çıktı, müziği de, resmi de bıraktı, kendini gazeteciliğe verdi, hiç de hoşuma gitmeyen bir meslek doğrusu, sersemlere göre bir iş işte, hem geleceği yok, hem de tehlike dolu. Eh, sevgilim, onu en azından mutlu etmeyi başardı ya, yüzü hemencecik gülüveriyor, yüreği cömert, biraz şansı varsa, evlenene dek mutlu yaşar, sonra da gerçekten yaşama mesleğine dalınca, annem, babam bana ne çok mutlu yıllar vermişler der. Ama sen çekip gittin Eusebio, Allah seni kahretsin, daha o büyümeden bizi terk ettin, şimdi yapayalnızım, her yandan dert yağıyor, damla damlayken, beni boğuyorlar, artık başa çıkamıyorum, Irene’yi de kötülüklerden uzak tutmak olası değil. Gözlerini görüyor musun? Gözleri hep boşluğa bakıyor; hani Rosa derdi ya, bu kız çok yaşamayacak, sanki bize veda eder gibi bakıyor; bak ona Eusebio, o eski gözler değil bunlar, artık gölgelerle kaplı ve sanki bir derin kuyuya bakar gibiler, ah neredesin Eusebio?

Irene, anne babasının arasındaki o derin nefreti daha kendileri fark etmeden hissetmişti. Çocukluğu boyunca geceleri uyanık kalır, gözlerini tavana diker, iliklerine kadar inen bir kaygı duyardı. Annesinin, arkadaşlarına telefonda o ağlamaklı sesle bitmek tükenmek bilmeyen yakınmaları doldururdu kulaklarını. Sesler ona kapalı kapılardan ve kendi sıkıntısından boğuk boğuk gelirdi. Sözcüklerin anlamlarını seçemiyordu, ama hayal-gücü neler olduklarını hissetmesine yardım ediyordu. Biliyordu ki sözü edilen babasıydı. Sonra onun otomobilinin garaja girdiğini, anahtarının kilitte döndüğünü işitiyor, gözlerini yumuyor ve uykuya dalıyordu. Babası, günün son öpücüğünü kondurmak için odasına girdiğinde kızını uyur buluyordu, onun da mutlu olduğunu sanarak huzur içinde çıkıyordu odadan. Küçük kız ufak tefek işaretler sezmeye başlayınca, babasının er geç gideceğini anlamıştı ve sonunda da başına gelmişti. Babası zaten yaşamı yolculuk olarak gören bir insandı, her zaman yollardaydı, huzur içinde bir yere oturamadan ayakta oradan oraya sallanan bir adamdı, silueti hep gözden silinir, evde otururken bile birden konu değiştirir, karşısındakilere sorular sorar, ama yanıtlarını dinlemezdi. Sadece kızının karşısında durağan bir hal alırdı. Irene onu gerçekten seven tek insandı ve onu burada birkaç yıl boyunca tutabilen tek kişi de kızıydı. Kadınlığa uzanan yolunun başlarında hep yanında olmuş, ona ilk sutyenini, naylon çoraplarını, topuklu ayakkabılarını almış, bebeklerin nasıl doğduğuna ait o müthiş öyküyü anlatmıştı, Irene için bu pek olağanüstü bir masaldı, çünkü kendi anne babası gibi nefret eden insanların onu dünyaya getirmek için böyle bir şeyi nasıl yaptıklarına akıl sır erdiremiyordu.

Zamanla Irene de, hayranlık duyduğu bu erkeğin, sırasında despot ve acımasız da olabildiğini gördü. Hiç yersiz karısına saldırıp onu yüzündeki bir çizgi, kalçasındaki fazla kilolar için suçluyordu: Şoförün sana nasıl baktığını gördün mü Beatriz? Sen proleter takımının hoşuna gidiyorsun, hayatım. Irene bu bitip tükenmek bilmez kavgalarda hakem rolünü oynamak zorunda kalıyordu. "Neden barışmıyorsunuz, haydi pasta yiyip barışalım artık!" derdi onlara. Onun yüreği babasının tarafına kayardı, çünkü annesiyle aralarındaki ilişkide bir rekabet kokusu vardı. Beatriz onda kendi kadınlık çizgilerini görüyordu ve kaybettiği yılları, yaşları özlüyordu kızının görünümünde. "Tanrım, büyümese bu kız!" diyordu.

Genç kız yaşamın kaygılarına erken yaşta açtı gözlerini. On iki yaşındayken çocuk gibi dururdu, ama iç dünyası ne sarsıntılar geçirmiş, ne serüven özlemleri çekmişti. Bu fırtınalı heyecanları uykularını bölüyor, günlerini bulandırıyordu. Okumaya karşı müthiş bir açlık duyduğundan, eline ne geçerse okumaya çalışıyordu, annesi bir yandan ona sansür koymaya çalışıyordu, ama Beatriz’in yasakladığı kitapları da gece yarısı yorganının altında el lambası ile okumayı başarıyordu. Böylelikle kendi çevresinde yaşayan öteki kızlara oranla daha fazla bilgi sahibi olmuş çıkmıştı. Gene de deneyimlerle elde edemediklerini hayal gücüyle destekliyordu.

O henüz doğmuş bebeğin tavan arası merdiveninden düştüğü gün Eusebio Beltrán ve hanımı yolculuktaydılar. Olayın üzerinden artık çok uzun yıllar geçmişti, ama ne Rosa, ne de Irene bunu asla unutamamışlardı. O gün şoför, her zamanki gibi küçük kızı okuldan alıp eve getirmiş, bahçenin eşiğinde bırakarak, öteki işlerinin peşinden koşturmak üzere oradan ayrılmıştı. Bütün bir gün yağmur yağmıştı; kışa özgü o kurşuni gökyüzünü aydınlatmak üzere sokak lambaları yanmaya başlamıştı. Irene, eve doğru yürürken içerinin loşluğunu fark etti, hiçbir ışık parıldamadığı gibi, derin bir sessizlik de seziliyordu. Irene anahtarıyla kapıyı açtı, Rosa’nın kendini her zamanki gibi oracıkta beklemediğini, radyonun saat altı temsili için açılmamış olduğunu görmek onu şaşırttı. Elindeki kitapları giriş masasına bıraktı, ışıkları yakmaya yeltenmeden koridorda ilerlemeye başladı. İçindeki anlatılamaz, gizemli bir güdüyle atıyordu adımlarını. Bir yandan duvarlara tutunarak parmaklarının ucunda yürüyor, bir yandan da Rosa’ya sesleniyordu. Salon, yemek odası ve mutfak boştu. Daha fazla yürümeye cesaret edemeden bir an durdu, göğsünde çalan o davulun gümbürtüsünü bastırmaya çalıştı, bir an için nefes bile almadan öylece kalmayı ve şoförün dönüşünü beklemeyi geçirdi aklından. Sonra kendi kendine korkacak bir şey olmadığını, bakıcı kadının belki alışveriş için dışarı çıktığını ya da aşağı mahzene inmiş olabileceğini düşünmeye çalıştı. Şimdiye dek bu evde hiç yalnız kalmamıştı, bunun verdiği rahatsızlık, açık seçik düşünmesini engelliyordu. Yavaş yavaş dakikalar ilerledikçe, iyice büzüşerek, koridorun bir kenarına yapışıp kaldı. Ayaklarının üşüdüğünü hissettiğinde kaloriferlerin yanmadığını anladı, işte o zaman gerçekten önemli bir şeyler döndüğünü sezdi, çünkü Rosa, şimdiye dek görevlerini hiç mi hiç aksatmamıştı. Olanları kontrol etmeye karar verdi ve bir iki adım attıktan sonra ilk inleme seslerini işitti. Bedenindeki tüm kaslar gerilmişti, şimdi korkusunu alt etmişti ve hizmetkârların bölümüne, şimdiye ayak basması yasaklanmış o bölüme doğru giderken, onu iten içindeki meraktı. Bu bölümde sıcak su tesisatı, çamaşır ve ütü odaları, şarap ve likör mahzeni ve kiler bulunuyordu. Koridorun sonunda da Rosa’nın odası vardı. Şimdi oradan boğuk bir ağlama sesi geliyordu. Irene odaya doğru yürürken gözlerini kocaman açmıştı, ama içindeki kaygıdan şakaklarının seyirdiğini hissediyordu. Kapının altından sızan ışığı görmediğinden, hayal gücü ona korkunç sahneler anımsatıyordu. Okuması yasaklanan o kitaplardaki sahneler şimdi korku ve dehşet içinde aklına geliyordu: Eve giren haydutlar Rosa’yı yatağa yatırıp boynunu kesmiş olabilirlerdi, mahzenden fırlamış olan etobur fareler, şimdi dadısını kemiriyor olabilirlerdi ya da Rosa’nın ellerini, ayaklarını bağlayan bir akıl hastası ona tecavüz ediyor olabilirdi. Şoförün ona ödünç verdiği bir romanda, tıpkı böyle şeyler olmuştu. Odaya girdiğinde göreceği sahne ise, asla aklına gelmemişti.

Irene, kapının kulpunu yavaşça çevirdi, kapıyı yavaşça açtı. Elini içeriye soktu, el yordamıyla elektrik düğmesini buldu, ışığı yaktı. Birdenbire parlayan ışıkla açılan gözlerinin önünde, Rosası, sevgili şişman Rosası duruyordu işte, kadın bir tabureye oturmuştu, eteklerini beline dolamıştı, kocaman, şişman bacaklarındaki gri yün çoraplar kan içindeydi. Başı bir yana düşmüş, yüzü acıdan kasılıp kalmıştı yerde, ayaklarının arasında, uzun mavi barsak gibi bir kordona dolanmış pembemsi bir kütle yatıyordu.

Onu gören Rosa, eteklerini indirmeye, karnını örtüp kendini toparlamaya çalıştı, ama bunu başaramadı.

— Rosa, ne oldu sana?

— Git buradan küçüğüm! Haydi çık buradan!

— Nedir bu? Irene eliyle yerde yatan şeyi gösteriyordu.

Derken küçük kız, dadısına sokuldu, ona sarıldı, okul önlüğünün eteğiyle, onun alnındaki terleri kuruladı ve yanaklarını öpücüğe boğdu.

Sonunda dayanamayarak sordu: "Bu bebek de nereden çıktı?" Rosa, tavan arasına açılan kapağı göstererek, "Şu aralıktan düştü," dedi. "Başının üstüne düştü ve öldü; bu yüzden, her yanı kanla kaplı."

Irene eğilerek yerde yatan bebeğe baktı ve onun nefes almadığını fark etti. Dadısına, olan bitenlerden haberi olduğunu, bunun altı yedi aylık bir fetüs olduğunu bildiğini, az çok bir buçuk kilo ağırlığında olduğunu, bu oğlancığın teninin oksijen alamadığı için masmavi olduğunu, belki de doğmadan öldüğünü anladığını açıklamaya gerek görmedi. Irene’yi tek şaşırtan şey, dadısının hamileliğini fark etmemesi oldu, ne var ki kadın o kadar şişmandı ki, böyle bir şişlik o yağ deposunun arasına pekâlâ saklanabilirdi.

— Ne yapacağız Rosa?

— Ah, benim küçük kızım! Bunu hiç kimsenin öğrenmemesi gerekiyor. Kimselere söylemeyeceğine yemin eder misin?

— Yemin ediyorum.

— Onu çöpe atacağız.

— Bu pek kötü bir kader olur Rosa. Bu zavallıcığın hiçbir günahı yok ki. Tavan arasından düştüyse. Neden gömmüyoruz onu?

Ve böyle de yaptılar. Kadıncağız ayağa kalkabilecek gücü kendinde bulunca, yıkandı, üstünü başını değiştirdi, minik yaratığı bir plastik torbaya koydular, bunu da sağlam yapışkan bantlarla yapıştırdılar. Minik cesedi, gece geç saate kadar, şoför uyuyana dek sakladılar, sonra bahçeye gömmeye çıktılar. Derin bir çukur kazdılar, sonra içindeki o hüzünlü olayla, torbayı buraya indirdiler, toprağı örtüp düzelttiler ve dua ettiler. İki gün sonra Irene bir demet unutmabeni çiçeği aldı, bunu tavan arasından düşen bebeğin yattığı yere ekti. O günden başlayarak, büyük bir güçlüğü birlikte alt etmenin, bu büyük sırrı yıllarca paylaşmanın yakınlığını yaşadılar. Sonunda olay, doğal bir hal aldı ve arada sırada konuşmalarında geçer oldu. Evde hiç kimse onların neden söz ettiğini merak etmedi. Yeni gelen her bahçıvan Irene tarafından uyarıldı ve unutmabeni çiçekleri özenle bakıldılar, her ilkbaharda ilk açan çiçeklerden bir buket hazırlayan Irene, bunu Rosa’nın odasına bırakmayı ihmal etmedi.

Kuzeni Gustavo ile oynarken, Irene, birbirlerine verdikleri öpücüklerde bir yemiş tadı olduğunu, en beceriksiz ve deneyimsiz okşayışların bile insanın duygularını harekete geçirebildiğini fark etti. İki çocuk bir yerlere gizlenip öpüşüyorlar, içlerinde uyuyan duyguları uyandırıyorlardı. O en son noktaya gelmeden birkaç yaz boyunca oyalandılar, hem işin olası sonuçlarından korkuyorlardı, hem de delikanlı kendini özellikle tutuyordu. Çünkü onun düşüncesine göre, iki türlü kadın vardı: Evlenilecek olan onurlu kadınlar ve yatağa atılacak olanlar. Kuzeni, ilk gruptaki kadınlardan biriydi ne de olsa. Üstelik bir gebelik nasıl önlenir, bundan da haberleri yoktu. Sonraları, sert kışla yaşantısı, delikanlıyı eğittikten ve ahlâk anlayışı biraz daha esneklik kazandıktan sonra, birbirlerini korkusuzca sevmeyi öğrendiler. Daha sonraki yıllarda birlikte olgunlaştılar. Geleceklerini çoktan yaşamaya başlamış olan bu ikisi için evlilik artık yalnızca bir formaliteydi.

Nişanlısına ve yaşadıkları o harikulade aşka rağmen, Irene için evrenin merkezi hâlâ babasıydı. Onun erdemlerinden de, suçlarından da haberliydi. Onun pek çok yalanını ve ihanetini yakalamıştı; onun tembel ve korkak olduğunu biliyordu; öteki kadınları kızmış köpeklerinkine benzeyen gözlerle izlediğini kaç kere görmüştü. Ona bağlı hayalleri yoktu, ama onu gene de çok seviyordu. Akşamlardan bir akşam Irene odasında kitap okurken, onun yanına geldiğini hissetti ve daha bakışlarını kaldırmadan bunun bir elveda olduğunu sezdi. Babası eşikteydi, sanki bir hayalete benziyordu, çünkü daha şimdiden orada değildi sanki, hep olmasından korktuğu gibi uçup gitmişti sanki.

— Biraz çıkıyorum, küçüğüm, demişti, Eusebio kızını alnından öperken.

— Hoşça kal, baba, Irene bunu söylerken babasının bir daha dönmeyeceğini biliyordu.

Böyle de olmuştu. Üzerinden dört yıl geçmişti, ama içindeki güçlü bir seziyle, küçük kız, babasının ötekiler gibi ölmediğini biliyordu. Onun hayatta olduğunu düşünmek, ona bir tür rahatlık veriyordu, babasının yeni bir yaşantı içinde mutlu olduğunu hayal ediyor, ama bir yandan da küçük dünyasını sarsan kuşku rüzgârlarının etkisinde de kalmıyor değildi. Onun adına çok korkuyordu.

İki arkadaş akşam yemeklerini bitirdiler. Mumların ışığı ile hayalleri duvara vuruyor, orada kesişiyordu. O ânın büyüsünü bozmamak için neredeyse fısıldayarak konuşuyorlardı. Irene ona geçmişteki et kesim işlerinden söz ediyordu ve Francisco artık onu hiçbir şeyin şaşırtamayacağını söylüyordu.

— Her şey, babamın o Arap Delege’yi tanımasıyla başladı, dedi Irene.

Arap ülkelerinin birinden gelen o kişi, hükümeti tarafından, küçükbaş hayvan alımı ile görevlendirilmişti. Büyükelçiliğinde verilen bir davet sırasında bu delegeyi Eusebio Beltrán ile tanıştırmışlardı, iki erkeğin arasında sıcak bir dostluk kurulmuştu, çünkü her ikisi de güzel kadınlara ve zevk dolu partilere düşkündüler. O davetten sonra, Irene’nin babası, dostuna bu eğlenceyi belli bir hanımefendinin evinde sürdürmeyi önerdi ve o geceyi şampanyalar ve satılık kızlar arasında inanılmaz derecede abartılmış bir eğlenceyle geçirdiler. Ertesi sabah uyandıklarında mideleri altüst olmuştu, zihinleri bulanıktı, gene de aldıkları bir duş ve içtikleri bir acı çorba ile kendilerine geldiler. İyi bir Müslüman olan Arabistanlı memur alkolün ardından gelen rahatsızlıkları pek çabuk atlatamadı. Eusebio, iyi bir dost olarak gün boyunca kâfuru ile masaj yaptı ona, alnına soğuk kompresler koydu. Akşam günbatımına doğru, artık iki kardeş olmuşlardı ve birbirlerine yaşamlarına ait sırlarını anlatmışlardı. İşte o zaman yabancı adam, Eusebio’ya bir koyun işini kovalamasını, çünkü bu işte kazanmayı bilen için tonlarca para olduğunu fısıldadı.

— Ben şimdiye dek canlı bir koyun görmedim bile, ama eğer İneklere ya da tavuklara benziyorlarsa, pek güçlük çekeceğimi sanmıyorum, diyen Beltrán bir yandan da gülmekten yerlere yatıyordu.

Onları mahva sürükleyen bu iş işte böyle başladı, üstelik karısı, Eusebio’yu daha işin çok başında uyarmıştı. Eusebio, bu hayvanların üretildikleri yere ulaşmak için anakaranın en uç güney noktasına inmişti. Burada bir kasap ayarlamış, bir soğuk hava deposu kiralamıştı. Elindeki avcundaki paranın çok büyük bir bölümünü de bu işe yatırmıştı. Her şey hazır olunca, Arap ülkelerinin birinden Müslüman bir imam, işe göz kulak olmak üzere buraya gelmişti, çünkü kesimlerin Kuran’a uygun bir biçimde yapılması gerekiyordu. Her kesilen koyun için, Mekke yönüne dönüp bir dua okuması, hayvanın tek bir bıçak darbesiyle öldürülmesi ve kanının Muhammet’in buyurduğu biçimde sağlıklı bir biçimde akıtılması gerekiyordu. Bir kez kutsanıp kesilen, dondurulan etler, uçakla son durakları olan yere gönderiliyorlardı. İlk haftalar boyunca işler kuralına uygun biçimde yürüdü, ne var ki imam, başlangıçtaki heyecanını yitiriverdi. İçinden çalışma heyecanı gelmez olmuştu. Çevresindeki kimse, onun görevinin önemini kavrayamıyordu, kimseler onun dilini konuşamıyordu, hiç kimse, onun kutsal kitabını bile okumuş değildi. Üstelik tam tersine, çevresindeki gavurlar, o duasını okurken arkasından gülüşüyorlar, ahlaksızca hareketler yapıyorlardı. Bunun yanı sıra dayanılmaz iklim koşulları, sıla hasreti ve kültürel anlaşmazlık, adamı çöküntüye uğratmıştı. Her zamanki pratik yaklaşımı ile Eusebio Beltrán, imama, dualarını pilli bir sesalıcıya kaydetmesini önerdi. O günden başlayarak imamın durumundaki kötüleşme gözle görülür bir hal aldı, artık kesimhaneye uğramaz olmuştu; bununla da kalmayıp dinin yasakladığı her türlü günaha, aylaklığa, kumara, uykuya, alkole vurmuştu kendini, ama patronu, onu kendi haline ağlar bulduğunda, hiç kimse mükemmel değildir diyerek avutmaya çalışıyordu.

Koyunlar her ne kadar bir aytaşı gibi kaskatı kesilmiş olarak donuk idilerse de artık dine uygun bir bıçak darbesi atılmıyor, ses alma aygıtından da Müslüman duaları yerine bolerolar ve dans parçaları yükseliyordu. Eğer Arap hükümeti önceden haber vermeden bir başka görevliyi, Güney Amerikalı ortağının çalışmalarını denetlemek üzere göndermeseydi bu tür çalışmanın fazla bir olay yaratacağı yoktu. Bu denetleyicinin kesimhaneye ayak attığı anda çalışmaların Kuran’ı nasıl alay konusu haline getirerek yürütüldüğünü görmesi üzerine parlak kasaplık işi sona eriverdi ve Eusebio Beltrán çılgınca bir pişmanlığa kapılmış yobaz bir Müslümanla karşı karşıya bulmuştu kendini. İşin kötüsü Arap görevlinin şu aralar ülkesine dönmeye hiç mi hiç niyeti yoktu. Öte yandan da bir yığın donmuş et artık yola çıkamayacağı gibi, bu toprakların insanlarının da rağbet etmediği bir et türü olduğundan elinde kalıvermişti. İşte bu arada Beltrán’ın kişiliğinin o parlak özelliği ortaya çıkıverdi. Elinde kalan malla başkente geldi ve bir kamyona yüklediği etleri en yoksul mahallelerde, en gereksinimi olan insanlara armağan etti. Bu cömertliğinin öteki toptancılar tarafından da örnek alınacağını, onların da kendi mallarından bir bölümünü bu zavallı insanlara dağıtacağını umuyordu. Fırıncıların, manavların, balıkçıların ve öteki yiyecek satan kişilerin, böylece bir dayanışma zinciri oluşturacaklarını hayal ediyordu, makarna üreticileri, pirinç ve tatlı satıcıları, çay, kahve, çikolata ithalatçıları, likör ve peynir üreticilerinin, yani tek bir sözcükle söylersek, bütün sanayicilerin ve tüccarların mallarının az bir bölümünü elden çıkartarak, kenarda köşede kalmış açların, dulların, yetimlerin, işsizlerin ve öteki zavallıların ayan beyan açlığına biraz olsun çare bulacağını düşünüyordu. Ama bunların hiçbiri gerçekleşmedi. Bütün kasaplar onun bu davranışını bir soytarılık olarak nitelediler, onu görmezden geldiler. Ama o gene dehşetli bir heyecanla dağıtımını sürdürdü, bu arada işlerinin bozulacağını düşünen bazı kasaplar tarafından ölümle tehdit edildi, bazı tüccarlar da ticaret ahlakının zedelendiğini savunuyorlardı. Kimisi onun komünist olduğunu söyleyince bu, Beatriz Alcántara’nın iyice sinirlerinin bozulmasına yol açtı, çünkü kocasının şu ana kadar yaptıklarına güçlükle de olsa katlanan kadıncağız, böylesine ağır bir iftiranın doğuracağı sonuçlara dayanamazdı. Eusebio Beltrán, amacının yazılı olduğu tabelaların asıldığı ve bir hoparlörle yayın yapan kamyonun üzerinde bizzat etlerin dağıtımını yapıyordu. Derken polisler ve parayla tutulmuş kavgacılar olaya el koydular. Rakipleri artık ondan kurtulmaya karar vermişlerdi. Pek çok kez korku dolu uyarılar almış, karısına gelen imzasız mektuplarda ağza alınmayacak tehditler savrulmuştu. ‘İnsansever Kasap’ın kamyonu televizyonda göründüğünde, kamyonun ardın (pdf taramada satır eksik) izlemiyordu. Beatriz Alcántara’nın sabrının taşmasına da neden olan, bu televizyon görüntüleri oldu; bir ömür boyunca içinde biriktirdiği bütün kini kusmaya başladı. Eusebio da bir daha dönmemek üzere gitti.

— Babam için kaygılanmadım hiç, Francisco. Onun annemden, borçlularından ve bir yer bulamadan kokuşmaya başlayan koyunlarından kaçtığını biliyordum, ama şimdi her şeyden kuşku duyar oldum, dedi Irene sonunda.

Geceleri karabasanlarında, morgta gördüğü o morarmış cesetler, çocuk parkındaki akasya ağacından grotesk bir meyve gibi sallanan Javier Leal’in bedeni, kayıp yakınlarını arayan kadınların oluşturduğu o bitip tükenmek bilmeyen kuyruklar, gölgelerin arasından ona seslenen ayakları yalın, gecelikli Evangelina Ranquileo’nun hayali ve daha pek çok yabancı hayalet arasından babasının da o nefret bataklığında kendini aradığını görüyordu.

— Belki de hiç kaçamamıştı, onu öldürmüşlerdi ya da annemin de sandığı gibi hapislere düşmüştü, kimbilir, diyerek içini çekti Irene.

— Onun durumunda bir adamın polise kurban düşmesine bir neden yok.

— Evet, ama mantıklı açıklamalar ne benim karabasanlarıma, ne de yaşadığımız bu dünyaya bir açık getiriyorlar.

Rosa, içeriye girip de bir kadının Irene’yi aradığını söylediğinde tam bunları konuşuyorlardı işte. Gelen kadının adı Digna Ranquileo idi.

Bütün zamanların yükü Digna’nın omuzlarını çökertmişti; gözleri, yollara dikilip beklemekten solmuştu. Böylece geç bir saatte geldiği için bağışlanmasını istedi ve artık umutsuzluğun, kime nasıl başvuracağını bilememenin umarsızlığının onu buraya sürüklediğini söyledi. Çocukları yalnız bırakması olanaksız olduğundan, gündüzleri çıkamıyordu, ama o akşam Mamita Encarnación, çocuklara göz kulak olmayı önermişti. Ebe kadının iyi niyeti sonucunda kente kalkan otobüse binmişti. Irene ona hoş geldin dedikten sonra, onu salona götürdü; akşam yemeği sunmayı önerdiyse de yaşlı kadın sadece bir fincan çayı kabul etti. Bir iskemlenin ucuna ilişti, gözkapaklarını yere indirdi ve iyice eprimiş kara çantasını göğsüne bastırdı. Sırtına bir şal atmıştı, eski yün eteği ancak dizlerine kadar geliyordu. Çekingenliğini yenmeye çalıştığı belliydi.

— Evangelina’dan bir haber var mı?

Annesi başıyla hayır anlamına gelen bir işaret yaptı, uzun bir sessizlikten sonra artık kızının yittiğine inandığını, herkesin, onu boşuna aramakla suçladığını söyledi. Buraya onun için gelmemişti zaten, ama asıl derdi, büyük oğlu Pradelio idi. Sesini neredeyse işitilemeyecek derecede alçaltarak şöyle dedi:

— Gizleniyor.

Kışlasından kaçmıştı. Şimdi savaş durumu olduğundan bu onun yaşamına mal olabilirdi. Eskiden olsa karakoldan ayrılmak için birkaç bürokratik işlem yeterliydi, ama şimdi polisin Silahlı Kuvvetler’le işbirliği yapması nedeniyle, savaş alanındaki askerlerle aynı sorumlulukta sayılıyorlardı. Pradelio Ranquileo’nun durumu pek tehlikeliydi, yakalanacak olursa yanmıştı! Ailesinde önemli kararları alan kişi kocası Hipólito idi, ama o da köyde çadır kuran ilk sirke takılmıştı. Gösterinin başlayacağını bildiren davulun sesini işitir işitmez yerinde duramaz olmuş, bavulunu, meslek giysilerini toplamaya ancak zaman bulmuştu, sonunda o da kumpanyaya katılıp artık izi bulunamaz köylere doğru yola çıkmıştı. Digna bu konudan başka kişilere bile söz edememişti. Birkaç gün kararsızlık içinde kendisiyle savaşmış, sonunda Ranquileoların evindeki talihsizliklere yakın ilgi gösteren gazeteci Irene Beltrán ile konuşmak gelmişti aklına. Irene, ona başvurabileceği tek insan gibi görünmüştü.

— Pradelio’yu köyden çıkarmalıyım.

— Neden kaçmış peki?

Bunu annesi de bilmiyordu. Bir akşam oğlu beti benzi solmuş, üniforması yırtılmış, bakışları delirmiş olarak dönmüştü eve. Konuşmayı reddediyordu. Çok açtı, mutfakta ne bulduysa çılgınlar gibi ağzına dolduruyordu, çiğ soğanları, kocaman ekmek parçalarını, kuru etleri, meyveleri, çayı tıkıştırıyordu ağzına. Sonunda doyduğunu anlayınca, masaya dayadığı kollarına başını gömmüş, bir çocuk gibi uykuya dalmıştı. Digna oturup onun uyuyuşunu izlemişti. Bir uzun saat boyunca oğlunu buraya hangi nedenin sürüklemiş olabileceğini düşünmüştü, onu bunca korkutan ne olabilirdi ki? Sonunda uyandığında Pradelio, kardeşlerinin kendisini görmemeleri gerektiğini, bilmeden de olsa onun evde olduğunu çevreye duyurabileceklerini söyledi annesine. Niyeti, kuşların bile kendini bulamayacakları biçimde manastıra doğru kaçmaktı. Bu ziyaretin nedeni annesine veda etmekti, bir daha görüşemeyeceklerdi, çünkü bir görev üstlenmişti ve yaşamı pahasına da olsa bu görevi gerçekleştirmek zorundaydı. Sonra yazdan yararlanarak, bir dağ geçidinden sınırı aşacaktı. Digna Ranquileo hiç soru sormadı, oğlunu iyi tanırdı: Gizini ne onunla, ne de bir başkasıyla asla paylaşmazdı. Ona sadece, iklim yumuşak bile olsa o dağ geçitlerini, bilen biri olmaksızın aşmaya kalkışmamasını, oralarda pek çok kişinin yittiğini, sonunda ölüme yenik düştüklerini anımsattı. Bu insanları sonradan kar örtüyor, ertesi yaz ancak bazı yolcular tarafından bulunabiliyorlardı. Oğluna, onu aramaktan vazgeçecekleri tarihe kadar saklanmasını, sonra güneye inmesini, oradaki alçak dağlardan daha kolay kaçabileceğini söyledi.

— Beni rahat bırak anne. Ben yapmam gerekeni yapacağım, sonra da işime nasıl gelirse öyle kaçacağım, diye Pradelio onun sözünü kesmişti.

Sonra dağları herkesten iyi tanıyan küçük kardeşi Jacinto ile birlikte ayrılmıştı evden. Doruklarda gizlenirken kertenkelelerle, öteki kemirgenlerle, bitki kökleri ile beslenmiş, arada sırada kardeşinin getirdiği yiyecekleri yemişti. Digna, onun kaderini kendinin çizmesine razı gelmişti, ama Teğmen Ramírez evi altüst edip delikanlıyı arayıp ardından da sivil giyimi ile, ne de olsa bir dost sayılan Faustino Rivera, oğlunun başına ödül konduğunu, yerini biliyorsa, kendisine söylemesini, yoksa dağları altüst edip oğlunu bulacaklarını ve canına okuyacaklarını fısıldadı. Bu sözlerden sonra Digna daha fazla bekleyemedi.

Doğduğundan beri kendi topraklarından ayrılmamış olan, sadece en yakın köyleri tanıyan bir çiftçi kadın için oğlunun yabancı ülkelere gitmesi, gerçekleşmesi olanaksız bir hayal gibiydi, hani denizin dibine saklanacağım dese bu kadar inandırıcı olurdu onun için. Ufukta sıralanan dağların bittiği yerde başlayan dünyanın büyüklüğüne akıl sır erdiremiyordu, ama gene de başka dillerin konuşulduğu, harika iklime sahip topraklarda başka ırklardan insanlar yaşadığını biliyordu. Oralarda insanın doğru yolu şaşırması ve kötü kadere yenik düşmesi daha kolaydı belki, ama gene de ölmektense, kaçıp gitmek yeğdi. Göç edip gidenler son yıllarda sıkça sözü edilen bir konuydu ve bu yüzden Irene’nin de Pradelio’ya göç edecek bir yer bulmasını istiyordu. Genç kız, ona bu tasarının ne denli olanaksız olduğunu anlatmaya çalıştı. Silahlı insanları ikna edebilmek, bir demir parmaklığın üzerinden atlamak ve koşarak bir büyükelçiliğe girmek yeterince güç bir işti, sonra kaldı ki, Silahlı Kuvvetler’den ayrılıp nedeni belirsiz bir amaç uğruna kaçak olan bir kişiye hiçbir büyükelçilik sığınma hakkı tanımazdı. Tek çözüm Kardinale bağlı insanlarla bağlantı kurmaktı.

— Kardeşim José ile konuşabilirim. Aslında kendi organizasyonunu, bir askeri de gize ortak ederek tehlikeye atmaya pek gönüllü değildi, ama Francisco da kendi silah arkadaşlarınca aranan bu zavallıya acımıştı. Kilisenin inanılmaz kurtuluş yolları sağlamaya gücü yetiyor, ama gene de gerçeği bilmesi gerekli. Oğlunuzla konuşmalıyım.

Digna oğlunun havanın solunmakta bile güçlük çekildiği bir dağın kayalık tepesinde saklandığını, ona ulaşmak için oraya bir patikadan tırmanmak gerektiğini, burada da taşların ve kayaların zor geçit verdiğini anlattı. Bu pek kolay bir yürüyüş sayılmazdı, mesafe uzaktı ve tırmanmaya alışık olmayan insanlar için pek güç bir yoldu.

— Denerim, dedi Francisco.

— Sen gidersen, ben de gelirim, dedi kararlı bir sesle Irene.

O akşam kadıncağız, Irene’nin kendisi için hazırlattığı yatağa ürkekçe uzandı, boş gözlerle sabaha dek tavana baktı. Ertesi gün üçü de Los Riscos’a doğru yola çıktılar. Beatriz’in otomobiline binmişlerdi ve Pradelio için bir yiyecek torbası hazırlamışlardı. Francisco, arkadaşına bir çantayla tepeye tırmanmanın güç olacağını ısrarla söylediyse de, kız ona neşeyle dikince gözlerini, sözlerinden vazgeçti.

Yol boyunca annesi, Evangelina hakkında ne biliyorsa anlattı: O pazar gününün gecesi eve gelen Teğmen ve çavuşun kızı gecelikle götürdüklerinde kızın bağırışları yol boyunca işitilmişti, sonunda askerlerden biri kızın ağzına bir tokat atmış ve kızın tekmelerini durdurmuştu. Karakola geldiklerinde onbaşı onları gördüyse de soru sormaya cesaret edememiş ve başını başka yöne çevirmişti. Son dakikada, Teğmen Ramírez kızı kucaklayıp sıkı sıkı tutarak içeriye götürdüğünde, çavuşun yüreği burkulmuştu, kızın hasta ve kendi bölüklerinden birinin kardeşi olduğunu anımsatarak, ona biraz iyi davranmasını söylemeye yeltendiyse de çavuş ona kulak asmamış, kapıyı yüzüne kapatmıştı; kız orada beyaz geceliğiyle yaralı bir güvercin gibi hapis olup kalmıştı. Uzun zaman kızın ağlaması duyulmuş, sonra ortalık sessizleşmişti.

Faustino Rivera için o, bitip tükenmek bilmeyen bir gece olmuştu. Yüreğinin acısından yatamamıştı bile. Saatleri onbaşı ile çene çalarak, her şeyin düzenli olup olmadığını gözden geçirmek için dolaşarak geçirmiş, sonra da gidip ahırların önüne oturup o kara tütünlü sigaralarından İçmişti. Mevsimin ılık esintisini, uzakta açan diken çiçeklerinin kokusunu ve ahırlardan gelen atlara özgü kokuyu çekmişti içine sigarasıyla. Yıldızlı ve aydınlık bir geceydi, ortalığa derin bir sessizlik egemendi. Neyi beklediğini tam olarak bilmeksizin, şafaktan yükselen ilk ışıkları görene dek öylece oturmuştu, bu ışıkları ancak doğayla haşır neşir büyüyen, tan saatine alışık gözler seçebilirdi ancak. Saat tam dördü üç dakika geçe, -bunu daha sonra Digna Ranquileo’ya ve Teğmen’in tehditlerine rağmen başkalarına da söylemişti- Teğmen Juan de Dios Ramírez’in kucağında bir yükle çıktığını görmüştü. Uzaklığa ve loş ışıklara rağmen bunun Evangelina olduğuna emindi. Asker biraz sendeliyordu, ama sarhoş değildi, çalışma saatlerinde asla içki içmezdi çünkü. Genç kızın saçları yere kadar sarkıyordu ve otomobil parkına doğru giden o çakıllı yoldan yürürlerken, saçlarının uçları tüm taşlara sürünmüştü. Rivera, oturduğu yerden, askerin hızlı hızlı solumasını işitti, bu yorgunluktan olamazdı, çünkü kızın bedeni bir kuş kadar hafif olmalıydı, hele onu taşıyan kasları güçlenmiş Teğmen için bu bir yük sayılamazdı, ama asker sinirinden böyle soluyor olmalıydı. Ramirez, kızı, malzeme ve kumanya boşaltmak için kullanılan o beton yüksekliğe bıraktı. Kulenin tepesindeki güvenlik ışıkları bütün gece boyunca olası bir saldırıyı aydınlatmak için dönüp durmuşlardı, şimdi de Evangelina’nın o bebeksi yüzünü ışıtıyordu. Kızın gözleri kapalıydı, ama belki de canlıydı, çünkü çavuş sanki onun inlediğini duyar gibi olmuştu. Teğmen beyaz kamyonete doğru yürüdü, şoför koltuğuna oturdu, motoru çalıştırdı, kızı bıraktığı yere doğru yavaşça geri geri geldi... İndi, onu kucakladı, aracın arkasına yerleştirdi; tam bu anda kulenin ışığı onlara dönüktü ve bu sahneyi aydınlatıyordu. Asker, kızı bir örtüyle örtmeden önce, Faustino Rivera, yan yatan Evangelina’nın saçlarla örtülü yüzünü, pançosunun aralığından çıkan çıplak ayaklarını gördü. Teğmen bundan sonra oradaki yapıya doğru yürüdü, mutfağa girdi, bir dakika sonra bir kürekle demir bir sopa alarak bunları kızın yanına bıraktı. Sonra kamyonete atlayıp çıkışa yöneldi. Kapıdaki bekçi, çavuşunu tanıdı, ona selam verdi, sonra ağır demir kapıyı açtı. Araç kuzey yönüne doğru uzaklaştı.

Çavuş Faustino Rivera bir sigaradan ötekine, sürekli saatine baktı, ahırın gölgesinden kımıldamadı. Arada sırada bacaklarını açmak için duruşunu değiştirdiyse, bir an için uykuya yenik düştüyse de, duvara dayalı olarak şöyle bir uyuklamakla yetindi. Buradan nöbetteki askeri görebiliyordu, onun bunca yakınında olduğunu bilmeyen Onbaşı Ginaio Bravo, sıkıntısını gidermek için otuz bir çekiyordu. Günün ağarmasıyla ısı düştü ve soğuk, askerin uykusunu açtı. Saat altıydı, ufuk artık aydınlanmaya başlamıştı, işte kamyonet o sırada geri döndü.

Çavuş Faustino Rivera, bütün gördüklerini, her zaman yanında taşıdığı o kirli not defterine yazdı. Önemli önemsiz her şeyi buraya not etmeyi alışkanlık edinmişti, bunun birkaç hafta sonra canına mal olacağını bilemezdi doğal olarak ... Teğmen’in kamyonetten inişini, üstünü başını şöyle bir düzelttikten sonra yapıya doğru yürüyüşünü izledi. Sonra çavuş, kamyonetin yanına gitti, buradaki kürek ve demirin üzerinde taze çamurları gördü. Sonradan Digna Ranquileo’ya anlattıklarına bakılırsa, önce bütün bu olup bitenin ve Teğmenin bu süre içindeki uzaklaşmasına bir anlam verememişti, ama bunu kim olsa anlardı.

Francisco Leal’in kullandığı otomobil, Ranquileo`ların evinin önünde durdu. Bütün çocuklar kapıya çıkıp annelerini ve konuklarını karşıladılar, bugün hiçbiri okula gitmemişti, derken arkalarından Mamita Encarnacion göründü, bu güvercin göğüslü, kara örgülü saçlı, kısa, varisli bacaklı kadın, yaşamın tüm acılarının içinden cesaretle yürümüş olağanüstü bir insandı.

— Girin dinlenin, size bir çay yapayım, dedi.

Jacinto onları Pradelio’ya götürdü. Ağabeyinin saklandığı yeri bilen bir tek oydu ve bu gizi saklamanın kendi yaşamı pahasına da olsa gerekli olduğunun bilincindeydi. Ranquileolar’ın iki atını eyerlediler, Irene ile küçük oğlan birine, Francisco da ötekine bindiler. Francisconunki, hırçın, suratsız bir attı. Uzun zamandır ata binmediğinden kendini pek rahat hissetmiyordu doğrusu. Stili olmadan, ama kendine güvenli bir biçimde sürüyordu atını, çocukken bir arkadaşının çiftliğinde pek çok at binmişti neyseki. Irene ise, gerçek bir amazon sayılabilirdi, çünkü ekonomik durumlarının iyi olduğu dönemde ailesinin pek çok atı vardı.

Manastıra doğru yola çıktılar, sonra dar, ıssız bir patikayı tırmanmaya başladılar. Olağan zamanlarda buralardan kimse geçmediğinden yollarda hiç iz yoktu. Daha pek az yol almışlardı ki, Jacinto, onlara, bundan sonrasını atla gidemeyeceklerini, dağlara, kayalara tutunarak tırmanmaları gerektiğini bildirdi. Hayvanları birkaç ağaca bağladılar, birbirlerine tutunarak tırmanmaya koyuldular. Francisco’nun sırtındaki konservelerle dolu çanta kurşun gibi ağırdı. Bunu getirme düşüncesi ona ait olduğundan, bir an Irene’ye taşıtmayı düşündüyse de, onun bayılacak gibi olduğunu görünce vazgeçti. Elleri, avuçları kayalardan parçalanmıştı, pantolonunun bir dizi yırtılmıştı, sürekli terleyerek, oğlana, daha ne kadar yol kaldığını soruyordu. Çocuk, sürekli aynı yanıtı veriyordu: Hemen şuracıkta, çatlağın arkasında. Böylece tepelerindeki acımasız güneşle, yorgun, susuz tırmanmayı sürdürdüler; sonunda Irene artık bir adım daha atamayacağını söyledi.

— Bu tırmanma daha bir şey değil. Siz bir de inmeyi görün, dedi Jacinto.

Bunun üzerine aşağı baktılar. Irene bir çığlık attı. Fışkıran her çalıya, her taş parçasına tutunarak inanılmaz dik bir kayaya tırmanmışlardı. Çok uzaklarda bir karartı olarak hayvanları bağladıkları ağaçlar görünüyordu.

— Ben buradan asla inemem, başım döner, derken, Irene ayaklarının dibinde uzanan boşluğa bakıyordu.

— Haydi bayan, hemen şu çatlağın ötesinde, diye onu yüreklendirdi oğlan gene.

Irene, bir an için kendini bir dağın doruğunda hayal etti, burada çaresizce ağlamanın yararı olmadığını anladı ve bütün gücünü yeniden topladı. Arkadaşının elini tuttu, ilerlemeye hazır olduğunu bildirdi. Daha sonra gelip alacaklarını düşünerek, yiyecek çantasını bıraktılar; Francisco, kaslarına binen bu yükten kurtulmuş olarak, Irene’ye yardımcı olabildi. Yirmi dakika sonra, dağın bir yarığına geldiler, buradan birdenbire başka bir bitki örtüsü fışkırıverdi, taşların arasından incecik bir su akmaya başladı. Pradelio’nun, bu sığınağı su için seçtiğini anladılar, olmasaydı, bu çıplak kayaların arasında yaşamak olanaksız olurdu. Eğildiler, yüzlerini, saçlarını, giysilerini yıkadılar. Bakışlarını kaldırdığında Francisco, önce parçalanmış çizmeleri, yeşil pantolonu ve güneşten yanık sırtını gördü. Sonunda elindeki silahı onlara doğrultmuş olan Pradelio del Carmen Ranquileo’nun yüzü ile karşılaştı. Sakalları uzamıştı delikanlının, saçları kayalardaki yosunlar gibi terden tozdan dimdik olmuştu.

— Onları annem gönderdi. Sana yardım etmeye geldiler, dedi Jacinto.

Ranquileo bunun üzerine silahını indirdi, Irene’ye ayağa kalkabilmesi için elini uzattı. Sonra onları kayaların, çalıların arasına gizlenmiş serin, gölgeli bir mağaraya götürdü. Orada kendilerini toprağa attılar. Bu arada Jacinto ile ağabeyi, yiyecek çantasını aramak üzere yürüdüler. Minicik yaşına ve bedenine karşın Jacinto, yürüyüşün başındaki kadar dinçti. Irene ile Francisco uzun süre yalnız kaldılar. Saçları sırılsıklamdı, ama tenleri kavruluyordu güneşte. Irene hemen uyuyakaldı. Böceğin biri boynundan yanağına dek yürüdüyse de onu duymadı. Francisco, onu kovmak için davranınca eli kızın yanağına değdi, kızın teni bir yaz yemişi gibi sıcak, yumuşaktı. Kızın yüz çizgilerinin uyumunu, saçlarının parıltısını, bedenini uykuya bırakışını hayranlıkla seyretti. Ona dokunmak, eğilip solumasını dinlemek, kollarına alıp ninni söylemek, bu serüvenin başından beri içini kemiren yargılarından onu korumak isterdi, ama kendisi de çok yorgundu, o da uyuyakaldı. Ranquileo kardeşlerin geldiğini işitmedi, omzuna dokunduklarında sıçrayarak uyandı.

Pradelio bir devdi sanki. Ufak tefek bir aileden böyle iriyarı iskelet nasıl çıkmıştı acaba? Mağaranın içinde oturup çantayı boşaltmaya heveslenirken, bir paket sigarayı, içme hazzından önce, okşarken, ölçüleri orantısız bir yaratığa benziyordu. Çok zayıflamıştı, yanakları içine çökmüş, gözleri erken bir yaşlanmayı da hatırlatarak derine gömülmüşlerdi. Cildi güneşten kurumuştu, dudakları çatlamış, omuzları soyulmuştu. O küçük mağaranın içinde eğilmiş, ellerini pembe kirli tırnaklarıyla bir pençe gibi kullanarak çantayı boşaltırken, sanki dokunduğu şeylere bir zarar vermeye korkar gibiydi. Cildi sanki onun çok hızlı büyümesine ayak uyduramamış boyun uzunluğunu, kol ve bacaklarının ağırlığını önceden hesaplayamamış gibi gergindi. Bu dar mağaranın içinde günlerdir taşlarla vurduğu tavşanları, fareleri yiyerek besleniyordu. Tek ziyaretçisi bu ıssız, uzak yere gelebilen Jacinto idi. Saatlerini avlanarak geçiriyordu, ama bu iş için tabancasını kullanamazdı, bunu acil durumlar için saklamak zorundaydı. Bir sapan yapmıştı, açlık ona çok uzaktan da olsa kemirgenleri ve kuşları gözüne kestirmeyi öğretmişti. Mağaranın bir köşesine yakaladığı hayvanların tüylerini, kuru derilerini yığmıştı, dışarıda iz bırakmamak için bunları burada biriktiriyordu. Sıkıntısını alt etmek için, annesinin gönderdiği bir iki kovboy çizgi-romanını okuyordu, ama bu durağan günlerinin tek eğlencesi olduğundan, kitapları tüketmemeye bakıyordu. Sanki bir felaketten bir tek kendi ayakta kalmış gibi yalnızdı, umutsuzdu, neredeyse kışlanın hücresinin duvarlarını buraya yeğler gibiydi.

— Kaçmalıydın, Irene artık uykusunu yenmiş, gözlerini açmıştı.

— Beni yakalarlarsa öldürürler. Kendime bir sığınak bulmalıyım, bayan.

— Teslim ol, öldürmezler seni . ..

— Her durumda, yanmışım ben.

Francisco, ona, onun durumunda birinin sığınma isteğinde bulunmasının ve böyle bir yer bulmasının zorluğunu anlattı. Bunca yıllık diktatörlükten sonra, artık hiç kimse bu yollarla terk edemiyordu ülkeyi. Ona, burada biraz daha saklanmasını, bu arada ona sahte kimlikler düzenlemeye çalışacağını, böylece yeni bir ülkeye gidip yeni bir yaşama başlayabileceğini anlattı. Irene, yanlış duyduğunu düşünüyordu, arkadaşının sahte evrak düzenleyen bir kişi olduğunu anlayamıyordu bir türlü. Pradelio, ellerini umutsuzca açtı, o zaman bu çınar boylu, tipik suratlı adamın, polisin gözünden kurtulamayacağını anladılar.

— Bize neden kaçtığını anlat, diye diretti Irene.

— Evangelina yüzünden.

Sonunda yavaş yavaş o derin suskunluğunun bataklığı içinden gerekli sözcükleri arayıp bularak, uzun suskunluklarla anlatmaya başladı. Söylemediklerini, Irene, gözlerine sorgu dolu bakarak araştırdı, onun anlatmadıklarını da yüzünün kızarmasından, gözyaşlarının parıldamasından, kocaman ellerinin titremesinden çıkarttı.

Evangelina ve onun tuhaf hastalığı hakkında söylentiler yayılmaya, yavrucağın güzel adını kirletmeye başladıktan, o sanki tımarhanedeki delilerle bir tutulup anıldıktan sonra, Pradelio Ranquileo’nun tüm huzuru kaçmıştı. Ailesinin bütün üyelerinden daha çok onu severdi; bu sevgisi zamanla yüreğinde büyümüştü. O zayıfçacık, minicik sarı saçlı kıza ilk adımlarını atmayı öğrettiği günlerde Pradelio mutluluğun ne olduğunu hissederdi. Bu küçük kız, Ranquileo ailesinin tüm bireylerinden bambaşkaydı. O doğduğunda, Pradelio yaşına göre yapılı, boylu bir delikanlıydı; evde bulunmayan babasının görevlerini üstlenmeye çoktan alışmıştı. İşten kaçmayı hiç bilmezdi. Digna’nın tüm yaşamı ya gebelikle ya da son doğanı emzirmekle geçtiğinden, toprakta çalışmaya ya da evin öteki ağır işlerini yapmaya hali olmazdı; bu yüzden dayanacak birisine gereksinimi vardı. Büyük oğluna güvenirdi, öteki oğullarına da ağabeylerine saygı duymalarını öğütlerdi. Uzun zaman Pradelio, evin babası yerine geçmişti. Daha çok genç olmasına karşın, bu görevi yürüttüğü gibi, babaları dönse de görevi ona devretmezdi.Hele bir kez babasının sarhoş olduğunda annesine el kaldırdığını görüp bu olaya karşı çıkınca artık tam bir erkek olduğunu hissetti. O gece delikanlı uyuyordu, inceden inceye bir ağlama sesiyle uyanmıştı, dayanamayarak yatakta doğrulmuş, ana-babasının uyuduğu köşeyi ayıran perdeyi açıvermişti. Hipólito’nun bir eli havadaydı, annesi yerde kıvrılmış yatıyordu, sesiyle çocukları uyandırmamak için eliyle ağzını kapatmaya çalışıyordu. Birkaç kez daha benzeri sahneleri görmüşler, erkeklerin karılarını ve çocuklarını cezalandırmaya hakları olduğunu düşünmüşlerdi, ama bu durumda kendini tutamamış, bir öfke dalgası gözlerini kör etmişti. Hiç düşünmeden babasının üzerine atlamış, hakaret ederek onu dövmeye başlamıştı. Digna yalvararak oğluna durmasını söyleyene kadar kendini tutamamıştı, annesi büyüklerine el kaldıranın ellerinin taş olacağını söylemeye başlamıştı. Ertesi gün uyandığında, Hipólito’nun gövdesinde çürükler vardı. Oğlu yaptığından çok pişmandı, ama hiçbir yeri taş kesilmemişti, hani bütün geleneklerin söylediği gibi. Hipólito’nun evde şiddete baş vurduğu bir daha hiç görülmedi.

Pradelio del Carmen Ranquileo, Evangelina’nın öz kardeşi olmadığını hiç aklından çıkarmamıştı. Herkes ona öz çocuklarıymış gibi davranıyordu, ama o, küçüklüğünden beri ona başka gözle bakmıştı. Annesine yardım etmek bahanesiyle onu yıkar, beşiğini sallar, yemeğini yedirirdi. Kız da ona bayılırdı, onun kucağına çıkmak için hiçbir fırsatı kaçırmaz, onun yatağına girip koynunda kıvrılmaya can atardı. Küçük bir köpek yavrusu gibi peşinden hiç ayrılmaz, onu sorularıyla bunaltır, onun masallarını dinlemek ister, onun şarkılarını ninni belleyip uyurdu. Pradelio içinse, Evangelina ile oynamak huzursuzluk kaynağı idi. Sözgelimi ona fazla dokunduğu için içi içini yer, bunun cezasını böyle çekerdi. Kızın onu baştan çıkartıcı hareketlerle çağırdığını gördüğü ıslak düşleri, kızın çalıların arasına gizlenip çiş yapışını seyretmesi, yıkanma saatinde kanala kadar peşinden gitmesi, önleyemediği, ama kendi kendini yemesine neden olan şeylerdi. Her kadının içgüdüsel olarak sahip olduğu baştan çıkartıcı oynaşmaları ile, kız da ağabeyinin gizini paylaşıyor, onunla daha bir başka türlü davranıyordu. Masumiyetle karışık bir günahkârlık, fingirdeklikle karışık bir ihtiyatlılık, tüm hallerine egemendi, onu deli etmek, onun duygularındaki arzunun sönmemesini, onu kendine tutsak etmek istiyordu sanki. Ana-babalarının baskısı ve gözcülüğü, büyümekte olan Pradelio’nun içinde yanan ateşin artmasından başka bir şeye yaramadı. Bu yüzden pek erken yaşta orospuların peşine düşmüştü, artık çevresindeki delikanlıların yalnız başlarına elde ettikleri türden mutluluk onu rahatlatmıyordu. Pradelio ona sahip olmayı hayal ettiği dönemlerde kız hâla bebekleriyle oynuyordu; delikanlı da kendi erkekliğinin onu yaralayacağından korkuyordu. Evangelina’yı ödevlerine yardım etmek, bir problemini çözmek için kucağına oturttuğu zaman kemiklerinin eridiğini, damarlarında sıcak bir şeylerin aktığını hissediyordu; eli ayağı kesiliyor, kızın saçlarından, giysilerinden yükselen koku, ensesinin teri, kendi bedeni üzerindeki bu bedenin ağırlığı, aklını ve neredeyse canını alıp gidiyor, artık kızgın bir köpek gibi ulumaya başlayacağından, üstüne atlayıp onu paralayacağından ya da ilerdeki kavağa koşup kardeşine âşık olmanın verdiği o cehennem azabından kurtulmak için kendini asacağından korkardı. Kız da bunu sezinler, onun dizlerinde otururken kımıldanır, sürtünür, sonunda ağabeyinin inildediğini işitirdi. Pradelio, masaya sımsıkı tutunur, kaskatı kesilir, tatlı keskin bir koku her ikisini de sarmalardı. Bu oyunlar bütün çocuklukları boyunca sürüp gitmişti.

Pradelio Ranquileo, on sekiz yaşındayken askerlik yapmak üzere evden ayrılmış, bir daha da geri dönmemişti.

— Ellerimi kız kardeşimle kirletmemek için kaçmıştım, diye Irene ile Francisco’ya itiraf etti sonunda.

Askerlik görevini bitirir bitirmez polis olmak üzere güvenlik güçlerine katılmıştı. Evangelina, bu terk edilmenin nedenini anlamayarak, kendini yitik, sersem bir kız gibi hissetmiş, hormonlarından çok daha önce uyanan yüreğindeki kımıldanmaları adlandıramaz olmuştu. Pradelio’nun yoksul çiftçilik kaderinden, artık kadınlaşmaya başlayan küçük bir kızdan ve aile içi cinsel ilişki karabasanlarıyla dolu çocukluğundan kaçışının öyküsü buydu. Daha sonraki yıllarda bedeni gerçek ölçülerine, ruhu da belli bir huzura kavuşmuştu. Siyasal değişimler onu olgunlaştırmış, Evangelina’ya karşı hevesini azaltmıştı, artık anlamsız bir kır bekçisi değil, sorumluluk sahibi bir insandı. Başkalarının gözündeki korkuyu okumuş, bu işten hoşlanmıştı. Kendini önemli, güçlü, otoriter biri gibi hissediyordu. Askeri darbeden bir önceki gece, ona bir tür Sovyet tiranlığı kurmak için, askerlerin düşman tarafından ortadan kaldırılacağını fısıldamışlardı. Bunların tehlikeli ve becerikli rakipler oldukları besbelliydi, çünkü o güne kadar kimse bu kanlı planlardan kuşkulanmamıştı. Sadece uluslararası alanlarda daima uyanık olan Silahlı Kuvvetler işin bilincindeydi. "Emirlere uyulmazsa ülke kendini ya bir sivil savaşın içerisinde bulur ya da Rusların işgaline katlanır," demişti Juan de Dios Ramírez. Aralarında Ranquileo’nun da bulunduğu cesur ve emre amade askerler halkı korkunç bir sondan kurtarmışlardı. Bu yüzden üniforma giymekten onur duyuyordum, bazı şeyler kafamı karıştırsa da, emirleri hiç soru sormadan yerine getirirdim, çünkü her asker emirleri üstü ile tartışmaya kalkışsa ortalık karmakarışık olur, vatan da elden gider. Pek çok insan tutuklamak zorunda kaldım, bunu yadsıyamam. Aralarında Floresler’in de bulunduğu pek çok tanıdık ve arkadaşını da tutuklamıştı. Floresler’in tarımsal sendikaya üye oldukları ortaya çıkmıştı. "Aslında iyi insanlara benziyorlardı; hiç kimse onların bir kışlaya saldıracaklarını düşünemezdi, hem böyle bir şey nasıl da gelmişti ki Antonio Flores ve çocuklarının aklına? Akıllı, eğitimli insanlardı. Neyse ki Teğmen Ramírez, komşular tarafından uyarılmış, onlar bir atakta bulunmadan, hemen tutuklamıştı onları. Benim için Floresler’i tutuklamak çok zor oldu. Ailesinin erkeklerini götürdüğümüz zaman bizimkiyle karışmış olan Evangelina’nın attığı çığlıkları hiç unutamıyorum. Çok üzüldüm, çünkü o benim gerçek kardeşimdi, benim gibi bir Ranquileo idi o da. Evet, o dönemde çok kişi hapislere atıldı. Pek çoğunu ahırlarda ellerini ayaklarını bağlayıp acımadan döverek konuşturdum, bir kısmını öldürdük ya da askeri giz olduğu için söyleyemeyeceğim şeyler yaptık. Teğmen bana güvenirdi, bana oğlu gibi davranırdı; ben de onu sayardım, ona hayranlık duyardım, başarılı bir komutandı; Faustino Rivera gibi şarlatanların asla gidemeyeceği önemli ve gizli görevlere hep beni gönderirdi, Faustino bir bardak bira içse pusulayı şaşırır, bir kocakarı gibi konuşmaya başlar. Teğmen bana pek çok kez söylemişti: "Ranquileo, sen bu işte ilerleyeceksin, çünkü sır tutmayı biliyorsun. Üstelik cesursun da. Suskun ve cesur olmak, bir askerin en önemli erdemleridir, " derdi . "

Ordudaki göreviyle Pradelio, günahlarının kaygısından ve Evangelina’nın hayaletinden sıyrılmayı başarmıştı. Yalnızca eve ziyaret için gittiğinde kız aptal bir çocuk gibi onu okşayarak kanını kaynatıyordu, ama artık küçük bir kız değildi, kadınlaşmaya başlamıştı. Onun yerlere yuvarlandığı, nöbetler geçirdiği, sanki grotesk bir cinsel sahne sergiler gibi devindiği o ilk gün, kızın inlemeleri, unuttuğu günahlarını aklına getirdi. Bunu buz gibi sularla ya da sirkeli tavuk ödü ile yıkanmak gibi ilkel yöntemlerle yatıştırmaya çalıştıysa da kemiklerine ve damarlarına sızan soğuk, pek bir işe yaramadı. Sonunda aralarında paylaştıkları gizlere güvenerek, her şeyi Juan de Dios Ramírez’e anlattı.

— Ben bu sorunla ilgilenirim, Ranquileo. Teğmen, bu tuhaf öyküyü dinledikten sonra, askerine güvence vererek böyle demişti işte. Adamlarımın bana kuşkularını anlatmaları hoşuma gider. Bana güvenmekle iyi yaptın.

Ranquileolar’ın evindeki o olay günü, Teğmen Ramírez, Pradelio’nun güvenlik hücresine kapatılmasını buyurmuştu. Ona hiçbir açıklamada da bulunmamıştı. Asker, birkaç gün boyunca sadece ekmek ve suyla beslenerek kalmış, çektiği cezanın nedenini öğrenememiş, ama gene de bunun, kız kardeşiyle ilgili o duyarlı konuyla bağlantılı olabileceğini tahmin etmişti. Bu aklına geldikçe de gülümsemekten kendini alıkoyamıyordu. Bir solucan kadar sıska, göğüsleri bir kadınınkilere değil, kaburgaların arasından fırlayan iki elmaya benzeyen o kızın, Teğmen’i askerlerinin gözü önünde bir paçavra gibi havaya savurması ona bile inanılmaz geliyordu. O anda hayal gördüğünü sanmıştı; belki açlık, yalnızlık ya da umutsuzluk ona böyle bir hayal gördürmüştü, böyle bir şey gerçekte hiç olmamıştı, kimbilir? Ama gene de buraya kapatılmasının nedenini çözemiyordu. Bu ilk kez başına geliyordu, askerlik görevini yaparken bile böyle aşağılayıcı bir duruma düşmemişti. Her zaman iyi bir asker, örnek bir polis olmuştu. "Ranquileo," derdi Teğmeni, "üniforman senin tek ülkün olmalıdır, onu korumalı, üstlerine güven duymalısın." O da her zaman öyle yapmıştı. Subayı, ona, birliğe bağlı araçları kullanmayı öğretmişti ve onu kendine şoför yapmıştı. Kimi zaman birlikte bira içmeye gittikleri olurdu ya da Los Riscos’un orospularına bir kaçamak yaptıkları; o zaman iki iyi arkadaş gibi davranırlardı birbirlerine. O da bu yüzden kız kardeşinin geçirdiği krizleri, çatıdan düşen taşları, fincanların dansını, hayvanların çıldırmasını anlatmıştı zaten. Ona her şeyi anlatırken, bir düzine adamın gidip ailesinin evini basacağı, Evangelina’nın onu küçük düşüreceği,onu bahçenin çamuruna sereceği nereden gelebilirdi ki aklına?

Ranquileo, görevini severek yapardı. Basit bir ruhu vardı; karar almaktansa, verilen emirlere sessizlik içerisinde uymak, sorumluluğu başkalarının ellerine bırakmak ona daha kolay gelirdi. Konuşurken kekeler, tırnaklarını dibine kadar kemirir, parmaklarını kanatır dururdu.

— Eskiden yemezdim tırnaklarımı, diye özür diledi Irene ile Francisco’dan.

Katı askerlik yaşamında, ailesinin evinde olduğundan daha mutluydu. Artık köye dönmek istemiyordu. Silahlı Kuvvetler’de kendine bir iş bulmuştu, yeni bir ailesi, yeni bir kaderi vardı. Eğitimler ve gece nöbetlerinde bir boğa kadar sağlamdı. İyi bir dosttu. Karavanasını kendinden daha aç biriyle, yorganını daha çok üşüyen bir arkadaşıyla paylaşmaya hazırdı. En ağır şakalara göz kırpmadan katlanır, at iskeletine benzeyen gövdesiyle alay ettiklerinde gülümsemekle yetinir, asla dinmek bilmeyen erkeklik gücüne takılmalarına ses çıkarmazdı. Onun göreve düşkünlüğüyle, yaşamını bir kahraman gibi bayrağına adamasıyla da alay ederlerdi. Ama şimdi birdenbire bütün bunlar yıkılmıştı. Bu hücrede neden bulunduğunu bilemiyor, geçen zamanı hesaplayamıyordu. Dış dünyayla tek bağlantısı, ona yiyecek getirmekle yükümlü adamın fısıldadığı birkaç sözcüktü. Adam ona birkaç kez sigara armağan etmiş, orada okuyacak ışık yoksa da ona kovboy çizgi romanları getirmeye söz vermişti. İşte o günlerde kendi kendine konuşmayı, umutlanmayı ve sıkıntıyı geçirmek için geçerli küçük oyunları öğrenmişti. Uyanık olan tüm duyarlılığı ile dış dünyayla bağlantı kurmayı deniyordu, ama gene de bir ölüye yakışır günler geçiriyordu. Nöbet değişimi sırasında gelen sesleri dinliyor, bahçeye girip çıkan araçları sayıyordu, işitme duygusunu iyice keskinleştirmişti, çok uzaktan gelen sesleri bile yakalayabiliyordu. Zamanı çabuk geçirmek için uyumayı deniyordu, ama durgunluk ve kaygı, uykularını yok etmişti. Belki daha ufak tefek bir adam o hücrede kımıldayabilir, spor yapabilirdi, ama Ranquileo buraya sıkışıp kalmıştı. Şiltesindeki bitler saçlarının arasına yerleşmişler, hızla çoğalmışlardı. Bununla da kalmayıp koltuk altlarında ve cinsel organının çevresindeki kıllar arasına da atlamışlar, onun derisini kanatana kadar kendini kaşımasına neden olmuşlardı. Gereksinmelerini gidermek için bir kovası vardı; dolduğunda ortaya yayılan koku en korkunç işkenceydi. Sonunda Teğmen Ramírez’in onu sınamak için buraya attığına karar verdi. Belki de ona pek önemli bir görev vermeden önce, onun dayanıklılığını ve karakterinin güçlülüğünü ölçmek istemişti, bu yüzden de ilk üç gün bağışlanması için dışarıya haber göndermemişti; oysa buna hakkı vardı. Sakin kalmaya, kendini bırakmamaya çalışmış, öteki bütün tutuklular gibi ağlayıp bağırmamaya dikkat etmişti. Bir fiziki ve ahlaki dayanıklılık örneği vermişti; artık Teğmeni ona güvenebilir, en kritik durumlarda bile ne kadar güçlü olduğunu görebilirdi. Krampları önlemek için daire biçiminde yürümeyi deniyordu, ama bu da boşunaydı, çünkü dik durduğunda başı tavana, kollarını açsa elleri duvara değiyordu. O hücreye altı kişi birden kapattıkları olmuştu, ama onlar pek az gün kalmışlardı içeride, hiç kimse onun kadar uzun kalmamıştı; üstelik onlar ulusun düşmanı olan Sovyet ajanları, hainlerdi, Teğmeni böyle söylemişti. Harekete ve açık havaya alışık biri olarak bu zorunlu hareketsizlik zihnini sarıyor, başı dönüyor, adları, yerleri unutuyor, canavara benzeyen gölgeler görmeye başlıyordu. Delirmemek için alçak sesle şarkı söylüyordu. Çekingenliğinden normal zamanlarda bundan kaçınsa da, şimdi hoşlanıyordu. Evangelina onu dinlemeyi severdi ve sessizlik içinde, gözleri kapalı dinlerdi onu ve tekrar tekrar söylemesi için yalvarırdı. Bu tutukluluğu boyunca onu düşünmeye çok zamanı olmuştu, onun her devinimini ve çocukluklarından beri paylaştıkları o yasak arzudaki suç ortaklığını hatırlamıştı. Hayal gücünü serbest bırakıyor, kız kardeşinin yüzünü en cüretkâr anılarının üzerine konduruyordu. Şimdi gözlerinin önünde olgun, kırmızı, sulu, sıcak bir karpuz gibi açılan oydu, oydu denizkabukluları gibi insanı bayan kokuyu salan, oydu onu ısıran, kaşıyan, emen, inleyen, hazdan başını döndürüp nefesini kesen. Şimdi onun anlayışlı etine dalıyordu ta diplere kadar ve o şimdi bir sünger, bir denizanası, bir denizyıldızı oluyordu. Evangelina’nın hayali ile kendini okşayarak uzun saatler geçirebilirdi, ama gene de geriye öylesine uzun saatler kalıyordu ki! O duvarlar arasında zaman, sonsuz bir an içinde donup kalmıştı. Bazı anlar delirmenin sınırına geldiğini sanıyor, kafasını duvarlara vurup parçalamak istiyordu; belki kapının altından sızan kan, nöbettekileri uyarırdı; onu belki revire kaldırırlardı. Bir akşam -tam bunu düşünürken Çavuş Faustino Rivera göründü. Demir kapının gözetleme deliğini açmış, ona sigara, kibrit ve çikolata uzatmıştı.

— Çocuklar sana selam söylediler. Sana mum ve dergi alacağız, seni merak ediyorlar, cezanı kaldırmak için Teğmen’le konuşmayı düşünüyorlar.

— Beni neden burada tutuyorlar?

— Bilmiyorum. Belki de kız kardeşin yüzündendir.

— Gerçekten mahvoldum, çavuş.

— Belli oluyor. Annen geldi, seni ve Evangelina’yı sordu.

— Evangelina’yı mı? Ona ne oldu ki?

— Bilmiyor musun?

— Ne oldu kız kardeşime? Pradelio bunu bağırarak ve başını deli gibi sallayarak soruyordu.

— Bilmiyorum. Bağırma, burada yakalanırsam çok ağır öderim Ranquileo. Umudunu yitirme, ben senin akrabanım; sana yardım edeceğim. Yakında döneceğim, dedi ve hızla uzaklaştı çavuş.

Bu konuşmadan sonra Ranquileo kendini yere attı ve avludan her geçen, saatlerce süren bir erkek ağlamasını işitti. Arkadaşları bir ekip oluşturup üstlerinin karşısına çıkmayı denediler, ama hiçbir başarı elde edemedi. Arkadaşlarının kötü durumu, tüm askerler arasında yayıldı, tuvaletlerde fısıldanır, koridorda, silah odasında konuşulur oldu, ama Teğmen Juan de Dios Ramírez, kimseye kulak asmadı. Sonunda içlerinde en temkinli olan Faustino Rivera, işleri yoluna koymaya karar verdi. Birkaç gün sonra gecenin karanlığından ve nöbet değişiminden yararlanarak güvenlik hücresine yaklaşmıştı. Gözcü, onun yaklaştığını görüp niyetini hemen anladı, ama ona yardımcı olabilmek için uyur numarası yaptı, çünkü o da bu cezalandırmanın adil olmadığı görüşündeydi. Gürültü yapmamaya özen göstermeden ya da görünmekten korkmayarak çavuş duvarda asılı olan anahtarları alıp demir kapıya yöneldi. Ranquileo’yu hücreden çıkarttı, ona kendi giysilerini, kendi silahını ve altı tane de kurşun verdi; sonra mutfağa götürüp ona elleriyle yemek yedirdi. Bundan sonra arkadaşlarıyla aralarında topladıkları parayı da eline vererek jiple onu birlikten olabildiğince uzağa götürdü. Onları kim gördüyse başını öte yana çevirdi; kimse ayrıntıları bilmek istemedi. Her erkeğin kız kardeşinin öcünü almaya hakkı vardır, demişlerdi aralarında.

Gecenin karanlığında sürünerek, gündüzleri tarlalarda kımıldamadan saklanarak, Pradelio Ranquileo bir hafta geçirdi, kimseden yardım istemeye cesaret edemiyordu, çünkü Teğmen’in öfkeden delirdiğini tahmin ediyordu; ayrıca askerler onu yerde gökte arama emrine karşı koyamazlardı. Gölgelerde oyalanarak geçen günlerden sonra sabırsızlık ve açlık onu ailesinin evine yöneltti. Çavuş Rivera buraya gelmiş, Digna’ya da ona söylediklerini anlatmıştı, ama artık bu olaydan söz etmek isteyen yoktu. Öç almak erkeklere düşen bir işti. Rivera, ayrılırlarken Pradelio’ya kız kardeşini aramasını söylerken aslında onun öcünü almasını istemişti. Pradelio bundan emindi. Kız kardeşinin öldüğüne de emindi. Bunun kanıtı yoktu elinde, ama subayını bunu tahmin edebilecek kadar iyi tanıyordu.

— Öcümü almam bana pahalıya mal olacak, çünkü bu dağlardan inersem, beni öldürürler, demişti sonunda mağarada Irene ile Francisco’ya.

— Neden?

— Askeri bir gizi biliyorum.

— Yardımımızı istiyorsan, bunu bize söylemelisin.

— Asla söyleyemem.

Çok heyecanlanmıştı, terliyordu, tırnaklarını kemiriyor, gözlerindeki parıltıdan korku okunuyordu; ellerini yüzünde gezdirirken sanki o korkunç anıları silmek ister gibiydi. Kuşkusuz daha söyleyecek çok şeyi vardı, ama suskunluk ağır basıyordu. Herkesin yerine ölmenin daha iyi olacağını söyleyiverdi bir an; nasılsa onun için kurtuluş yolu yoktu. Irene onu yatıştırmaya çalıştı; umutsuzluğa kapılmamalıydı, biraz zaman verirse, ona yardım etmenin yolunu bulacaklardı. Francisco, bu öyküde pek çok karanlık nokta olduğunu düşünüyor, içgüdüsel bir kayıtsızlık gösteriyordu, ama gene de aklından onu kurtarabilecek kişilerin adını geçirip bu çocuğa yardım elini uzatmanın çarelerini düşünüyordu.

— Teğmen Ramírez kız kardeşimi öldürdüyse, nereye gömmüş olabileceğini ben bilmiyorum. Pradelio bunu son anda söyleyivermişti. Los Riscos’taki terk edilmiş maden ocağını biliyor musunuz?

Ama bunu söyler söylemez pişman olup sustu; Francisco onun yüz anlatımından, ses tonundan, delikanlının bir olasılıktan değil, kesin bir bilgiden söz ettiğini anladı.

Öğleden sonra birbirlerine veda ettiler ve Ranquileo’yu bitkin, ölüm korkusu ile baş başa bırakarak dağdan inmeye başladılar. Kayalardan inmek, çıkmak kadar güçtü, özellikle aşağı baktıkça titreyen Irene için daha güç bir şeydi bu, ama gene de atları bıraktıkları yere kadar hiç durmaksızın ilerlediler. Burada rahat bir nefes aldılar ve gökleri delen kayalıklara baktıklarında oraya tırmanmak onlara olanaksız gibi göründü.

— Bugünlük bu kadar yeter. Sonradan birkaç kürek alır, maden ocaklarının oraya döneriz, dedi Francisco.

— Ben de seninle gelirim, dedi Irene.

Birbirlerine baktıklarında onları ölüme ya da daha ötesine sürükleyecek olan bu serüvende sonuna dek koşulları zorlamaya her ikisinin de kararlı olduğu belliydi...

Beatriz Alcántara, mavi valizlerini taşıyan hamalın peşinden, havaalanının temiz muşambalarında topuk seslerini yankılaştırarak gururla yürüyordu. Domates renginde keten, açık yakalı bir giysi vardı üzerinde, saçlarını, daha iyi bir biçim veremediğinden, ensesinde topuz yapmıştı. Kulaklarındaki barok türü büyük inci küpeler, teninin şeker yanığı rengini daha da belirginleştiriyor, parlayan gri gözlerinde yeni bir mutluluk okunuyordu. Yanında oturan rahibeye ve uçağın pek rahatsız koltuklarına karşın, Michel ile son buluşmasının verdiği neşeyi yansıtıyordu hâlâ. Şimdi kendini daha genç, daha hafif, bambaşka bir kadın gibi hissediyordu. Kendini güzel gören insanlara özgü o tavırla yürüyordu. Geçtiği yerlerdeki erkekler dönüp ona bakmadan edemiyorlardı ve hiçbiri onun gerçek yaşını tahmin edemiyordu. Hala, göğsünde ve kollarında yaşlılık izleri olmaksızın, açık giysiler giyebiliyor, bacakları düzgün bir profil, sırtı bir albeni sergiliyordu gerçekten. Deniz havası yüzüne mutlu bir anlatım kazandırmış, gözkapaklarını ve dudaklarının çevresindeki çizgileri de makyajla örtmüştü. Sadece elleri, her türlü özenli bakıma ve kremlere karşın gerçek yaşlarını gösteriyorlardı. Bedeninden hoşnuttu. Bunu doğanın değil, kendinin bir yapıtı olarak görüyordu; çünkü bu ürün onun irade gücünün, dietlerle geçen uzun yılların, jimnastiğin, yoganın ve kozmetiğin buluşlarının bir sonucuydu. Elindeki minicik valizinde, göğüsler için krem, saçlar için plasenta ve vizon özü, boyun için kolajen, cilt için hormon, özlü kremler ve losyonlar, arısütü kapsülleri ve sonsuz güzellik için çiçek tozları, minik makinecikler, fırçalar, cilt gerginliği için kullanılan at yelesinden süngerler bulunuyordu. "Bu çoktan yitirilmiş bir savaş, anne, yaş ilerlemesi durdurulamaz, sadece onun ortaya çıkmasını biraz geciktirebilirsin o kadar. Bu kadar emek vermeye değer mi?" Ne var ki, sadece minik bir üçgenden oluşan bikinisinin altıyla tropik bir plajın kumlarına uzandığı zaman kendini çevresindeki yirmi yaş daha genç kadınlarla karşılaştırıyor, gördüğü sonuçtan gurur duyuyordu. Kimi zaman bir salona girdiğinde ağır bir kıskançlık havası seziyordu, o zaman işte bütün çabalarının bir sonuç verdiğini anlıyordu. Ama özellikle Michel’in kollarındayken bunun iyi bir yatırım olduğunu, çünkü kendisine haz verdiğini düşünüyordu.

Michel, onun gizli lüksü, kendi kendini beğenmesinin bir kanıtı, en özel kibirinin nedeniydi. O kadar gençti ki, oğlu bile sayılabilirdi; uzun boylu, geniş omuzlu, boğa güreşçileri gibi dar kalçalı, saçları güneşten sararmış, açık renk gözlü idi; konuşurken ve gerekli aşk sahnelerinde kullandığı çok tatlı bir aksanı vardı. Keyifli bir yaşantı, spor ve önünde hiçbir engel bulunmaması ona sürekli bir gülümseme armağan etmişti. Et yemezdi, içki, sigara kullanmazdı, her türlü entelektüel yatırımdan uzaktı, bütün hazzı açık havadaki eğlencelerde ve aşk dolu buluşmalarda buluyordu. Tatlı, yumuşak, basit ve her zaman neşeli bir insan olarak, bambaşka bir boyutta yaşıyordu; sanki gökyüzünden yanlışlıkla düşmüş bir melekti. Yaşantısının sürekli bir tatil içinde geçmesi için elinden geleni yapardı. Palmiyelerin dalgalandığı bir plajda tanışmışlardı, otelin loş ışıklarındaki ilk dans için birbirlerine sarıldıklarında, daha yakın bir ilişkinin kaçınılmazlığı ortaya çıkmıştı. Hemen o gece Beatriz, ona odasının kapısını açarken, kendini yeniyetme bir genç kız gibi hissetmişti. Beatriz, yaşını gösteren ve kendi denetiminden kaçmış bazı izleri bu gencin fark edeceğinden korkmuştu. Ne var ki Michel, benzeri kaygılara zaman tanımamıştı. Her şeyi tanıma arzusu ile ışığı yakmıştı, deneyimli dudaklarıyla onu öperken üzerindeki bütün bezemelerden soymuştu onu: Barok inciler, pırlantalı yüzükler, fildişi bilezikler; sonunda kadını çırılçıplak ve alevler içinde bırakmıştı. İşte o zaman kadın da derin bir soluk almıştı, çünkü sevgilisinin gözlerinde güzelliğinin onaylandığını okumuştu. Akıp giden yılları, kavgaların izlerini ve öteki erkeklerin ruhuna iz bırakan tedirginliklerini silip atmıştı. Birlikte neşeli bir ilişki yaşamışlardı ve bunu asla aşk olarak adlandırmamışlardı.

Michel’in yakınlığı, Beatriz’e her türlü derdini unutturuyordu. Bu erkek öpücükleri, ‘Tanrı’nın İsteği’nin bitkin yaşlılarını, kızının tuhaflıklarını, ekonomik güçlükleri unutturmak gibi doğaüstü bir güce sahipti. Onun yanındayken sadece şimdiki an yaşanıyordu. Onun genç hayvan kokusunu soluyor, hoş kokulu soluğunu içine çekiyor, düzgün teninin terini, saçlarının arasındaki deniz tuzlarının tadını çıkarıyordu. Erkeğin yüreği tüm bedeninde çarpıyordu, onun göğsündeki kıllar, henüz tıraş olmuş yanaklarının yumuşaklığı, kucaklamasındaki güç, cinsel açlığı, kadını çekiyordu. Şimdiye dek hiç böyle sevilmemiş ve sahiplenilmemişti. Kocası ile ilişkisi birikmiş kinlerle örülüydü; onunla reddedilmeler yaşanırdı, arada sırada karşısına çıkan bazı sevgililer ise, onu baştan çıkartma ve heyecanlandırma sanatından habersiz yaşlı adamlardı. Şimdi o seyrek saçları, gevşemiş bedenleri, sevimsiz tütün ve alkol kokularını, istekli penisleri, kaba armağanları, yararsız vaatleri anımsamak istemiyordu. Michel yalan söylemiyordu. Ona şimdiye dek hiç, "Seni seviyorum," dememişti. "Senden hoşlanıyorum, senin yanında kendimi çok iyi hissediyorum, seninle sevişmek istiyorum," diyordu. Yatakta çok yetenekliydi, ona neşe vermeye, onun kaprislerini yerine getirmeye, yeni heyecanlar hazırlamaya hazırdı.

Michel, onun varlığının karanlık, ama en parıltılı yanıydı. Bu gizi paylaşmak olanaksızdı, çünkü hiç kimse onun bu kadar genç birine tutkusunu anlayamazdı. Arkadaşlarının aralarında konuşmalarını duyar gibi oluyordu: Beatriz bir çocuk gibi aklını yitiriyormuş, mutlaka onu sömüren bir yabancıdır, paralarını bitirmeye bakıyordur, bu yaşında utanması gerekir ... Hiç kimse bu ilişkideki yumuşaklığı, paylaşılan gülüşmeleri, dostluğu anlayamazdı; hele ki onun hiçbir zaman hiçbir şey istememesine ve asla armağan kabul etmemesine onları asla inandıramazdı. Yılda birkaç kez haritanın herhangi bir yerinde buluşup birkaç masalsı gün yaşıyorlardı, sonra bunun yararını görmüş bir bedenle ve yeni bir heyecanla geri dönüyorlardı. Beatriz Alcántara, işleri yeniden ele alıyor, sorumluluklarını sahipleniyor, peşindeki hayranlarına, dullara, boşanmışlara, sadık olamayan kocalara, hastalıklı çapkınlara geri dönüyordu, ama onların hiçbiri yüreğini kıpırdatamıyordu bile.

Havaalanının çıkış kapısını geçti ve öteki yanda kalabalığa karışmış kızını gördü. Son aylarda yanından hiç ayrılmayan o fotoğrafçı delikanlıyla birlikteydi. Neydi ki adı? Irene’nin bakımsız halini görünce şöyle bir somurtmaktan kendini alamadı. Hiç olmazsa o çingene giysilerini giyerken bir tür özgünlük taşıyordu, ama o daracık pantolonlar ve atkuyruğu toplanmış saçlarla bir köy öğretmeninden farksızdı. Onlara yaklaşınca huzursuzluk veren başka izler de sezinledi, ama ne olduğunu çıkartamadı. Kızının gözlerinde bir keder, dudaklarında bir dert kıvrımı okunuyordu; ne var ki valizleri otomobile bindirme telaşından ve eve gitme heyecanından bunu anlayamadı.

— Çeyizin için pek çok şey getirdim, bebeğim.

— Belki de onları hiç kullanmayacağım, anne.

— Ne demek istiyorsun sen? Nişanlınla aranda bir şey mi oldu?

Beatriz belli etmeden Francisco’yu süzdü; saldırgan bir konuya girişmek üzereyken, Irene ile yalnız kalana kadar sabretmeye karar verdi. Derin bir soluk aldı; altıya kadar sayarak verdi soluğunu, boyun kaslarını gevşetti, ruhunu her türlü saldırganlıktan arındırdı, kendini olumlu bir uyum içine sokmaya çalıştı; bunları yoga öğretmeninden öğrenmişti. Az sonra kendini daha iyi hissediyordu. Kentin bu ilkbahar günündeki güzelliğinin tadına varmaya başladı; temiz sokaklar, yeni boyanmış duvarlar, disiplinli ve kibar insanlar. Ülkeyi yönetenlere teşekkür etmek gerektiğini anladı; denetimi ve huzuru sağlayan insanların yarattığı bu düzene beğeniyle baktı. Şimdiye dek bu ülkede asla satışa konmayan egzotik mallarla tıka basa dolu vitrinleri, çatı teraslarında minik palmiyeler yetişen, yüzme havuzlarıyla çevrili lüks yapılara, yeni zenginler için açılan ve baştan çıkartıcı mallar satan dükkânları barındıran o beton sarmal yapıları ve Tanrı’nın yasalarına ve zamanın koşullarına aykırı bir biçimde yaşayan yoksul halkın evlerini çevreleyen yüksek duvarları seyretti. Yoksulluğu yok edememenin olanaksızlığı karşısında, bundan söz etmek yasaklanmıştı. Gazetelerdeki haberler huzur verici idi, harika bir ülkede yaşıyorlardı. Açlık yüzünden fırınlara saldıran kadınlara ve çocuklara ait anlatılanlar yalandı. Çirkin haberler sadece yurtdışından, çözüm bulamayan sorunlarla boğuşan, mutluluk nedir tadamayan ülkelerden sızıyordu. Sokaklarda, ses çıkarmadan giden hassas Japon otomobilleri ve polislere ait, kromaj borulu, dev kara motosikletler geziniyordu, her bir köşede özel insanlar için olağanüstü apartman daireleri sunan ilanlar asılıydı. Marco Polo Yolculuk Şirketi’nin kredi ile gezileri, son elektronik buluşlarda her yanda dikkat çeken reklamlar arasındaydı. Parlak ışıklı ve güvenlik içerisindeki gezinti yerleri pıtrak gibi çoğalıyordu ve sokağa çıkma yasağı başlayana dek halkın hizmetindeydi. Dehşetli bir zenginlikten, ekonomik mucizeden ve Lu rejim sayesinde ülkeye akan yabancı sermayeden söz ediliyordu. Halinden yakınanlar vatan haini ilan ediliyordu, çünkü mutluluk zorunlu idi. Yazılı olmayan, ama herkesçe bilinen bir yasaya göre, aynı ulusal topraklar üzerinde iki ayrı ülke vardı, bir tanesi yaldızlı seçkin tabakaya aitti, öteki ise sessiz ve bir kenara itilmiş sınıftı. ‘Bu yaşamanın yeni sosyal ederidir’ yeni ekole bağlı genç ekonomistler böyle diyorlardı ve iletişim araçları da bunu yineliyorlardı.

Otomobil bir trafik lambasında durunca üstü başı yırtık pırtık üç dilenci ön camı silmek, dinsel resimler ve iğne kutuları satmak ya da en basiti dilenmek üzere saldırdılar, Irene ile Francisco birbirlerine şöyle bir baktılar, çünkü ikisi de aynı şeyi düşünüyorlardı.

— Yoksullar gün geçtikçe artıyor, dedi Irene.

— Gene mi aynı terane? Her yan dilenci dolu. Doğrusu şu ki, kimse çalışmaya yanaşmıyor; burası aylaklar ülkesi oldu, diye karşılık verdi Beatriz.

— Herkese iş yok ki anne.

— Ne demek istiyorsun? Yoksullar ve varlıklılar arasında fark yok mu diyorsun?

Irene, Francisco’ya bakmaya cesaret edemeden kızardı, ama annesi onun üstüne varmayı sürdürdü:

— Bu sadece bir geçiş dönemi, daha iyi dönemler de gelecek. En azından ülkede huzur var, değil mi? Demokrasinin bizi kaosa sürüklediğini biliyoruz, general bunu kaç kez yineledi.

Yolun geri kalan kısmını sessizlik içinde tamamladılar. Eve gelince Francisco valizleri ikinci kata taşıdı; Rosa, ışıkları yakmış onları bekliyordu. Bu konularda dikkati ile tanınan Beatriz, delikanlıyı onlarla yemeğe davet etti. Bu onun ilk nazik davranışıydı; delikanlı hemen kabul etti.

— Yemeği sofraya erken getir, Rosa, çünkü ‘Tanrı’nın İsteği’nde bir sürpriz bekleniyor.

Kızının isteği üzerine Beatriz evinde kalan yaşlılara ve hizmetkârlara minik armağanlar getirmişti. Irene küçük pastalar satın almış ve bir eğlence için meyve puncu hazırlamıştı. Yemekten sonra birinci kata indiklerinde konuklar en güzel giysilerini giymiş, hizmetkârlar kolalı önlüklerini takmış olarak onları bekliyorlardı. Mevsimin ilk çiçekleri, ev sahibesine hoş geldin demek üzere vazolardan fışkırıyordu.

Joséfina Bianchi, o aktrist hanım, onlara teatral bir gösteri sunacağını müjdeledi. Francisco, Irene’ye göz kırparak, bu sırrın ne olduğunu bildiğini, çok geç olmadan gitmek istediğini söyledi, çünkü başkalarının küçük düştüğü haller onu sıkardı, ne var ki Irene, onun bir bahane bulmasına fırsat bırakamadı. Onu Rosa ve annesinin yanına, terasın taburelerinden birine oturttu, sonra Joséfina ile birlikte evin içine girip yok oldu. Beatriz, yolculuğu sırasında gezip dolaştığı yerler hakkında saçma yorumlar yapıyordu. Konuklar, battaniyelerine ve ceketlerine sarınmışlardı, çünkü ilerleyen yaşlar kemikleri üşütüyordu; ılık bir ilkbahar akşamı bile yaşlılara soğuk aldırabilirdi. Bahçenin ışıkları söndü, eski bir sonatın notaları havaya yayıldı, derken o göz kamaştırıcı ve ilginç gösteri başladı. Francisco, bir an için, onu kaçmaya yönelten utanç ve alışılmadık gösterinin büyüsü arasında kararsız kalmıştı. Derken gözlerinin önünde bir ışık seli belirdi, sanki karanlıkta bir akvaryum ışıldıyordu. Bu geniş boşluğun ortasındaki tek eşya, kağıt şapkalı, ayaklı bir lambanın yanında duran sarı yaldızlı koltuktu, sanki geçmişin el değmedik bir anı bu ışık çemberinin ortasında belirmişti, geçmiş yüzyılın ruhu yansıyordu. Önce Joséfina Bianchi’yi tanıyamadı, onu Irene sandı, yüzün üzerindeki yılların izi yok olmuştu sanki. Kadının her deviniminde bir yavaşlık, uyum ve baştan çıkarıcılık vardı. Üzerinde gösterişli, pilili, farbalalı, fildişi dantelli, solmuş, buruşmuş, ama gene de bunca yıla karşın göz alıcı bir giysi vardı. Bu kostüm kimbilir kaç valiz ve soyunma odası görmüştü. Uzaktan bile, ipeğin tatlı hışırtısı işitiliyordu. Aktristin oturduğu anlaşılmıyor, özgür bırakılmış bir kelebek gibi, dehşetli bir dişilikle uçuşuyordu. Francisco kapıldığı şaşkınlıktan kendini henüz kurtaramadan, hoparlörlerden yükselen müzik sustu ve Kamelyalı Kadı’nın yaşı belirsiz sesi işitildi; işte o anda Francisco üzerindeki tüm gerginlikten sıyrıldı ve kendini gösteriye verdi. Bu saraylı kadının trajedisi kulaklarına süzülüyor, onun yakınmaları, içini yakıyordu. Kadın bir eliyle görünmeyen aşığı iterken, ötekiyle onu çağırıyor, ona yalvarıyor, onu okşuyordu. Yaşlılar, anılarına gömülmüşler, sessiz ve kımıltısız kalmışlardı. Bakıcılar ise, bu hafif ve kırılgan kadından, bir nefeste kırıntı olacakmış sandıkları yaşlıdan böyle bir sesin nasıl çıktığına şaşıyorlardı. Salondaki hiç kimse kendini bu büyüden soyutlayamadı.

Francisco omzunda Irene’nin elini hissetti, ama kendini gösteriye öylesine kaptırmıştı ki, dönüp ona bakamadı bile. Şarkılar ya da yorgunluk nedeniyle aktriste bir öksürük nöbeti gelene dek bu sonsuz ve ölümsüz aşkın sözlerini yarıda kesince Francisco gözlerinin yaşardığını, ağlamak üzere olduğunu fark etti. Hüzüne boğulmuştu, ötekilerle alkışlayamadı bile. Sandalyesinden kalktı, peşinde minik köpek, bahçenin en karanlık köşesine yürüdü. Buradan yaşlıların yavaş devinimlerini, punç içen bakıcıların armağanlarını heyecanla açışlarını izledi, bu arada Margherita Gautier, sanki yüzyıl birden yaşlanmış gibi göründü gözüne, yaşlı kadın bir eliyle tüylü yelpazesini sallayıp Armando Duval’ini ararken, bir yandan da kremalı pastasını yiyordu. İskemlelerin arasından kayan hayaletler, bağ çubukları ile dizili yolda yürüyorlar, yaseminlerin mis kokusu, lambaların sarı ışığı, her şey ortalığa bir düş havası veriyordu. Akşamın havası, ileride olacaklardan o kadar uzaktı ki...

Irene, arkadaşını aradı; onu görünce gülümseyerek yanına sokuldu. İşte o anda onun yüzündeki anlatımı ve onu altüst eden heyecanları sezdi. Alnını Francisco’nun göğsüne yasladı; kabarık saçları delikanlının dudaklarını okşadılar.

— Ne düşünüyorsun?

Delikanlı ana-babasını düşünüyordu. Birkaç yıl sonra onlar da ‘Tanrı’nın İsteği’nin konukları yaşına geleceklerdi. O insanlar da kendi ana-babası gibi dünyaya çocuklar getirmişler ve onlara yardım edebilmek için aralıksız çalışmışlardı. Hiçbir zaman yaşamlarının sonuna geleceklerini, kendilerine uzanan yabancı ellerin yardımı ile yaşayarak ölümü bekleyeceklerini bilemezlerdi. Lealler şimdiye dek hep bir kabile gibi yaşamışlardı, yoksulluğu, neşeyi, kederi ve umudu paylaşmışlardı, aralarında kan bağı kadar bir de sorumluluk bağı olmuştu. Hâlâ böyle pek çok aile vardı; kimbilir, bu akşam Joséfina Bianchi’nin gösterisini seyredenler de kendi ana-babasından farklı değillerdi, ama gene de yalnızdılar işte. Çevrelerindeki insanlar bir rüzgârın dört yana dağıtmasıyla unutulmuş kurbanlardı; onlar toplu bir dağılmanın sonunda kendilerine ait bir yerleri, bu yeni zamanlarda kendilerine ait bir konumları olmaksızın geride kalanlardı. Artık gözetecekleri, büyüdüğünü görecekleri torunları, yardım eli uzatacak evlatları, tohum ekecek bahçeleri, günbatımında ötecek bir kanaryaları olmayan insanlardı. Onların tüm uğraşı, korkarak, erkene almaya çalışarak, hep düşünerek, ama gene de kaçarak ölümü düşünmekti. Francisco, ana-babasının bu duruma düşmeyeceği konusunda kendi kendine yemin etti. Sonra bu yemini, Irene’nin saçları arasından yüksek sesle yineledi.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

TATLI YURDUM

Nereye gitsem, ulusumu da birlikte götürüyorum;

ah, o çok uzak yerlerde bile yurdumun özlü ruhu

her zaman benimle yaşıyor.

PABLO NERUDA

Çok sonraları, Irene ile Francisco, yaşamlarındaki akışın nerede yön değiştirdiğini kendilerine sorduklarında, Los Riscos’un terk edilmiş madenine girdikleri o uğursuz pazartesi gününü anımsadılar hep. Kimbilir belki de daha önce Evangelina Ranquileo’yu tanıdıkları o pazar ya da Digna Ranquileo’ya kızını bulacakları konusunda yardım sözü verdikleri o akşam da sayılabilirdi, ama onların kaderi çoktan çizilmişti ve bunu izlemekten başka çareleri yoktu.

Madene gitmek üzere, motosikletle yola çıktılar, o engebeli topraklarda motosiklet, otomobilden daha rahattı. Yanlarına bazı aletler, sıcak kahve dolu bir termos ve fotoğraf makinelerini aldılar, her ikisi de bir çılgınlık yaptığının bilincinde olduğundan bu geziden hiç kimseye söz etmediler. Madeni kazmak için bu tanımadıkları topraklara bir gece vakti gitmeye karar verdiklerinden beri yaşamlarına mal olabilecek bir olaya adım attıklarını biliyorlardı.

Planları ezberleyene dek çalışmışlar, kuşku uyandırmamak için kimseye bir şey sormayacak kadar kesin bilgiyle yola çıkmışlardı. Bu tatlı tepelerin yükseldiği kırlarda aslında tehlikeli hiçbir şey yoktu, buralarda, gölgeler güneş batmadan çok önceden inmeye başlar, manzara ıssız hoş bir hal alır, yankı, onların düşüncelerini, devleşmiş biçimiyle uzak bir kartalın çığlığı olarak yansıtırdı. Huzursuz olan Francisco, arkadaşını, sonunu bilmediği bir serüvene sürüklemek istemiyordu.

— Sen beni bir yere götürmüyorsun ki. Ben seni sürüklüyorum, diye şakalaşıyordu genç kız; belki de haklıydı.

Pastan kıpkırmızı olmasına rağmen yazıları okunabilen bir tabelada, bu bölgenin gözetim altında olduğu ve girişin kesinlikle yasak olduğu belirtiliyordu. Giriş, dikenli tellerle ürkütücü bir biçimde çevrilmişti; gençler bir an için bunu bahane edip geri dönmeyi düşündülerse de vazgeçtiler, bu örümcek ağına benzeyen dikenli teller arasında, motosikletlerini sokabilecekleri bir boşluk aramaya koyuldular. Uyarı ve teller, burada keşfedilecek bir şeyler olduğu kanısını uyandırdı. Önceden de tahmin ettikleri gibi, yolun ancak yarısına geldiklerinde akşam karanlığı bastırdı; böylece onların burada ilerlemelerini kimse görmeyecekti. Madenin girişi, dağda sanki sessiz bir çığlık atar gibi açık duran bir ağıza benziyordu. Taşlar, topraklar ve bir çimento karışımı ile giriş engellenmişti. Buralardan yıllardır kimse geçmemişe benziyordu. Burada artık ıssızlık kesin olarak hissediliyordu, tüm izler silinmişti, yaşama ait hiçbir anı kalmamıştı. Motosikleti çalıların arasına gizlediler; peşlerinde kimse olmadığına emin olabilmek için dört bir yanı dolaştılar. Bundan sonra daha rahatladılar, çünkü çevrede hiçbir insan izi yoktu, sadece rüzgara ve otlara yenik düşmüş eski bir kulübe, madenden birkaç yüz metre ötede duruyordu. Çatının yarısını rüzgar uçurmuştu, duvarın biri de toprakta yatıyordu, bitki örtüsü de evin iç duvarlarını kaplamıştı. Los Riscos’a bu denli yakınlıkta böylesine yalnızlık ve terk edilmişlik, onlara tuhaf geldi.

— Korkuyorum, diye fısıldadı Irene.

— Ben de.

Termoslarını açarak sıcak kahvelerinden yudumladılar, bu onların hem bedenlerini, hem ruhlarını rahatlattı. Bütün bunların bir oyun olduğu düşüncesiyle şakalaşarak, başlarına kötü bir şey gelmesinin olanaksız olduğunu, iyi bir ruhun onları koruduğunu söylediler birbirlerine. Ayın aydınlattığı bir geceydi, az sonra yarı karanlığa alıştı gözleri. Kazmayı ve feneri alarak madene yöneldiler. Böyle bir yeri içerden hiç görmemişlerdi; sanki derinlere çökmüş, toprağa batmış bir mağara gibi hayal etmişlerdi şimdiye kadar. Francisco geleneklere göre bir kadının madene girmesinin yeraltı afetlerine yol açacağını anımsattıysa da, Irene böyle bir batıl inanca karşı çıkarak onu her yerde izlemeye kararlı olduğunu söyledi.

Francisco kazmasıyla girişi açmaya koyuldu. Böyle ağır işlere yatkın değildi, kazmayı bile ancak kullanabiliyordu, bu yüzden, işin umduklarından uzun süreceğini anladılar. Kız arkadaşı ona yardım etmeye yeltenmeyerek, bir kayanın üzerine oturdu, esintiden korunmak için hırkasına sarındı. Arada bir tuhaf sesler işitiyorlardı. Buralarda vahşi hayvanlar, daha da kötüsü askerler olmasından korkuyorlardı. Önce hiç gürültü çıkarmamaya çalıştılarsa da bunun olanaksız olduğunu anladılar, çünkü kazmanın kayalara vurunca çıkarttığı ses yakın tepelere çarpıyor, bin kez kırılarak yankılanıyordu. Tabelada yazıldığı gibi burada asker gözetimi olsaydı kaçma olanağı kalmazdı. Daha yarım saat geçmeden Francisco’nun parmakları dondu, avuçları kabardı, ama uğraşması boşa gitmeyerek bir delik açmayı başardı, sonra elleriyle çevresini genişlettiler. Irene ona yardım etmeye başladı ve içeriye sızmaya yetecek bir delik açabildiler.

— Önce bayanlar, diye şaka yaptı Francisco, bir yandan da deliği göstererek.

Yanıt vermektense Irene ona feneri uzattı ve birkaç adım geriledi. Delikanlı boşluğu aydınlatarak başını ve kollarını içeriye soktu. İğrenç bir koku geldi burnuna. Tam vazgeçmeyi düşünürken, daha başlamadan yarıda bırakmanın anlamsız olacağını anladı. Karanlıkta, fenerin ışığı ancak bir bölgeyi aydınlatıyordu; orada dar bir boğaz görünüyordu. Burası hiç de tahmin ettikleri gibi bir yer değildi; dağın damarları içine kazılmış iki dar galeri vardı ve bunların ağızları yıkıntılarla engellenmişti. Maden çıkarıldığı zamanlardan kaldığı anlaşılan tahta kirişler hâlâ duruyordu, madenin çökmemesi için yapılan bu direkler de zamanla çürümüştü; yerlerinde durmaları bile bir mucize gibiydi, sanki bir solukta devrilecek gibiydiler. Bütünüyle içeri girmeden, mağaranın tüm içini feneri dolaştırarak aydınlattı, iyice inceledi. Derken hızla hareket eden bir cisim yüzüne çok yakın geçerek kolundan yürüdü. Şaşırmaktan çok korku yüzünden bir çığlık atan Francisco, feneri düşürdü elinden. Irene dışarıdan onu duydu ve daha korkunç bir şey olduğunu sanarak, onu bacaklarından yakaladı, sarsmaya başladı.

— Ne oldu? diye haykırdı yüreği ağzında.

— Hiç, sadece bir fareydi.

— Gidelim buradan! Bu iş hiç hoşuma gitmiyor.

— Bekle, içeriye bir göz atmak istiyorum.

Francisco, keskin taşlara dikkat ederek içeriye atladı ve dağın ağzında gözden yitti. Irene karanlık galerinin arkadaşını yutuşunu seyretti; içini bir kaygı dalgası sardı, aslında büyük tehlikenin mağaranın içinde değil, dışında olduğunu biliyordu. Yakalanacak olurlarsa, enselerine yiyecekleri bir kurşun onları bu gözden ırak mezara düşürecekti. Bundan çok daha önemsiz nedenlerle öldürülüyordu insanlar. Rosa’nın ona çocukluğunda anlattığı hayalet masalları geldi aklına: Kendini beğenmişleri ürkütmek için aynalara gizlenen şeytanlar, hapsettiği insanları çuvalında taşıyan kara adam, timsah derili, keçi ayaklı köpekler, ellerini çarşafın altına sokup uyuyan çocukları yakalayan, köşelere gizlenmiş iki başlı adamlar ... Bunlar hep karabasanlar gördüren masallardı, ama öyle bir büyüleri vardı ki, Irene bunları dinlemeye bayılırdı, korkudan tir tir titrerdi, gene de kulaklarını tıkayıp gözlerini yummaya çalışarak Rosa’ya anlatması için yalvarırdı, en ufak ayrıntıyı kaçırmamaya çalışırdı; şeytanın çıplak mı olduğunu, kara adamın pis mi koktuğunu, minik köpeklerin canavara dönüşüp dönüşmediğini, iki başlı adamın Meryem Ana’nın resmi olan odalara girip girmediğini sorardı hep. İşte o gece madenin ağzında, Irene gene o korkuları anımsadı, uzun yıllar öncesinde bakıcısının anlattığı masalların yarattığı ürpertiyi hissetti. Sonunda Francisco’yu izlemeye karar verdi, delikten içeri süzüldü; o daha ince ve kıvrak olduğundan, daha kolay girdi. Karanlığa alışması birkaç saniyesini aldı. Koku ona dayanılmaz gibi gelince ölümcül bir zehir soluduğunu sandı. Beline bağladığı çingene eşarbını çıkarttı, yüzünün yarısını bununla örttü. İki arkadaş, geçitlerin ikisini de inceleyerek içeriyi taradılar. Sağdaki, batak bir çamurla örtülüydü. Ötekine ise duvar örülmüştü. En kolay yolu seçerek taşları sökmeye başladılar, toprağı kazmayı deneyerek ilk geçidi açtılar. Burayı açtıkça içerden gelen dayanılmaz koku artıyordu; arada bir başlarını mağaradan çıkartıp temiz hava solumak zorunda kalıyorlardı. Dışarının soğuk havası onları duru bir suyla yüzlerini yıkarmışçasına rahatlatıyordu.

— Biz burada tam olarak ne arıyoruz? dedi Irene ellerinin acıdığını hissettiğinde.

— Bilmiyorum, dedi Francisco ve sessizlik içerisinde çalışmaya devam ettiler, çünkü seslerinin titreşimi bazı çürük şeyleri yerinden oynatıyordu.

Korku her ikisine de egemen olmuştu. Omuzlarının arkasında kalan karanlığa bakıyorlar, derinden gelen fısıltıları, onları izleyen gözleri hisseder gibi oluyorlardı. Eski tahtaların çıtırtısını işitiyor, ayaklarının aralarında dolaşan kemirgenleri görüyorlardı. Hava çok yoğun ve ağırdı.

Irene bir kayayı yakaladı, onu yerinden oynatmaya çalıştı. Biraz çabaladıktan sonra bunu başardı; kaya ayaklarının altına yuvarlandı. Hiç düşünmeden elini içeriye sokan kız o anda müthiş bir çığlık attı ve arkaya döndü. Mağaranın duvarlarında yankılanan sesi öyle korkunçtu ki, kendisi bile tanıyamadı. Francisco’nun göğsüne kapandığı an, delikanlı onu bir duvara dayadı ve tavandan düşen bir kirişten tam zamanında kurtuldular. Ses kesilene, yerden kalkan tozlar inene kadar gözlerini yumup soluk bile almadan, öylece durdular. Sonunda fenerlerini alınca çıkışın serbest kaldığını gördüler. Francisco, Irene’yi bırakmadan ışığı o kayanın koptuğu yere çevirdi ve korku dolu bu madenin ilk korkunç görüntüsü gözlerine çarptı. Bu bir insan eliydi, ya da elden geri kalan bir şeyler...

Francisco, kızı madenden dışarı sürükledi; göğsüne bastırarak, temiz gece havasını birlikte içlerine çektiler. Biraz rahatlayınca termosu alıp Irene’ye kahve uzattı. Francisco bir hastaya verir gibi arkadaşına kahvesini içirdi, saçlarını okşadı, sonra ona, belki de aradıklarını bulduklarını, o elin belki de Evangelina’ya ait olduğunu, gene de gördüklerinin korkunç bir şey olmadığını, dayanılmaz bir görüntüyse de onlara bir zarar vermeyeceğini söylemeye çalıştı. Bu sözler, kıza anlamsız da görünse, arkadaşının ses tonu ona bir ninni gibi yatıştırıcı geldi. Çok sonra, daha rahatladıkları zaman Francisco, işi bitirmesi gerektiğini söyledi.

— Beni burada bekle. Madene birkaç dakikalığına döneceğim. Burada yalnız kalabilir misin?

Genç kız, sessizce kabul etti ve bir çocuk gibi yüzünü dizlerinin arasına saklayarak düşünmemeye, görmemeye, duymamaya, solumamaya çalıştı; az sonra arkadaşı fotoğraf makinesini aldı, kızın eşarbı ile yüzünü örttü ve yeniden o mezara girdi.

Francisco oradaki taşları sökmeyi, toprağı eşelemeyi bitirince, Evangelina Ranquileo Sánchez’in bedenini gördü. Saçlarının renginden tanıdı onu. Çıplaktı, üzerinde bir panço ve geceliğe benzer bir şey vardı. Öylesine çürümüş, bozulmuştu ki, kurtlar, solucanlarla kaplı kızı görünce, Francisco kusmamak için kendini zor tuttu ve çalışmayı sürdürdü; aslında kolay yılgınlığa kapılan biri değildi; mesleği gereği çok ceset görmüştü, midesini de denetim altında tutabilirdi, ama şimdiye dek böylesine bir görüntü çıkmamıştı karşısına. Çevresindeki pislik, insanın içine işleyen koku ve korku, onu altüst etmeyi sürdürüyordu. Artık soluk alamaz olmuştu. Aceleyle birkaç fotoğraf çekti, ne ışığa, ne uzaklığa, ne de kareye oturtmaya özen göstermeyerek bitirdi işini, çünkü flaşın her patlamasında aydınlanan görüntü, içini bir kez daha kaldırıyordu. İşini tamamlayınca bu mezardan kaçtı.

Temiz havaya çıktığında makinesini ve fenerini bırakıp yere çöktü, yüzünü toprağa dayayarak, midesinin kasılmalarını denetim altına almaya çalıştı. İğrenç koku üzerine yapışmıştı, gözbebeğine Evangelina’nın o görüntüsü takılıp kalmıştı. lrene ayağa kalkmasına yardım etti.

— Şimdi ne yapacağız?

— Madeni kapatalım, sonra bakarız. Francisco biraz yatıştıktan sonra bunları söyleyebildi.

Aynı taşlarla madenin ağzını kapattılar, sinirden titreyerek işlerini bir an önce bitirdiler; sanki içerdekileri böylece örtebileceklerini, yaşadıklarını gömeceklerini; gerçeği bilmedikleri ana dönebileceklerini; bu bulduklarından önceki aydınlık gerçeğe kavuşabileceklerini sanarak didindiler. Francisco, arkadaşının elinden tuttu ve onu tepede görülen ve tek sığınak olan o kulübeye sürükledi.

Ilık bir geceydi. Solgun ışıkta köyün çizgileri, dağların profili ve karanlığa sarmalanmış büyük okaliptüsler seçiliyordu. Kulübe, topraktan doğal bir bitki gibi yükselen tepenin üzerinde, bu yarı karanlıkta ancak görülebilen bir yerindeydi. Madenden sonra, evin içi gençlere bir yuva kadar iç açıcı geldi. Otların üzerine oturarak bir köşeye sokuldular, bembeyaz ayın parladığı gökyüzünü seyretmeye koyuldular. lrene başını Francisco’nun omzuna dayadı, içindeki kederi ağlayarak boşalttı. Delikanlı onu kollarıyla sardı, böylece uzun bir süre, belki de saatler boyunca oturdular, bu sessizlik içinde, gördüklerinden sıyrılmak, bundan sonra dayanmak zorunda kalacakları şeyler için güç topladılar. Hafif esintiyle kımıldayan yaprakların hışırtısına kulak verdiler, yakınlarındaki gece kuşlarının ötüşlerini, tarlalarda koşan tavşanların ayak seslerini dinlediler.

Francisco’nun ruhunu daraltan o düğüm yavaş yavaş çözüldü. Göğün güzelliğinin, toprağın yumuşaklığının, kırların baygın kokusunun, Irene’nin kendi bedenine dayanarak atan yüreğinin sesinin tadına vardı. Kızın bedeninin çizgilerini, koluna dayadığı başının boynuna dolanan saçlarının buklelerini, kendi beline dayanan o belin inceliğini ve teni kadar yumuşak dokulu ipek gömleğinin hissini fark etti. Onu tanıdığı günü anımsadı. O gün kızın gülüşü aklını başından almıştı. O andan beri seviyordu Irene’yi. Onları bu mağaraya sürükleyen bütün çılgınlıkların nedeni, kızın sadece kendine ait olduğu şu mutlu ana ulaşabilmek içindi belki. İçindeki arzuyu ağır ve ısrarlı bir dalga gibi hissetti. Zaman göğsünde durdu, yüreği çılgınlar gibi atmaya başladı. Onun nişanlısını, Beatriz Alcántara’yı, belirsiz kaderini ve aralarındaki tüm engelleri unuttu. Irene onun olacaktı. Çünkü dünyanın kurulduğu andan beri bu böyle yazılıydı.

Irene, delikanlının, solumasındaki değişimi fark etti, başını kaldırıp ona baktı. Ayın güzelim ışığında her ikisi de ötekinin gözlerinde aşkı keşfetti. Irene’nin sıcacık yakınlığı Francisco’yu sevecen bir pelerin gibi sarıyordu. Francisco gözlerini yumdu, onu kendine çekerek dudaklarını araladı, uzun, yakıcı bir öpücükle; bütün umutların bileşimi olan, ona vaatlerde bulunan, ölüme karşı koyan bir öpücükle kızı öptü, onu okşadı. Irene’nin ağzını ağzına aldı, onun tükürüğünü emdi, onun soluğunu içine çekti; bu anı ölene dek uzatabilmek için, içinde boranlar yaratan bu duygularının kölesi olarak, şimdiye dek sadece bu gece için yaşadığını düşündü; bu kadının varlığının derinliğine giderek daha çok battığını hissetti. Irene bal ve gölgeydi; Irene bembeyaz kağıttı, şeftaliydi, köpüktü; "Ah Irene, kulaklarının sarmalı, boynunun kokusu, ellerinin güvercini. Irene, bu aşkı hissetmek, ikimizi de aynı alevlerde yakan bu tutkuyu yaşamak, uyanıkken seni düşlemek, uyurken seni arzulamak, hayatım benim, kadınım benim, Irene’m benim." Daha başka neler söyleyebileceğini bilmiyordu, ne de kızın kendi kulağına, bir çağlayan gibi akan sözlerinde, o iç çekmeler ve hıçkırmalar arasında neler söylediğini anımsayamıyordu. Bunlar severek sevişen insanların sözleriydi.

Aklını başına topladığı anda Francisco, onunla topraklarda yuvarlanmanın, içindeki arzunun kölesi olarak kızın giysilerini yırtmanın doğru olmayacağını hissetti. Gecenin çok kısa olduğundan, insanın aklını başından alan bu aşkı yaşamak için gereken yaşamın da böyle kısa olduğundan korkuyordu. Yavaşça ve biraz da titreyen elleri yüzünden beceriksizce, kızın gömleğinin düğmelerini birer birer çözdü, kol altlarının ılık çukurunu, omuzlarının eğimini, küçük göğüslerini, motosiklet üzerinde giderlerken sırtında hissettiği o meme başlarını keşfetti; sonra onu kollarının arasına gömerek, unutulamayacak bir öpüşle öptü. Ellerinin ayalarında iki sıcak ve gizli kırlangıç yuvalandı, genç kızın ay ışığı mavisi teni bu temasla ürperdi. Francisco onu ayağa kaldırdı, kendisi dizlerinin üzerindeydi, onun göğüsleri arasındaki gizli ateşi, ağaç, badem ve tarçın kokusunu aradı; onun sandaletlerinin bağcıklarını çözdü ve masum ve hafif olarak düşlediği o çocuk ayaklarını bulup okşadı. Fermuarını açıp onun pantolonunu indirdi; kızın karnının duru gölgesini, belinin kıvrımını, ateşli parmaklarıyla çizdiği sırt çizgisinin uzunluğunu, altın renkli tüylerle kaplı önünü buldu. Onu sonsuzluğun karşısında çıplak gördü, dudaklarıyla onun yollarını aştı, kendi coğrafyası için gerekli haritasını çizebilmek için derinliklerine indi, tepelerine tırmandı, vadilerini geçti. Derken kız da yere çömeldi, başını her oynatışında bukleleri sırtında dans ediyor, gecenin karanlığına karışıyordu. Francisco da giysilerinden soyunduğu zaman o ilk sırdan önceki ilk erkek ve ilk kadın gibiydiler. Başkalarına yer yoktu burada, dünyanın tüm çirkinliği uzaktaydı, şimdi sadece bu birlikteliğin ışığı parlıyordu.

Irene şimdiye dek hiç böyle sevmemişti, kendini böylesine sınırsızca bırakışı, korkusuzca teslimiyeti tanımıyordu. Bunca haz tattığını, böylesine karşılıklı ve derin bir iletişim kurduğunu anımsamıyordu. Sersemlemiş bir durumda, arkadaşının bedeninin bu yeni biçimini, sıcaklığını, tadını, kokusunu tanımaya başlıyor, karış karış keşfediyordu. Şimdiye dek duyuları hiç böyle bir şölen yaşamamıştı. Al beni, sahip ol bana, sarıl bana, çünkü ben de seni alıyorum, seni sahipleniyorum, sana sarılıyorum. Teninin kokusunu içine çekerek yüzünü onun göğsüne bastırdı, ama delikanlı seyretmek için kaldırdı bu yüzü. Gözlerin kara ve parlak aynasında paylaşılan bu aşkın büyüsünü gördü. Birbirini izleyen adımlarda asla sona ermeyecek bir ayine başladılar. Genç kız, onu sahiplendi, onun özel bahçelerine dalarak, karşısındakinin her hareketini sezinleyerek, aynı hedefe doğru ilerleyerek kendini terk etti. Francisco bütün mutluluğuyla gülümsedi, çünkü ilk gençliğinden beri düşlerini kurduğu kadını, uzun yıllar boyunca aradığı gövdeyi bulmuştu: "Arkadaşı, kardeşi, sevgilisi, yoldaşıydı o. Uzun uzun, acele etmeden, gecenin huzuru içinde bu kadını yaşadı, hazzı esenleyerek, kendini ona terk ettiği anda onu sahiplenerek sevdi onu. Çok sonraları, kızın bedeninin hassas bir saz gibi titreştiğini duyduğunda, kızın dudaklarından onu beslemek için derin bir soluk çıktığında, belinde müthiş bir patlama oldu ve bu selin gücü onu yere yıktı, Irene’yi mutlu denizlerin dalgasına gömdü.

Dingin bir dinlenmeye, birbirlerine sarılarak daldılar, aşkı dolu dolu hissettiler, aynı ritmle soluyarak, aşk onları yeniden sarmalayana dek yattılar. Sonra, kız, onun kendi bedeni içinde yeniden büyüdüğünü hissetti ve onun dudaklarını bularak sonsuza dek öptü. Aşklarına tanık olan gökyüzü, bedenlerini çizen taşlar, saran tozlar, sonsuz bir ateşle ödüllendirilerek, müthiş bir tutkuya esir düşerek, ruhları iniltiler ve terler arasında eriyene dek seviştiler, sonunda kolları, dudakları kenetlenerek öldüler, aynı düşü görerek uyudular. Yeni ve sonsuz bir yolculuğa başlamışlardı artık.

Sabahın ilk ışıkları ile uyandılar. Kuşlar ötüşüyordu, bu bedenlerin ve ruhların kavuşması onları da çılgına çevirmişti. İşte o zaman madendeki cesedi anımsadılar ve gerçeklik duygusuna geri döndüler. Paylaştıkları bu aşkın verdiği cesaretle, ama hâlâ şaşkın ve titrek bir halde giyindiler, motosiklete atladılar, Ranquileolar’ın evine doğru yola çıktılar.

Çamaşır tahtasına eğilmiş olan kadın, elindeki kıl fırçayla ovarak çamaşırlarını temizlemeye uğraşıyordu. Çamurlara batmamak için iri ayaklarını bir tahtaya basmış, ağır elleri enerjik bir biçimde çamaşırları çitiliyor, sıkıyordu, sonra bunları bir kovada biriktiriyor, ilerdeki dereye, akarsuda durulamak üzere götürüyordu. Yalnızdı, çocuklar bu saatte okulda oluyorlardı. Yaz mevsimi, çeşit çeşit yemişleri, renk renk çiçekleri, ağır öğlen sonrası sıcakları ve rüzgarın savurduğu beyaz mendiller gibi dört bir yanda uçuşan kelebekleriyle yavaş yavaş kendini gösteriyordu. Kuş sürüleri tarlalara üşüşüyor, onların cıvıltıları, arıların vızıltısına karışıyordu. Digna bunların hiçbirini görmüyor, duymuyordu, ellerini dirseklerine kadar suya gömmüş, kendi işi olmayan hiçbir şeye dikkatini vermeden didiniyordu. Motosikletin gürültüsü ve köpeklerin koro halinde havlamaları dikkatini çekince bakışlarını işinden kaldırdı. Gazeteci kız ile yanından hiç ayrılmayan fotoğraf makineli arkadaşını gördü, gençler köpeklere kulak asmadan avluda yürüyorlardı. Ellerini önlüğüne kuruladıktan sonra gülümsemeksizin onlara doğru ilerledi, çünkü daha onların gözlerine bakmadan kötü haberi sezinlemişti. Irene Beltrán ona çekingence sarıldı, aklına gelen tek avutma biçimi buydu. Anne, hemen anladı. Bunca acıya alışan kadının gözlerinde yaş yoktu. Dudaklarını çaresizce büzdü, içini çekti. Bu güçsüzlüğünü gizlemek ister gibi öksürdü, alnına düşen bir bukleyi kaldırarak gençleri eve davet etti. Üçü masanın çevresine oturdular, birkaç dakika sessizlik içerisinde beklediler, Irene gerçeği anlatacak söz bulamıyordu.

— Sanırım onu bulduk... diye mırıldandı.

Ve ona ayrıntılara girmeden, dehşet verici tanıklıklarını anlatmadan madende gördüklerini söyledi, gene de o kalıntıların bir başka insana ait olabileceği olasılığını da açıkta bıraktı. Digna bu olasılığı o anda aklından sildi. Kızını götürdükleri o geceden beri yüreğine çöken ağırlık yüzünden, mağarada yatanın kendi kızı olduğunu biliyordu. Bunca yıl süren diktatörlük, insanların böyle şeylere inanmalarını kolaylaştırmıştı.

— Alıp götürdükleri insanları asla geri getirmiyorlar, dedi.

— Bunun siyasetle hiçbir ilgisi yok, bayan; bu adi bir cinayet, diye araya girdi Francisco.

— Aynı şey. Onu Teğmen Ramírez öldürdü, o da bu yasanın bir adamı, elden ne gelir ki?

Irene ile Francisco da ondan kuşkulanıyorlardı. Evangelina, onu askerlerinin önünde küçük düşürmüştü. Belki de onu birkaç gün alıkoymak üzere götürmüştü, ama tutsağının kırılganlığını hesaplamamıştı; onu cezalandırayım derken eli fazla ağır kaçmıştı. Sonra da öldüğünü fark edince götürüp onu madene gömmeye ve kayıtlarda tahrifat yapmaya karar vermişti.Ama bunlar sadece varsayımdı. Bu gizin kaynağına varmak için çok uzun bir yol geçmek gerekiyordu. Gençler ellerini yüzlerini kanalın suyunda yıkarlarken, Digna onlara kahvaltı hazırladı. Ateşi canlandırmak, suyu kaynatmak, tabakları fincanları hazırlamak o kadar alışık olduğu işlerdi ki, kederini gizleyebiliyordu. Kendi heyecanlarını göstermekten çok utanırdı.

Sıcak ekmeğin kokusunu duyan Irene ile Francisco dünden beri yemek yemediklerini, ne kadar aç olduklarını anımsadılar. Yavaş yavaş yediler. Birbirlerine dikkatle bakıyorlar, az önce yaşadıkları o şöleni anımsayıp gülümsüyorlar, birbirlerine dokunuyorlardı. Onları sarmalayan bu trajediye rağmen bencil bir huzur içindeydiler. Kendilerini her türlü kötülükten uzak, bu yeni aşkın büyüsü sayesinde korunmada sayıyorlardı.

— Pradelio’yu uyaralım, kardeşini aramaktan vazgeçsin, dedi Irene.

— Dağa ben çıkarım. Beni burada bekle, hem dinlenir, hem de Digna’la arkadaşlık edersin, diye karar verdi Francisco.

Yemeğini bitirdikten sonra arkadaşını öptü, motosikletiyle uzaklaştı. Yolu anımsıyordu; şaşırmadan atları bıraktıkları ağaçlara kadar vardı. Motosikletini ağaçların arasına gizledi, tırmanmaya başladı. Fazla dolaşmadan sığınağı bulma konusunda yön yeteneğine güveniyordu, ama bunun pek de kolay olmayacağını zaman geçmeden kavradı, çünkü bugünlerde doğanın görüntüsü değişmişti. Yazın ilk sıcakları bitkileri yakmaya, toprağı çatlatmaya başlamıştı. Renkler solgun ve ölgündü. Francisco aklında tuttuğu o nirengi noktalarını bulamadı ve kendini içgüdüsüne bıraktı. Ne var ki yarı yolda, hedefi yitirdiğinden emin olarak kaygıyla durdu, sanki kaçıncı seferdir aynı yerden geçiyordu. Son günlerde yaşadığı heyecanların da birikmesiyle bitkin düşmüştü; dün gece madende yaşadıkları da onu altüst etmişti. Sinirlerine yenik düşüp saldırganlaşmak istemiyordu. Şimdiye dek gizliden yürüttüğü çalışmalarında tehlikelere ve risklere alışıktı, ama hep ayrıntılı, titiz önlemler almıştı. Sürprizlere alışık değildi. Gene de artık planlar yapmanın boşuna olduğunu, çünkü yaşamının bir kaosa sürüklendiğini görüyordu. Şiddetin, sıkıştırılmış gaz gibi havada sürekli asılı olduğunu hissetmeye alışıktı, tek bir kıvılcım, ortalığı her an yangına çevirebilirdi; ama pek çok değişik olayda olduğu gibi şimdi bunu düşünmemeye çalışıyordu. Varlığını belli bir olağanlığın sınırları içinde düzenlemeye uğraşıyordu. Ama orada dağın tepesinde, yapayalnızken, görünmez bir sınırı geçtiğinin, artık yeni ve korkunç bir boyuta girdiğinin bilincine varmıştı.

Öğlene doğru sıcak dayanılmaz bir hal aldı. Altına sığınılacak tek bir bitki yoktu. Kayalar arasındaki bir çıkıntıdan yararlanarak biraz dinlenmek üzere oturdu, yüreğinin atışlarının yavaşlamasını bekledi. Bu Allah’ın cezası yerden sonsuzluğa yuvarlanmadan inmeliydi. Alnındaki teri kuruladı, kendini fazla yormadan, daha yavaş, daha çok dinlenme payı bırakarak tırmanmayı sürdürdü. Sonunda minicik bir akarsuya rastladı, derin bir nefes aldı, çünkü bu suyu izleyerek bile Pradelio Ranquileo’ya ulaşabileceğini biliyordu. Boynunu ve başını ıslattı, teninin yanmasını durdurmaya çalıştı. Son metreleri de tırmandı ve akarsuyun kaynağını buldu, sonra çalıların arasındaki mağarayı aradı. Yüksek sesle Pradelio’ya seslendi. Yanıt veren olmadı. Onun oturduğu yer kuruydu, toprak eşelenmişti ve her yer eski bir kil rengine bürünmüştü. Bir iki dalı çekerek mağaranın ağzını açtı, içeri girmeden de buranın boş olduğunu anladı. Çevreyi de araştırdıysa da hiçbir ize rastlayamadı; delikanlının birkaç gün önce buradan ayrıldığını, ne bir yiyecek, ne de toprakta bir iz bırakmadığını gördü. Mağaranın içinde birkaç boş teneke kutuyla birkaç çizgi roman vardı. Onun bir zamanlar burada kaldığını kanıtlıyordu bunlar, o kadar. Askeri düzene alışık bir insandan bekleneceği üzere bunlar da belli bir biçimde terk edilmişlerdi. Bu değersiz şeylerin arasında bir iz aradıysa da, bir mesaj bulamadı. Şiddet kullanıldığını belirten bir iz yoktu, demek ki askerler onu ele geçirememişlerdi; zamanında buradan inebilmişti, belki de vadiye gitmişti; bölgeden uzaklaşmaya çalışmıştı, kimbilir belki de dağlarda yeni bir serüvene atılarak, sınırı aşmayı denemişti.

Francisco Leal, mağarada oturdu, çizgi romanları karıştırdı. Bunlar cep kitabı boyutunda, kaba saba resimli, kullanılmış kitaplar dükkânından ya da gazete bayilerinden satın alınan türden kitaplardı. Pradelio Ranquileo’nun entelektüel beslenme yöntemi karşısında gülümsedi: Yalnız kovboy, Popalong Cassidy ve Batı’nın öteki kahramanları; adaletin efsanevi koruyucuları; güçsüzleri kötülerden koruyan kahramanlar... Bir önceki görüşmelerinde, delikanlının belindeki silahla nasıl gururlandığını anımsadı. Tabanca, fişeklik, çizmeler, çizgi roman kahramanları ile onun ortak noktalarıydı; onu kimliksiz bir insandan, yaşamın ve ölümün efendisine dönüştürüyor, böylece bu dünyada bir yeri oluyordu. Bunlar senin için çok önemliydi Pradelio, bunları elinden aldıkları zaman sadece masumluğunun inancı ve kurtulma umudu seni ayakta tuttu. Seni bir gücün olduğuna inandırdılar, kışlanın hoparlörleri bütün gün beynini yıkadılar, sana vatan adına emrettiler, üzerine belli bir suç dozu yapıştırdılar, böylece sen ellerini yıkayıp çoban geçmişine geri dönemez oldun, zavallı Ranquileo.

Mağaranın içinde otururken, Francisco Leal, kendi eline ilk kez bir silah aldığı günü anımsadı. İlk gençliğini, fazla heyecanlar yaşamadan, siyasi militanlıktansa edebiyatla uğraşarak geçirmişti; evdeki kaçak baskı makinesine ve babasının siyasi konuşmalarına bir tepki olarak böyle yapmıştı. Gene de liseyi bitirince, devrim ateşi onda da yanmaya başlamıştı. Genellikle belleğinde gerilere dönmüş, şiddetin büyüsünü araştırmış, savaşa ve ölüme insanları böylesine tutkuyla sürükleyenin ne olduğunu sormuştu. Gencecik bazı savaşçılarla güneye gittiğinde on yedi yaşındaydı; belli bir kampta eğitim görecekler, bir yerlerdeki büyük yürüyüşe katılacaklardı. Bir tüfektense, bir dadıya daha çok gereksinmesi olan yedi sekiz genç, kendilerinden üç yaş daha büyük bir önderin peşine takılmışlardı. Francisco, Mao’nun kuramlarını Latin Amerika’da yerleştirmek sevdasında değildi, çünkü Mao’yu okumamıştı bile, onu buralara sürükleyen, bir serüven heyecanıydı. Bir erkek olduğunu kanıtlamak için bir gece evdekilerle vedalaşmadan çıkmıştı yola. Cebinde bir kâşif bıçağı, bir çift yün çorap ve şiirlerini yazacağı bir defter vardı. Ailesi onu polis yardımıyla bile aramıştı; sonunda izini bulduklarında bu duruma razı olamamışlardı. Profesör Leal, ağzını kapamış, melankoliye gömülmüş, ona açıklamada bulunmadan evden ayrılan oğluna karşı bir kırıklık hissetmişti. Annesi ise Lourdeslu Meryem giysisini giyerek Tanrı’ya en sevdiği oğlunu geri göndermesi için yakarmıştı. Onun gibi dış görünümüne önem veren, modaya göre eteklerini kısaltıp uzatan, pililer yapıp söken bir kadın için bu büyük bir özveri demekti. Baba, ilk başlarda pedagojik yöntemleriyle, sükûnetle beklemeye karar vermişti, ama karısını beyaz Lourdes giysisi ve mavi kemeriyle görünce sabrı taşmıştı. Kendini tutamayarak, karısının sırtındaki giysiyi yırtmış, evden çekip gitmekle onu tehdit etmiş, ülkeden ve Amerika’dan da gideceğini sözlerine eklemişti. Sonra kederini ve öfkesini yüreğine gömerek kayıp oğlunu aramaya çıkmıştı. Günlerce eşeklerin geçtiği patikaları aşmış, karşısına çıkan herkesi sorgulamış, köyden köye, dağdan dağa giderken öfkesi katlanmış, oğluna gününü göstereceğini planlamıştı. Sonunda birisi ona ormanlarda silah sesleri işitildiğini söylemiş, buradan gelen gençlerin tavuk çaldıklarını, yiyecek dilendiklerini anlatmıştı, ama hiç kimse bunun ülkedeki ilk devrim denemeleri olduğuna olasılık vermemişti, onların Hindistandakiler gibi dini bir tarikat olduklarını, şimdiye dek buralarda böyle şeylere tanık olunmadığını anlatmışlardı. Bu veriler Profesör Leal’e yetmişti ve genç savaşçıların kampını bulmuştu. Üzerlerindeki yırtık, kirli giysilerini, uzun saçlarını, konserve fasulye ve bayat sardalye yediklerini, ellerinde birinci savaştan kalma silahlarını, yüzlerinde ve bedenlerindeki böcek sokmalarını görünce bütün öfkesi geçmiş, ruhunda egemen olan o acıma hissi kaplamıştı yüreğini. Disiplinli bir siyasi militanlık, ona şiddetin ve terörizmin stratejik bir yanlışlık olduğunu öğretmişti; özellikle sosyal değişimi başka türlü araçlarla da elde etmenin olası olduğu böyle bir ülkede bu yersizdi. Bu silahlanmış delikanlıların en ufak bir başarı şansları yoktu. Bu gençler sadece orduyu öfkelendirip üstlerine çekebilirlerdi, o kadar. "Devrim," derdi, "uyanan, kendi haklarının bilincine varan, kendi gücünü tanıyan bir halkça yapılır; özgürlüğünü seçen insanlar yürümeye başlarlar ve bunu elde ederler, yoksa savaşçılık oynayan yedi kentli çocuğun yapacağı iş değildir bu."

Francisco bir gölgeliğe oturmuş, su ısıtırken, ağaçların arasından kim olduğu anlaşılmayan biri belirdi. Koyu renk kostümlü, kravatlı, üstü başı toz içinde, giysisine dikenler takılmış, sakalı üç gündür tıraş edilmemiş yaşlı bir adamdı bu. Saçları da karmakarışık olan bu yaşlının elinde küçük kara bir valiz, öteki elinde de baston niyetine kullandığı bir dal parçası tutuyordu. Çocuk şaşkınlıkla ayağa fırladı, çevresindeki arkadaşları da kalkıverdiler. Francisco işte o anda karşıdan gelenin kim olduğunu anladı. Babasını parlak gözleriyle, hatip sesiyle, iriyarı biri gibi anımsıyordu, şu karşısındaki bitkin, kederli, topallayarak yürüyen, omuzları çökük, ayakkabıları tozlu adamın o olacağı aklına gelmezdi.

— Baba! hıçkırıkları sesini bölmeden bu kadarını söyleyebilmişti.

Profesör Leal, elindeki derme çatma bastonu ve valizini atarak, kollarını açmıştı. Oğlu oturduğu yerden sıçramış, şaşkınlıkla olan biteni seyreden arkadaşlarının arasından koşarak babasıyla kucaklaşmıştı, bir yandan da artık babasından daha uzun boylu ve daha iri olduğundan, başını onun göğsüne gömemeyeceğini düşünüyordu.

— Annen seni bekliyor.

— Geliyorum.

Delikanlı eşyalarını toparlarken, Profesör, oradaki öteki çocuklara bir söylev çekme fırsatını bulmuştu; bir devrim istiyorlarsa, bunu belli kurallar içinde yapmalarını, öyle kendiliğinden bir devrim uydurulamayacağını anlatmıştı.

— Biz uydurmuyoruz, biz Pekinliyiz, dedi biri.

— Siz delisiniz. Çinlilere uyan, bize uymaz ki, dedi Profesör, bilgili bir ses tonuyla.

Daha sonraları bu gençler dağlara, ormanlara yayıldılar. Amerikan tarihinin unuttuğu köylere kurşun ve Çin kökenli bildiriler dağıttılar. Profesör, oğlunu kamptan uzaklaştırırken bunu düşünemezdi bile. Geride kalan çocuklar birbirlerine sarılarak uzaklaşan o iki kişiyi izledikten sonra, şöyle bir omuz silkmekle yetindiler.

Eve dönmek üzere trenle giderlerken babası sessizce Francisco’yu izlemişti. İstasyona vardıklarında ise, yüreğinde biriktirdiği o birkaç sözcüğü oğlunun yüzüne fırlatıvermişti:

— Umarım bu bir daha yinelenmez. İlerde annenin döktüğü her gözyaşını sana ödeteceğim. Anlaşıldı mı?

— Evet, baba.

Eninde sonunda, Francisco da evine dönmekten mutluydu. Bir süre sonra savaşçılık hayallerinden iyice sıyrılarak psikoloji çalışmalarına gömüldü, illüzyon oyunları, birbiri içine gömülü düşünceler, bunların tekrar içinde saklandıkları düşünceler gibi çalışmalara ağırlık verdi. Okulda aynı zamanda edebiyat dersleri de alıyordu ve onu Latin Amerikalı yazarların yapıtları büyülüyordu. Okudukça, yaşadığı ülkenin sadece bir minyatür olduğunu, coğrafi haritada bir lekeden başka bir şey olmadığını, bütün gelişmelerin yüzyıllarca gecikmelerle ancak vardığı bu uçsuz bucaksız anakara üzerinde, uraganların, depremlerin, denizler kadar geniş ırmakların güneş ışığının giremediği sık ormanların ülkesinde yaşadığını, toprağında hâlâ mitolojik hayvanların bulunduğu dünyanın yaratıldığı ilk günden bu yana değişmeden kalmış insanoğlunun burada barındığını, dünyanın her yöresinden kopuk kalmış bu ülkede insanların bir büyünün işareti olarak alınlarında bir yıldızla doğduğunu, burada esen havanın bir tül kadar hafif, çöllerin ıssız, ormanların gölgeli ve vadilerin sessiz olduğunu öğrendi. Burada, şiddet potasında her türlü ırk birbirine karışmıştı: Başlarında tüyleriyle Kızılderililer, uzak cumhuriyetlerden gelen yolcular, gezgin Zenciler, elma sandıklarının içinde gelmiş kaçak Çinliler, karışık Türkler, ateş gibi kızlar, rahipler, peygamberler ve tiranlar birbirlerinin yanında yaşamayı sürdürüyorlardı; her türlü tutkunun peşine düşüp bu topraklara ayak basmış her canlı ve her hayalet bir aradaydı. Şekerpancarı tarlalarında, kalay ve gümüş madenlerinde ateş içinde yanan, acı çeken, suyun altında inci ararken yitip giden ya da ancak hapiste de olsa ayakta kalabilen Amerikalı kadın ve erkekler her yandaydı.

Francisco, çalışmaları sona erdiğinde, yeni deneyimler edinmek üzere yurtdışında kursa gitmeye karar vermişti. Bu ana babasını biraz ürkütmüştü, ama gene de ona paraca destek vermeye hazır olduklarını söylemişlerdi, yalnız başlarına yolculuk eden gençleri bekleyen tehlikeler hakkında ona hiçbir şey söylememe konusunda da hassas davranmışlardı. Birkaç yılını yurtdışında geçiren Francisco, sonunda bir diploma ve iyi derecede İngilizce’yle dönmüştü. Yaşamını kazanabilmek için bir lokantada bulaşıkçılık yapmış, göçmen mahallelerinde eğlencelerde küçük bir ücret karşılığında fotoğraflar çekmişti.

Bu dönem içerisinde kendi ülkesinde, siyasi bir canlılık yaşanmaktaydı; o ülkesine döndüğü günlerde sosyalist bir aday seçimleri kazanmıştı. Pek çok kötümser öngörüye ve engelleme çabasına karşın, sosyalist önder, Kuzey Amerikalı büyükelçinin şaşkınlık dolu bakışları içerisinde başkanlık koltuğuna oturmuştu. Francisco, babasını hiç bu kadar mutlu görmemişti.

— Gördün mü oğlum? Senin silahına gerek yoktu.

— Sen bir anarşistsin baba. Senin partin değil ki hükümette olan, diye alay ediyordu oğlu onunla.

— Bunlar boş sözler. Önemli olan şu ki, güç artık halkın eline geçti; kimse bunu onun elinden alamaz.

Her zamanki gibi bunlar da hayal oldu. Askeri darbe günü, babası, isyankar bir avuç insanın ayaklandığını, anayasaya ve cumhuriyete sadık ordunun onları hemen bastıracağını sanmıştı. Tuhaf yöntemlerle, diktatörlüğe karşı savaş veriyordu. Baskının doruk noktasına ulaştığı, stadyumların ve okulların binlerce siyasi tutukluya hapisane olarak kullanıldığı o günlerde Profesör Leal, mutfağındaki baskı makinesinde bazı afişler basmış, genel postanenin en üst katına çıkarak bunları sokağa atmıştı. Hoş bir esinti vardı ve amacı başarıya ulaşmıştı, çünkü afişlerinden bazıları savunma bakanlığının avlusuna inmişti. Manifestosunda tarihsel ana uygun bazı görüşler yer almaktaydı:

Askeri eğitim, en basit erden, en yüksek rütbeli subaya dek insanları sivil topluma ve halka düşman kılar. Askerler, üniformaları ve bütün o aşamaları gösteren gülünç süslemeleri ile varlıklarının her yönüyle çocuksu aptallıklar taşımaktadırlar; onları toplumdan uzak tutan o tehditkarlıkları olmasa görüntüleriyle bir palyaçodan farksızdırlar. O giysiler ve çocuksu törenler arasında tüm yaşamları, insan canına kıymak konusunda eğitim almakla, dünyayı yakıp yıkmayı öğrenmekle geçer; bunlarsa insanlık onurunu yitirmemiş insanlar için son derece aşağılayıcı durumlardır. Beyinleri yıkanmamış olsa, bunu bir övünç kaynağı yapmak onları utançtan yerin dibine geçirebilir. Edilgen bir uyum, onların en büyük erdemleridir. Despotik bir disiplin altında-özgürce davranan herkesten korku duyarlar. Kendilerinin de kurbanı oldukları o aptalca düzeni güç kullanarak halka uygulamaya kalkışırlar.

Halktan nefret etmeden askerlik görevini sevmeye olanak yoktur.

-BAKUNİN

Profesör Leal, bu manifestoyu havaya saçmadan önce bir kez daha düşünseydi, ya da daha deneyimli birine danışsaydı, onları elinden atmadan tutuklanabileceğini bilirdi. Ne var ki anarşi onun ruhuna işlemişti ve planlarından kimselere söz etmemişti... Karısı ve oğulları, olan biteni yirmi beş saat sonra basın, radyo ve televizyon askeri bir bülten yayınladıklarında ve babaları bunu albümüne koymak üzere kestiği zaman öğrendiler.

19 NO.LU DUYURU

1.Silahlı Kuvvetler’in her türlü bildiri dağıtımını yasakladığı yurttaşlara duyurulur.

2.Silahlı Kuvvetler’in kutsal onuruna dil uzatan bildiriyi imzalayan yurttaş Bakunin, bugün saat 16.3O’a kadar kendi arzusu ile Savunma Bakanlığı’na başvurmalıdır.

3.Başvurmaması, yönetimi elinde bulunduran komutanların gerekli gördükleri adımları atmaya izin vermesi anlamına gelmektedir.

Aynı gün üç Leal kardeş, babalarının bu tutkulu idealizmi sonucunda bir tuzağa düşmemesi için mutfaktaki baskı makinesini yok etmeye karar verdiler. O ana kadar babalarını huzursuz edecek hiçbir davranışta bulunmamaya çalışmışlardı. Hiç kimse ona hükümete karşı örgütlerdeki çalışmalarını anlatmamıştı, ama gene de José, bazı rahipler ve rahibelerle gözaltına alındığında, Profesör Leal’in elinde bir pankartla kentin alanına oturmasını engelleyememişlerdi: Şu anda oğluma işkence ediyorlar yazılıydı elindeki karton pankartta. Eğer Francisco ve Javier zamanında yetişip onu oradan götürmeselerdi, babaları, üzerine bir bidon benzin döküp onu seyredenlerin gözü önünde kendini yakmaya karar vermişti.

Francisco, bazı sığınmacıları bir sınırdan çıkartan, öteki sınırdan da dayanışmaya bağlı örgüt üyelerini içeri alma işini düzenleyen bir ekiple ilişki içerisindeydi. Gizlenen sığınmacılara yiyecek ve ilaç alabilmek için para toplama ve dağıtma işlerini yürütüyor, rahiplerin ayakkabılarına ya da oyuncak bebek peruklarına gizlenmiş haberleri yurtdışına göndermek üzere topluyordu. Neredeyse olanaksız sayılabilecek birkaç görevi başarıyla sonuçlandırmıştı: Siyasi polisin arşivlerinin bir bölümünün fotoğraflarını çekmiş ve işkencecilerin nüfus kağıtlarının mikrofilmlerini hazırlamış ve günün birinde bunların adaleti yerine getirmede kullanılacağını düşünmüştü. Bu gizini bir tek José biliyordu, o da hiçbir ad, yer, ayrıntı öğrenmek istememişti, çünkü bazı baskılar sonucunda konuşmamanın ne kadar zor olduğunu deneyimleriyle öğrenmişti.

Bu tür yasadışı işlerde ortaklık ettiklerinden, Francisco şimdi Pradelio Ranquileo’nun mağarasında otururken ağabeyini düşünmüştü. Daha önceden onun yardımını istemediğine pişman olmuştu. Kaçak genç, dağların o ıssız kısımlarına girdiyse yolunu bulması olanaksız olacaktı, doğru yolu bulamayacaktı ve vadiye iner, kardeşinin öcünü almaya kalkışırsa, ona artık hiç kimse yardım edemezdi.

Francisco yorgunluğundan sıyrıldı, serinlemek için giysilerini ıslattı, tepesinde kaynayan öğle güneşi altında dağdan inmeye koyuldu. Gözbebeklerinde bin bir renkten ışıklar oynaşmaya başlamıştı. Sonunda motorunu bıraktığı yere ulaştığında Irene’nin onu orada beklediğini gördü. Ranquileolar’ın evinde beklemekten sabrı tükenen arkadaşı, yoldan geçen bir sebze arabasına binerek buraya gelmişti. Birbirlerine heyecanla sarıldılar. Irene onu taşlarını ayıklayarak düzlediği bir gölgeliğe götürdü. Orada delikanlının uzanmasına yardım etti, Francisco bacaklarının titremesine engel olamıyordu. Genç kız mendiliyle onun terini sildi, Digna’nın armağan ettiği bir kavunu kesti ve her dilimi kendi dişleriyle kopararak ve bir öpücükle onun ağzına vererek yedirdi. Meyve aslında sıcak ve çok tatlıydı, ama delikanlıya, her lokması büyülü bir ilaç gibi geliyordu, tüm yorgunluğunu alıyor, onu canlandırıyordu sanki. Kavunun dişlenmiş kabuğundan başka bir yeri kalmayınca, Irene mendilini bir kaynakta ıslattı ve bununla temizlendiler. Saat üçe doğru eğikleşen güneşin altında bir gece önce fısıldadıkları yeminleri yenilediler, birbirlerini henüz edindikleri deneyimle okşadılar.

Bu yepyeni aşkın neşesine karşın, Irene hâlâ mağarada gördüklerinin etkisinden kurtulamıyordu.

— Acaba Pradolio, kardeşinin cesedinin gömülü olduğu yeri nereden biliyordu? diye sordu.

Gerçekte Francisco bunu hiç düşünmemişti, ama şimdi de bunu düşünmenin sırası değildi. Öylesine bitkindi ki, başının dönmesini geçirmek için birkaç dakika olsun uyumak istiyordu, ama lrene buna fırsat tanımadı. Hint fakiri gibi bağdaş kurduğu bacakları ile, her zamanki gibi bir düşünceden ötekine atlayarak hızlı hızlı konuşuyordu. Ona bakılırsa bu ayrıntıda bazı temel gizlerin anahtarı gizliydi. Arkadaşı onu dinlenmeye çalışır ve zihnini arındırmaya uğraşırken, lrene, bazı kuşkuları eleyerek bu konunun içinde geziniyor, kendince yanıtlar arıyor, sonuçta Pradelio Ranquileo’nun, daha önceden Teğmen Juan de Dios Ramírez ile birlikte oraya gitmiş olduğu sonucuna varıyordu. Orayı, bir şeyler saklamak için kullanmış olmalıydılar. Askerler oranın güvenli bir yer olduğunu bilirlerdi, amirinin burayı gereksinme durumunda tekrar kullanabileceğini düşünmüş olabilirdi.

— Hiçbir şey anlamıyorum, Francisco bunu söylerken, ayakta yakalanan bir uyurgezerin gözleriyle bakıyordu.

— Çok basit. Madene gidelim ve öteki galeriyi de kazalım. Belki orada bir sürpriz çıkabilir karşımıza.

Francisco daha sonraları o anı gülümseyerek anımsardı; çevrelerinde terörün çemberi daralmaya, kapanmaya başlamışken, onun o andaki tek isteği Irene’ye sarılmaktı. Topraktan vahşi dikenler gibi fışkıran ölüleri, oracıkta tutuklanabilecekleri, öldürülebilecekleri korkusunu aklından silmiş, çılgıncasına sevişme hayali kuruyordu. El yordamı ile ilerledikleri bu karmaşık işlerin içinde, onun aklı lrene ile oynaşabilecek rahat bir yer bulabilmekteydi, yorgunluğunu, sıcağı ve susuzluğunu unutmuştu; tek isteği onu kucaklayabilmekti. Ona sarılmak, onu solumak, onu kendi teninin altında hissedebilmek, ona yolun yakınındaki ağaçların altında sahip olmak, gelip geçenin de bunu seyredebilmesini istiyordu. Neyse ki Irene’nin aklı başındaydı. Onu otların üzerine yatırmaya çalışırken ateşi olduğunu fark etti. Onu giysilerinden sürükleyerek motora bindirdi ve arkasına geçerek, yola çıkmaları için yalvardı. Yolun sarsıntısı ve güneşin parlaklığı Francisco’yu daha fazla yormasın diye, onun kulağına tatlı sözler fısıldamayı sürdürdü ve gerçekten de arkadaşı sonunda kendine gelebildi. Böylece yeniden Los Riscos Madeni’ne gittiler.

Irene ile Francisco, Lealler’in evine vardıklarında gece inmişti. Hilda, patatesli omleti ocaktan yeni indirmişti; az önce süzdükleri kahvenin kokusu mutfağı sarmıştı. Baskı makinesini çıkarttıktan sonra mutfak gerçek boyutlarına kavuşmuş, herkes buranın ne kadar güzel bir yer olduğunu yeniden görmüştü. Üzerinde mermerleriyle eski ahşap mobilyalar, içindeki buzla yiyecekleri saklayan antika dolap ve bin bir kullanımı ile aileyi çevresinde toplayan masanın güzelliği ortaya çıkmıştı. Kışın dünyanın en sıcak ve en çekici yeri burası olurdu. Orada dikiş makinesinin, radyonun, televizyonun yanında duran gaz sobası, fırın ve ocak, ışık ve sıcaklık yayardı. Francisco için buradan daha güzel bir yer yoktu. Çocukluğunun bütün güzel anıları, bu mutfakta oynayarak, çalışarak, saatlerce saçı örgülü sevgilileriyle telefonla konuşarak burada yaşanmıştı; annesi onun yanında genç ve güzel bir kadın olarak, uzakta kalan İspanyasına ait şarkılar söyleyerek işlerini yapardı. Oda her zaman taze ot ve baharat kokardı. Biberiye dallarının, defne yapraklarının, sarımsak dişlerinin, soğan köklerinin aroması, pasta ve bisküvi pişirilirken kullanılan tarçının, karanfilin, vanilyanın, anasonun ve çikolatanın daha ince kokusuna karışırdı.

O akşam Hilda, Irene’nin armağanı olan gerçek kahveden süzmüştü. Bu buluşma, her biri değişik olan ve bir soluk kadar hafif olan fincan koleksiyonunun büfeden çıkması için yeterliydi. Kahvenin kokusu, çocukların odaya girdiklerinde duydukları ilk şey olmuş ve onları evin yüreğine, mutfağa çağırmıştı.

İçeri girince Francisco, odanın sıcaklığına bürünüp oturuverdi; gözünde, o sıska ve güçsüz bir çocukken, mahallenin güçlü ve kaba çocuklarının acımasız oyunlarından canı yanıp geldiği günleri canlandı. Doğumundan birkaç ay sonra bacağındaki bir oluşum bozukluğu yüzünden ameliyat olmuştu, bu yüzden annesi, onun tüm çocukluğunun temel direği olagelmişti. Ona olağandan uzun süre meme veren annesi, oğlunu, eteklerinin altında, sırtında, belinin üzerinde kendi bedeninin bir uzantısı gibi, her yere taşımıştı. Kemikleri tümden iyileşip kendi başına yürüyene dek annesinden hiç ayrılmamıştı. Ağır çantasını sürükleyerek okuldan eve döndüğünde annesi onu mutfakta ikindi kahvaltısı ve hoş geldin gülücüğü ile karşılardı. Bu anı onun ruhunda derin bir iz bırakmıştı; bütün yaşamı boyunca çocukluğundaki o güvence hissini yeni baştan yaşamak istediğinde, belleğinde o odanın ayrıntılarını canlandırırdı, çünkü bu mutfak, anne sevgisinin sarmalayıcı ve şefkatli varlığının bir simgesiydi. İşte o akşam da annesini içindeki omletle tavayı sallarken ve alçak sesle şarkı söylerken görünce aynı duyguya kapılmıştı. Babası ev ödevlerini düzeltmek için lambanın ışığında defterlerin üzerine eğilmişti.

Gençlerin eve geldiklerindeki halleri Lealler’i telaşlandırdı. Gençler, sanki birden zayıflamışlardı, üstleri başları yırtılmış, kirlenmişti, gözlerinde de tuhaf bir bakış vardı.

— Neler oldu size? diye sordu Profesör.

— Gizli bir mezar bulduk. İçinde pek çok ceset var, diye yanıtladı onu Francisco.

— Allah kahretsin! Profesörün böyle söylenmesi alışılmış bir şey değildi.

Hilda mutfak bezini ağzına kapattı ve mavi gözlerini kocaman açtı.

— Bakire Meryem adına! diyebildi sonunda.

— Sanıyoruz, bunlar polisin kurbanları, dedi Irene.

— Ortadan kaybolanlara mı aitler?

— Olabilir; Francisco bunu söylerken çantasından fotoğraf makinesini ve fotoğraf şeritlerini çıkartıyordu. Birkaç fotoğraf çektim...

Hilda otomatik olarak haç çıkarttı, Irene artık dayanacak hali kalmadığından bir sandalyeye düşercesine otururken, Profesör Leal, geniş adımlarla odanın içinde yürüyor, o zengin sözcük hazinesinden bir şey bulup söyleyemiyordu. Aslında iyi bir hatipti, ama şu olay onu da dilsiz etmişti.

Irene ile Francisco olanları anlattılar. Öğlene doğru Los Riscos Madeni’ne vardıklarını, yorgun ve aç olduklarını, ama işi sonuna kadar yürütmeye kararlı olduklarından, sorularını çözüme kavuşturabilme umuduna sarıldıklarını, zihinlerindeki karışıklıktan kurtulabilirlerse, birbirlerini huzur içinde sevmeyi sürdüreceklerini anlattılar. Günün parlak ışıkları altında madenin tuhaf bir hali yoktu, ama Evangelina’nın hayali ile gene de ürkek ve temkinli davranmışlardı. Francisco içeriye yalnız girmek istemişti, ama Irene, midesindeki bulantıyı yenmeye ve ona ikinci galeriyi kazmak işinde yardım etmeye kararlı idi. İşi bir an önce bitirip oradan ayrılmalıydılar. Girişteki taşları ve döküntüyü kolayca açmışlar, eşarbı ikiye yırtıp o inanılmaz kötü kokudan korunmak için yüzlerini örtmüşler ve ilk günkü yere girmişlerdi. Gün ışığında feneri yakmaya gerek kalmamıştı. Güneş, o açıklıktan giriyor ve Francisco’nun Irene görmesin diye pançoyla örttüğü Evangelina’nın cesedini aydınlatıyordu.

Irene dengesini bulabilmek için duvarlara tutunmak zorunda kalmıştı. Bacakları titriyordu. Tavan arasından düşen bebeğin gömülü olduğu tarhtaki unutmabenilerin baharda ne güzel açtığını, ya da pazar kurulan günlerde, gördüğü sepet dolusu meyvelerin tazeliğini, güzelliğini düşünmeyi denedi, ama işe yaramadı. Francisco, ona dışarı çıkması için yalvarmıştı, ama Irene midesine söz geçirerek orada kalmış ve yerden bir parça demir bularak tüneli açacak olan son kat betonu yıkmaya çalışmıştı. Delikanlı elindeki kazma ile çalışıyordu. Duvar harcı herhalde beceriksiz ve deneyimsiz ellerle yapılmıştı, çünkü en ufak bir darbede hemen kırılıyordu. İçerideki iğrenç kokuya, şimdi bir de kırılan duvarın ve taşların tozu katılmış, havada bir bulut oluşmuştu, ne var ki bu da onların cesaretini kırmıyordu, çünkü bu engelin arkasında onları, bir şeylerin, uzun zamandır orada saklı olduğu besbelli bir şeylerin beklediğini anlamışlardı. On dakika sonra önlerine bir parça kumaş ve birkaç kemik çıktı. Bu açık renk gömlekli bir erkeğin belden yukarısı idi. Ortalık toz duman olduğundan feneri yaktılar; bu kemikleri inceleyip insana ait olduklarını anlamak istemişlerdi. Bir iki kazma darbesinden sonra, yere bir kafatası yuvarlanmıştı, kemiklerin alın kısmına yapışık bir tutam saç hâlâ duruyordu. Irene bundan fazlasına dayanamamış, sallanarak kendini madenden zor atmıştı dışarıya. Francisco düşünmeden kazmayı sürdürüyordu, sessiz bir makineydi sanki. Derken karşısına yeni iskeletlerin çıkması buranın ceset dolu bir mezarlık olduğunu anlamaya yetti, ama bu insanların buraya ne zaman gömüldüklerini anlamak olanaksızdı. Parçalar topraktan koyu ve yağlı bir maddeyle lekelenmiş bir kumaşla çıkıyordu. Francisco oradan ayrılmadan önce sakin ve kararlı bir çalışmayla fotoğraflar çekti, artık o korku sınırını aşmıştı ve sanki bir düşte hareket eder gibi çalışıyordu.

Olağanüstü görüntüler, sonunda ona olağan gibi görünmeye başlamıştı, çünkü durumda yeni bir mantık keşfetmişti, sanki bu şiddet, şimdiye dek hep onları beklemişti. Yerden fışkıran o etsiz eller, kurşun deliği açılmış alınlar onları aralıksız buraya çağırmışlardı, ama şimdiye dek kulakları onları işitememişti. Altüst olan Francisco, bir an onlara neden geç kaldığını anlatırken yakaladı kendini, sanki bir randevuya gelmekte kusur etmişti. Irene dışarıdan ona seslendiğinde gerçeklik duyusunu yeniden kazanabilmişti. Madenden çıktığında, ruhu paramparça olmuştu.

Girişi, bulduklarında nasılsa, yine öyle kapatıp çıkmışlardı. Birkaç dakika için temiz havayı solumuşlar, el ele tutuşup birbirlerinin yüreklerinin atışını dinlemişlerdi. Altüst olan solukları ve titreyen bedenleri onlara her şeye karşın yaşamakta olduklarını anımsattı. Güneş dağların arkasına saklanmıştı, gökyüzü petrol rengine bürünmüştü. Hemen motosiklete atlamışlar ve kente doğru yola çıkmışlardı.

— Peki, şimdi ne yapacağız? Onlar anlatmayı bitirince Profesör Leal, bunu sormuştu.

Bu durumu en iyi nasıl çözebileceklerini iyice tartıştılar, yasalardan bir şey beklemek olanaksızdı, bu insanın başını darağacı ipine uzatmasından başka bir şey olmazdı. Pradelio Ranquileo’nun, kız kardeşinin orada olmasının nedeni olarak, kendinin de oraya başka suç kanıtlarını saklaması olarak açıklanabilirdi. Yetkililer, uyarmak demek Irene ve Francisco’nun birkaç dakikada ortadan kaybolanlar arasına katılması ve Los Riscos Madeni’ne yeni birkaç kürek toprak atılması anlamına gelirdi. Adalet, artık neredeyse hiç kullanılmayan, unutulmuş bir sözcüktü; özgürlük gibi, suç unsuru sayılabilirdi. Askerler, sürekli sindirme halindeydiler, bu, hükümet üzerinde de hissediliyordu, Silahlı Kuvvetler, kendi güçlerinin yanı sıra aynı zamanda siyasi polisle de işbirliği yapıyordu, bu polis, şu anda devletin en büyük gücü halindeydi ve her türlü dış denetimden bağımsızdı. Bu da iki güç arasında bir türlü kıskançlığa ve çatışmaya yol açıyordu, şöyle ki, aynı kişinin birbirinin karşıtı nedenlerle her iki güç tarafından gözaltına alınması, sorgulanması gibi çelişkiler yaşanıyordu.

— Tanrım, o madene girmek de nereden geldi aklınıza? diye içini çekti Hilda.

— Siz doğru bir iş yapmışsınız, diye araya girdi Profesör. Bakalım, şimdi bu rezilliğin içinden nasıl sıyrılacaksınız?

— Benim aklıma gelen tek çözüm, olayı basın aracılığı ile duyurmak. Irene, hâlâ ortalıkta görülen birkaç karşıt görüşlü gazeteye güveniyordu.

— Ben yarın fotoğraflarla giderim, diye kararını bildirdi Francisco.

— Pek bir şey başarabileceğinizi sanmıyorum. Sizi ilk köşe başında kıstırıp vururlar, diye düşüncesini belirtti Profesör Leal.

Sonunda, bu düşüncenin pek de yersiz olmadığı kararına vardılar. En iyi çözüm, haberi dört bir yandan esen rüzgâra savurmak, insanların bilinçlerini ve ülkenin temellerini şöyle bir sarsması için tüm dünyayı bundan haberli kılmaktı. O anda Hilda, her zamanki inançları doğrultusunda, kilisenin şu anda ayakta kalabilen tek kurum olduğunu anımsattı. Akla gelen öteki tüm işlevler baskı karşısında çözülmüş ya da dağıtılmıştı. Ancak onun yardımı ile, olanaksızı alt ederek, bu deneyim uğruna yaşamlarını tehlikeye atmadan madeni açtırabilirlerdi. Bunun üzerine bu gizi, Kardinale ulaştırmaya karar verdiler.

Francisco, sokağa çıkma yasağı başlamadan evine ulaşabilmesi için Irene’ye bir taksi buldu. Genç kızın artık motosikletin arkasına tüneyecek hali kalmamıştı. Francisco o gece fotoğrafları yıkayıp basabilmek için oldukça geç yattı. Rahat bir uyku uyuyamadı, yatağında sürekli dönerken, gölgelerde Evangelina’nın kemiklerle çevrili, sarı yüzünü görüyordu. Uykusunda bağırarak uyandı ve Hilda’nın yanında olduğunu gördü.

— Sana ıhlamur yaptım oğlum, haydi iç.

— Daha kuvvetli bir şeylere gereksinmem var sanırım.

— Sus ve ne diyorsam onu yap, anneler bunun için vardır, diye gülümsedi annesi ona.

Francisco yatağının içinde oturdu, ıhlamur çayını şöyle bir üfledi, sonra yavaş yavaş yudumlayarak içti, annesi de bu arada onu gözlüyordu.

— Neden böyle bakıyorsun bana, anne?

— Bana dün olanları anlatmadın. Irene ile seviştiniz, değil mi?

— Tanrım! Sen burnunu her şeye sokar mısın?

— Bunu bilmeye hakkım var sanırım.

— Sana her şeyi anlatmak konusunda fazla büyüğüm, diye güldü Francisco.

— Bak, seni uyarıyorum, o kız gerçekten çok iyi bir insan. Umarım, ona karşı dürüst niyetlerin olmalı, yoksa ikimiz çok kavga ederiz seninle. Anladın mı beni? Şimdi ıhlamurunu bitir, eğer vicdanın temizse, bir melek gibi rahat uyuyabilirsin. Hilda bunu söylerken, oğlunun yorganını örtüyordu.

Francisco, annesinin kapıyı aralık bırakarak çıktığını gördü, gene gereksinme duyarsa, ona seslenebilmesi için böyle yapıyordu, küçükken de böyle yapardı, üstelik o zamanlar o iyi yürekli kadın yatağa oturur, oğlu gözlerini yumana kadar onu yavaşça okşardı. Aradan belki uzun yıllar geçmişti, ama annesi oğluna hâlâ aynı duyarlılığı gösteriyordu, günde iki kez tıraş olması gereken, psikoloji eğitimi görmüş olan ve kendisini yerden tek kolu ile kaldırabilen oğlunu hâlâ çocuk görüyordu. Francisco onunla alay ediyordu, ama onun bu halini değiştirmesini de istemiyordu. Bir tür ayrıcalığı olduğunu hissediyor ve olabildiğince bundan yararlanabiliyordu. Francisco’nun doğumu ile başlayan ve birbirlerinin erdemlerini ve kusurlarını tanıyarak gelişen bu ilişkiyi, her ikisi de ötekinin ölümüne dek sürdürmeye kararlıydı. Francisco, gecenin geri kalanında huzur içinde uyudu ve sabah uyandığında gördüğü düşleri unutmuştu bile. Uzun uzun sıcak duşun altında yıkandı, ithal kahvenin son kalanıyla kahvaltısını etti ve kardeşinin oturduğu mahalleye gitmek üzere, çantasında fotoğraflarla yola çıktı.

Peder José Leal, su tesisatçılığı ile uğraşıyordu. Elinde kaynak makinesi ya da İngiliz anahtarı olmadığı zamanlar, yaşamayı seçtiği bu bölgedeki yoksulların çeşitli sorunları ile ilgileniyordu; bu onun gelecek günlere ait yardım inancının bir parçasıydı. Kalabalık ve geniş bir mahallede oturuyordu, burası ana yoldan görülmeyen, yüksek duvarların ve bunun önünde biten yapraksız cılız kavak ağaçlarının arkasında gizlenmiş bir bölgeydi; kavakların güçsüzlüğü, sanki her yanda hissedilen bereketsizliği simgeliyordu. Bu orta halli duvarın ardında uzanan toprak yollar, yazları kavurucu sıcağı, kışları yağmur ve çamuru yansıtırdı. Şurdan burdan toplanmış malzemelerle kotarılmış gecekondular, çöpler, asılı çamaşırlar, köpeklerin kavgaları değişmeyen görüntülerdi. Sokakların köşelerine toplaşan aylak erkekler saatlerin geçip gitmesini seyrederler, çocuklar kırık dökük ne bulurlarsa onunla oynarlar, kadınlarsa içlerindeki sıkıntıyı unutmak için kendilerine bir uğraş edinir, çalışır didinirlerdi. Burası bir yokluk, kıtlık yöresiydi. İnsanların elindeki tek güvence aralarındaki dayanışma idi. "Buralarda açlıktan ölen olmazdı," derdi José Leal, "çünkü son lokmasını tüketen ve artık gücü kalmayana kesinlikle bir dost eli uzanır." Konu komşunun ortaklaşa pişirdiği çorbalara, herkes evinde ne varsa katardı. Akrabalar, ailelerle birlikte otururlardı, çünkü onlar bu yoksullardan daha da yoksul olup başlarını örtecek bir çatıdan bile yoksun insanlardı. Çocuklar için kurulan aşevlerinde kilise küçüklere birer tabak yemek dağıtırdı. Yıllardan beri aynı görüntüyü izlese de, her gün tertemiz yıkanıp saçlarını tarayarak buraya gelen, içeride alüminyum tabaklardaki bir parça yemeği yiyebilmek için kulübenin dışında bekleşen çocukları gördükçe, pederin hâlâ yüreği sızlardı. İçerideki küçüklerin ağabeyleri ise, belki bir şeyler artar diye, kulübenin dışında dolaşarak bekleşirlerdi. Rahiplerin, ya yalvararak ya da ruhani tehditlerle topladıkları malzemeleri iki üç kadın pişirirdi. Aynı kadınlar, yemekleri dağıttıktan sonra her çocuğun kendine düşeni yiyip bitirmesi, yiyecekleri ve ekmekleri eve götürmek üzere ceplerine saklamamaları için onları gözetlerlerdi. Çünkü ailenin geri kalanı ancak pazar yerinin çöplerinden ve bir parça tat versin diye tekrar tekrar kaynatılan kemikten yapılmış çorbayı içerdi.

José, ötekilere benzeyen tahta bir barakada yaşardı, onun evi, ötekilerden sadece biraz daha genişti, çünkü bir bölümünde, bu terk edilmiş insanların dünyevi ve ruhani sorunlarına çözüm bulmaya çalışırdı. Francisco, bu yörenin insanlarına el uzatmakta bir hekim ve bir avukatla işbirliği yapıyordu, onların hastalıkları, umutsuzlukları çoktu ve baş etmeleri gereken pek çok sorunla karşılaşmaları, kendilerini daha da yararsız hissetmelerine yol açıyordu.

O gün Francisco, ağabeyini, evden çıkmak üzereyken yakaladı. José, işçi tulumunu giymiş, eline onarım aletlerini koyduğu ağır çantasını almıştı bile. Yalnız olduklarına emin oldukları zaman Francisco çantasını açtı. Rahip ağabeyi fotoğrafları incelerken yüzü gittikçe soluklaşıyordu, bu arada Francisco da ona Evangelina Ranquileo’nun ermişlik krizlerinden başlayarak, ağabeyinin de yardımı olan o morgta aramalarına ve sonunda bu fotoğrafların çekildiği mağara öyküsüne kadar her şeyi bir bir anlattı. Bir tek, onu olayların dışında bırakabilmek için Irene Beltrán’ın adından söz etmedi.

José Leal, kardeşini dinledikten sonra, gözlerini yere dikti, sessizce düşünmeye koyuldu. Kardeşi onun kendini denetim altına almaya çalıştığını anlamıştı. Gençken, herhangi bir haksızlık, kötülük, ağabeyinin öfkesini tepesine çıkartmaya yeterdi. Ama uzun yıllardır sürdürdüğü rahipliği ve karakterinin gelişimi bu tür çıkışları yenmesine yardım etmişti, bu tür haksızlıkları, Tanrı’nın insanların ruhlarını deneme amacıyla yarattığını düşünmeye başlamıştı. Sonunda başını yerden kaldırdı. Yüzü şimdi daha dingindi, sesi de daha yumuşak çıkıyordu.

— Kardinalle konuşacağım, dedi.

— Tanrı bizi bu uğraşımızda yalnız bırakmasın, dedi Kardinal.

— Öyle olmasını dilerim, diye ekledi José Leal.

Kardinal, fotoğrafları bir kez daha eline aldı, yırtık giysileri, oyulmuş gözleri, bağlı elleri inceledi. Onu tanımayanlara göre, Kardinal her zaman insanı hayrete düşüren bir kişiydi. Halka açık törenlerde, televizyonda ya da katedraldeki ayinde, altın ve sim işlemeli gösterişli giysileri, çevresindeki yardımcıları ile, ince ve şık biri gibi görünürdü. Ama gerçekte kısa boylu, yapılı, çiftçilerinki gibi kaba elli bir erkekti; az konuşurdu ve bunu da kaba sayılabilecek bir tonda yapardı, ama bu onun nezaketsizliğinden değil, çekingenliğinden ileri gelen bir özelliği idi. Sessiz kişiliği özellikle kadınların ve topluluklarının önünde belirginleşirdi. Pek az dostu vardı, çünkü görevinin deneyimleri ile bunun gerekli bir erdem olduğunu öğrenmişti. Onun yakınlığını kazanabilen pek az kişi, Kardinal’in bütün köy insanları gibi alçakgönüllü olduğunu bilirlerdi.

Kardinal, kırsal kesimden, kalabalık bir aileye mensuptu. Ana-babasının evi denince gözünün önüne bir düzine kardeşiyle birlikte oturduğu o güzelim sofralar gelirdi. Ailenin bağlarından elde edilen şaraplar, kendi mahzenlerinde yıllandırılıp içilirdi. Kökenleri yüzünden o da sebze çorbalarını, mısır unundan hamur işlerini, tavuk haşlamasını, deniz ürünlerini ve özellikle de ev tatlılarını yeğlerdi. Onun konutunu yöneten rahibeler annesinin yemeklerini öğrenip sofraya onları getirmeye özen gösterirlerdi. Onun dostluğunu kazandığını iddia etmese de José, rahiplik görevi nedeniyle Kardinal’le tanışmıştı, burada sürekli işbirliği yapmışlardı, Tanrı’nın el uzatmayı unuttuğunu sandıkları yöredeki insanlara yardım ve şefkat götürme arzusunu paylaşıyorlardı. José, Kardinal’in huzuruna her çıkışta, ilk karşılamalarındaki huzursuzluğu yeniden yaşardı, sonradan ondaki basitliği görmesine karşın, ilk kez kendi üzerinde bıraktığı o saygın ve ulu izlenimi silmesi olanaksızdı. Ona çok güvenen Kardinal bunu asla belli etmezdi, çünkü bu tür gösterişlerden hoşlanmazdı. Onun gerçek boyutunu, ülkenin halkı anlayamadan çok önce, José Leal, Kardinal’in ileride diktatörlüğe kafa tutacak cesaretini, yürekliliğini ve kurnazlığını hissetmişti. Ne düşmanlık kampanyaları, ne tutuklanan rahipler ve rahibeler, ne de Roma’dan gönderilen yazılı ve sözlü uyarılar, onu yolundan döndürememişlerdi. Kilisenin bu ülkedeki başkanı, yeni düzenin kurbanı olan insanlara yardım eli uzatabilmek için bütün olanaklarını seferber etmişti. Durum tehlike yarattığı anda, yöntem değiştirerek iki bin yıldır sürmekte olan bu güç kaynağından yeni bir yardım yaratıyordu. Böylece İsa’nın hizmetindekilerle General’in emrindekiler arasında açıkça savaş çıkmasını önlemiş oluyordu. Bazı durumlarda sanki geri adım atarmış gibi görünüyordu, ama az sonra bunun siyasal bir taktik olduğu ortaya çıkıyordu. Dulları ve yetimleri gözetme yemininden asla ayrılmıyor, gerekli olan her yere şefkat ve adalet götürmeye uğraşıyordu. Bu ve benzeri pek çok neden yüzünden José, Los Riscos’ta gömülü olanlar konusunda onu son umut kaynağı olarak görüyordu.

O gün Kardinal`in çalışma odasında bulunuyorlardı. Ağır, antika tahta masanın üzerinde pencerelerden süzülen ışığın altında fotoğraflar yayılmış duruyordu. Konuk, oturduğu iskemleden, pırıl pırıl ilkbahar göğünün ve yüzyıllık ağaçların tepelerini görebilirdi. Oda koyu renk eşyalarla döşenmişti, duvarlar kitap raflarıyla örtülüydü. Çıplak duvarda ise, ipten örülmüş bir haç vardı. Bu, toplama kampında tutuklu bir grup mümin tarafından gönderilmişti. Servis arabasında büyük beyaz porselen fincanlarda çay, onun yanı sıra da Karmeliten rahibelerin manastırından gelen marmelatla yapılmış börekçikler sunuluyordu. José Leal, çayının son yudumunu içti, fotoğraflarını toparladı, bunları tesisatçı çantasına yerleştirdi. Kardinal bir düğmeye bastı ve özel sekreteri içeri girdi.

— Bu listede yazılı olan kişilerin hemen bugün burada toplanmalarını sağlayın lütfen, Kardinal bunu söylerken kusursuz kaligrafisiyle yazdığı bir dizi isim uzattı sekreterine. O dışarı çıktıktan sonra Kardinal, José’ye dönerek, Siz bu durumu nasıl öğrendiniz Rahip José, diye sordu.

— Size daha önce de söylemiştim efendim. Bu bir günah çıkarma sırrıydı, José gülümseyerek, bu konudan söz etmek istemediğini belirtti.

— Polis sizi sorgularsa bu yanıtı kabul etmeyecektir.

— Bunun riskini göze alıyorum.

— Umarım hiç gerekli olmaz. Sanırım birkaç kez tutuklandınız, öyle değil mi?

— Evet efendim.

— Hiç dikkat çekmemeniz gerekiyor. Şimdilik o madene gitmemenizi istiyorum.

— Durum beni çok ilgilendiriyor, izin verirseniz bu konuyu sonuna dek incelemek istiyorum, dedi José kırıtarak.

Yaşlı Kardinal, José’nin yüzünü iyice inceledi. Onunla yıllardır işbirliği yapmıştı. José’nin kilise içinde değerli bir varlık olduğunu da biliyordu; üzerine işçi tulumu giymiş, dizlerinin üzerinde bir dizi dehşet fotoğrafı ile dolu çantasıyla karşısında oturan bu adam gibi güçlü, cesur ve cömert ruhlu insan pek güç bulunuyordu. Rahibin gözlerindeki anlatım, onun merak ya da işgüzarlık hevesiyle değil, gerçeği bulmak amacıyla bunu söylediğini belli ediyordu.

— Dikkatli olun Peder Leal, sadece sizin değil, kilisenin de adını düşünün. Hükümetle bir çatışma istemiyoruz, anlıyorsunuz değil mi?

— Çok iyi anlıyorum, efendim.

— Siz de bu akşamki toplantıya gelin. Tanrı’nın izni ile yarın o madeni siz açarsınız.

Kardinal iskemlesinden kalktı, konuğunu kapıya kadar geçirdi, bir eli, kendisi gibi, geleceği kendinden daha çok seven bu adamın kaslı omzundaydı.

— Tanrı sizinle birlikte olsun, Kardinal, onun eğilip yüzüğünü öpmesine izin vermeden elini enerjik bir biçimde sıktı.

O akşam, Kardinal’in çalışma odasında bir grup seçkin kişi toplandı. Durum, siyasi polisin gözünden kaçmadı ve generali bizzat uyardılar, ama kilise ile kötü duruma düşmemek için toplantı engellenmedi. "Lanet olsun, bu rahipler neden burunlarını her yere sokarlar sanki, neden onlar hükümeti bize bırakıp insanların ruhları ile uğraşmakla yetinmezler ki? Aman bırakın ne yaparlarsa yapsınlar, siz gözlerinizi üzerlerinden ayırmayın," dedi öfkeli general, "umarım bu adamlar kendilerine ait olmayan işlere daha fazla karışmazlar, onlarla savaşmak zorunda kalmak istemem, ne de olsa ben de Katoliğim; dindar bir insanım. Tanrı’yla kavga etmek işime gelmez."

Üç blok öteye bile yerleştirildiklerinde sevgililerin nefes almalarını, inlemelerini yansıtabilen mikrofonlara, bir hapisaneye dönmüş tüm ülkedeki en son haberi bile yakalayabilmek için telefonlara yerleştirilmiş tüm dinleme aygıtlarına, karafatma ilaçlama servisi, garson, bahçıvan, hatta kör, topal saralı dilenci biçiminde kilise toprağına sokulmuş her türlü insana rağmen o geceki toplantıda ne konuşulduğunu hükümet öğrenemedi. "Güvenlik güçleri, sayın General, bu listede adları yazılı kişiler saatlerce kapalı kapının ardında kaldılar, sonra yemek salonuna geçtiler, burada, balık çorbası, maydanozlu ve patatesli dana fırın ve tatlı olarak da......" "Tamam kısa kesin albay, bana mönüyü değil ne konuştuklarını anlatmanızı istiyorum!" "Sayın Generalim emin olun ki, hiçbir fikrimiz yok bu konuda, ama isterseniz özel sekreteri sorgulayabiliriz." "Hayır böyle salakça bir şey yapmayın, albay. "Gece yarısı Kardinal’in toplantısından çıkanlar, sokakta gizlenmeye bile gerek görmeyen siyasi polisin önünde birbirlerinden ayrıldılar. Her biri, bu andan başlayarak yaşamlarının tehlikede olduğunu biliyorlardı, ama hiçbiri bu çalışmaya katılmakta tereddüt bile etmeyecekti, çünkü bıçağın sırtında yürümeye çoktan alışmışlardı. Yıllardır kilise için çalışıyorlardı. José dışında tümü laik insanlardı, bazıları inançsızdı bile ve din ile sadece askeri darbeden sonra, gölgede kalıp mücadele verebilmek için birleştikleri zaman tanışmışlardı. Yalnız kalınca Kardinal de ışıkları söndürüp yatak odasına geçti. Özel sekreterine ve öteki görevlilere erkenden izin vermişti, bu saate kadar burada oyalanmalarını istememişti. Geçen yıllar onun uykusunu azaltmıştı; o da uyanık saatlerini çalışmakla geçirerek geç yatmayı yeğliyordu. Evini dolaştı, her yanın kapalı olup olmadığını gözden geçirdi. Bahçede patlayan son bombadan sonra biraz daha dikkatli olmaya çalışıyordu. General’in, bahçeye bir askeri ekip yerleştirme önerisini kesinlikle reddetmişti, bir grup inançlı Katolik genç gönüllü olarak onu korumayı istemişlerse de, onlara da hayır demişti. Kardinal, önceden alında yazılı olan saate kadar yaşandığına, bunun bir an eksilip uzamasının olanaksız olduğuna inanıyordu. "Ayrıca," diyordu, "din adamları politikacılar gibi ülkeyi zırhlı araçlarla ve kurşun geçirmez yeleklerle gezemezler, bunu ancak onlar, mafya önderleri ve tiranlar yapar." Rahiplerinden birine saldırılacak olursa, onun yerini hemen bir başkası alır ve misyonunu sürdürürdü. Bu ona derin huzur veren bir düşünceydi.

Yatak odasına girdi, ağır ahşap kapıyı kapattı, giysilerini çıkarttı ve yatmak için giyindi. O anda yorgunluğunu, üzerine aldığı sorumluluğun ağırlığını hissettiyse de, yaptığı işten asla pişman olmadı. Mihrabına yöneldi, yüzünü ellerinin arasına aldı ve yaşamının her ânında yaptığı gibi Tanrı ile konuşmaya koyuldu. Tanrı’nın kendisini dinlediğine, sorularına yanıt bulacağına emindi. Bundan hiç kuşku duymamıştı. Bazen Tanrı’nın sesi geç işitiliyordu ya da engebeli yolları aşarak geliyordu, ama asla onu yanıtsız bırakmıyordu. Uzun süre dua ettikten sonra ayaklarının buz kestiğini, uzun yılların omuzlarına çöküşünü hissetti. Kemiklerine bunca yüklenmemesi gerektiğini anımsadı ve tatmin olmuş bir duyguyla yatağına uzandı; Tanrı, onun kararlarını kabul etmişti.

Çarşamba sabahı bir yaz günü gibi güneşliydi. Grup, üç otomobille, yardımcı piskoposun ve yolu kardeşinden öğrendikten sonra bir haritada işaretleyen José Leal’in önderliğinde Los Riscos’a vardı. Gazeteciler, uluslararası kuruluşların temsilcileri ve avukatlar, önceden uyarılmışlardı, çünkü generalin adamları bir gece öncesinden onların izini sürmekteydi.

Irene de dergisinin temsilcisi olarak bu ekibe katılmak istediyse de Francisco ona engel oldu. Üstelik o ikisi, grubun öteki isimleri gibi güvence altına alınmamışlardı. Orada basılırlarsa, bu durumdan sağ kurtulmaları olanaksız olurdu, üstelik, Evangelina, Teğmen’i havaya uçurduğu sırada onlar evde askerlerce görülmüşlerdi. Teğmen Ramírez, onları daha sonra köyde ve kasabada Evangelina’yı soruştururken izlemiş, aileyle bağlarını koparmadıklarını öğrenmişti.

Madene yaklaşınca otomobiller durdular. José Leal güçlü kollarına ve ağır işlerde çalışmaya alışık bedeni ile madenin girişini engelleyen engelleri kaldırmaya çalışan ilk kişi oldu. Ötekiler de ona katılınca içeri girebilecek bir oyuk açıldı, bu sırada uzaktan onları gözleyen güvenlik güçleri telsizleriyle haberleşiyorlar, uyarı levhalarına karşın bazı kişilerin yasak topraklara ve madene girdiklerini bildiriyorlardı. "Emir bekliyoruz sayın generalim, tamam." "Sadece gözlemekle yetinin, daha önce de söylediğim gibi, aklınızdan üzerlerine gitmeyi geçirmeyin sakın, olan olsun, onlara kanmayın, tamam."

İlk adımı kendi atmak isteyen yardımcı piskopos, madene giren ilk kişi oldu. Çevik biri değildi, ama gene de önce bacaklarını sokup sonra da kendini kaydırmayı başardı. İçerdeki iğrenç koku yüzüne bir şamar gibi çarptı, ancak gözleri yarı karanlığa alışınca Evangelina Ranquileo’nun kalıntılarını seçebildi ve onun çığlığı üzerine ötekiler de içeri koştular. Piskopos yardımcısını temiz havaya çıkarttılar. Bu arada José Leal eski gazetelerden meşaleler yaptı ve herkese yüzünü mendiliyle örtmesini söyledi. Sonra onları birer birer madene sokarak genç kızın bedeninden arta kalan kemikleri, saç parçalarını, kumaşları gösterdi. Tek bir taş parçasını kaldırmak, altından insan bedenlerine ait parçaların yuvarlanmasına yetiyordu. Dışarı çıktığında hiç kimsede konuşacak hal kalmamıştı, herkes titreyerek birbirine bakıyor, bu buluşun ne denli önemli olduğunu düşünüyorlardı. Mağaranın ağzını kapayacak gücü kendinde bulabilen bir tek José Leal oldu, hem kemiklerin kokusunu duyarak buraya üşüşecek olan köpekleri, hem de girişi açık görerek, onların araştırmalarını haber alacak polisleri düşünerek buna girişmişti. Ne var ki bu sonuncusu yararsız bir düşünceydi, çünkü iki yüz metre ötelerinde bir kamyonun içinde polisler pusuya yatmışlardı. Ellerinde Avrupa’dan getirttikleri dürbünleri ve kırmızı ötesi ışın aygıtları vardı ve albay, yardımcı piskopos ile aynı anda her şeyden haberli kılınıyordu. Generalin buyruğu son derece kesindi: "Rahiplere el sürmeye kalkışmayın, bundan sonra ne adım atacaklarını bekleyin bakalım, zaten şunun şurasında birkaç önemsiz ölü söz konusu olan."

Grup kente erkenden döndü, bu konudan kimseye söz etmeyeceklerine yemin ettikten sonra kentin içine dağıldılar; aynı akşam kardinal ile buluşup gördüklerini anlatmak üzere tekrar toplanacaklardı.

O akşam piskoposluğun ışıkları gün doğana kadar yandı, casuslar yolun ağaçlarına tırmanmışlar, Uzakdoğu’dan getirttikleri karanlıkta ve hatta duvarların ötesini bile görebilen dürbünleri ile gözcülüğe başlamışlardı, "ama hâlâ ne yaptıklarını bilmiyorum generalim, sokağa çıkma yasağı çoktan başladı bile, ama konuşmaya ve kahve içmeye devam ediyorlar, emrederseniz girelim içeriye, bir arama yapıp hepsini tutuklayayım, ne dersiniz?" "Hey, siz aptallar, böyle bir delilik yapmayın sakın!"

Seherle birlikte tüm konuklar vedalaştılar; Kardinal onları eşikte esenleyerek yolcu etti. Sadece onda korkmuş bir hal yoktu, çünkü ruhu huzur içindeydi ve bu yüzden korku nedir tanımıyordu. Bir süre dinlendikten ve kahvaltısını ettikten sonra, yüksek mahkeme başkanına telefon etti ve olabildiğince erken bir zamanda, üç dostunu kabul etmesini rica etti. Ona bir mektup göndermek istiyordu. Bir saat sonra bu son derece önemli zarf yargıcın ellerindeydi, aslında o da bu saatli bombadan farksız mektubu almaktansa dünyanın öteki ucunda olmayı yeğlerdi. Mektupta şunlar yazılıydı:

Sayın Yüksek Mahkeme Başkanı’na

Sunulur

ŞEHİR.

Sayın Başkan,

Birkaç gün önce bir kişi günah çıkarma odasında rahiplerden birine, size yerini bildireceğimiz bir bölgede pek çok ceset olduğunu bildiğini itiraf etmiştir. O rahip, kendisine bu bilgiyi veren kişinin izni ile, gerçeği kilisemize yansıtmıştır.

Bu bilginin doğruluğunu araştırmak için, dün aşağıda adları yazılı olan, Acontecer e Semana Dergisi yöneticileri, İnsan Hakları Derneği görevlileri, belirtilen yere gitmişlerdir. Burası şu anda terk edilmiş olan eski bir maden ocağıdır ve Los Riscos köyü yakınlarında bir dağ eteğinde bulunmaktadır.

Araştırma yapacakları yere gelince mağaranın ağzını kapatan taşları temizleyerek içeriye girildi ve aranmakta olan pek çok kişiye ait cesedin burada olduğu görüldü. Bundan sonra araştırma derinleştirilmedi, çünkü amaç sadece haberin doğruluğunu araştırmaktı. İşin yargı verme bölümü bize düşmediğinden daha ileri gidilmedi.

Bununla birlikte orada görülenler, pek çok sayıda kurbanın orada yattığını ortaya çıkarmıştır.

Kamuoyuna duyurmadan önce, bu durumu ülkenin en yüksek yargı organına bildirmeyi ve onların gerekli araştırmayı yürütmelerini uygun bulduk.

Saygılarımızla,

Alvaro Urbaneja (Piskopos yardımcısı)

Jesús Valdovinos (Piskopos vekili)

Eulogio García de la Rosa (Avukat)

Yargıç, Kardinal’i tanırdı. Bu nedenle söz konusu olayın yabana atılmaması gerektiğini anlamıştı. Bu durumda o da elindeki tüm kozları oynamıştı, kilise, önce bedenleri ortaya çıkartıp sonra yargıya haber vermek istemişti, çünkü bu olayı yaratanların baskı rejimince korunduğu belliydi. Yargıç alnındaki ve boynundaki teri kuruladı, solunum yetersizliği ve taşikardisi için gereken hapları yuttu, tüm korkusu bütün gerçeğin sonunda ortaya çıkacağı idi, bunca yıldır adaleti, hep generalin istediği biçimde düzenlemişti, bunca yıldır ne çok raporu ortadan yok etmişti, kilisenin avukatlarına bürokratik karmaşalar içinde yollarını yitirtmişti, bunca yıldır kendince, gerektiği gibi yasalar uydurmuştu: "Keşke zamanında emekliye çekilseydim, bunu onurumla yapıp kırmızı güllerimin bakımına verseydim kendimi, gece gündüz huzurumu, uykumu kaçıran bunca dalavereden uzaklaşsaydım, aslında bunu kişisel hırslarım için değil, vatan aşkıyla yaptım, general göreve geldikten birkaç gün sonra benden bunu istemişti, ama artık çok geç, bu lanet olası maden, ayaklarımın dibinde, kendi mezarım gibi açılıyor; Kardinal bu işe el koyduysa o ölüler artık ötekiler gibi susamayacak demektir; ben askeri yönetim başa geçer geçmez istifa etmeliydim; cumhurbaşkanlığı sarayını ateşe verdikleri o gün çekilmeliydim, bakanların hapsedildiği, parlamentonun dağıtıldığı, bütün dünyanın gözlerinin üzerimizde olduğu, anayasayı koruyacak birinin beklendiği o gün hasta ve yaşlı olduğumu bahane edip ayrılmalıydım; cuntanın emrine girip kendi kendimin cezasını vereceğime bunu yapmalıydım."

Yüksek mahkeme başkanının aklına ilk gelen, Kardinal’i arayıp onunla anlaşmaya çalışmak oldu, ama hemen sonra bu durumun kendi pazarlık sınırlarını aştığını düşündü. Telefonu aldı, gizli numarayı çevirdi ve generalle doğrudan görüşme sağladı.

Askerler Los Riscos Madeni’nin çevresini silahtan, kasktan ve çizmeden oluşan bir halkayla sardılar, ama gene de haberin ağızdan ağıza, evden eve, vadiden vadiye yayılmasını önleyemediler, sonunda olayı duymayan kalmadı ve ülke yerinden sarsıldı. Askerler meraklıları uzak tutmaya çalıştılar, ama gazetecilere, yabancı güçlere ve meraklılara yaptıkları gibi yolu Kardinal’e de kapatamadılar. Cuma sabahı saat sekizde ülkenin gizli haberalma merkezinden bir ekip, lastik eldiven ve maskelerle, yargı organlarının buyruğu üzerine dehşet verici kanıtları toplamaya geldiler, mahkeme de bu aratma emrini bizzat generalden çıkartmıştı: "Açın şu lanet olası madeni, ölü yığınını çıkartın oradan ve kamuoyuna suçluları cezalandıracağımızı bildirin, sonrasını düşünürüz, halkın belleği zayıftır nasıl olsa." Ekip büyük bir kamyonete yükledikleri sarı plastik torbalar ve bir grup duvar işçisi ile geldi. İşçiler toprak yığınını kaldırmakla görevliydiler. İstihbarat görevlileri her şeyi bir bir ve düzenli bir biçimde kayda geçirdiler: İyice çürümüş durumda bir kadın bedeni, ceset koyu renk bir kumaşla örtülü, bir ayakkabı, saç kalıntıları, belden aşağı bölümden bir uç kemik, bir kürekkemiği, bir kolkemiği, bir belkemiği, her iki kolu yerinde duran bir yarım beden, bir çift pantolon, iki kafatası, biri bütün, birinin çene kemiği yok, metal kaplamalı takma diş, başka omurga kemikleri, göğüs kafesi kalıntıları, yırtık giysileriyle bir beden, değişik renklerde gömlekler ve çoraplar, başka iskeletler; derken tam otuz sekiz torba doldu, ağızları mühürlendi, numaralandırıldı ve kamyona yüklendi. Bunların morga gelmesinden sonra görevli bir hekim, on dört cesedin var olduğunu anladı, ama zamanın ve toprağın örttüğü katmanların kazılmasıyla başkaca cesetlerin de çıkacağından emindi. Kazı sırasında orada birikenlerden biri, biraz daha derine inilirse Amerika’yı keşfedenlerin, İnka mumyalarının, Kromanyon dönemi fosillerinin de bulunabileceği gibi tatsız bir şaka yapmıştı, ama buna gülen çıkmamıştı, o anda karabasan, tüm ruhları sarmalamıştı orada...

Bir süre sonra kalabalık, silahların belirlediği sınıra kadar yaklaşıp askerlerin hemen ardına dizildi. En önden yörenin dulları ve yetimleri yürüyordu, her birinin sol kolunda yas işareti olmak üzere siyah bir şerit bağlıydı. Daha sonra herkes, Los Riscos’un hemen hemen tüm halkı oraya toplandı. Öğlene doğru ise başkentin varoşlarından insanlar akmaya başladılar. Dehşet, havaya asılıp kalmıştı sanki ve sanki kuşlar bile uçamaz olup boşlukta sallanıyorlardı. Saatler boyunca bu insanlar, çevredeki varlıkların ve tüm dünyanın renklerini solduran parlak güneşin altında bekleştiler; bu arada torbalar doldurulup kamyona yükleniyordu. Bekleşenler uzaktan, bir ayakkabıyı, bir gömleği, bir saç buklesini tanımaya çalışıyorlardı. Gözleri daha iyi seçenler, gördüklerini ötekilere aktarıyordu: "Bir kafatası daha çıktı, bunun saçları da beyaz, belki de Flores efendi olabilir, hatırlıyor musunuz onu? Şimdi bir torba daha bağlıyorlar, ama kazı bitmedi, daha çıkarmaya devam ediyorlar, bu cesetleri sözde morga götüreceklermiş, biz de orada teşhis edebilecekmişiz. Bunun için ne kadar mı para ödetecekler? Bilmem, herhalde bir şeyler öderiz, kendi ölülerimizi tanımamız için mi para ödeyecekmişiz? Yok yok, bu bedava olmalı artık."

Bütün bir öğleden sonra toplanan halk, tepenin üzerinde bir kalabalık oluşturdu, küreklerin, kazmaların sesini dinledi, polislerin, görevlilerin ve avukatların geliş gidişini, gazetecilerin uğraşılarını izledi. Tabii ki gazetecilere de oraya yaklaşma izni verilmiyordu. Gün batarken kalabalıktan bir cenaze ilahisi yükseldi. Bazı insanlar yanlarında getirdikleri çadırları kurup geceyi de orada geçirmeye niyetlendilerse de askerler buna izin vermediler; başkaları da bu kişilere öykünmesin diye onları tekmelerle ve tüfek dipçikleriyle kovaladılar. Bu, piskoposluğun otomobilinin gelmesinden az önce olmuştu. Kardinal otomobilinin içinde askerlerin işaretlerini ve silahlarını aştı, kimseye bakmadan aracından indi ve kamyonun önüne gelene dek uzun adımlarla hiç kimseye bakmadan ilerledi, sonra gözlerini oradaki torbalara dikip öylece kaldı. Bu arada orada görevli memur, ona birtakım açıklamalarda bulundu. Morga birkaç sefer yapmak zorunda kalan kamyonetin son gidişinden sonra polis bölgenin boşaltılmasını buyurdu, gece inmişti bile ve insanlar karanlık yolda evlerine doğru yürümeye başladılar. Herkes birbirine özel dramını anlatırken, dertlerin hep aynı olduğunu anlıyordu.

Ertesi gün hastanenin morguna ülkenin her yanından insan aktı, herkes kendi yakınının ölüsünü bulmak derdindeydi, ama generalin buyruğu ile içeriye giriş yasaklanmıştı, ne de olsa cesetleri çıkarmak başka bir şeydi, onları teşhir etmek başka, burası panayır mıydı da herkes seyretmeye geliyordu. "Ne sanıyor bu aptallar kendilerini, su sıkın üzerlerine dağıtmak için, albay, yoksa sabrım taşacak!"

— Peki kamuoyunun, diplomatların ve basının görüşlerini ne yapalım, Generalim?

— Her zamankini albay. Savaşta strateji değiştirilmez. Bunu Roma İmparatorları’ndan öğrenmeniz gerekir.

Piskoposluğun bulunduğu caddede, ellerinde yitirdikleri insanların fotoğrafları ile oturan yüzlerce insan, hiç yorulmaksızın, "Neredeler?" diye sorup duruyorlardı. Bu arada işçi giysileriyle bir grup rahip ve pantolonlu rahibe, bu dayanışmaya destek vererek, katedralin içinde yemek yiyorlardı. Pazar günü ayin sırasında Kardinal’in yazdığı bir vaaz okunmuştu ve uzun ve karanlık bir süreden sonra ilk kez olarak insanlar bir arada, ağlamaya cesaret edebilmişlerdi. Herkes birbirini arayarak bu durumu tartışmaya koyuldu, sonunda olay bir çığ gibi büyüdü. Kurbanlarının hesabını sormak için örgütlendiler ve egemen güçler olanın bitenin ayırdına varana kadar, sayısı son derece kabarık bir kalabalık ellerinde bayraklar ve özgürlük, ekmek ve adalet isteyen pankartlarla yollara döküldüler. Varoşlardan akmaya başlayan insanlar yavaş yavaş kente girdiler. Adım adım birleştiler ve giderek saflar sıklaştı, büyük bir kitle oluşturduklarında dini ilahiler söylemeye ve yıllardır anmadıklarından unutulduğu sanılan sloganlar atmaya başladılar. Halk kiliselere ve mezarlıklara doluştu, buralar, polisin şimdilik savaş araçlarıyla girmeye cesaret edemediği yerlerdi.

— Ne yapalım bunları Generalim?

— Her zamankini albay, diye yanıtladı General onu, bunkerin derin karanlıklarından.

Bu arada televizyon hâlâ, her zamanki hafif müzik yayınları, yarışmalar, çekilişler, aşk ve çizgi filmleri programlarına devam ediyordu. Gazeteler futbol maçlarının sonuçlarını yayınlamayı sürdürürken, televizyonun ana haberlerinde hükümet başkanının bir bankanın açılış kurdelesini kesişi gösteriliyordu. Ama madenin bulunuşundan birkaç gün sonra cesetlerin fotoğrafları tüm dünya televizyonlarında yayınlanmaya başlamıştı bile. Basın ajansları bu fotoğrafları kendi ülkelerine postaladılar, buralarda bu skandalın bastırılması söz konusu değildi. Sonunda egemen güçlerin inanılmaz sansürüne karşın olay ülke televizyonuna da yansıdı ve boğuk sesli spiker, hükümetin resmi açıklamasını okudu: Bunlar kendi yandaşlarınca öldürülen ve davadan dönmüş olan teröristlerin cesetleriydi. Ne var ki hiç kimse, onların öldürülmüş olan siyasi tutuklulara ait olduğundan kuşku duymamıştı. Bu korkunç olay, pazarlarda sebze meyve tezgâhlarının arasında, okul öğrencileri ve öğretmenlerince, fabrikalardaki işçilerce ve hatta kentsoyluların şık salonlarında konuşuluyordu. Bu tür yerlerde konuyu işitenlerden bazıları, ülkede bir şeylerin kötüye gittiğini duyarak şaşkınlığa kapıldı. Yıllardır kapalı kapıların ve kilitlerin ardında gizlenen korkulu fısıltılar, ilk kez olarak sokağa dökülüp yüksek sesle dile getirildi. Bu olayın gün ışığına çıkarttığı binlerce benzeri olay, tüm insanlara yansıdı. Sadece en vurdumduymazlar bir kez daha olan bitene kulak tıkadılar. Beatriz Alcántara da onlardan biriydi.

Pazartesi sabahı kahvaltı saatinde Beatriz, mutfakta oturmuş gazete okuyan kızının kolundaki lekeleri fark etti.

— Ne kötü bir döküntü!

— Alerji oldum anne.

— Nereden biliyorsun?

— Francisco söyledi.

— Fotoğrafçılar şimdi de teşhis mi koymaya başladı? Ne olacak bakalım bunun sonu.

Irene buna bir yanıt vermedi, annesi lekeleri yakından dikkatle inceleyince bunların bulaşıcı olmadığını ve büyük bir olasılıkla delikanlının haklı çıktığını düşündü. İlkbaharla ilgili bir alerji olmalıydı. Sakinleşince o da gazetenin bir parçasını aldı, şöyle bir göz atınca birinci sayfanın manşetine takıldı: "Kayıpmışlar. Ha, ha, ha" ...Şaşkınlığına karşın, portakal suyundan kocaman bir yudum aldı, onun gibi biri için bile olay telaşlandırıcıydı doğrusu. Zaten dört bir yanda Los Riscos’a ait konuşmaları duymaktan bıkmıştı ve bu bahaneyle, bunu Rosa ve kızıyla konuşmak istedi: Bu tür olaylar, Marksist kansere karşı koymaya çalışan yurtsever askerlerce sürdürülen savaşlarda olağan sayılmalıydı, her türlü çarpışmada mutlaka vurulanlar olurdu, en iyisi geçmişi unutmak, yeni bir gelecek kurmak, her şeyi silerek yeni baştan başlamak, artık yitenlerden söz etmemek, onları öldü sayıp hukuki sorunlara eğilmek gerekliydi.

— Sen neden aynını babam için yapmıyorsun? Irene bunu sorarken bir yandan da iki eliyle kaşınıyordu.

Beatriz, kızının bu alaycı tutumunu duymazdan geldi. Haberi yüksek sesle okumaya koyulmuştu: "Önemli olan yaraları sarmak ve gelişme yolunda ilerlemektir, cesetleri aramak bir yarar sağlamayacaktır. Silahlı Kuvvetler’in çalışmaları sayesinde, ulusumuzun yaşamakta olduğu yeni evre başlamıştır. İlk tehlikeli durumlar aşılmıştır ve bu ülkeye egemen olan güçlerin sayesinde sağlamlaştırılmıştır. Amacımız her koşulda düzeni sağlamak ve uygar bir ortam kurmaktır."

— Onlara kesinlikle katılıyorum, diye ekledi Beatriz. Madenden çıkan bu cesetleri teşhis etme hevesini de anlayamıyorum, bir de suçluları arayacaklarmış? Bu yıllar önce olmuş bir olay, kaç yıllık cesetler onlar!

Artık bolluk bereket içinde yaşıyorlardı, beğendikleri her şeyi bulabiliyorlardı, eskisi gibi solgun bir tavuk için saatlerce kuyrukta beklemiyorlardı, şimdi hizmetkar bulmak da kolaylaşmıştı, oysa bu eskiden pek zararlı bir görüş sayılırdı. Halk daha çok çalışmalıydı ve siyasetten daha az söz etmeliydi. Albay Espinoza ne kadar güzel söylemişti, onun sözlerini ezberlemişti: "Bunca güzel ülkemizin, onun bunca güzel güneşi, bunca güzel şeyleri ve bunca güzel özgürlüğü için birlikte savaşacağız."

Rosa, omuzlarını silkip bulaşık makinesine eğilmiş ve Irene, tüm bedeninin ürperdiğini hissetmişti.

— Kaşınma, canını yakacaksın; Gustavo geldiğinde bir cüzamlıya dönmüş olacaksın.

— Gustavo dün gece döndü, anne.

— Ah! Demek öyle. Neden söylemedin bana? Ne zaman evleniyorsunuz?

— Asla, diye yanıtladı Irene.

Beatriz, fincanı havada tabağıyla dudakları arasında asılı, öylece kalakaldı. Kızının kararlarında ne kadar inatçı olduğunu bilecek kadar iyi tanıyordu onu. Gözlerindeki parıltı ve sesinin tonu, bu alerjinin nedeninin aşkla ilgili bir sorundan kaynaklanmadığını gösteriyordu. Son günlerde hiç sesini çıkartmamış, ama Irene’nin yaşantısında birtakım değişiklikler gözlemişti. Kızının artık eskisi gibi belli saatleri yoktu, gündüzleri ortadan kayboluyor, döndüğünde otomobili toz içinde oluyordu, çingene eteklerini terk etmişti, şimdi bir oğlan çocuğu gibi giyiniyordu, pek az yemek yer olmuştu, geceleri de uykusundan bağırarak uyanıyordu, gene de Beatriz bu olan biteni Los Riscos Madeni ile bağdaştıramazdı. Kendince başka nedenler bulmaya çalıştı, ama genç kız kahvesinin son yudumlarını ayakta içti ve bir haber için kent dışına gitmesi gerektiğini söyledi, günbatımından önce dönemezdi.

— Suç o fotoğrafçının, eminim, diye haykırdı Beatriz, kızı çıktıktan sonra.

— Yürek nereye çekerse, ayaklar o yana yürür, dedi Rosa.

— Ona son derece lüks bir çeyiz hazırladım, şimdi de gelmiş bana ne diyor. Bunca yıldır Gustavo ile sevişiyor, son dakikada kavga edip çıkıyor işin içinden.

— Her işte bir hayır vardır, hanımefendi.

— Artık sana dayanamıyorum, Rosa. Beatriz kapıyı vurup çıktı.

Rosa, dün akşam yüzbaşı döndüğü zaman gördüklerinden söz etmedi. Gustavo aylardır burada yoktu, ama Irene onu, bir yabancı gibi karşılamıştı kapıda, "Ben o anda anlamıştım, gelinliğe elveda demenin, benim yaşlılık günlerimde sarı saçlı mavi gözlü çocuklar büyütme hayallerimin sonu gelmişti. Kul kurar, Tanrı verir. Bir kadın nişanlısına dudaklarını değil, öpmesi için yanağını uzatıyorsa, bir kör bile artık ona aşk duymadığını hisseder; onu salona götürüyor ve en uzak koltuğa oturtuyor ve sessizlik içinde gözlerini uzaklara dikiyorsa, bu yüzbaşıya söyleyeceklerini en iyi nasıl iletebileceğini düşündüğü içindir. Üzgünüm, ama seninle evlenmeyeceğim, çünkü bir başkasını seviyorum. İşte böyle demişti ve zavallı erkek, hiçbir yanıt verememişti; zavallıya acımıştım, kıpkırmızı olmuştu; aralık kapıdan görebildiğim kadarıyla, meraktan bakmamıştım aslında. Küçüğümün sorunlarını bilmeye hakkım var, yoksa nasıl yardım edebilirim ona? Onu boşuna mı büyüttüm, anasından çok sevdim. Armağan kâğıtlarına sarılı paketleriyle divanın ucunda oturan delikanlı da yüreğimi eritti, saçlarını yeni kestirmişti, bunca yıldır Irene’ye karşı büyüttüğü bu aşkı şimdi ne yapacağını bilemez gibiydi. Bana uzun boylu ve yakışıklı bir delikanlı gibi göründü, bir prense benziyordu, her zamanki gibi güzel giyinmişti, süpürge sapı gibi dimdik duruyordu, yakışıklı bir duruşu vardı, ama benim küçüğüm böyle şeylere önem vermez ki. Üstelik şimdi de o fotoğrafçıya âşık oldu. Uyuyan yengeci dalgalar sürüklermiş. Gustavo da onu bunca yalnız bırakıp gitmeseydi uzaklara. Ben bu modern çiftleri hiç anlamıyorum, benim zamanımda, böyle özgürlük yoktu; her şey pek de güzel yürürdü; kadın sessizce evinde otururdu, nişanlı kızlar çarşaf işleyerek eve kapanırlardı, öyle motosiklet tepelerinde, başka adamlara sarılıp gezmezlerdi; yüzbaşı da olacakları tahmin edip rahatça uzaklaşmasaydı buradan. Ben bunu başından anlamıştım, söylemiştim de: Gözden ırak olan, gönülden de olur. Ama kimse bana kulak asmamıştı, bana aptalmışım gibi acıyan gözlerle bakmışlardı, ama ben hiç de bunak değilim. Sanırım artık Gustavo da işin bittiğini kesin olarak anlamıştır, artık yapacak bir şey yok, bu aşk öldü; gömüldü bile. Armağanları salonun masasına bırakırken elleri ter içindeydi, bu kararının kesin olup olmadığını sordu, yanıtı sessizce dinledi, sonra ne geriye dönüp baktı, ne rakibinin adını sordu, sanki gizliden gizliye onun Francisco Leal olduğunu bilir gibiydi, öylece gitti. Bir başkasını seviyorum. Irene’nin bütün söylediği bu olmuştu, hatırlayamıyorum bile sayısını, kaç yıl süren bu nişanlılık da böylece sona erdi. Bir başkasını seviyorum, dedi küçüğüm. Gözlerinde hiç görmediğim bir ışıltı vardı."

Bir hafta sonra Los Riscos haberinin yerini yenileri almıştı, halkın merakını uyandıracak yeni trajediler dökülmüştü ortaya. Generalin tahmin ettiği gibi, skandal yavaş yavaş unutuluyordu, artık gazetelerin birinci sayfasında yer almaz olmuştu, sadece belli bölgelerde satılan karşıt görüşlü dergilerde söz ediliyordu. Durum böyle olunca, Irene, kanıtlar bulmaya ve ilgiyi canlı tutabilmek için yeni ayrıntılar eklemeye çalışıyor, halkın ilgisinin korkuyu yenmesi için uğraşıyordu. Katillerin adını belirlemek ve cesetlerin adlarını tek tek ortaya çıkarmak onun için bir saplantı olmuştu. Yanlış bir adımın ya da şansının ters dönmesiyle yaşamı tehlikeye girebilirdi, ama suçluların, sansürün sessizliği içinde eriyip gitmesine, yargıçların bu olaya suç ortaklığı etmelerine göz yumamazdı.

Irene, trafik kazalarıyla ilgili bir röportaj bahanesiyle Faustino Rivera’dan bir randevu istediği zaman, işin risklerini biliyordu, bu yüzden de kimselere haber vermeden kalkıp gitmişti, bunun tehlikeli, ama gerekli bir adım olduğunu düşünüyordu. Çavuşun telefonda uzun bir kararsızlık geçirmesinden, onun da bunun bir bahane olduğunu sezdiğini, ama bu olaydan rahatsızlık duyduğunu ve bunu birileriyle paylaşmak istediğini anlamıştı.

Sonunda köyün alanından iki blok ötede ilk karşılaştıkları yer olan o lokantada buluşmak üzere sözleştiler. Ocakta yanan kömürün ve kızaran etlerin kokusu yan sokakları sarmıştı bile. Eşikte, kiremitli bir sundurmanın altında çavuş, sivil giyimli olarak beklemekteydi. Irene onu tanımakta güçlük çektiyse de, delikanlı onu hemen tanıdı ve selamladı. Kendini iyi bir gözlemci sayardı, erdemli bir polis olarak en ince ayrıntıları bile anımsamakla övünürdü. O da genç kızın görüntüsündeki değişiklikleri fark etti, kendi kendine o gürültülü bileziklerin, tül eteklerin ve onu ilk tanıdığında müthiş dikkatini çekip beğenisini kazanan gözlerinin sürmesinin neden yok olduğunu sordu. Şimdi karşısındaki genç kadın saçlarını bir örgüyle toplamış, kumaş pantolonlar giymişti, sırtında kocaman bir çanta asılıydı, daha önceki haliyle hiç benzer bir yanı yoktu. Bahçenin dibinde pek görünmeyen bir masaya oturdular, sık yapraklı ağaçların gölgesine sığındılar.

Irene’nin tatmadığı ilk tabak yemeğini yerken çavuş o yöredeki trafik kazalarının kurbanları üzerine yapılan istatistiklere ait birkaç bilgi kırıntısı verdi; bu arada konuğunu göz ucuyla süzmeyi ihmal etmiyordu. Onun sabırsızlığını sezinlediyse de, iyice emin olana kadar, konuyu saptırmadı. Altın renkli, iyice kızarmış bir domuzcuk, bir tabak kızarmış patatesin üzerine ağzında bir havuç, kulaklarında maydanozlarla yatmış olarak sofraya gelince, Irene, Ranquileoların evinde boğazlanan hayvanı anımsadı, midesi ağzına geldi. Zaten midesinin bulantısı madene indikleri o günden beri dinmemişti. Ağzına her lokma götürüşünde çürümekte olan o bedenleri, o dehşetli kokuyu anımsıyor, o gecenin korkusuyla yeniden titriyordu. O an yaşanan sessizlik bu yüzden hoşuna gitti ve konuğunun iri dişlerinden, yağlı bıyıklarından ayırmaya çalıştı gözlerini.

— Sanırım, Los Riscos Madeni’nde bulunan ölülerden haberlisinizdir, dedi sonunda, konuyu değiştirmeyi başararak.

— Elbette hanımefendi.

— Onlardan birinin Evangelina Ranquileo olduğunu söylüyorlar.

Çavuş bardağına şarap doldurdu, ağzına bir parça daha domuz attı. Genç kız konuyu dağıtmamaya çalışıyordu, çünkü çavuşun onunla konuşmaya niyeti olmasaydı, bu buluşmayı kabul etmezdi. Onun şimdi karşısında bulunması bile yardım etme niyetinin bir göstergesiydi. Ona birkaç lokma yutması için zaman tanıdı ve hemen gazetecilik numaralarını kullanarak, doğal sevimliliğini takınarak, adamın dilini çözmeye çalıştı.

— Asiler cezalarını çekmelidirler hanımefendi. Bu görev de bize düşer; bunu yerine getirmek bizim için bir onurdur. Sivil halk en ufak bir şeye isyan ediveriyor, bu yüzden onlara güven duyamıyoruz, Teğmen Ramírez’in dediği gibi, tokatımız ağır olmalı. Ama onları yasadışı yollarla öldüremeyiz, bu canavarlık olur.

— Bu bir canavarlık değil mi çavuş?

Hayır, Teğmen bunu kabul etmiyordu, onlar vatan hainleriydi, hükümetin prestijini sarsmaya çalışan Sovyet yanlılarıydı, madende bulunanlar da generalimizin hükümeti için çıkan söylentileri doruğa çıkardı. Bir madenin dibinde bulunan birkaç ceset, bütün üniforma giyenlerin katil olduğu anlamına gelmezdi. Generalimiz de bazı fanatiklerin olduğunu kabul ediyordu, ama suçu herkese birden yıkmak doğru değildi; ayrıca, Silahlı Kuvvetler’in kışlasına dönüp ülkeyi politikacıların eline bırakması yerine, böyle bir iki olay gene de kabul edilebilirdi.

— Biliyor musunuz, Tanrı korusun, General yönetimden düşerse neler olur? Marksistler ayaklanırlar, bütün askerleri, karıları ve çocukları ile birlikte kılıçtan geçirirler. Bizler hep mimliyiz. Hepimizi öldürürler. Görevimizi yerine getirmenin karşılığını böyle öderiz.

Irene onu sessizce dinliyordu, ama bir süre sonra sabrı taştı ve düşündüklerini söylemeye karar verdi.

— Dinleyin çavuş. Bu önyargılardan vazgeçin. Neden bana aklınızdan geçenleri tam olarak anlatmıyorsunuz?

İşte o zaman bu işareti beklermişçesine çavuş, savunma yapmaktansa, daha önce Pradelio Ranquileo’ya, kız kardeşi hakkında anlattıklarını, kendi kuşkularını aktardı, bunları ilk kez dile getiriyordu. O seher sabahına, Juan de Dios Ramirez’in, tutsak kızı götürüp geri geldiği ana geri döndü. O gün Teğmen’in tabancasında bir kurşun eksilmişti. Orduya ait silahlarla ateş ettikleri zaman bunu sorumlu subaya bildirmek zorundaydılar, çünkü her şey kayda geçiriliyordu. Askeri düzenin iş başına geçişinden sonraki ilk aylarda bu kayıtlarda da birtakım karışıklıklar olmuştu, diyordu çavuş, çünkü her tüfekten, tabancadan çıkan kurşunun hesabını tutmak olanaksızdı, ama işler olağana döner dönmez eski alışkanlıklara geri dönülmüştü. Bu yüzden Teğmen bir açıklama yapması gerekince yolda kızgın bir köpeği öldürmek zorunda kaldığını söylemişti. Bunun yanı sıra kayıt defterine genç kızın sabahın yedisinde serbest bırakıldığını ve kızın kendi arzusu ile buradan ayrılarak gittiğini yazmıştı.

— Ama, benim kendi defterime yazdıklarıma göre bu hiç de doğru değil, küçük hanım, dedi çavuş, bir yandan lokmasını çiğneyerek, ağzını peçeteye silerek. Bakın buraya sizle buluşacağımızı da not düştüm, birkaç hafta önce buluştuğumuzda konuştuklarımızı da. Hatırlıyor musunuz? Ben hiçbir şeyi unutmam, her şey yazılı burada.

Defteri eline alan lrene, bunun kurşun gibi ağır olduğunu fark etti. Korku içinde defteri inceledi, delikanlıya bu yazdıklarını yok etmesi için yalvarmayı düşündü, ama sonra mantıklı davranmak zorunda olduğunu düşünerek vazgeçti. Son günlerde, kendi davranışlarında bile adlandıramadığı haller oluyordu.

Çavuş ona, Teğmen Ramírez’in açıklamasını kendine imzalattığını ve onbaşı Ignacio Bravo’ya da aynı şeyi yapmasını söylediğini anlattı. Evangelina Ranquileo’yu gece buradan götürdüğünü onlara anlatmadı, doğal olarak adamları da ona bir şey sormadılar, çünkü onun kötü karakterini çok iyi tanırlardı ve Pradelio gibi hücreye tıkılmak istemiyorlardı.

— Ranquileo iyi bir çocuktu, dedi çavuş.

— Öyle miydi?

— Öldüğü söyleniyor.

lrene Beltrán, şaşkınlığa kapıldı. Bu onun tasarılarını suya düşürürdü, çünkü bundan sonra da onunla görüşmeyi planlıyordu. Onu mahkemeye çıkartmaya ikna etmek istiyordu. Los Riscos’ta olanlara ve Teğmen’e karşı çıkarak cinayetleri anlatabilecek tek tanık oydu, kardeşinin öcünü almak arzusu, daha sonra olacakların korkusunu yenebilir diye düşünüyordu lrene. Çavuş, ona Pradelio'nun dağda bir yardan yuvarladığı söylentisinin dolaştığını, ama bunu kanıtlayacak bir görgü tanığı olmadığını ekledi sözlerine. İkinci şişe şarabı açarken Pradelio, her türlü temkinliliği bir yana bırakmıştı, şimdi kendi kuşkularını dile getirmeye başlamıştı, tamam vatan her şeyden üstündü, ama adalet daha önce gelmeliydi, "beni tehdit etseler de, mesleğimi elimden alsalar da, kardeşlerim gibi toprak sürmeye geri dönsem de, ben böyle düşünürüm. Bu işi sonuna kadar götürmeye kararlıyım, yüksek mahkemeye çıkacağım, bayrağım üzerine yemin edeceğim, İncil’e el basacağım ve gerçeği basına anlatacağım. Bunun için her şeyi defterime kayıt ettim. Tarihler, saatler, her şey ayrıntılarıyla burada işte. Onu gömleğimin altında taşıyorum, onun kalbimin üzerinde durması bana huzur veriyor, bir kez çalmaya kalkıştıklarından, uyurken bile ondan ayrılamıyorum. Bu satırların değeri çok büyük, başkalarının silmek istediği şeylerin kanıtı bunlar, ama daha önce de söylediğim gibi ben asla unutmam. Gerekirse bunu yargıca da göstereceğim, çünkü Pradelio ve Evangelina, adaleti hak ediyorlar, onlar benim akrabamdı."

Çavuş, Evangelina’nın ortadan kaybolduğu gece olanları bir film şeridi gibi gözlerinin önünden, geçirebiliyordu. Teğmen Ramírez, sinirli olduğu her zaman yaptığı gibi ıslık çalarak araba kullanıyordu o gece. O saatte yolların boş olmasına ve yöreyi tanımasına rağmen aracını çok dikkatli sürmesi gerekiyordu. O temkinli bir şofördü. Çavuşun hesabına göre, Teğmen, onbaşı Ignacio Bravo’yu selamlayıp ana kapıdan çıktıktan dört beş dakika sonra anacaddeye gelmiş ve kuzey yönüne sapmıştı. Birkaç kilometre sonra da madene giden yola girmişti. Burası asfaltsız, çukurlarla dolu bir yol olduğundan kamyonet döndüğünde çamur içindeydi. Çavuş, Teğmen’in, kamyoneti madene en yakın yere park ettiğini düşünmüştü. Aracının farlarını söndürmemişti, çünkü her iki elinin de serbest olabilmesi için fener taşıması olanaksızdı. Arka tarafa geçmiş, kamyonetin brandasını kaldırmış, kızın orada yatan bedenini görmüştü. Emrinde çalışanların pek iyi tanıdığı ve korktuğu bir hoşnutluk gülümsemesi yapışmıştı mutlaka dudaklarına. Evangelina’nın saçlarını yüzünden kaldırmış, onun güzel profilini, boynunu, omuzlarını, genç göğüslerini seyretmişti. Çürüklere ve yaralara karşı yıldızların altındaki tüm kızlar gibi onun da güzel olduğunu düşünmüştü. Bacaklarının arasında o tanıdık ateşi duymuş, hızla solumaya başlamış, sonra kendi kendine ne hayvanım, demişti.

— Benim bu sözlerimi bağışlayın, küçük hanım, diye araya girmişti Faustino Rivera, domuzun son kemiklerini yalarken.

Teğmen Juan de Dios Ramírez genç kızın göğsünü tutmuş ve hâlâ nefes aldığını sezmişti. Bu Teğmen için iyi, kız için kötüydü. Çavuş, notlarında sanki olanları gözleriyle görmüş gibi kayıt düşmüştü. Amirinin ne kadar adi bir adam olduğunu bilerek, onun silahını küreklerin yanına bıraktığını, pantolonunun kemerini ve fermuarını açtığını, gereksiz bir zorlamayla kızın üzerine abandığını yazıyordu. Kızın zaten karşı koyacak hali yoktu ki. Onu kamyonetin sert zeminine bastırarak, ezerek, tırmalayarak, bu seksen kilonun altında yok olan kızı ısırarak, üniformanın, ağır çizmelerin altında yok ederek girmişti onun bedenine. Böylece pazar günü herkesin önünde ezilen erkeklik gururunu kurtarmış, öcünü almıştı. İşte çavuş Rivera böyle düşünüyordu ve Evangelina yaşında bir kızı olduğu için buna katlanamıyordu. Sonunda, kızın hiçbir nefes belirtisi göstermediğini, gözleri yıldızlara dönük, hareketsiz yattığını fark edene kadar onun üzerinde dinlenmiş olmalıydı. Kızın gözlerinde, sanki kendi ölümüne şaşmış bir anlatım vardı. Ondan sonra Teğmen giysilerini düzeltmiş, kızı ayaklarından tutarak toprağa indirmişti. Fenerini ve silahını aramış, feneri kızın başına tutarak, tabancasını buraya dayamış ve ateş etmişti, o anda aklından, ilk kurbanına o şafak saatinde çektiği tetik gelmiş ve gülümsemişti. Kürekleriyle madenin girişini açmış, kızın bedenini pançosuna sararak içeriye, sağ galeriye kadar taşımış, onu oradaki toprak ve taşlarla örtmüş, sonra da çekip gitmişti. Uzaklaşmadan önce madenin ağzını kapatmış, ayağıyla ateş etmesiyle fışkıran kanın lekelerini dağıtmış, kurşunun boş kovanını bularak ceketinin cebine koyarken o kızgın köpek masalını uydurmuştu. Su geçirmez brandayı katlamış, kamyonetin ön tarafına koymuş, kürekleri toparlamış, silahını beline takmış ve oraya son bir kez bakarak, yaptıklarına ait bir iz kalmamasına dikkat etmişti. Sonra da aracına atlamış, görev yerine doğru yola koyulmuştu. Islık çalarak ilerliyordu yolda.

— Size daha da önce söylediğim gibi küçükhanım, Teğmen sinirliyken hep ıslık çalar, diye sözlerini bitirdi Çavuş Rivera. Bütün bu anlattıklarımın kanıtı olmadığını kabul ediyorum, ama annem üzerine, belleğimin güçlülüğü üzerine yemin edebilirim, işler aşağı yukarı böyle olmuştur.

— Madendeki öteki cesetler kimlere ait? Onları kim öldürdü?

— Bilmiyorum. Yörenin çiftçilerine sorun. Bu yörelerde çok kişi ortadan kayboldu. Flores ailesine danışın.

— Bana bütün bu anlattıklarınızı, bir mahkeme huzurunda söylemeye de hazır mısınız?

— Evet, hazırım. Balistik araştırmalar ve Evangelina’nın bedeninde yapılacak bir otopsi sözlerimi haklı çıkaracaktır.

Irene hesabı ödedi, ses alma aygıtını kayıtsızlıkla çantasına soktu ve konuğuna veda etti. Onun elini sıkarken, eline defteri aldığı anda hissettiği o mantıkdışı rahatsızlığı yeniden hissetti. Karşısındakinin gözlerinin içine bakamıyordu.

Faustino Rivera, mahkeme huzurunda tanıklık edemedi, çünkü hemen o akşam, sonradan izi bulunamayan beyaz bir kamyonet ezdi onu, Rivera kaza ânında öldü. Bu kazaya tanık tek kişi olan Onbaşı Ignacio Bravo, her şeyin müthiş bir acele içinde olduğunu ve ne aracın plakasını, ne de şoförünü belirleyemediğini bildirdi. Defterse bir daha hiç bulunamadı.

Irene, Floreslerin evini aramaya koyuldu. Sonunda karşısına çıkan yapı, yöredeki tüm evler gibi ahşap ve çinko kaplıydı. Evin sahipleri tarım reformu sırasında birkaç hektar toprak sahibi olabilmiş yoksul insanlardı, ama bu toprak sonradan ellerinden alındığından küçük bir bostanla yetinmek zorunda kalmışlardı. Tarlaları birleştiren vadi boyunca ilerlerken, yaşlılar, çocuklar dahil, tüm köylüler tarlalarda çalışmaktaydı. Bir kez buralara giren askeri araçlar bir bir bütün evleri aramışlardı. Sonra kararlamasına seçtikleri adamları sıraya dizmişler, çevredekilere ders olsun diye hepsini kurşuna dizmişlerdi, daha sonra hayvanları vurmuşlar, tarlaları yakmışlar, artlarında bir kan ve nefret gölü bırakarak çekip gitmişlerdi. Bu yörede çocuk pek az görülürdü, çünkü evlerin erkekleri yok olmuşlardı. Ender olarak görülen doğumlar heyecanla kutlanmış, bebeklere unutulmasınlar diye, yitmiş erkeklerin adları konmuştu.

Irene buraya vardığında evin terk edilmiş olduğunu sandı, öylesine ıssız ve kederli bir hali vardı. Bir köpek havlaması bile duymadan birkaç kez içeriye seslenmişti. Tam geri dönüp gitmek üzereyken ağaçların arasından bir kadın görünmüştü; gri renkli giysileri sanki çevresine uyum sağlıyordu, sonunda Bayan Flores ve kızının pazara gittiklerini, orada sebze sattıklarını söylemişti.

Los Riscos Alanı’nın az ötesinde bir renk ve ses cümbüşü halinde kurulmuştu pazar. Irene, mevsim meyvelerinin, karpuzların, şeftalilerin, kavunların arasında dolaşmış, sebzelerin, mısırların, patateslerin içinden; hasır şapkaların, örtülerin, kırmızı ve kara renkli tabak çanağın, tavuk kümeslerinin tavşan kafeslerinin labirentinden geçmiş, bağırışlar arasında ilerlemişti. Daha iç kısımlarda etler, salamlar, balıklar, deniz ürünleri, her türlü peynir, yoğun bir koku ve tat karmaşasıyla satılıyordu. Bu görüntülerin tadını çıkartarak, toprağın ve denizin kokusunu içine çekerek, arada bir ilk üzümün tanesinin tadına bakarak, çileği koklayarak sedef kabuğunun içindeki midyeyi seyrederek, satıcıların elleriyle açtığı börekleri gözleyerek gezindi burada. Böyle bir bolluğun yaşandığı dünyada korkunç hiçbir şey olamaz gibi geldi ona o anda. Ama sonunda Evangelina Flores’le karşılaştı ve neden burada bulunduğunu anımsadı.

Bu kız Digna Ranquileo ile öylesine benzeşiyordu ki, Irene, kendini çok rahat hissetti onun yanında, sanki çoktan beri tanışıyorlardı. Öz annesi ve tüm kardeşleri gibi düz ve siyah saçları, beyaz bir teni, kocaman kara gözleri vardı. Kısa bacakları, sağlam yapılı bedeni, sağlıklı ve enerjik hali ile canlı bir tavırla çalışıyor, basit, ama kendinden emin bir edayla konuşuyor, sözlerini, ellerinin hareketleri ile vurguluyordu. Annesi Digna Ranquileo ile farkı, neşeli konuşma tarzı ve düşüncelerini korkusuzca söyleyişindeki rahatlıktı. Kaderin yazısı yüzünden onun yerini alan ve ölen öteki Evangelina’ya göre daha büyük, daha olgun ve gelişmiş bir hali vardı. On beş yıllık ömründe biriken sıkıntı ona bir teslimiyetçilik yerine fazladan enerji vermişti sanki. Gülümsediği zaman, kaba çizgili yüzü aydınlanıyor, değişiveriyordu. Onu korur gibi davranan annesine karşı tatlı ve kibardı. Bayan Flores, onu yeni acılardan sakınmak ister gibiydi. Küçük bir tezgâhta bostanlarında yetiştirdikleri sebzeleri satıyordu.

Hasır taburesine oturan Evangelina, ona öyküsünü anlattı. Onun ailesi, ötekilere göre daha büyük acılar çekmişti, çünkü evin ilk aranmasından sonra polis buraya dadanmıştı. Bundan sonraki yıllarda hayatta kalan evlatlar, evden götürülen kişileri aramanın ne kadar boşuna olduğunu görmüşler, onlardan söz etmenin bile ne denli tehlikeli olduğunu anlayarak susmuşlardı. Ne var ki, bu kız daha coşkulu bir karaktere sahipti. Los Riscos Madeni’nde bulunan cesetleri duyunca babasının ve ağabeylerinin bedenlerinin de onların arasında olabileceğini düşünmüş, işte bu yüzden de bu gazeteci kızla konuşmayı kabul etmişti. Annesi ise, orada öylece, sessiz, kuşkulu, duruyor, Irene’yi süzüyordu.

— Floresler benim öz ailem değil, ama beni onlar büyüttü, o yüzden, onları çok seviyorum, diye açıkladı genç kız.

Yaşantılarının düzenini bozan o günü çok iyi anımsıyordu. Beş yıl önce ekim ayında bir gün polislere ait bir jip çiftliğin bahçesine girerek evin önünde durmuştu. Antonio Flores’i tutuklamaya gelmişlerdi. Emri uygulamak Francisco Ranquileo’ya düşmüştü. Utançtan kıpkırmızı olmuş bir yüzle kapıya vurmuştu, ne de olsa bu aileyle bir kader birlikleri vardı, eh bu da kan bağı kadar kuvvetli idi. Sonra saygılı bir tavırla bunun olağan bir sorgulama olacağını söylemiş, tutukluya bir kazak giymesi için zaman tanımış, sonra onu, elini bile sürmeden araca bindirmişti. Bayan Flores ve çocukları Los Aramos bağının sahibinin, şoförün yanına oturuşunu şaşkınlıkla izlemişlerdi, şimdiye kadar hükümetle hiçbir sorunları olmamıştı; tarım reformunun o en hareketli günlerinde bile kimse onlara dokunmamıştı. Şimdi onları kimin, neden ihbar ettiğine akıl sır erdiremiyorlardı. Antonio Flores, evden götürüldükten sonra komşular aileyi avutmak için koşup gelmişlerdi; evin içi insan doluydu. Bu yüzden yarım saat sonra içi asker dolu bir kamyonetin eve gelişi sırasında orada pek çok tanık vardı. Askerler bir savaş havasında araçtan inmişler, dört büyük erkek çocuğu tutuklamak için naralar atarak eve dalmışlardı. Onları dövmüşler, sersemletmişler ite kaka kamyonete bindirmişlerdi. Arkalarında bir toz bulutu bırakarak çekip gitmişlerdi. Olanı biteni izleyenler, bu belirli kabalık karşısında iyice şaşırmışlardı, çünkü bu kardeşlerden hiçbirinin politikayla ilgisi olmamıştı; tek suçları sendikaya üye olmaktı. Üstelik bir tanesi bu yörede bile yaşamıyordu, başkentte inşaat işçiliği yapıyordu ve o gün ailesini görmek için köye gelmişti. Bu nedenle köylüler bir yanlışlık yapıldığına karar verdiler, oturup onların geri getirilecekleri anı beklemeye başladılar. Bütün askerleri tek tek tanıyorlardı, çünkü hepsi bu yörede doğup büyümüş, kendi çocukları ile aynı okullarda okumuşlardı. Pradelio Ranquileo, ikinci ekiple birlikte gelmemişti, bu yüzden onun Antonio Flores’e gözcülük etmek için merkezde kaldığını düşünmüşlerdi. Daha sonraları, görev saatinin dışında onu bulup ağzından söz almaya çalışmışlardı, ama hiçbir şeyi aydınlatamamışlardı, Ranquileolar’ın büyük oğullarının ağzı çok sıkıydı.

— O güne dek sakin bir yaşantımız vardı. Çalışan, hiçbir eksiği olmayan bir aileydik. Babamın güzel bir atı vardı, iyi bir traktör alabilmek için para biriktiriyorduk. Ama polis peşimize düşünce her şey yarıda kaldı, dedi sonunda Evangelina Flores.

— Şanssızlık insanın kanında dolaşır, diye mırıldandı Bayan Flores, belki kendi ailesinin de içinde yattığı o maden gelmişti aklına.

Onları çok aramışlardı. Aylar boyunca yitik aile bireylerini arayan kişilerin izlediği bütün o yolları aşındırmışlardı. Çaldıkları her kapıdan onlara, aile bireylerini ölü varsaymaları öğütlenmişti; uzatılan belgeleri, bunu kabul ederek imzalarlarsa, onlara dul ve yetim maaşı bağlanabilirdi. Kendinize yeni bir koca bulabilirsiniz bayan, hâlâ güzelsiniz, diyorlardı ona. İşlemler çok uzundu, sıkıcıydı ve pahalıydı. Bütün biriktirdikleri parayı bu yolda harcamışlar, eşe dosta borçlanmışlardı. Belgeler başkentin ofislerinde yitip gidiyordu, zamanın geçmesi ile onların umutları da antika resimler gibi zamanla soluyordu. Hayatta kalan çocuklar okulu bırakmak, yakın çiftliklerde iş aramak zorunda kalmışlar, ama mimli olduklarından kimse onları işe almaya yanaşmamıştı. Bunun üzerine her biri kendi çıkınını hazırlamış, onların kadersizliğini tanımayan yörelerde iş aramak üzere değişik yollara düşmüşlerdi. Böylece aile dağılmış gitmiş, Bayan Flores kendi öz evladı olmayan bir kızla yalnız başına kalmıştı. Babası ve ağabeyleri tutuklandığında Evangelina Flores on yaşındaydı. Gözlerini yumduğu her an onların kan içinde kamyonete sürüklenişleri geliyordu aklına. Saçları dökülmüş, zayıflamış, uykusunda yürür olmuştu, uyanıkken de sersemce hareketler yapıyor, okuldaki çocukların alaylarına katlanmak zorunda kalıyordu. Onu bunca kötü anıdan kurtarmak için Bayan Flores çocuğu, uzak bir köyde oturan amcasının yanına götürmüştü. Odun kömür alım satımı ile uğraşan ve kıza daha iyi bir yaşam sağlayabilecek olan bu amcanın evinde Evangelina sevgi hasreti çekmiş, durumu daha da kötülemişti. Bunun üzerine onu geri götürmüşlerdi, ailesinden kim kaldıysa Evangelina onlarla olmak istiyordu. İki yıl boyunca onu kimseler avutamamıştı, ama on ikinci yaşını tamamlayıp ilk adet kanamasını yaşadıktan sonra birdenbire kederinden arınmış, olgunlaşmış, sabahlardan bir sabah bir kadın olarak uyanmıştı. Atı satarak, Los Riscos pazarında bir tezgah edinmek onun düşüncesiydi, ayrıca gene o, askerler aracılığı ile, ailesine yiyecek, giyecek ve para göndermekten vazgeçmeleri gerektiğine karar vermişti; onların hâlâ canlı olduklarını gösteren bir kanıt yoktu ki. Genç kız günün on saatini pazara sebze ve meyve taşıyarak ve onları satarak geçiriyordu, geri kalan altı saatte de yorgunluktan bitkin de düşse öğretmenin hazırladığı ödevleri yapıyordu. O günden sonra hiç ağlamamıştı ve annesine yavaş yavaş babasından, ağabeylerinden söz etmeye başlamıştı; onları artık göremeyecekleri düşüncesine onu da alıştırmak istiyordu...

Madeni açtıkları gün, o askerlerin hemen arkasındaki kalabalığa karışmış, kolunda siyah bir şeritle beklemişti. Sarı torbaları uzaktan görmüştü, yakınlarına ait bir iz yakalayabilmek için uğraşmıştı. Birisi ona ölülerin ancak dişlerin ve kemiklerin bilimsel bir incelenmesiyle tanınabileceğini söylemişti, ama kız, cesetleri yakından görebilse yüreğinden gelen sesle, aile bireylerini belirleyebileceğini hissedebiliyordu.

— Beni şimdi cenazeleri tuttukları yere götürebilir misin? diye sordu Irene Beltrán’a.

— Elimden geleni yaparım, ama pek kolay değil bu.

— Neden ölülerimizi bize vermiyorlar? Sadece onların huzur içinde uyuyabilecekleri bir mezar istiyoruz, oraya çiçek koyabiliriz, dua edebiliriz, ölüler gününde yanlarında oluruz.

— Babanı ve ağabeylerini kimin tutukladığını biliyor musun? diye sordu Irene.

— Teğmen Juan de Dios Ramírez ve onun bölüğünden dokuz adam, dedi Evangelina Flores, bir an bile düşünmeden.

Çavuş Faustino Rivera’nın ölümünden otuz saat sonra Irene, yayınevinden çıkarken bir saldırıya uğradı. Geç bir saatte işten çıkmıştı, kaldırıma park etmiş bir otomobil o çıktığı anda harekete geçti, hızlandı, trafiğin içinde gözden yitmeden kızın üzerine kurşun yağdırdı. Irene, belinin tam ortasında bir darbe hissetti ve ne olduğunu asla anlayamadı. Sessizce yere yığıldı, sanki içindeki tüm hava boşaldı gitti ve acı tüm bedenini kapladı. Bir an çevresinde gölleşen kanın farkına vardı, sonra derin bir uykuya daldı.

Yapının kapıcısı ve öteki tanıklar da ne olduğunu anlayamadılar. Kurşun seslerini işitmişlerdi, ama bunun bir motosiklete ya da uçağa mı ait olduğunu anlayamadan, Irene’yi görüp ona yardıma koşmuşlardı. On dakika sonra Irene sirenler çalarak ilerleyen bir ambulansın içindeydi. Karnına rastlayan kurşun deliklerinden, canı süzülüp akıyordu.

Francisco, olanları rastlantı sonucu birkaç saat sonra öğrendi. Onu yemeğe çağırmak için evine telefon etmişti, kaç gündür yalnız kalamıyorlardı ve onu çok özlemişti. Telefonu ağlayarak yanıtlayan Rosa, ona acı haberi verdi. O gece Francisco’nun en uzun gecesi oldu. Klinikte, Beatriz’in yanında bir bankın üzerine oturmuş, yoğun bakım girişinin önünde sevgilisi kendini bilmeden yatarken öylece beklemişti. Saatler sonra bile ameliyathanede hiç kimse kızın yaşayabileceği konusunda güvence veremiyordu. Yarım düzine tübe ve makineye bağlanmış olarak, Irene ölümü bekliyordu.

Operatörler, karnını tümüyle açmışlar, tüm iç organlarını bir bir elden geçirirken, her diktikleri dikişin yanında yeni bir yara bulmuşlardı. Ona litrelerce kan ve serum vermişler, antibiyotiğe boğmuşlar ve bu acıya katlanabilmesi için derin bir uykuda, sürekli sondalara bağlı olarak bir yatağa yatırmışlardı. Nöbet değişiminden sonra Francisco’nun ne denli acı çektiğini gören bir doktor, delikanlının sevgilisini bir an için görmesine izin vermişti. Kız çıplak ve saydamdı, odanın parlak ışığı altında, göğsüne bağlı bir solunum aygıtı, kalbine bağlı bir monitör, damarlarında pek çok iğne, yattığı çarşaf kadar bembeyaz, sadece gözaltlarında mor bir renk ve karnında içinden drenler çıkan sargılarla öylece yatıyordu. Sessiz bir çığlık Francisco’nun yüreğine saplandı ve orada öylece kalakaldı.

Beatriz onu görür görmez, "Bu senin suçun! Sen kızımın yaşamına girdiğinden beri çıktı bütün bu sorunlar," dedi.

O da kendinden geçmişti. Francisco ona ilk kez yakınlık duydu, çünkü onu ilk kez doğal haliyle, gerçek bir insan gibi yalın, acısına gömülmüş görerek kendine yakın hissetmişti. Beatriz olan bitene akıl erdiremiyordu. Polisin ona söylediği gibi bunun sıradan bir saldırı olmasını diliyordu, çünkü kızının politik nedenlerle izlendiği düşüncesine katlanamazdı. Onun madenlerde bulunan cesetlerle bir ilgisi olduğunu hayalinden bile geçiremezdi; onu egemen güçlerle karşı karşıya gelmiş insanlardan biri olarak kabul edemiyordu. Francisco gidip iki fincan çay buldu, yan yana oturup sessizce bunu yudumlamaya başladılar. Aynı deniz kazasına uğramış iki insan gibi hissediyorlardı birbirlerini.

Pek çok başkaları gibi bir önceki hükümetin çalışmaları döneminde Beatriz Alcántara da protesto gösterilerinde bulunmak için tencerelerle sokağa inmişti. Askeri rejimi yeğlemişti, çünkü bu ona sosyalist bir yönetimden bin kez daha iyi gibi gelmişti. Eski başkanlık sarayını havadan bombaladıkları zaman, bu olayı kutlamak için bir şampanya patlatmıştı. Vatan sevgisiyle yanıp tutuşuyordu, ama bu gene de mücevherlerini ulusal yapılanmaya hediye etmesine yetmemişti, çünkü kendi takılarının albayların hanımlarının üstünde görüleceğinden korkmuştu; fesat dedikoducular böyle söylüyorlardı! Yeni sisteme, sanki o doğduğundan beri varmışçasına uyum sağlamıştı; fazla bir şeyler bilmemenin yararlarına inanıyordu. Bilgisizlik, ruhun huzuru için gerekli koşuldu. O klinikte geçirdikleri dayanılmaz gece, Francisco, ona Evangelina Ranquileo’dan, Los Riscos Madeni’ndeki ölülerden, öteki binlerce kurbandan ve kendi öz kızından söz etmek istedi, ama bunu yapmadı. Şimdi, altüst oldukları bu anda durumdan yararlanır gibi olmak istemiyordu. Sadece Irene hakkında sorular sormakla, onun çocukluk ve ilk gençlik günlerine ait anılarını öğrenmekle yetindi; küçük anıları dinlerken, geçmişten konuşur, birbirlerine küçük sırlar verir, gözyaşları akarken, saatler geçip gitmişti ...

Acılarla dolu o gece Irene ölüme iki kez öylesine yaklaştı ki, canlılar dünyasında kalması bir mucizeydi. Hekimler çevresinde yüreğini elektrik şokları ile yeniden çarptırmaya uğraşırlarken, Francisco Leal, aklını ve mantığını yitirdiğini hissediyor, insanlığın en eski çağlarına, mağaralara, karanlığa, bilgisizliğe korkuya batıyordu. Irene’yi gölgelere doğru sürükleyen kötücül yaratıklar görüyor ve umutsuzca, sadece büyünün ya da Tanrısal bir gücün onu ölümün elinden alabileceğini sanıyordu. Dua etmek istedi, ama çocukluğunda annesinin dudaklarından öğrendiği o dualar aklına gelmedi. Çaresizlik içinde, bunu tutkusunun gücü ile yapmayı denedi. Kaderi, hazzın anısıyla büyülemeyi denedi, şu dehşetin karanlığına tanıştıkları günün ışığını yaymak istedi. Bir mucizeyle, kendi kanının, sağlığının ve canının Irene’nin bedenine geçmesi ve onu yaşatması için yalvardı. Onun adını binlerce kez yineleyerek teslim olmaması, dayanması için dua etti, bankın üzerinde otururken sessizce onunla konuştu, açık açık ağladı, onu beklemekle, aramakla, arzulamakla, sevmekle, çillerini, masum ayaklarını, gözbebeklerinin ateşini, giysilerinin kokusunu, gülüşünün billurunu ve hazdan sonra kendi kollarında dinlenirkenki o sakin halini anımsamakla geçen yüzlerce yılın ağırlığı altında ezildiğini sandı. Kendini bilmez bir hasta gibi dişlerinin arasından sayıklayarak, onu rahatlatmaya yeten hiçbir çare olmaksızın öylece oturdu. Sonunda şafağın ilk ışıkları yayıldı, klinik uyandı, çarpan kapıların, asansörlerin, sürünen terliklerin, metal tepsilere konan fincanların ve ağzında çarpan yüreğinin sesini işitti, işte o anda Beatriz Alcántara’nın elinin, kendi eli içinde olduğunu fark etti ve onun varlığını anımsadı. Kadının da yüzü perişandı, makyajından hiçbir şey kalmamıştı, estetik ameliyatının izleri görünüyordu, gözleri şişmiş, saçları terden yapış yapış, gömleği bumburuşuk olmuştu.

— Onu seviyor musun oğlum? diye sordu.

— Çok, diye yanıtladı Francisco Leal.

O zaman birbirlerine sarıldılar. Sonunda ortak bir dil bulmuşlardı.

Üç gün boyunca Irene Beltrán ölümün sınırında gezindi, bilincine kavuştuğu anlarda gözlerinde, onu kendi güçleriyle dayanmaya, ya da onuruyla ölmeye bırakmalarına yalvarır gibi bir anlatım vardı. Üçüncü günün sonunda onu solunum aygıtından ayırdılar, ciğerlerindeki havayı, solunumunu, kanının damarlarda dolaşım ritmini düzene soktular, sonra, onu Francisco’nun yanında kalabileceği bir odaya taşıdılar. Genç kız her ne kadar ağır uyuşturucuların ve karabasanların etkisindeyse de, onun varlığını hissediyordu ve Francisco biraz uzaklaşınca onu yeni doğmuş bir bebeğinkine benzeyen cılız sesiyle yanına çağırıyordu.

O akşam kliniğe Gustavo Morante çıkageldi. Haberi gazeteden öğrenmişti. Olay geç de olsa, sekiz yaralama olayı arasında yer almıştı ve basit bir saldırı olarak sözü ediliyordu. Bu habere inanan sadece Beatriz Alcántara olmuştu, öyle inanmak istemişti, evlerinin polisçe aranmasını da polisin bir tuhaflığı olarak yorumlamıştı. Ne var ki yüzbaşı bu konuda hiçbir kuşku duymamıştı. Ona eski nişanlısını ziyaret etmek için kışladan özel bir çıkış izni vermişlerdi. Subaylarının emri üzerine sivil giyinmişti, General de bu gibi durumlarda her askerin sivil giyinmesini, ülkenin askerlerin işgaline uğramış gibi bir görüntüsü olmaması için daha uygun bulurdu. Odanın kapısını vurdu, Francisco kapıyı açtı, onu görünce şaşırdı. Birbirlerini şöyle bir süzdüler, her biri, ötekinin niyetini anlamak istiyordu, sonunda hastanın bir iniltisi ile ikisi de yatağın yanına koştular. Irene, yüksek yatakta hareketsiz, mermer bir bebek gibi yatıyordu. Sadece saçlarının rengi gün ışığında parlıyordu. Kollarında sondaların ve iğnelerin izleri vardı, güçlükle soluk alıyordu, yumulu gözlerinden ancak karanlık bir gölge süzülüyordu. Gustavo Morante sarsıldı, bu sarsıntı tüm bedenine yayıldı, canlılığına aşık olduğu bu kadını, şimdi odanın havasına karışmak üzere buharlaşmaya başlamış gibi görünen, yaralı soluk haliyle görmek yüreğini parçaladı.

— Yaşayacak mı, diye kekeledi.

Uzun günler ve geceler onun yanında kalan Francisco artık en küçük iyileşme belirtilerini bile ayırt etmeyi öğrenmişti, onun soluk alıp verişlerini sayıyor, düşlerini izliyor, minik hareketlerini gözlüyordu. Artık makinenin yardımı olmadan soluk alıp verdiği için çok sevinçliydi, hafifçe parmaklarının ucunu kımıldatabiliyordu. Ama yüzbaşı için -genç kız can çekişirken burada bulunmadığından- bu bile yeterince ürkütücü bir görüntüydü. Karşısındakinin orduya ait bir yüzbaşı olduğunu unutarak, onu da sevdiği kadın için acı çeken bir erkek olarak gördü Francisco, bu onu üzdü.

— Olanları öğrenmek istiyorum, Morante, altüst olmuş bir halde başını öne eğerek sormuştu bunu.

Ve Francisco Leal, onun cesetlerin bulunması olayına -karışmasını da atlamadan her şeyi anlattı ona; askerin Irene’ye duyduğu aşkın, üniformasından baskın geleceğini umuyordu. Saldırının aynı günü, silahlı pek çok adam genç kızın evine gelmiş, karşılarına çıkan her şeyi altüst ederek evi aramışlardı. Bıçaklarıyla şilteleri deşmişler, esans şişeciklerini kırmışlar, mutfaktaki kap kacağı yerlere indirmişlerdi. Sonunda teybi, notları, ajandayı ve adres defterini alarak gitmişlerdi. Çekip gitmeden önce Cleo’ya ateş etmişler, onu bir kan gölü içerisinde can çekişerek bırakıp gitmişlerdi. Bu sırada Beatriz, klinikte kızının başında beklediğinden evde değildi. Rosa onları durdurmaya çalışmıştı, ama tüfeğin dipçiği ile göğsüne yediği darbe onu soluksuz bırakıp yere yıkmıştı, askerler gittikten sonra ancak ayağa kalkabilmiş, köpeği Cleo’yu önlüğüne sararak, ölene dek onu sevmişti. Adamlar, ‘Tanrı’nın İsteği’ne de bir göz atmışlar, konuklar ve bakıcıları da ürkütmüşler, ama bu yaşlıların ömürlerinin sonuna geldiklerini, politikayla hiç mi hiç ilgileri olamayacağını anlayarak ortadan kaybolmuşlardı. Ertesi sabah derginin yayınevini basmışlar, Irene’nin masasında ne varsa alıp gitmişlerdi, daktilosunun kullanılmış şeridini ve karbon kâğıtlarını bile yanlarında götürmüşlerdi. Francisco, yüzbaşıya, Evangelina Ranquileo’dan da söz etti, Rivera’nın ani ölümünü, Pradileo’nun ortadan kayboluşunu, Flores ailesini, çiftçilerin uğradığı kıyımı Teğmen Juan de Dios Ramírez’i ve aklına gelen her şeyi bir çırpıda anlatırken, karşısındaki adamın, ikinci bir deri gibi üzerinde taşıdığı üniformayı görmezden gelmişti. Bunca sessizlikten sonra içinde birikenleri dökmüş, ona hükümetin öteki yüzünü göstermeye çalışmış, -yüzbaşı duvarın öteki yanında bulunduğundan bunları bilemezdi- bu arada işkence görenleri, ölüleri, açlıktan ölümle yüz yüze gelenleri, ülkeyi pek çok işlerinden biri gibi aralarında paylaşan zenginleri anlatırken, yüzbaşı sessiz ve soluk bir şekilde, huzurunda söylenmesine asla izin vermeyeceği konuları dinliyordu.

Bu anda Morante’nin zihninde Francisco’nun anlattıkları ile tüm meslek yaşamı boyunca öğrendikleri çatışmaktaydı. İlk kez olarak rejimin kuranları ile böylesine yakındı, çevresi hep askeri diktatörlük yandaşları ile çevrili olurdu, üstelik onu en çok yaralayan, öylesine çok sevdiği şu kızın şimdi çarşaflar arasında kımıltısız yatışı idi. Bütün ömrünce onu sevmekten bir an için bile vazgeçmemişti, onu yitirdiği anda Irene’yi daha da çok sevmeye başlamıştı. Birlikte büyüdükleri yılları anımsadı, evlenip birlikte mutlu olma hayalleri kurmuşlardı bunca zaman. Şimdi sessizce içinden Irene’ye daha önce söyleyemediklerini dile getirdi. Şimdiye dek ona güven duymamalarına gücenmişti. O da o Allah’ın cezası mezarın açılmasına kendi elleriyle yardım ederdi, bunu sadece Irene’nin yanında bulunmak için değil, Silahlı Kuvvetler’in onurunu kurtarmak için de isterdi. O suçlular cezasız kalmamalıydı, yoksa toplum ayaklanırdı ve bir önceki hükümeti yasadışı işlerle suçlayan kendi rejiminin aynı suçlarla lanetlenmesi hiç de anlamlı bir şey olmazdı. Böylece korkunç işlerin sorumluları, cezalandırılması gereken bazı askerlerdi, askerlik kurumunun onuru korunmalıydı. Irene, bizim aramızda da, benim gibi, gerçek için savaşmaya her an hazır, mezarları elleriyle kazıp ölüleri çıkartarak ülkemize yeniden huzur getirmek için çalışan çok insan var, inan. Bana ihanet ettin sevgilim, belki de benim seni sevdiğim kadar sevmedin beni, baksana, bu barbarlığın ortağı olmadığımı kanıtlama fırsatını tanımadan terk ettin beni, benim ellerim asla kirlenmedi, her zaman en iyi niyetimle çalıştım, sen beni tanırsın; darbe olduğu zaman ben Güney Kutbu’ndaydım, üstelik benim işim, hesap makineleri, karatahtalar, gizli arşivler arasında yürüyor, silahımı, atış eğitimleri dışında hiçbir zaman kullanmadım. Ülkenin bir siyasi düzen değişikliğine gereksinmesi olduğunu sanıyordum, bu yoksulluğu yenmek için yeni bir disiplin gerekliydi. İnsanların bizlerden nefret ettiğini nasıl bilebilirdim? Bunu sana pek çok kez söyledim Irene, şu dönem çok güçtür diye; belki de artık kışlalarımıza dönmenin ve demokrasiyi kurmanın zamanı gelmiştir. Ben nerelerdeydim de, gerçekleri göremedim? Bana bunları neden zamanında anlatmadın? Benim gözlerimi açman için bunca kurşun yemene gerek yoktu, bana böylesine derin bir aşkı bırakıp gitmen ve sensiz yaşamaya tutsak etmen şart mıydı? Sen küçüklüğünden beri hep gerçekliğin peşinden koştun, bu yüzden seni bu kadar çok seviyorum, bu yüzden de burada sessizce ölmektesin şimdi."

Yüzbaşı, Irene’yi uzun uzun seyretti. Penceredeki ışık solgunlaştı, oda tatlı bir yarı karanlığa gömüldü. Şimdi odadaki eşyaların sınırları belirginleşiyor, yatakta yatan genç kız bir lekeye benziyordu. Morante veda etmeye hazırlanırken, onun kadar hiç kimseyi sevemeyeceğini anlamıştı; bundan sonraki savaşında gerekli olacak yeni bir güç toplaması gerektiğini düşünüyordu. Onun ateşten yanan dudaklarını öpmek için eğildi, onu okşamakla yetindi, acı çeken bu yüzü belleğine kazıdı, onun ilaç kokan teninin kokusunu içine çekti, dağınık saçlarına değerken onun bedenini gözlerinin önüne getirdi. Dışarı çıktığında Ölümün Nişanlısı’nın gözleri kupkuru, bakışları sert, kalbi cesaret doluydu. Onu sonsuza kadar sevebilirdi, ama artık onu hiç görmeyecekti.

— Onu yalnız bırakmayın, çünkü son darbeyi vurmak için döneceklerdir. Ben onu koruyamam. Onu buralardan uzaklaştırmak, gizlemek gerekiyor. Bütün söylediği bu oldu.

— Anlaştık, diye yanıtladı onu Francisco.

Birbirlerinin elini güvenle, uzun uzun sıktılar.

Irene’nin iyileşmesi son derece yavaş ilerliyordu. Çok acı çekiyordu, sanki bir daha ayağa kalkamayacak gibiydi. Francisco, şimdiye dek haz vermek için şımarttığı bu bedenin bakımını bütünüyle üstlenmişti. Gündüzleri onun yanından bir an bile ayrılmıyordu, geceleri de yatağın yanındaki bir divanın üzerinde uyuyordu. Genellikle dingin, ağır bir uykusu vardı, ama bu dönemde bir av köpeği gibi gelmişti duyarlılığı. Irene’nin solumasında bir değişme duysa uyanıveriyordu.

O hafta onu damardan beslemeyi kestiler ve genç kız bir tabak çorba içebildi. Francisco yüreği çarparak kaşık kaşık içirdi bu çorbayı ona. Onun meraklanmasını gören Irene, uzun zamandır yapmadığınca gülümsemişti, Francisco’nun onu tanıdığı günkü o gülümsemesiyle. Bunun üzerine neşeden deliren delikanlı, kliniğin koridorlarına sıçrayarak fırladı, otomobiller arasında zik zaklar çizerek caddeyi geçti, kendini alanın ortasındaki otların üzerine attı. Günlerdir içinde biriktirdiği tüm heyecanların zincirlerini boşaltmasıyla bir yandan ağlıyor, bir yandan gülüyordu; gelip geçmekte olan, o saatte güneşlenmeye çıkan dadılar, çocuklar, yaşlılar şaşkınlıkla ona bakıyorlardı. Bu neşesini paylaşmak için annesi de oraya kadar geldi. Hilda da hastanın yanında saatlerce sessizce oturup örgü örüyor ve kendini yavaş yavaş küçük oğlunun da uzağa gitmesi durumuna alıştırmaya çalışıyordu, çünkü artık buralarda yaşam ne oğlu, ne de sevdiği kadın için eskisi gibi olamayacaktı. Profesör Leal ise, genç kıza yaşama sevincini yeniden aşılamak, onun odasının müzikle dolmasını sağlamak için plaklarını buraya taşır olmuştu. Her gün onu görmeye gidiyor, ona neşeli öyküler anlatıyor, ne İspanya Savaşı’ndan, ne bulunduğu toplama kamplarından, sürgünün acılarından ne de öteki kederli anılardan söz ediyordu. Irene’ye duyduğu sevgiyle, Beatriz Alcántara’ya bile neşesini yitirmeden katlanabiliyordu.

Bir süre sonra Irene, Francisco’ya tutunarak birkaç adım atabildi. Yüzünün solgunluğu çektiği acıyı ele veriyordu, ama gene de yatıştırıcı ilaçların azaltılmasını istedi, çünkü zihninin yeniden berraklaşmasını ve dünyayla ilgisinin sürmesini özlüyordu.

Sonunda Francisco, Irene’yi kendi kadar iyi tanır oldu. O uzun uykusuz geceler boyunca birbirlerine tüm yaşantılarını anlattılar. Şimdi paylaşmadıkları ne geçmişe ait bir anı, ne şimdiye dek kurulmuş bir hayal, ne de geleceğe ait bir tasarıları kalmıştı. Birbirlerine tüm gizlerini açtılar, fiziksel sınırların ötesinde ruhları da birbirlerine derinlemesine bağlanmıştı. Delikanlı onu bir süngerle yıkıyor, kolonyayla ovuyor, asi bukleleri çözmek için saçlarını tarıyor, çarşaflarını değiştirmeleri için onu kucaklıyor, yemeğini yediriyor, her türlü gereksinmesini sezinliyordu. En ufak bir yardımında, her davranışında, her bakışında kızı sahipleniyordu. Irene’de de hiçbir utanma belirtisi hissetmedi, ağrıları yüzünden acı çeken bedenini kendine teslim edişine minnet duydu. Irene, hava kadar, su kadar Francisco’ya muhtaçtı, bunu açık açık söylüyordu, onu gece gündüz yanında tutmak ona doğal geliyordu. Francisco odadan çıkarsa, gözlerini kapıya dikip onun dönüşünü bekliyordu. Bir yeri ağrırsa, onun adını inleyerek, onun elini tutarak yardım dileniyordu. Aralarındaki her türlü sınırı aşmışlardı, her ikisi de çözülmesi olanaksız bir bağ oluşturmuştu, bunun yardımı ile her ikisinin de yaşamına egemen olan o lanet olası korkuya birlikte katlanıyorlardı.

Irene’nin ziyaretçi kabul etmesine izin çıkar çıkmaz, dergiden arkadaşları onu görmeye geldiler. O tiyatrovari tuniğine sarmalanmış olarak astrolog hanım da, sırtına dökülen kara saçlarını savurarak uğradı; elinde armağan olarak esrarengiz bir şişecik vardı.

— Onu tepeden tırnağa bu karışım ile ovun. Bedeninin güçsüzlüğüne karşı birebirdir, diye öğütledi onlara.

Bu bitkinliğin nedeninin kurşun yaraları olduğunu açıklamak yararsızdı. O hâlâ yıldızları suçluyordu: Akrep, ölümü çağırır.

Onu, Irene’nin bu burçtan olmadığını anımsatmanın da hiçbir yararı yoktu.

Kliniğe gazeteciler, sayfa sekreterleri, ressamlar, güzellik kraliçeleri, elinde birkaç çay poşeti ve bir paket şekerle temizlikçi kadın bile geldi. Şimdiye dek özel bir kliniğe adım atmadığından, ona yiyecek yardımı yapmanın yerinde olacağını düşünmüştü ve yoksulların hastanesinde olduğu gibi burada da hastaların açlıktan nefeslerinin koktuğunu düşünmüştü.

— Böyle ölmek bile zevkli, Bayan Irene, dedi onun güneşler içindeki odasını, masanın üzerindeki çiçekleri ve televizyonu görünce.

‘Tanrı’nın İsteği’nin konukları arasında hareket yeteneğini koruyabilenler de sırayla onu görmek için uğradılar, bakıcıları da onlarla birlikteydi. Genç kızın yokluğu, bu yaşlıların konutunda ışık yoksunluğu ile eşanlamlıydı. Konuklar onun şekerlemelerini, mektuplarını, şakalarını bekleyerek sızlanıyorlardı. Başına gelenleri öğrenmişlerdi, kimisi hemen unutmuştu ne olduğunu, çünkü yorgun belleklerinde kötü haberleri saklamak onlar için güçtü. Joséfina Bianchi, genç kızın başına gelenleri tam olarak kavrayabilen tek kişiydi. Irene’yi ziyaret edebilmek, ona bir armağan götürebilmek için bakıcılara ısrar ediyordu: Kimi zaman bahçeden bir çiçek, kimi zaman antika bavullarından çıkma bir şal ya da gösterişli İngiliz kaligrafisiyle yazdığı bir dize oluyordu bu armağan. Soluk tüllere ya da eski dantellere bürünerek, gül kokuları sürünerek, eski zamanlardan arda kalmış bir hayal gibi giriyordu odaya. Şaşkınlığa kapılan hekimler, hemşireler, o koridordan geçerken donakalıyorlardı. Irene’nin vurulmasının ertesi günü, haber henüz gazetelere yansımamışken, olay gizli kanallardan, Mario’nun kulağına ulaşmıştı. Hemen ortaya çıkarak elinden ne gelebileceğini sormuştu. Kliniğin gözaltında tutulduğunu fark eden de o olmuştu. Gece ve gündüz boyunca koyu renk camlı bir otomobil yola park ediyordu, yapının çevresinde de gizli polisin adamları dolaşıyordu, şimdi blucinler, spor gömlekler ve yapay deriden ceketler giyen bu ajanlar öylesine belli oluyorlardı ki! Üstelik ceketleri, silahları yüzünden kabarık duruyordu. Onların varlığına karşın, Francisco, saldırıyı ya yarı askeri güçlerin ya da kişisel olarak Teğmen Ramírez’in yaptığını düşünüyordu, çünkü Irene’yi ortadan kaldırmak için resmi emir olsaydı, onlar ameliyathaneye kadar girerek Irene’yi yok etmeyi göze alırlardı. Oysa bu gizlice gözetleme, bir skandal çıkmasından korktuklarını gösteriyordu ve işlerini tamamlamak için uygun bir an kolluyorlardı. Mario da gizli çalışmaları sırasında bu olaylara alışmıştı, Irene’nin ayağa kalkabildiği ilk anda buradan gizlice nasıl çıkartılacağı hakkında planlar yapmaya başlamıştı.

Bu arada Beatriz Alcántara, kızını az daha öldürecek olan bu kurşun yağmurunun bir başka kişiye yönelik olduğu konusunda ısrar ediyordu.

— Bunlar yaşamda rastlanan şanssızlıklardır, diyordu. Bir başka suçluyu vurmak istiyorlardı, kurşunlar yanlışlıkla Irene’yi yaraladı.

Günlerce tüm arkadaşlarına telefon ederek olanları kendi yorumuyla anlatmıştı. Kızı hakkında hiç kimsenin en ufak bir kuşkuya bile kapılmasını istemiyordu. Bu arada arkadaşlarına kocasından aldığı haberleri de aktarıyordu; bunca yıldır süren aramalar sonucunda dedektifler sonunda onun yerini bulmayı başarmışlardı. Eusebio Beltrán, böylesine büyük bir evden, karısının söylenmesinden, koyun etlerinden, alacaklılarının sorularından bıkmıştı, o akşam evden çıktıktan sonra birkaç adım atmış ve daha önünde uzun yıllar olduğunu kavramıştı, yeniden başlamak için hiç de geç sayılmazdı. Serüvensever ruhunun dürtüsüne kulak asarak hoş bir takma adla Karaipler’e doğru yola çıkmıştı, cebinde pek az para vardı, ama aklı parlak mı parlak düşüncelerle dopdoluydu. Bir süre bir Çingene gibi yaşamıştı, kimi zaman da herkesin onu unutup gideceği korkusuna kapılmıştı. Ne var ki, paranın nereden geleceğinin kokusunu iyi alan burnu sayesinde hindistancevizi toplama aracı sayesinde çok para kazanmıştı. İlk çizdiği zaman hiç de bilimsel bir yanı olmayan bu araç pek tuhaf bir şey gibi görünüyordu, ama yerel bir milyonerin dikkatini çekmişti. Kısa zaman sonra tropik yöreler hindistancevizi ağaçlarını sarsan bu kollu araçlarla dolmuş ve Beltrán, alışık olduğu o varlıklı yaşama geri dönmüştü. Mutluydu. Sonra da bir tür kuma sayılsa da kendinden otuz yaş genç, esmer, koca popolu, ama eğlenmeye gülmeye her an hazır bir kızla evlenmişti.

— Yasal olarak o lanet olasıca hâlâ benim kocam sayılıyor. Onun soluduğu havayı bile alacağım elinden, bunun için de iyi avukatlar gerekli bana, diyordu Beatriz Alcántara arkadaşlarına; sanki şu anda, kızının sağlığından daha önemlisi bu kaçağın peşine düşmekti. Gene de Eusebio Beltrán onu suçlayanların söylediği gibi bir dolandırıcı değildi, utanmazın tekiydi o kadar.

Beatriz ülkede olup bitenden habersizdi, çünkü gazetelerin sadece hoş haberler veren sayfalarını okurdu. Bu yüzden Los Riscos Madeni’ndeki cesetlerin kimliklerinin belirlendiğini, bunun dişler ve bazı başka ipuçları yardımıyla yapıldığını hiçbir zaman öğrenmedi. Bunlar askeri darbeden az sonra Teğmen Ramírez tarafından tutuklanan bazı yerel köylülere ve Evangelina Ranquileo’ya ait bedenlerdi. Sansüre karşın halkı sarsan bu haber, yeryüzünün iki yarım küresinin insanlarına kadar Latin Amerika diktatörlüğünün bir gösterisi olarak ulaştıysa da Beatriz’in kulağına çalınmadı. Bir ara kentin değişik semtlerinde insanların yeniden tencereleriyle sokağa döküldüklerini duydu ve bunu askerlerin yönetimini desteklemek için yaptıklarını sandı, çünkü bir önceki hükümet sırasında da böyle yapılmıştı. Halk şimdi bu isyanı, onu yaratan sisteme karşı kullanıyordu. Sonraları bir grup avukatın, Teğmen Ramírez’e karşı, çatışmada ölen bu insanların ailelerine destek verdiklerini öğrendi; aynı avukatlar, bu askerlerin yasadışı aramalarına, korkutmalarına, özel biçimlerde cinayetler işlemelerine de karşı çıkıyorlardı. Beatriz, bu olayların sorumlusu olarak Kardinali görüyordu ve Papa’nın onu görevinden alması gerektiğini, çünkü kilisenin çalışma alanının sadece ruhsal dünya olduğunu savunuyordu. Böylesi korkunç ve dünyasal olaylar, onu ilgilendirmemeliydi.

— O zavallı Teğmeni bu cinayetlerle suçluyorlar, Rosa, ama hiç kimse onların bizi komünizmden kurtardıklarını anımsamak istemiyor, diyordu o sabah mutfakta.

— Eden bulur, diyordu Rosa da pencereden mevsimin ilk unutmabeni çiçeklerini incelerken.

Juan de Dios Ramírez ve ekibindeki pek çok adamı mahkemeye çıkartıldılar. Los Riscos cinayetleri yeniden gazete sayfalarına geçti, çünkü askeri darbeden bu yana ilk kez olarak Silahlı Kuvvetler’in üyeleri yargıç karşısına çıkartılıyorlardı. Ülke doğudan batıya, güneyden kuzeye, derin bir soluk aldı, halk bu tek başlı diktatörlükte bir çatlama sezdi ve diktanın sona ereceğini ummaya başladı. Bu arada başını asla eğmeyen General, Vatanı Kurtaranlar Anıtı’na ilk taşı koymaya hazırlanıyordu. Kötü niyetleri, kara gözlüklerinin arkasından okunamıyordu. Gazetecilerin en temkinli sorularını bile yanıtsız bırakıyordu; bu konu kendi huzurunda açılacak olursa, şöyle bir el hareketiyle herkesi susturuyordu. Bir madende bulunan on beş ceset bu kadar gürültü koparmaya değecek bir olay değildi, sonraları yeni söylentiler ve yeni mezarlar ortaya çıktıkça, genel mezarlıklarda yeni çukurlar, yol boyunca gömülmüş cesetler, dalgaların kıyıya vurduğu torbalar ve bunlardan çıkan iskelet parçaları, çocuk kemikleri bulundukça, tek günahları annelerinin memelerinden vatan hainliği, uzak kültürlerin doktrinlerini ve aileye geleneklere değer vermemeyi emmek olan bu bebekler soruldukça, General sakince omuz silkmekle yetindi, "Vatan her şeyden önce gelir, ben de tarih tarafından yargılanacağım eninde sonunda," diyordu.

— Peki biz yayılmakta olan bu sözlere karşı ne yapalım, Generalim?

— Her zamankini albay, diye yanıt veriyordu General, yerin üç kat altındaki saunasından.

Teğmenin mahkeme huzurunda yaptığı savunma gazetelerde iri puntolarla yayımlandı ve lrene Beltrán’a hemen kendini toparlama ve yeniden savaşma isteğini verdi.

Los Riscos emniyet merkezinin onbaşısı, mahkeme huzurunda yaptığı savunmada, şöyle dedi: "Askeri yönetimin ilanından hemen sonra, Los Aromos çiftliğinin asıl toprak sahibi olan kişi, Flores ailesini, ülke için tehlikeli olmakla suçlamıştı, çünkü onların sol bir partiye üye olduklarını öğrenmişti. Bunlar etkin militanlardı, bizim kışlamıza bir saldırı planlıyorlardı; bu yüzden de onları tutukladım saygıdeğer yargıcım. O evden beş kişiyi tutukladım, ayrıca, silah bulundurma ve marihuana kullanma suçlarından başka dokuz kişiyi daha gözaltına aldım. Antonio Flores’in evinde bulduğum bir listeden yola çıkarak bu kişileri ele geçirdim. Ayrıca evlerinde, kötü niyetlerinin bir belirtisi olarak, emniyet merkezimizin bir planını da ele geçirdim. Onları olağan yöntemlerimizle sorguladım; suçlarını itiraf ettiler: Ülkemize deniz sınırlarımızdan sızmış olan yabancı ülkelere ait gizli ajanlar tarafından eğitildiklerini itiraf ettiler, ama ayrıntılı bilgi vermekten kaçındılar, kaldı ki söylediklerinde çelişkiler hissettim, bunların ne tür insanlar olduklarını siz de bilirsiniz. Onlarla işimiz gece yarısından sonra ancak bitti; o saatte onların kent stadyumuna götürülmelerini emrettim. Son dakikada, tutuklulardan bir tanesi benimle konuşmak istediğini söyledi; işte o zaman, kuşkulu kişilerin terk edilmiş bir madende silah da sakladıklarını öğrendim. Onları bir kamyona bindirdim, adı geçen yere götürdüm. Yol, aracımıza geçit vermemeye başlayınca indik, yürümeye başladık; hepsi sıkı denetim altındaydı, kolları da kelepçeliydi. Karanlıkta yürürken, değişik noktalardan üzerimize ateş açıldı, benim de adamlarıma kendilerini savunma izni vermekten başka çıkar yolum kalmamıştı. Size fazla ayrıntı veremeyeceğim, çünkü çok karanlıktı. Size sadece, bu karşılıklı ateşin birkaç dakika sürdüğünü söyleyebilirim, ancak ondan sonra ekibimi toparlayabildim. Tutukluları aramaya koyulduk, önce kaçtıklarını sandık, ama daha sonra tümünün yerde ölü olarak yattığını, şuraya buraya dağıldıklarını anladık. Size tam olarak, onların bizim kurşunlarımızla mı, yoksa saldırganların kurşunlarıyla mı öldüklerini söyleyemeyeceğim. Biraz düşündükten sonra, en anlamlı şeyi yapmaya karar verdim, böylece askerlerimi de, onların ailelerini de çeşitli suçlamalardan korumuş olacaktım. Bu cesetleri madene gizledik, sonra da girişi taşla, toprakla örttük. Biz duvar örmedik, bu yüzden bu konuda size bir açıklama yapamam. Girişi kapattıktan sonra, bu gizi saklayacağımıza yemin ettik. Ben grubun komutanı olarak sorumluluğu kabul ediyorum, ayrıca açıklamak isterim ki, benim adamlarımda hiçbir yaralanma olmadı, ancak madene girerken bazı ufak tefek sıyrık, bere oldu, o kadar. Sonra, askerlerime çevreyi iyice taramalarını, saldırganları yakalamalarını söyledimse de, ne bir kişi ne de bir kurşun kovanı ele geçirebildik. Yazılı savunmamda, onların başkente götürüldüklerini yazmakla doğru bir davranışta bulunmadığımı kabul ediyorum, ama tekrar ediyorum, bunu askerlerimi korumak için yaptım. O gece tam on dört kişi öldü.

Sonradan Evangelina Ranquileo Sánchez adlı bir yurttaşın adının da bu cesetlerin arasında sayıldığını duyunca şaşırdım. O Los Riscos karakolunda birkaç saat tutulmuştu, ama kayıtlarda da görüldüğü gibi hemen salıverilmişti. Bütün söyleyeceğim bu kadardır, sayın yargıç."

Olayın bu yorumuna mahkemede olduğu kadar halk arasında da inanan çıkmadı. Bu açıklamayı doğru olarak nitelemek yargıcın gözünde gülünç bir davranış olacaktı. Bu yüzden yargıç bu davadan çekildiğini açıkladı ve duruşmanın askeri mahkemede yapılmasını istedi. Hasta yatağının çarşafları arasında Irene Beltrán da, suçluların cezalandırılma olasılığının uzaklaştığını görüyordu ve Francisco’dan hemen ‘Tanrı’nın İsteği’ne gitmesini istedi.

— Ne olursun, bu notu Joséfina Bianchi’ye götür, diye yalvardı genç kız. O benim çok önemli bir şeyimi saklamıştı, hâlâ ondaysa, aramadan kurtarabildiyse, sana verecektir.

Ne var ki, Francisco onu yalnız bırakmaya niyetli değildi, genç kızın ısrarı üzerine gözetlendiklerini ona da söyledi. O âna kadar bunu Irene’den gizlemişti, onu daha fazla ürkütmek istemiyordu, ama söylediği anda kızın bunu çoktan bildiğini fark etti, çünkü hiç şaşırmamıştı. Irene içten içe, ölümü yakın gelecekteki bir olasılık olarak kabullenmişti, bundan kaçmanın olanaksız olduğunu biliyordu. Ancak Hilda ve Profesör Leal geldiklerinde, Francisco ondan ayrılarak yaşlı hanımı görmeye gitti.

Rosa, Francisco’yu karşılarken, güçlükle hareket edebiliyordu, onun da üç kaburga kemiği kırılmıştı. Hem zayıflamıştı, hem de pek yorgun, bitkin bir hali vardı. Delikanlıya bahçenin öte yanına kadar eşlik ederken, ona Cleo’yu gömdüğü yeri gösterdi, bu da tavan arasından düşen bebeğin gömüldüğü yere yakındı.

Joséfina Bianchi, odasında kocaman yastıkların arasında yatıyordu. Geniş kol ağızlı, süslü bir sabahlık giymiş, saçlarını bir fiyonkla ensesinde toplamıştı. Hemen elinin altında, elde işlenmiş gümüş bir ayna vardı. Yanı başındaki tepside ise, pirinç unundan yapılmış pudrası ve bunun fırçası, değişik renklerde kremler, kuğu tüyünden yapılma bir kalem, kemik ve bağa firketeler bulunuyordu. Altmış yılı aşkın bir zamandır aksatmadığı makyajını yapmaktaydı, bunu bir gün bile unutmamıştı. Sabahın bu parlak ışığında yüzü beyaz bir Japon maskesi gibi görünüyordu, şu anda, titreyen eliyle, dudaklarına mor bir kalemle çizgi çekmekteydi. Gözkapakları, pudralı ciltte mavi, yeşil, gümüşi parıltılarla titreşiyorlardı. Bir an için yaşlı aktrist, Francisco’yu tanıyamadı, kimbilir belki de, bir gala gecesinde perdenin açılmasını beklediği geçmiş anılardan birine dalmıştı... Geçmişin hayalinden kurtulan gözbebekleri yavaş yavaş şimdiki zamana döndüğünü gösterdiler. Gülümserken, düzgün yapay dişleri, yüzüne genç bir görünüm verdiler.

Irene ile dostluk kurduğu aylar boyunca Francisco da yaşlıların tuhaflıklarına alışmış, onlarla ilişki kurmanın tek yolunun şefkatten geçtiğini anlamıştı. Mantık denen labirentte, yollarını pek çabuk yitiriyorlardı. Yatağın kenarına oturarak, Joséfina Bianchi’nin elini okşadı, onun içsel dünyasına kendini uyarlamaya çalıştı. Acele etmenin bir yararı olamazdı. Yaşlı kadın ona kendi zamanının güzelliğini, hayranlarının doldurduğu sahneleri, soyunma odalarına gelen çiçekleri, turneler için aştığı anakaraları, gemilere, trenlere bavullarının ancak beş hamal tarafından taşındığını ballandıra ballandıra anlattı.

— Ne oldu oğlum? Şimdi nerede o şaraplar, öpücükler, gülüşmeler? Beni seven o erkekler nerede? Ya beni alkışlayan o kalabalıklar?

— Hepsi burada, sizin belleğinizde Joséfina.

— Yaşlıyım, ama aptal değilim. Yalnız olduğumun bilincindeyim.

Derken Francisco’nun fotoğraf makinesinin çantasını fark etti ve ölümünden sonra bir anı bırakmak için poz vermek istedi. Yalancı pırlantalardan yapılmış kolyelerini, kadife eşarbını, mor tüllerini takındı, eline tüylü yelpazesini aldı, ama kısa sürede bundan da yoruldu ve gözlerini yumarak yastığına uzandı.

— Irene ne zaman dönüyor?

— Bilmiyorum. Size bu notu gönderdi. Sizin ona ait bir şey sakladığınızı söyledi.

Yaşlı kadın, titreyen parmaklarıyla kağıda uzandı, sonra bunu okumadan göğsüne bastırdı.

— Sen Irene’nin kocası mısın?

— Hayır, sevgilisiyim, diye yanıtladı onu Francisco.

— İyi o zaman. Sana söyleyebilirim. Irene bir kuş gibidir, hiçbir yerde uzun süre kalamaz.

— Ben ikimiz için de gerekli durağanlığa sahibim, diye güldü Francisco.

Joséfina, incilerle işli bir gece çantasında sakladığı üç kaseti delikanlıya vermeye razı oldu. Irene, onları neden Joséfina’ya verdiği konusunda bir açıklama yapmamıştı. Belki de bu bir cömertlik göstergesiydi. Onu öldürmeye çalışacaklarını, evini, ofisini arayacaklarını bilemezdi. Yaşlı kadını henüz esrarengiz bir nitelik taşımayan bu olaya ortak etmek, böylece onun tekdüze yaşamına biraz heyecan vermek istemişti. ‘Tanrı’nın İsteği’nde kalanlara yaptığı değişik sevgi gösterilerinden biriydi bu, onun olmayan doğum günleri için partiler düzenlemesine, eğlenceler yaratmasına, tiyatro gösterileri hazırlamasına, armağanlar vermesine ve olmayan aile bireylerinden mektuplar getirmesine alışıktı herkes. Bir akşam Joséfina Bianchi’nin yanına gittiğinde onu pek kederli bulmuştu, artık yaşamında aşk olmadığına göre, ölmenin daha iyi olacağından dem vurarak sızlanıyor, hiç kimsenin ona gereksinmesi olmadığından yakınıyordu. Geçirdikleri kışla birlikte bedeni zayıf düşmüştü, sık sık depresyona giriyordu, belleği ise her zamanki gibi yerindeydi. Irene ona öyle bir şey vermek istemişti ki, hem yalnızlığını aklına getirmesin, hem de onu başka ilgi alanlarına yöneltsindi. Bunun üzerine bu şeritleri, çok önemli olduklarını vurgulayarak saklamasını rica ederek ona getirmişti...Bu görev yaşlı hanımı pek heyecanlandırmıştı. Gözyaşlarını kurulayarak, onları başlarına bir şey gelmeyecek biçimde saklayacağına söz vermişti. Bir aşk sırrını gizlediğini sanıyordu. Böylece bir oyun gibi başlayan bu suç ortaklığı, şeritlerin sadece Beatriz’in meraklı gözlerinden değil, polisin aramasından da kurtulmasına yaramıştı.

— Irene’ye söyleyin, gelsin. Bana ölmem için yardım edeceğine söz vermişti, dedi Joséfina Bianchi.

— Henüz bunun zamanı gelmedi ki. Siz daha uzun yıllar, sağlıklı bir biçimde yaşayabilirsiniz.

— Dinle oğlum, ben bir hanımefendi gibi yaşadım, böyle de ölmek istiyorum. Kendimi biraz yorgun hissediyorum. Irene’ye gereksinmem var.

— Şimdi gelemez ki.

— Yaşlılığın en kötü yanı şu ki, kimse bize saygı duymuyor, bize sersem çocuklarmışız gibi davranıyorlar. Ben yaşamımı dilediğim gibi sürdürdüm. Hiçbir şeyim eksik olmadı. Neden beni temiz bir ölümden yoksun bırakıyorsunuz?

Francisco, onun elini sevgi ve saygıyla öptü. Oradan çıkıp bahçeyi geçerken, bakıcıların gözetimi altında tekerlekli iskemlelerinde oturan, yalnız, bitkin, yün battaniyelerine sarınmış, yarı sağır, yarı kör yaşlıların, birer mumya gibi oturduklarını gördü. Onlar şimdiki zamanda ve gerçekten soyutlanmış bir zaman diliminde aşamalarını sürdürüyorlardı. Onları selamlamak için yaklaştı. Teneke madalyalarını göğsüne dizmiş olan albay, sadece onun gözlerine görünen bayrağa selam durmaktaydı. En yoksul dul hanım, kucağındaki teneke kutusuna sarılmış, içindeki gizli hazineyi gözlerden uzak tutmaya çalışıyordu. Yaşlı felçli çocuklarından gelen mektupları Irene’nin yazdığını sezinliyordu, ama merhamet dolu bu yalanlara kanmış gibi yapmayı yeğliyordu. Irene ‘Tanrı’nın İsteği’nden uzaklaşalı beri artık hayalini kuracak bir şeyi de kalmamıştı. Başka bir yaşlı, Francisco’yu eşikte durdurdu.

— Dinleyin oğlum, şimdi mezarları açtıklarına göre, benim oğlumu, gelinimi ve bebeklerini de bulurlar mı?

Francisco Leal, buna ne yanıt vereceğini bilemedi, bu yaşlı insanların dünyasından kaçarcasına uzaklaştı.

Irene Beltrán’ın doldurduğu bu bantlar onun Digna, Pradelio Ranquileo, Çavuş Faustino Rivera ve Evangelina Flores ile konuşmalarını içeriyordu.

— Bunları Kardinal’e götür ve mahkemede askerlere karşı kullanılmalarını sağla, dedi Irene, Francisco’ya.

— İçinde senin sesin var Irene, bunu anlarlarsa, bu bizim ölüm fermanımız olur.

— Beni becerebildikleri ilk anda öldürecekler nasılsa. Sen bunları teslim etmelisin.

— Önce seni sağlama almalıyım.

— O zaman Mario’yu çağır, ben bu gece buradan ayrılıyorum.

Günbatımında Kuaför Mario elinde ünlü çantasıyla geldi ve klinikteki odaya kapandılar. Mario işe Irene’nin saçlarını kesmekle başladı, sonra her ikisinin saçlarını boyadı, kaşlarının biçimini değiştirdi, gözlükler, bıyıklar, makyajlarla mesleğinin tüm hünerlerini kullanarak, onları bin bir tipe soktu. Gençler birbirlerine bakarlarken, birbirlerini tanıyamıyorlardı. Bu yeni görüntüleriyle birbirlerini sevmeye alışmaları gerekiyordu bundan sonra.

— Yürüyebilecek misin Irene? diye sordu Mario.

— Bilmiyorum.

— Bunu yardımsız yapabilmen gerekli. Gel küçüğüm deneyelim.

Irene, arkadaşlarının ellerini tutmadan yavaşça yataktan kalktı. Mario, onun geceliğini çıkarınca sargılarla dolu karnını görerek bir çığlık attı, Irene’nin göğsüne ve bacaklarına da kırmızı dezenfektan ilaçlar sürülmüştü. Bunun üzerine sihirli çantasından çıkarttığı köpüksü bir yastıkla ona yalancı gebe görüntüsü verdi. Irene bunu belinde taşıyamayacağı için de bu minik yastığı onun sırtına ve bacaklarına bağladı.Ona hemen pembe bir gebe giysisi bulup giydirdi, ayaklarına alçak topuklu sandaletler de verdikten sonra iyi dilek öpücüğüyle veda etti onlara.

Daha sonra Irene ile Francisco, bunca zamandır onlara bakan görevlilerin de dikkatini çekmeden dışarı çıktılar, yola park etmiş olan koyu renk camlı otomobilin yanından geçtiler, acele etmeden köşeye kadar yürüdüler, orada Mario’nun otomobiline bindiler.

— Sizi yolculuk edecek kadar iyileşene kadar benim evimde konuk edeceğim, dedi Mario. Sonra onları dairesine götürdü, tunç ve camdan yapılmış kapısını açtı, Ankara kedilerini uzaklaştırdı, köpeğe bir köşeye oturmasını buyurdu, kibarca eğilerek onlara bir hoş geldiniz reveransı yaptı, ama bunu tamamlamasına fırsat kalmadan lrene, bir solukta yerdeki halıya yıkıldı. Francisco onu kollarına aldı ve onlara ayrılmış geniş yataklı bir odaya taşıdı. Genç hasta keten çarşaflara uzandı.

Francisco duygulandığını belli eden bir sesle, "Bizim için yaşamını tehlikeye atıyorsun,” dedi Mario’ya.

— Kahve yapalım, hepimize iyi gelir, diyerek uzaklaştı Mario.

lrene, bu sakin ve hoş yerde birkaç gün dinlenerek güç topladı. Mario ile Francisco, sırayla onun yanında kalıyorlardı. Ev sahibi onları neşeli kitaplarla, kağıt oyunlarıyla ve tüm yaşamı boyunca güzellik salonlarında, aşklarında, yolculuklarında ve bir madencinin oğlu olduğu dönemlerde yaşadığı olaylarla eğlendirmeye çalışıyordu. Irene’nin hayvanlardan hoşlandığını anlayınca kara köpeğinin ve kedilerinin de odaya girmelerine izin verdi. Genç kız Cleo’yu soracak olursa, hemen konuyu değiştiriyorlardı, çünkü onun acı sonunu şimdilik söylemek istemiyorlardı. Mario, hasta arkadaşı için diet yemekleri pişirdi, uyurken başında bekledi, Francisco’nun da dinlenmesini sağladı. Apartman dairesinin pencerelerini kapattı, ağır perdelerini örttü, gazeteleri ortadan yok etti, televizyonu kapattı ve dış dünyanın karmaşasının onları yormasına izin vermedi. Polis otomobillerinin sirenleri uluyunca, tarih öncesi kuşlar gibi gürültü eden helikopterler geçince ya da silahların sesi buraya ulaşınca, müziğin sesini yükseltiyordu, böylece Irene’nin iyice huzur bulmasına ve diktatörlüğün yarattığı sıkıntıyı hissettirmemeye çalışıyordu.

Beatriz Alcántara’ya, Irene’nin klinikten çıktığını söylemeye de Mario gitti. Kızının yaşamının kurtulması için onun bu ülkeden çıkması gerektiğini anlatmaya niyetliydi, ama ilk cümlede onun böyle bir şeyi kaldıramayacağını anladı. Bu hanım, yaşanan gerçekleri kabul etmesine fırsat tanımayan yapay bir dünyada yaşıyordu, bu yüzden ona sadece Irene ve Francisco’nun kısa bir tatil yapmak üzere yolculuğa çıktıklarını söyledi. Kızın sağlığı yüzünden bu pek inanılacak bir öykü değildi, ama annesi buna da inandı. Mario onu acımadan inceliyordu, bu bencil, kayıtsız, kendi tarzının ve düzeninin şık dünyasına kapanmış kadın, dünyanın yaşadığı acılara sımsıkı kapalı salonunda olmayı yeğliyordu. Onun çevresindeki yaşlılarla birlikte hareketsiz bir denizde, sal üzerinde kaldığını hayal etti içinden. Onlar gibi Beatriz de gerçeklerin dışında yaşıyordu, bu dünyadaki yerini çoktan yitirmişti. Ne var ki onun bu kırılgan güvensizliği de yeni zamanların urganlarına karşı koyamayarak parçalanıp gidebilirdi her an. İpek ve derilere bürünmüş olan bu ince görüntü, sanki sirklerdeki sahtekar aynalardan yansıyan gerçekdışı bir görünümdü. Onu esenlemeden dışarı çıktı.

Rosa, her zaman yaptığı gibi, kapıdan bütün konuşmaları dinlemişti. Bu yüzden Mario’ya bir işaretle onu mutfağa çağırdı.

— Ne oldu küçüğüme? Nerede o?

Tehlikede. Onu buradan kaçırmak için yardım etmemiz gerekiyor.

— Sılaya mı götüreceksiniz?

— Evet.

— Tanrım onu korusun, beni gözetsin. Onu günün birinde görebilecek miyim?

— Bu diktatörlük düşünce Irene geri dönecektir.

— Benim tarafımdan bunu ona verir misiniz? Rosa küçük bir zarf tutuşturdu Mario’nun eline. Bu onun bahçesinin toprağıdır, nereye giderse bunu yanında götürsün. Ve lütfen ona, unutmabeni çiçeklerinin açtığını haber verin.

José Leal, Evangelina Flores’i, babasının ve ağabeylerinin cesetlerinden artakalanları teşhis etmeye götürdü. Irene, José’ye bu kızdan söz etmiş, ona yardımcı olmasını, buna gereksinme duyduğunu söylemişti. Gerçekten de öyleydi. Haberalma bölümünün avlusunda, iki uzun tahta masa üzerine sarı çuvallardan artakalanları yaymışlardı: Giysi parçaları, kemik kalıntıları, saç bukleleri, paslı bir anahtar, bir tarak. Evangelina Flores, yavaş yavaş bu dehşet verici sergiyi inceledi, her tanıdık kalıntıyı işaret etti: O mavi kemer, o kırık ayakkabı, o az dişli baş ...Masanın önünden üç kez geçti ve ailesindeki tüm bireylere ait bir şeyler belirledi. Sonunda beşinin de orada bulunduğuna karar verdi. Sadece gömleğini sırılsıklam eden ter, kızın ne denli zorlandığını belli ediyordu. Rahip, onun yanında yürüyor, ama ona değmemeye çalışıyordu. Mahkemeden iki görevli de not alıyorlardı. Sonunda genç kız bu belgeyi okudu, titremeyen bir elle imzaladı ve uzun adımlarla avluyu geçerek çıktı. Büyük kapının arkalarından kapandığını duyduğu anda köylü kızı halini aldı. José Leal, ona sarıldı.

— Ağla küçüğüm, sana iyi gelecektir, dedi ona.

— Sonra ağlarım, peder. Şimdi yapacak çok işim var, dedi ve gözyaşlarını kuruladıktan sonra hızla yürüdü gitti.

İki gün sonra, sanık katiller konusunda tanıklık etmesi için askeri mahkemeye çağrıldı. Oraya iş giysileri ve kolundaki kara bantla gitti. Madenin açıldığı gün de taktığı bant, artık ailesinden gerçekten umut kestiğini ve yasa girdiğini gösteriyordu. Duruşma, kapalı kapılar arkasında görüldü. Ne annesinin, ne José Leal’in, ne de Kardinal tarafından tahsis edilmiş olan piskoposluk avukatının Evangelina’ya eşlik etmesine izin verilmedi. Bir asker onu, adım seslerinin çan sesi gibi yankılandığı uzun bir koridordan yalnız başına geçirdi, sonunda mahkeme salonuna ulaştılar. Burası büyük, aydınlık, bir bayrak ve General’in göğsünde cumhurbaşkanlığı şeritleriyle bezendiği renkli bir fotoğraftan başka bir süsü olmayan bir yerdi.

Evangelina hiçbir korku belirtisi göstermeden, subayların karşısındaki yükseltiye ilerledi. Onların tam gözlerinin içine bakarak, Irene Beltrán’a daha önce anlattığı öyküyü yineledi, korkunun hiçbir yorum değişikliğine yol açmadığını bilmelerini istiyordu. Hiç çekinmeden Teğmen Juan de Dios Ramírez’i gösterdi ve sonra ailesinin üyelerini götüren öteki askerleri birer birer işaret etti, çünkü bunca yıldır onların yüzlerini bir kor gibi belleğine kazıdığından hiçbirini unutmamıştı.

Sonra, aynı asker onu çıkışa götürdü. José Leal, orada bekliyordu, aynı yolu birlikte geçtiler. Peder, bir otomobilin onları izlediğini fark etti ve böyle bir olasılığa hazırlıklı olduğundan genç kızı kolundan tuttu, birlikte koşmaya başladılar, sonunda kalabalığa karışmayı başardılar. Buldukları ilk kiliseye sığındılar ve Kardinal’e telefon ettiler.

Evangelina Flores, egemenliği elinde bulunduran baskı yönetiminden gecenin gölgelerine sığınarak kaçırıldı ve ülkeden çıkartıldı. Sonraki yıllarda, doğduğu sakin köyü, yüklendiği görev için unuttu. Bütün dünyayı dolaşarak, ülkesinin yaşamakta olduğu trajediyi değişik halklara aktardı. Birleşmiş Milletler kuruluna, basının düzenlediği yuvarlak masa toplantılarına, televizyon araştırmalarına, kongrelere, üniversitelere giderek, ortadan kaybolan yurttaşlarını anlattı, unutkanlığın, o erkeklerin, kadınların ve bebeklerin uğradığı zulmü yenmesine izin vermedi.

Los Riscos’taki cesetler tanındıktan sonra, aileleri onları huzur içinde gömmek için geri istedilerse de, bir ayaklanmaya neden olacak düşüncesiyle bu istekleri geri çevrildi. Daha fazla kargaşalık istenmiyordu. O gün, bu cesetlerin ve daha sonra ortaya çıkartılmış başka gizli mezarlarda bulunan başka cesetlerin aileleri, hep birlikte katedrale girerek, istekleri karşılanana dek açlık grevi başlatacaklarını açıkladılar. Artık korku nedir tanımıyorlardı ve gözlerini hiç kırpmadan ellerinde kalan son şeyi, yaşamlarını tehlikeye atıyorlardı.

— Nedir bu karışıklık, albay?

— Kayıplarını istiyorlar generalim.

— Kayıplarının, ne ölü, ne de diri olduğunu söyleyin onlara.

— Peki grev yapan insanları ne yapalım generalim?

— Her zamankini albay, beni bu saçmalıklarla uğraştırmayın.

Polis, bu insanları basınçlı su ve göz yaşartıcı bomba kullanarak katedralden uzaklaştırmak istedi, ama Kardinal ona dayanışma hareketinde yardımcı olan öteki insanlarla kapının eşiğine çıktı, bu arada Kızıl Haç gözlemcileri, İnsan Hakları Komisyonu üyeleri ve uluslararası basın üyelerinden fotoğrafçılar da oradaydı ve olayı belgeliyorlardı. Üç gün sonra baskı dayanılmaz bir hal aldı ve sokaklardaki uğultu cumhurbaşkanlığının bunkerlerinin duvarlarını aştı. Hiç mi hiç istemeden, General, cesetlerin iadesine izin verdi, ne var ki aileler ellerinde çiçekleri ve mumları ile bekleşirlerken, yukarıdan gelen bir emirle, cenaze arabaları yollarını saptırdılar ve gizlice mezarlığın arka kapısından girerek, çuvalları herhangi bir çukura boşaltıverdiler. Sadece Evangelina Ranquileo Sánchez’in cesedi otopsi için morgta bulunduğundan, ailesi tarafından ele geçirilebildi. Onu Peder Cirilo’nun kilisesine götürdüler, basit bir mezara gömdüler. Zavallı kızın hiç olmazsa nerede yattığı biliniyordu; onun küçük mucizelerine inanan köy halkı burayı hiç çiçeksiz bırakmadı.

Los Riscos Madeni, o günden sonra bir hac yerine dönüştü. José Leal’in önderliğinde uzun insan kuyrukları burayı ziyarete geldiler. Yürüyerek, ayin ilahileri söyleyerek, başkaldırı sloganları atarak, ellerinde haçlar, meşaleler ve ölülerin resimleriyle geliyorlardı. Bu yürüyüşün ertesi günü ordu burayı tel örgülerle sardı, yüksek demir bir kapı kondurdu, ama ne dikenli teller ne de ellerinde mitralyözlerle dizilen askerler bu yürüyüşlerin ardını arkasını kesemediler. Sonunda madenleri yok etmek için dinamite başvurdular, böylece Los Riscos’u tarihten de silebileceklerini düşündüler.

Francisco ile José Leal, Irene’nin kaydettiği bantları Kardinale teslim ettiler. Bunun askeri mahkemenin eline geçmesiyle genç kızın kim olduğunun belirleneceğini ve tutuklanacağını biliyorlardı. Bu yüzden onu olabildiğince çabuk, güvenli bir yere gizlemeliydiler.

— Kaçmak için kaç gün gerekli? diye sordu piskoposluk görevlisi.

— En az bir hafta. Daha önce yürüyemez.

Bu konuda anlaşmaya vardılar. Kardinal, bantları çoğalttırdı ve bir hafta sonra bu kopya bantları basına dağıttı, bantların asıllarını da savcıya teslim etti. Bu kanıtları yok etmeyi düşünen mahkeme, tümünün tüm gazetelerde yayınlandığını ve dünyayı dolaşmaya çıktıklarını da öğrendi; herkes bu insanlıkdışı olayı duymuştu artık. Yurtdışında General’in adı mimlendi ve onun büyükelçileri halk önüne her çıkışlarında çürük yumurta ve domates yağmuruna tutuldular. Bunca gürültüden sonra askeri adalet Juan de Dios Ramírez ve adamlarını cinayetle suçladı. Onların bugüne dek yanıltıcı savunmalar yapmaları, olayların oluş biçimini ortaya çıkarmak için yapılan laboratuvar araştırmaları, ve Irene Beltrán’ın bantları buna yeterli olmuştu. Gazeteci kız pek çok kez ortaya çıkması için çağrıldı, polis onu ince ince aradı, ama bulmayı başaramadı.

Mahkemenin verdiği kararın sevinci ancak birkaç saat sürdü, çünkü bu süre içinde aniden yaratılan bir af kararı ile suçlular özgürlüklerine kavuştular. Halkın öfkesi sokaklarda öylesine büyük bir taşkınlıkla çoğaldı ki, polisin ve ordunun onları durdurma çalışmaları da bunu önleyemedi. Yapımı süren Vatan Kurtarıcıları Anıtı’nın önünde, kurdeleler, çapraz şeritler, askeri pelerin ve general beresi takmış dev bir domuzu azat ettiler. Hayvan, üzerine tüküren halkın arasında korkuyla koşuyor, askerlerin gözü önünde yediği tekmeler, duyduğu hakaretlerden kurtulmak ister gibi kaçıyorken, askerler de onu yakalamak, o askeri süslerden arındırmak için uğraşıyorlardı. Sonunda çığlıklar, darbeler ve siren ulumaları arasında onu silahlarıyla vurdular. Hayvandan geriye kalan sadece kara bir kan gölünde yüzen general bezemeleri, beresi, pelerini ve hayvanın cesedi oldu.

Teğmen Ramírez, yüzbaşılığa terfi etti. Her yerde huzurlu bir vicdanla dolaşırken, günün birinde güneyin sokaklarında, üstü başı paçavraya dönmüş, gözleri delice bakan iriyarı bir adamın, kız kardeşinin katilini aradığını duydu. Ona kimse kulak asmıyor, delinin teki deyip geçiyorlardı. Ama Ramírez kendi başı üzerindeki intikam arzusunu tanıyordu ve uykuları kaçmaya başlamıştı. Pradelio Ranquileo yaşadığı sürece ona huzur yoktu.

Başkentten uzakta, bir kasaba garnizonunda Gustavo Morante, olan biteni dikkatle izliyor, yeni bilgiler ediniyor ve planını hazırlıyordu. Rejimin baskılarının kanıtlarını elde edince silah arkadaşları arasında dolaşmaya başladı. Artık o da boş hayallerinden vazgeçmişti, diktatörlüğün gelişme yolunda bir geçici aşama olmadığını anlamıştı, bu olsa olsa adaletsizlik yolunda son adımdı. Şimdiye dek ülke çıkarlarını düşünerek sadakatle hizmet ettiği baskı mekanizmasına artık katlanamıyordu. Subaylar için düzenlenen kurslarda öğrendiği gibi yaratılan teftiş, düzeni sağlamaktan çok uzak kalmış ve halk arasında müthiş bir nefret yaratmıştı. Uzun askerlik eğitimi boyunca aldığı yoğun eğitimin yardımıyla General’i devirmeye karar verdi. Bunun genç subaylara düşen bir görev olduğuna karar vermişti. Bu rahatsızlığı hisseden tek subayın kendi olmadığını biliyordu, çünkü ekonomik başarısızlık, sosyal sınıflar arasındaki fark, sistemin kabalığı ve hiyerarşik düzen başka subayları da düşündürüyordu. Silahlı Kuvvetler’in yarattığı bu izlenimi silmek isteyen onun gibi istekli başka subaylar olduğuna inanıyordu. Belki daha az cüretkar ve tutkulu bir insan amacına ulaşabilirdi, ama Morante, yüreğinden gelen çağrılara ayak uydurmak konusunda çok aceleciydi, bu yüzden aslında uzantılarını çok iyi tanıdığı gizli servisleri göz önünde bulunduramadı. Yakalandı ve sadece yetmiş iki saat yaşayabildi. Uzmanlar bile, ona bu isyanında kimin elverdiği konusunda bir şey söyletemediler ve daha önce öldürdükleri bedenini ders olsun diye şafakla birlikte kurşuna dizdiler. Bütün önlemlere karşın, bu öykü de dışarıya sızdı. Francisco Leal, olanları öğrenince, Ölümün Nişanlısı’na saygı duydu. Orduda böyle insanlar varsa, hâlâ umut var diye düşündü. Bu hareket sürekli denetlenemez, büyüyüp kışlalar arasında yayılacaktır, sonunda onları bastıramayacaklardır. İşte o zaman askerler de sokaktaki halka karışacak ve katlanılan acılar, dayanılan şiddet, yeni bir parti doğuracak.

— Hayal görüyorsun oğlum. Morante gibi askerler varsa da, Silahlı Kuvvetler’in özü değişemez. Militarizim, şimdiye dek insanlığa o kadar çok kötülük etti ki! Ortadan kaldırılması tek çözümdür, dedi ona yanıt olarak Profesör Leal.

Irene Beltrán, sonunda yardımsız hareket etmeyi başardı. José Leal, Francisco ile Irene için sahte pasaportlar edindi, bunlara yeni yüzlerinin fotoğrafları yapıştırıldı. Kızın kısa, boyalı saçları, gözlerinin rengini değiştirmek için de lensleri vardı. Delikanlı ise, sık bıyıklar ve gözlükleri ile bambaşka biri olmuştu. Başlangıçta birbirlerine böyle alışmakta güçlük çektiler, ama sonunda âşık oldukları gerçek yüzleri unuttular. Francisco, Irene’nin saçlarının rengini anımsamakta güçlük çektiğini fark edince çok şaşırdı, ne çok severdi o saçları! Artık tanıdıkları bu dünyayı terk etme zamanı gelmişti, şimdi çağdaşlarının pek çoğunun yaşadıklarını yaşama sırası onlara gelmişti: Kovulanlar, göç edenler, sürgüne yollananlar, sığınanlar arasına katılacaklardı.

Onlar yola çıkmadan, Lealler çocuklarını uğurlamaya geldiler. Mario saatlerce mutfağa kapanıp akşam yemeğini hazırladı, hiç kimsenin, işine karışmasını istemedi. Sofrayı çiçekler ve meyvelerle donattı, en iyi örtüsünü serdi, bütün amacı herkesi sarsan bu kederi hafifletmekti. Hoş bir müzik seçti, mumlar yaktı, şarabı soğumaya koydu, aslında uzakta olan bir mutlu hava estirmeye uğruyordu. Ama gene de bunca yakın olan ayrılıktan söz etmemek olanaksızdı, uzun zamandır burada saklanmakta olan ikiliyi dışarıda bekleyen tehlikeler herkesi korkutuyordu.

— Sınırı geçtiğiniz zaman çocuklar, sanırım, bizim Teruel’deki evimize gitmelisiniz, dedi Hilda. Bu sözler herkesi şaşırttı, çünkü bunun da unutkanlık krizi sırasında karanlığa gömülmüş bir anı olduğu sanılıyordu.

Ama o aslında hiçbir şeyi unutmamıştı. Onlara, kocaman Albarracin’in gölgesini, çıplak ve kışın ıssız, hüzünlü bağları, yazın bunların gövdesinden akan ve üzümü müjdeleyen reçineyi, dağların çevrelediği o kuru ve çorak toprakları, günlerden bir gün erkeğini savaşta yalnız bırakmamak için terk ettiği evini, taştan, ahşaptan ve tuğladan örülmüş o soylu ve rustik yapıyı, demirli pencerelerini, duvara gömülü, seramik kaplı şömineyi anlattı. Akşamları odunun yanmasıyla birlikte yayılan kokuyu, pencerenin altında açan yaseminin güzel kokusunu, kuyu suyunun serinliğini, çamaşır sepetini, sandığını, yatakların üzerindeki yün battaniyeleri bir bir anlattı. Bu anılar karşısında uzun bir sessizlik oldu, sanki annelerinin ruhu eski yuvasına geri dönmüştü.

— Ev hâlâ bizim. Sizi bekliyor, dedi en sonunda, aradan geçen zamanı ve uzaklığı hiç düşünmeden.

Francisco, ana-babasını sılaya gitmek zorunda bırakan, onlar doğdukları yeri terk ettikten bunca yıl sonra, aynı nedenlerle oğullarının oraya dönmesine yol açan kaderi düşündü. Annesinin yarım yüzyıl önce kapattığı kapıyı açışını düşündü, bunca zamanı boşa geçirdiklerini hissetti. Babası bu düşüncelerini sezdi ve onlara yurdu terk etmenin ne demek olduğunu, yeni ufuklar aramanın anlamını aktardı. Onlar acılarla baş edebilmek için cesarete gereksinme duymuşlardı, düşmek, kalkmak, bunu binlerce kez yinelemesi için insanın ancak kendinin kendine yararı olabilirdi; yeni yerlere uyum sağlamak, yeni insanlar arasında ayakta kalabilmek, işte onlar hep bunları yaşamışlardı. Bir hafta ya da bir ay için uğradıkları yerlere bile, temelli gelmiş gibi alışmışlardı, çünkü hiçbir şey insanı geçicilik kadar yıpratamazdı.

— Sadece şimdiki zamana sıkı sıkı tutunun. Gücünüzü geçmişe ağlayarak ya da yarının hayalini kurarak harcamayın. Sıla hasreti insanı her şeyden çok yıpratır, perişan eder, bu sürgüne düşenlerin ortak acısıdır. Her yere sonsuza dek sürecekmiş gibi yerleşin, yerleşiklik duygusunu taşıyın içinizde. Profesör Leal, sözlerini bunlarla bitirdi ve oğlu bu sözlerin, yaşlı aktristin dudaklarından dökülüşünü anımsadı.

Profesör, Francisco'yu bir kenara çekti. Çok heyecanlıydı, onu kederli gözlerle, titreyerek kucakladı. Cebinden küçük bir şey çıkardı, utana sıkıla oğluna verdi: Onun hesap yapmaya yarayan cetveliydi; bu ayrılığı ve bu ayrılığın acısını simgeleyen tek hazineydi.

— Bu sadece bir anı evladım. Yaşamı hesaplamaya yaramıyor, dedi çatlak bir sesle.

Aslında böyle hissediyordu. Varlığının uzun süreci boyunca hesaplarının ne kadar gereksiz olduğunu anlamıştı. Günün birinde bir oğlunun mezara, bir oğlunun sılaya, torunlarının bilinmeyen uzak bir köye düşeceğini ve yanında kalan tek oğlu José’nin siyasi polisçe tehdit edileceğini asla aklından geçirmemişti. Francisco ‘Tanrı’nın İsteği’nin yaşlılarını anımsadı; eğilip babasının alnını öptü. Elinden gelse, kaderin tüm çizgisini değiştirmek, onların yalnız ölmelerini önlemek isterdi.

Acı çeken bu insanları görünce Mario, yemeği sofraya getirmeye karar verdi. Sofranın çevresinde ayakta durdular ve kadeh kaldırdılar.

— Irene ile Francisco’ya içiyorum. Şans yanınızda olsun, çocuklarım, dedi Profesör Leal.

— Ben de aşkınızın günden güne büyümesi için kadeh kaldırıyorum, dedi Hilda, ama bunu söylerken acısının anlaşılmaması için onlara bakamıyordu.

Bir süre neşeli görünmeye çalıştılar, leziz sosları övdüler, bu soylu dostlarının yardımlarına teşekkürler ettiler, ama az sonra içlerindeki huzursuzluk, hepsini bir gölge gibi kapladı. Yemek odasında sadece çatal-bıçağın ve kristallerin sesi işitiliyordu.

Hilda, en sevdiği oğlunun yanına oturmuş, onun yüzünün çizgilerini, bakışlarının anlamını, gözlerinin çevresindeki ince çizgileri, ellerinin ince uzun yapısını sonsuza dek belleğine kazımak için bakıyordu ona. Parmaklarının arasında çatal ve kaşık tutuyordu, ama tabağına dokunmamıştı bile. Kendi acılarına karşı çok dayanıklı olduğundan gözyaşlarını tutuyordu, ama kederini gizleyemiyordu. Francisco bir koluyla annesine sarıldı, onu yanağından öptü. O da annesi kadar heyecanlıydı.

— Başına kötü bir şey gelirse oğlum, işte buna dayanamam, diye fısıldadı oğlunun kulağına.

— Bana kötü bir şey olmayacak anne, sen merak etme.

— Ne zaman yeniden görüşeceğiz?

— Eminim, çok yakında. O zamana kadar da ruhlarımız birlikte olacak, şimdiye dek olduğu gibi...

Yemek sessizce sona erdi. Salonda birbirlerine bakarak, neşesizce gülümseyerek oturdular. Sokağa çıkma yasağının yakınlaşmasıyla veda saati geldi çattı. Francisco onları kapıya kadar geçirdi. O saatte sokaklar boş ve sessizdi, tüm kapılar kapalıydı, pencerelere yakın ışıklar yanmıyordu, onların sesleri ve adımları bu ıssız mekânlarda kötü geleceğin habercisi gibi yankılanıyordu. Eve zamanında varmak için acele etmeleri gerekirdi. Gergin, suskun, son kez kucaklaştılar. Baba ile oğul, uzun ve güçlü bir kucaklaşmayla birbirlerine sessizce vaatler ve uyarılarda bulundular. Sonra Francisco kendini annesinin minik ve kırılgan annesinin kucağında buldu, onun göğsüne kapanmış kederli yüzünden gözyaşları akıyordu şimdi, minik elleri oğlunun ceketinin üzerinde geziniyordu, oğlu da küçük, umutsuz bir çocuk gibiydi. José onları ayırdı ve arkalarına bakmadan yürümelerini istedi. Francisco, hüzünlü sokaklarda uzaklaşan ana babasının güvensiz, yaralı ve eğik görüntülerini izledi. Ağabeyi ise ona sağlam ve kararlı göründü, o olası risklerin bilincinde olan ve kaderini kendi çizen bir insandı. Aile, köşeyi dönüp gözden yitince çatlak bir hıçkırık göğsünü parçaladı ve o akşam tuttuğu bütün gözyaşları birdenbire gözlerine doldu. Kapının eşiğine çöktü, ellerini yüzüne kapattı, kederlerin en derinine boğuldu. Irene onu orada buldu ve sessizce yanına oturdu.

Francisco, bunca yıldır kaç muhtaç kişiye elini uzattığını hesaplamamıştı. Başlangıçta yalnız başına çalışmıştı, ama sonra onun gibi izlenenleri saklama işine atılan sadık arkadaşları onun çevresinde toplanmışlardı, bu kişileri ya bir yerlerde gizliyorlar ya da sınır dışına kaçırıyorlardı. İlk yıllarda bu onun için insancıl bir çalışmaydı ve zorunlu değildi, ama zamanla bir tutkuya dönüştü. Bütün riskleri karmaşık bir heyecanla, öfke ve vahşi bir neşeyle karşılıyordu. Kumarbazlarınkine benzer bir baş dönmesi yaşıyor, kadere karşı oynuyor, ama en cüretkar anlarında bile, en ufak bir temkinsizliğin yaşamına mal olacağını bilerek dikkatli adım atıyordu. Her iş için en son ayrıntıya dek planlar yapıyor, bunu şaşmadan uygulamaya bakıyordu, bu da ona bıçağın sırtında ötekilerden daha fazla yürüme olanağını verdi. Siyasi polis onun bu küçük örgütünden hiç kuşkulanmamıştı. Mario ve ağabeyi José de sık sık onunla çalışıyorlardı. Peder Leal tutuklandığı birkaç durumda sadece piskoposluktaki çalışmalarından dolayı ya da mahallesindeki etkinlikler yüzünden sorgulanmıştı. Kuaföre gelince, o müthiş bir şansa sahipti. Güzellik enstitüsüne albayların eşleri sürekli geliyorlardı. Bazen da zırhlı bir otomobil Mario’yu almaya geliyor, onu devlet başkanını yeraltındaki yapay güzelliklerle alabildiğine süslü sarayına götürüyor ve başkanın eşini güzelleştirmesi isteniyordu ondan. Mario ona giysi ve takı seçiminde önerilerde bulunuyor, simgelediği gücü abartacak saç modelleri yaratıyor, Roma hasırları, Mısır firavunlarına özgü mermerler ve yurtdışından evi süslemek üzere getirilmiş kristaller hakkındaki görüşlerini söylüyordu. Mario’yu evlerinde ağırlayabilmek için rejimin tüm önde gelen adları yarış ederlerken, öte yandan o, antikacı dükkânının Coromandel paravanlarının ardında yasak hazlar için marifetli delikanlılarla anlaşmalar yapıyordu. Siyasi polis onun bazı yasal olmayan işlerinde, alışverişlerinde, kişisel hazlarında onu korumakla görevlendirilmişti; hiç kimse bu seçkin sanatçının onlarla gizliden alay ettiğini bilemezdi.

Francisco, kendi ekibini çok güç çalışmalara yöneltmişti, ama günün birinde bunun, kendi yaşamını ve lreneninkini kurtarmaya yarayacağını düşünmemişti.

Mario’nun terasını süslemek için egzotik bitkiler ve cüce ağaçlar taşıyan kamyonet sabahın saat sekizinde kapıya geldi. Tulum giymiş, kask ve ilaçlamaya karşı maske takmış üç adam kamyondan indi, tropik filodendrumları, çiçek açmış kamelyaları ve Çin portakallarını kamyonetten indirdiler, sonra terasta hortumlarını açarak bunları ilaçlamaya koyuldular. Bu arada maskeleriyle yüzlerini örtmüşlerdi. Onlardan bir tanesi koridorda gözcülük yaparken, ev sahibinin bir işareti ile iki tanesi giysilerini çıkarttılar. Irene ile Francisco bunları giydiler, yüzlerini maskeyle örttüler ve acele etmeden ağıya inip şoförün yanına oturdular. Hiç kimsenin dikkatini çekmeden evden ayrıldılar. Bir süre kentte birkaç tur attılar, bir taksiden ötekine bindiler, sonunda bir kavşakta masum görünüşlü bir kadından küçük bir otomobilin anahtarlarını ve belgelerini teslim aldılar.

— Buraya kadar her şey yolunda gitti. Nasıl hissediyorsun kendini? Francisco direksiyona oturduğunda Irene’ye dönerek bunları sordu.

— Çok iyi, dedi Irene, ama öylesine solgundu ki, sanki az sonra buharlaşıp uçacak gibiydi.

Kentten çıkarlarken güney yolunu kullandılar. Amaçları, dağda bir geçit bulmak ve baskıcı yönetim onların yerini saptamadan sınırı aşabilmekti. Irene Beltrán’ın adı ve tanımı bütün güçlerin eline dağıtılmıştı ve gençler komşu diktatörlüklerde bile kurtulmuş sayılamayacaklarını, çünkü hepsinin aralarında haberleştiklerini biliyorlardı. Bu geçişler sırasında kimi zaman ölüler bir tarafta, kimlikler bir tarafta kalıyordu ve kurbanların tanınması daha da güçleşiyordu. Bir ülkede tutuklu ilan edilip öteki ülkede başka bir adla öldürülen kişiler olduğunda aileler, gömmek için başka başka cesetler teslim alıyorlardı. Her ne kadar sınırın ötesinde de onlara yardım edebilecek insanlar olduğunu biliyorlarsa da, Francisco, bir an önce Avrupa’daki bir demokrasiye, daha da iyisi, anayurtlarına ulaşmaları gerektiğini biliyordu. Daha doğrusu Amerika’dan kaçanların verdiği adla İspanya’ya ulaşmak istiyorlardı.

Amaçladıkları yolu iki aşamada geçtiler, çünkü Irene hâlâ güçsüzdü, uzun saatler kımıltısız kalmaya dayanamıyordu, midesi bulanıyor, bedeni uyuşuyordu. "Zavallı sevgilim benim, son haftalarda çok zayıfladın, güneşte gene altın çillerin parlıyor, her zamanki gibi çok güzelsin, o kraliçelere benzeyen saçlarını kesseler de güzelsin. Sana nasıl yardım edebileceğimi bilemiyorum, senin acını ben çekebilsem, senin korkularını ben yüklenebilsem; yüreğimizi korkuyla hoplatan bu kadere lanet olsun. Irene, seni Cleo ile dağlarda gezindiğimiz o dertsiz günlerimize geri götürebilmeyi ne çok isterdim, seninle kenti ayaklarımızın altına alıp oturuyor, dünyanın doruğunda şarabımızı içiyorduk, kendimizi özgür ve sonsuzluğa dek yaşayacak sanıyorduk, o zamanlar hiç aklıma gelir miydi, seni bu karabasanlarla dolu, bitip tükenmek bilmeyen yollara düşüreceğim, her gürültüye, bekçiye, kuşkulu insana kulak kabartacağımız? Sana kurşun yağdırdıkları o dehşet dolu andan beri ne uyurken, ne uyanıkken huzur bulamıyorum. Irene ben güçlü olmalıyım, yenilmez olmalıyım ki hiçbir şey seni incitmesin, seni acıdan ve şiddetten uzak tutabileyim. Seni böyle yorgunluktan bitkin, koltuğa dayanmış, otomobilin sarsıntılarına yenik düşmüş, gözlerin kapalı gördükçe dayanılmaz bir hüzün kaplıyor yüreğimi; seni iyileştirebilmek istiyorum, seni yitirmekten korkuyorum, sonsuza dek senin yanında kalabilmek istiyorum, seni her türlü kötülükten uzak tutmayı, düşlerini ışıldatabilmeyi ve sana mutlu günler verebilmeyi ne çok istiyorum..."

Güneş batarken, küçük bir kasaba otelinde durdular. Genç kızın güçsüzlüğü, titrek adımları, o kemiklerine kadar işleyen uyurgezer hali, onları odalarına götüren otel yöneticisinin yüreğini bile yaraladı ve onlara yiyecek bir şeyler getirmek için ısrar etti. Francisco, Irene’nin giysilerini çıkarttı, koruma amacıyla taktığı sargılarını düzeltti, yatağa uzanması için ona yardım etti. Onlara bir tabak çorba ile şekerli ve tarçınlı sıcak şarap getirdiler, ama genç kız bunlara bakmadı bile, öylesine bitkindi ki. Francisco da onun yanına uzandı. Genç kız, kolunu onun boynuna sardı, başını omzuna dayadı ve derin bir soluk aldıktan sonra uykuya daldı. Delikanlı kımıldamadı, birlikte oldukları her zamanki gibi karanlıkta gülümsedi. Birkaç haftadan beri paylaştıkları bu yakınlık onlara hâlâ bir mucize gibi geliyordu. O kadını en ince gizlerine kadar tanıyordu artık, haz anlarında gözlerinde beliren vahşi ateşi de, ona gösterilen şefkat karşısında yaşaran gözleri de görmüştü. Bu yüzü gözlerini yumsa ezbere çizebilirdi; yaşamının sonuna dek bu tatlı ve güzel coğrafyayı aklından hiç çıkaramayacağını biliyordu; ama onu kolları arasına aldığı her sefer ilk karşılaşmalarındaki heyecana kapılıyordu yine.

Ertesi gün Irene, dinlenmiş olarak uyandı, ama bütün iyi niyetine karşın yüzünün o solgun rengini silmeyi başaramıyordu. Göz çevreleri de hâlâ mordu ve onun hasta olduğunu belli ediyordu. Francisco ona zengin bir kahvaltı ettirmeye çalıştı, bunun ona güç kazandıracağını düşünüyordu, ama kız neredeyse hiçbirinin tadına bakamadı. Pencereden bakıyor, ilkbaharın bitmekte olduğunu düşünüyordu. Ölümün kol gezdiği topraklarda bunca uzun zaman gezindikten sonra yaşam onun için bambaşka bir değer kazanmıştı. Dünyanın sınırlarını yeniden şaşkınlıkla keşfediyordu ve her gün karşısına çıkan en küçük şeyleri bile seviyordu.

Önlerinde uzun bir yol olduğundan erkenden otomobillerine bindiler ve yola çıktılar. Işığa boğulmuş bir köyden geçerlerken, sebze taşıyan arabalarla, yiyecek satıcılarına, bisikletlilere, tepesine dek eşya dolu komik arabalara rastladılar. Köy kilisesinin çanları çaldı ve iki yaşlı kadın kapkara giysileri, tülleri ve ellerinde dua kitaplarıyla yola çıktılar. Başlarında öğretmenleriyle bir grup okul çocuğu, -beyaz at, al beni doğduğum yere götür- şarkısını söyleyerek önlerinden geçtiler. Havada yeni pişmiş ekmek kokusu ve leyleklerle bıldırcınların çığlıkları vardı. Her şeyin temiz, düzenli, sakin bir havası vardı ve halk, bir barış havası içinde günlük işlerine dalmıştı. Bir an için kendi korkularından kuşku duydular. Belki de bir çılgınlık krizine yenik düşmüşlerdi, hayal görmüşlerdi, belki de gerçekte onları tehdit eden hiçbir tehlike yoktu. Birbirlerine kendi gölgelerinden kaçıp kaçmadıklarını sordular. Ama o zaman ceplerinde ellerini yakan o sahte kimliklerini anımsadılar, değişmiş yüzlerini gördüler ve madendeki korkunç sahneyi getirdiler gözlerinin önüne. Hayır delirmemişlerdi. Dünya altüst olmuştu.

Saatlerce o sonsuz gibi görünen yollarda ilerlediler, gözleri görmez olmaya başlamıştı artık ve günün sonunda gözlerine her şey eşit görünüyordu. Kimliklerini göstermeleri gereken her an korkunun bir elektrik akımı gibi onları sarstığını hissediyorlardı ve ter içinde kalıyorlardı. Görevliler, kimliklerdeki fotoğraflara dikkatsizce göz atıyorlar, ilerlemelerini söylüyorlardı. Ama tek bir yerde onları otomobilden indirdiler, on dakika boyunca kararlı sorular sordular, otomobilin her yanını aradılar ve Irene, sonunda yakalandıklarına karar verip bağırmak üzereyken asker onlara yola devem edebileceklerini söyledi.

— Dikkat edin, buralarda teröristler dolaşıyor, diye tembihlediler sonra da.

Uzun bir süre konuşamadılar. Tehlikeyi hiç bu kadar yakın ve belirgin hissetmemişlerdi.

— Panik, aşktan ve nefretten daha güçlüymüş, diye karar verdi lrene, şaşkınlıkla.

O andan başlayarak, korkuyu, neşeli bir ruh haliyle karşılamaya başladılar, gereksiz gerginliklere katlanmamak için işi şakalaşmaya vurdular. Francisco, Irene’nin bu yeni yönünü keşfetti. Genç kız çekingenlik ve utanç nedir bilmiyordu, heyecanlarını içtenlikle ortaya koyuyordu. Ama içten içe, bir tür alınganlığı vardı. Başkalarının kaldırabildiği bu tür zayıflıklar karşısında, kendinin bunlara katlanamaması yüzünü kızartıyordu. Kendi ruhunda gizlediği utancı Francisco’dan bile gizlemeye çalışıyordu. Bu çok derin bir korkuydu, onu bütünüyle sarmalıyordu, çoğu zaman içine gömebildiği ve bir gülümsemeyle geçiştirebildiği korkuya benzemiyordu. Bu basit dehşetler karşısında, örneğin bir domuzun boğazlanması ya da bir kapının gıcırdaması karşısında kendini tutamıyor, korkusunu açığa vuruyordu. Ama gene de yeni oluşan ve tenine yapışan bu duygu onu bütünüyle istila etmişti, uykusunda bağırmasına, uyanıkken titremesine neden oluyordu. Kimi zaman karabasanın etkisini öylesine derinden duyuyordu ki, düş görerek mi yaşıyor, yoksa yaşadığını düşünde mi görüyor, ayırt edemiyordu. O kaçamak anlarda, korkunun eşiğine geldiğinde, Francisco onu daha çok sevdiğini hissediyordu.

Sonunda ana yoldan ayrıldılar, dağlara saptılar. Eski dönemlerden kalma bir ılıcı kapısına vardılar. Bir zamanlar buranın mucizevi suları pek gözdeydi, ama çağdaş otama yöntemleri onu unutturmuştu. Yapı çok parlak bir geçmiş dönemi yansıtıyordu; yüzyılın başında seçkin aileler burada toplanıyorlar, yurtdışından yabancılar sağlık aramak için burayı seçiyorlardı. Gözden düşse de fresklerle ve sütunlarla bezeli geniş salonların görkemi, antika mobilyalar, bronz avizeler ve püsküllü, ponponlu perdeler görkemlerini koruyorlardı. O gün onlara kocaman yatağı, bir dolabı, masası ve iki iskemlesi olan bir oda verdiler. Elektrik belli bir saatte kesildiğinden sonraları mum ışığı ile aydınlanılıyordu. Günbatımında ısı inanılmaz bir biçimde düşüyor ve bu yükseklikte hep olduğu gibi çam odunlarıyla yanan şöminelerden mis gibi bir koku yayılıyordu. Pencereden giren havanın keskin bir kokusu vardı. Onlar ve hizmetkârlar dışında tüm konuklar ya değişik hastalıklar çeken ya da huzur aramaya gelmiş emeklilerden oluşuyordu. Burada her şey tatlı ve yavaştı, koridorlarda kayarak yürüyen konukların adımlarından, büyük demir ve mermer küvetlere su ve çamur pompalayan makinelerin ritmik sesine kadar her şey aynı düzendeydi. Gün boyunca, bir dizi insan, umut dolu olarak, yıkık bir merdivenin kenarına tutunarak, soluk çarşaflara sarınmış olarak, bastonlarına dayalı, geçmiş zamanlara ait hayaletler gibi, yerden fışkıran gazın ve kaynayan suyun olduğu yere tırmanıyorlardı. Daha yukarılarda yanardağın eteklerinde sıcak su ve kükürt dumanı yayan kuyular vardı, hastalar, buhara gömülerek oturuyorlardı. Akşam olunca otelde çalan bir kampananın yankısı dağlara kadar ulaşıyordu. Bu, romatizmalılar, artritliler, ülserliler hastalık hastaları, alerjikler ve devasız yaşlılar için geri çağırma işaretiydi. Yemekler, belli saatlerde, geniş bir salonda mutfak kokuları arasında sunuluyordu.

— İşin kötüsü şu ki, balayında değiliz, Irene bu gözlemi yaparken, onları sınırın ötesine çağıracak olan haberin çok erken gelmesini istemez gibiydi.

Yolculuğun eziyetinden bitkin olarak, kısmetlerine düşen bu anıtsal yatağa uzanarak birbirlerine sarıldılar ve zaman kavramını yitirdiler. Onları ışıl ışıl bir sabahın güneşi uyandırdı. Francisco, Irene’nin çok daha iyi göründüğünü görerek sevindi, üstelik Irene müthiş acıktığını da söylüyordu. Coşkun bir neşeyle olmasa da seviştikten sonra giyindiler ve temiz havaya çıktılar. Az sonra konukların ılıcalara gidiş gelişi başladı. Ötekiler iyileşmeyi beklerken, gençler, ellerinde kalan saatleri, burada kaçamak öpücüklerle ve sonsuz vaatlerle geçirdiler. Yanardağın eteklerindeki patikalarda yürüyerek seviştiler, ormanın kokusunu yayan humusun üzerine oturduklarında seviştiler, ılıcalardan tüten dumanların hışırtıları arasında seviştiler, sonunda öğleyin, ayağında yerel deri çizmeleri, kara paltosu ve geniş kenarlı şapkası ile bir dağcı çıkageldi. Peşinde üç yük hayvanı ve dilinde kötü bir haber vardı:

— İzinizi buldular. Hemen yola çıkmanız gerekiyor.

— Kimi yakalamışlar ki? Francisco bunu sorarken ağabeyini, Mario’yu ve bazı arkadaşlarını düşünmüştü.

— Hiç kimseyi. Geçen gün kaldığınız otelin müdürü kuşkulanmış ve o ihbar etmiş.

— Atla gidebilecek gücün var mı Irene?

— Evet, diye gülümsedi genç kız.

Francisco, atın sarsıntılarına daha iyi dayanabilsin diye arkadaşının beline kalın bir kuşak sardı. Valizlerini yükledikten sonra tek sıra olup dağlar arasında yitmiş, iki sınır arasından geçen bir yola girdiler. Burası artık unutulmuş olan, eskiden kaçakçıların kullandığı bir geçitti. Vahşi doğanın tüm izleri yuttuğu yerden başlayarak, rehber, ağaçlardaki işaretlere bakarak ilerledi. Bu ilk kez değildi, -sonuncu da olmayacaktı- bu yoldan pek çok aranan kişiyi kaçırmıştı. Meşeler, çamlar, kavaklar yolcuların geçişini gizliyordu ve bazı yerlerde onların yeşil yaprakları bir kubbe gibi üzerlerini örtüyordu. Saatlerce hiç durmadan ilerlediler. Bütün bu yol boyunca hiçbir insana rastlamadılar, nemli, soğuk, bitkisel bir labirentten oluşan bir yalnızlıktı burası, onlar da buradan geçerken buranın tek yolcuları olduğunu hissediyorlardı. Az sonra kıştan kalma kar izlerine rastladılar. Alçak bulutların içine girdiler ve bir süre onları saran bu beyaz duman gerçek dünyadan koparttı. Çıktıklarında ise, karşılarına, kurşuni tepeleri, beyaz taçlı yanardağları, geçitleri, yaylaları ile bir sıradağ çıktı. Arada sırada ağaçların üzerlerinde gördükleri haç işaretinin buralarda ölmüş olan yolculara ait olduğunu öğrendiler. Yollarını yitirerek buralarda ölenlerin anısına dağcı rehber, onların ruhlarını dinlendirmek için böyle bir saygı izi bırakıyordu.

En önde giden atın üzerinde rehber, arkadakinde Irene vardı, Francisco ise gözlerini sevgilisinden ayırmadan, onun yorgunluk, acı belirtileri gösterip göstermeyeceğini merak ederek en arkadan geliyordu. Irene henüz bir yorgunluk belirtisi göstermemişti. Katırın kendini taşımasından hoşnut, gözleri çevresindeki doğanın güzelliklerine takılı, ruhu kederli, ilerliyordu. Ülkesinden ayrılmak üzereydi. Göğsünde, giysilerinin altında, bahçesinin toprağını taşıyordu. Rosa’nın gönderdiği bu toprağa okyanusun öte yanında unutmabeni çiçekleri ekecekti. Ne kadar büyük bir değeri yitirdiğini düşünüyordu. Artık çocukluğunun sokaklarında yürüyemeyecek İspanyol dilinin Güney Amerika şivesini duyamayacak, akşamları dağlarının çizgilerini seyredemeyecek, ırmakların ninnisini işitemeyecek, mutfaktaki fesleğenin kokusunu içine çekemeyecek, evinin çatısında buharlaşan yağmurun sesini dinleyemeyecekti. Sadece Rosa’yı, annesini, arkadaşlarını, işini ve geçmişini yitirmiyordu ki ...Yitirdiği vatanıydı.

— Vatanım ... vatanım ... diye hıçkırdı. Francisco, atını hızlandırarak onun yanına geldi, elini tuttu.

Karanlık inerken, geceyi geçirmek için bir yerde mola vermeye karar verdiler, çünkü bu girift dağların, dik yamaçların, korkunç yarların ve bilinmez derinliklerin arasında ilerlemek, ışık olmayınca olanaksızdı. Ateş yakmaya cesaret edemediler, çünkü sınırın yakınlarında gözcü birlikleri olabilirdi. Rehber, kurutulmuş tuzlu etini ve galetalarını onlarla paylaştı, matarasından konyak içirdi. Kalın paltolarına sımsıkı sarındılar, hayvanların dolaştığı bu yerlerde üç kardeş gibi birbirlerine sokuldular, ama gene de soğuk, bedenlerine ve ruhlarına işledi. Bütün saatler boyunca kül rengi, yaslı soğuk gecenin ve ormanın tatlı ıslıklarına, fısıltılarına, sonsuz seslerine kulak kabartarak yattılar.

Sonunda güneş doğdu. Şafak ateşten bir çiçek gibi açtı ve yavaşça karanlığı kovdu. Gökyüzü aydınlandı; dünya gözlerinin önünde henüz yaratılmışçasına taze ve güzel serildi. Kalktılar, battaniyelerin üzerindeki çiği silkelediler, uyuşan bedenlerini gevşettiler ve yaşama geri dönebilmek için konyağın geri kalanını yudumladılar.

— İşte sınır, dedi rehber, uzakta bir noktayı göstererek.

— O zaman burada ayrılıyoruz, dedi Francisco. Öte yanda arkadaşlarımız bizi bekleyecek.

— Yayan geçmeniz gerekiyor. Ağaçların üzerindeki işaretleri izleyin, yolunuzu yitirmezsiniz; burası güvenli bir yoldur. İyi şanslar arkadaşlar.

Birbirlerini kucaklayarak vedalaştılar. Rehber, hayvanlarıyla geri döndü, gençler de bu sonsuz dağlar, yanardağlar zincirini bölen o görünmez çizgiye doğru yürümeye başladılar. Bu tepeler ve bulutlar denizinde, aya özgü sessizlikte, kendilerini minicik, yapayalnız, kırılgan iki denizci gibi hissediyorlardı. Ne var ki, aşklarının yeni ve müthiş bir boyut kazandığını ve bunun sılada onlara güç olacak tek kaynak olduğunu da hissediyorlardı.

Seherin altın ışıklarında, kendi topraklarında son kez durup birbirlerine baktılar.

— Geri dönecek miyiz, diye mırıldandı lrene.

— Döneceğiz, dedi Francisco.

Ve sonraki yıllarda, o sözcük tüm kaderlerini belirledi: Döneceğiz, döneceğiz......

SON

DİPNOTLAR

[←]

1.Candillo. Önder, patron. (Çev.)

[←]

2.(Kaderin vahşi pençesiyle / yaralanmış bir adamım / Nişanlıyım ölümle / ona sımsıkı sarıldım / ve onun aşkı bana bayrak oldu.)