© 1991, Can Sanat Yayınları Ltd. Şti. Tüm hakları saklıdır. Tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında yayıncının yazılı izni olmaksızın hiçbir yolla çoğaltılamaz.

1. basım: 1991 17. basım: Eylül 2013, İstanbul E-kitap 1. sürüm Ocak 2014, İstanbul Eylül 2013 tarihli 17. basım esas alınarak hazırlanmıştır.

Kapak tasarımı: Ayşe Çelem Design Kapak resmi: Fethi Karakaş

ISBN 9789750719967

CAN SANAT YAYINLARI YAPIM, DAĞITIM, TİCARET VE SANAYİ LTD. ŞTİ. Hayriye Caddesi No: 2, 34430 Galatasaray, İstanbul Telefon: (0212) 252 56 75 / 252 59 88 / 252 59 89 Faks: (0212) 252 72 33 www.canyayinlari.com yayinevi@canyayinlari.com Sertifika No: 10758

BEHÇET NECATİGİL

Sevgilerde KENDİ SEÇTİĞİ ŞİİRLERİ

ŞİİR

BEHÇET NECATİGİL, Cumhuriyet döneminin en önemli, en kişilikli şairlerinden biri. 16 Nisan 1916’da İstanbul’da doğdu, 13 Aralık 1979’da İstanbul’da öldü. Şiir kitapları: Kapalı Çarşı (1945), Çevre (1951), Evler (1953), Eski Toprak (1956), Arada (1958), Dar Çağ (1960), Yaz Dönemi (1963), Divançe (1965), İki Başına Yürümek (1968), En/Cam (1970), Zebra (1973), Kareler Aklar (1975), Beyler (1978), Söyleriz (1980). Sevgilerde, bütün kitaplarından kendi eliyle seçtiği şiirlerden oluşuyor. Düzyazılarından bazılarını Bile/Yazdı (1979) kitabında topladı. Almancadan çevirileri de olan Necatigil radyo oyunları da yazdı, bu alandaki çabalarını Yıldızlara Bakmak (iki oyun, 1965), Gece Aşevi (beş oyun, 1967), Üç Turunçlar (altı oyun, 1970), Pencere (dört oyun, 1975), kitaplarında topladı. Eski Toprak ile 1957 Yeditepe Şiir Armağanı’nı, Yaz Dönemi kitabıyla da Türk Dil Kurumu 1964 Şiir Ödülü’nü kazandı. Çeviri şiirleri Yalnızlık Bir Yağmura Benzer adlı kitapta toplandı (1984). Ölümünden sonra ailesi tarafından konulan Necatigil Şiir Ödülü 1980 yılından beri verilmektedir.

Sunu

“Tarihler benim için önemlidir,” demişti o gün Behçet Necatigil ve banda kaydetmekte olduğumuz konuşmasını şöyle tamamlamıştı: “Çünkü iki yıl sonra, Allah sağ bırakırsa, bu şiirleri banda okumayabilirim. Tarihi de belirleyelim öyleyse: 7 Kasım 1962, İstanbul’da, Doğan Hızlan’ın evinde.”

Sonra da en beğendiğim on bir tane şiirini okumuştu mikrofona.

Ankara’dan gelmiştim. Ankara Radyosu’na hazırladığım Bizim Sanatçımız adlı program için Behçet Necatigil’le konuşma yapıyordum.

Tanışırdık.

Bayılırdım şiirlerine.

O akşam Necatigil’le Doğan Hızlan’ın evinde buluşacaktık. Konur Ertop, Adnan Özyalçıner, Kemal Özer, ben, Doğan Hızlan bir yerde buluştuk. Doğan aldı bizi, Aksaray’da, Vatan Caddesi’ndeki evine götürdü.

Ama Behçet Necatigil’in eski öğrencisi Demir Özlü’yle sonradan geldiği aklımda. Demir, Necatigil’in Kabataş Lisesi’nden öğrencisiydi.

Rilke’den çevirdiği Malte Laurids Brigge’nin Notları adlı kitabı, o yıllarda hepimizin başucu kitabıydı. O kitap çoğumuzu etkilemiş, yönlendirmiştir. Ezbere okuduğumuz bölümleri vardı.

O kitapta, Rilke’den çok Necatigil vardır gibi gelir bana. Sanırım Rilke ile Necatigil arasında da kişilik benzeşmesi vardı. Tanısak, belki Rilke’yi de Necatigil kadar sevebilirdik. Ama biz Rilke’yi değil, Necatigil’i tanıdık, sevdik.

O gece, evin bir köşesinde, duvar dibindeki yemek masasının başında, o sevgili öğretmenin sesini banda alırken öbür arkadaşlar, koltuklarda, iskemlelerde sessizce bizi izlemişlerdi. “Hoca”nın anlattıklarını dinlemişlerdi. Utangaç bir öğrenci gibiydi o gece Necatigil. Sorduğum sorular da, sanki sınav soruları gibi sıkıcı geliyordu ona. Çekinerek, sıkılarak, neredeyse utanarak yanıtlıyordu beni. Necatigil belleğimde, yüreğimde, hep sıkılan, çekinen, utanan bir ses olarak kalmıştır şiirleriyle.

“Dönme Dolap” adlı o çok sevdiğim şiirinde sanki tümüyle kendi görüntüsü vardır:

Benim tek düşüncem, büzüldüğüm köşemde

Nasıl çekip gideceğim kalk git dediklerinde

Çünkü çıkmak sıkışık sıralardan mesele

Kalkacaklar yol vermeye, bakacaklar ardımdan

Az mı söylendilerdi şuracığa ilişirken

Zaten ben geldiğimde.

O gece banda okumasını dilediğim şiirler arasında bu şiir de vardı.

Bayılırdık onun şiir okuyuşuna.

Küçük, kısık, adamsendeci bir sesle, sözcükleri ağzının bir kıyısından atar gibi, başını sözcüklerin akışına bırakıp savurarak, dizelerinde yarattığı o bağırmayan, alçakgönüllü, güzel sesi bula bula okurdu şiirlerini.

Aramızda onu taklit ederdik. En güzelini de Hilmi Yavuz yapardı.

Onun şiirleri hep böyle okunmalı bence.

Yazdığı şiirleri en güzel okuyan şairimiz belki de odur. Şiirine bu kadar yakışan bir okuyuşu bulan şairimiz azdır.

O gece Necatigil’i konuşturup sesini banda aldım. Öylesine sıkılgandı ki, konuşmayı kısa kesmek zorunda kaldım. Ama, şaka maka, beni kırmadı, en beğendiğim on bir şiirini de okudu banda. Sanıyorum, onun da beğendiği şiirlerdi. Karşı çıkmadı.

Konuşma bitip de bandı durdurunca sevinmişti; bardağına doldurulan rakıyı nasıl büyük bir keyifle yudumlamıştı. Bandı başa sarıp konuşmayı kendisine dinletirken sevgili “Hoca”, yine o küçük baş savurmalarıyla kendi sesini dinliyor, rakısını küçük küçük yudumluyordu.

O gece Doğan Hızlan da, Demir Özlü de, Turgay Gönenç de konuştular Necatigil hakkında. Onların da seslerini banda aldım.

İstanbul’da 7 Kasım 1962 gecesi yaptığımız bu konuşmaların bandını, Ankara’ya dönüşümde dinleyip çözmüş, bir sarı deftere dökmüştüm. Sonra da Demir’in, Doğan’ın, Turgay’ın konuşmalarıyla ve Necatigil’in okuduğu şiirleriyle süslediğim bu konuşmayı 15 Aralık 1962 Cumartesi günü Ankara Radyosu yayımladı.

İyi ki saklamışım o bantları çözüp yazdığım sarı defteri. İşte kısa da olsa, hiç olmazsa saklanmış yazılı bir ses sevgili Behçet Necatigil’den ve Doğan Hızlan’dan, Demir Özlü’den, Turgay Gönenç’ten.

ERDAL ÖZ
17 Aralık 1989
İstanbul

AÇIKLAMA

Sevgilerde’nin ilk basımı 1976’da Hürriyet Yayınları’nca yapılmıştı. İlk basıma yazdığı önsözde Doğan Hızlan, bu kitabın oluşumunu şöyle açıklıyordu:

“Sevgilerde kitabının üzerinde durularak belirtilmesi gereken özelliği, bu şiirleri Behçet Necatigil’in kendinin seçmiş olmasıdır. Başka bir deyimle, bu kitabın adı ‘Kendi Seçtikleriyle Necatigil’de olabilirdi.”

Behçet Necatigil ile

Şiir yazmaya ne zaman, nasıl başladınız?

Lisenin onuncu sınıfındaydım ilk şiirim çıktığı vakit. Varlık dergisinde yayımlandı. Ekim 1935. O sıralarda Necip Fazıl şiirinin yanı sıra Yedi Meşale şiiri sürüyordu. Ziya Osman Saba ve Cevdet Kudret’in şiirlerini çok sever, onlarda bulduğum ekspresyonizmi taklit etmek isterdim. Ama Varlık’ta yayımlanan ilk dört-beş şiirim, Necip Fazıl’ın iki dörtlükle kurulu küçük şiirleri gibi şiirler oldu.

Şiirlerinizde daha çok içine kapanık, ev içlerinde yaşayan küçük insanların ince hüzünleri, ezilmişlikleri, kırılmışlıkları dile getiriliyor. Bu konuda sizin de bir şeyler söylemenizi isterdim.

Bunu bir benzetmeyle açıklasam daha iyi: Hani eski Yunan tragedyalarında âdettir; cinayetler hep sahne gerisinde işlenir. Ölümleri, sahnede o görünen oyunculara ve seyircilere haberciler iletir, ayrıntılarıyla onlar anlatır. Ben de hep sahne gerisinde, belki aksilik ama hep sahne ardında yeni yeni küçük ölümler görüyorum; gördükçe sahneye geliyorum; bakıyorum orada büyük tragedyalar oynanıyor; belki onların bütünlüğünü bozuyor ama yine duramıyor; dikkati, önemsiz sayılan bu küçük ölümlere de çekmek isteyen bir haberci oluyorum. Bence bu önemli. Bütün şiirlerimden çıkacak anlam bu. Küçük ölümler sanılabilir yazdıklarım; ama büyük tragedyaların yanı sıra yine de önemli ve bir bütünlük taşıyan sorunlar bunlar.

Şiirlerinize şöyle topluca, dışarıdan, çıplak gözle bakacak olsanız, kendinizi nasıl tanımlardınız?

Üç dönem düşünülebilir. Kapalı Çarşı’yla başladık işe, bismillah diyerek. Hani Necip Fazıl’ı, Ziya Osman’ı, Cevdet Kudret’i çok severdim dedim ya, onların etkisindeki şiirlerim yoktur Kapalı Çarşı’da. Sonra Çevre çıktı, Evler çıktı, Eski Toprak çıktı. Üç dönem düşünülebilir: Kapalı Çarşı, Çevre bir de Eski Toprak. Bütün bu dönemlerde, yani başlangıçtan bu yana “iç”te pek bir değişiklik olduğunu sanmıyorum. Olsa olsa sudaki halkaların genişlemesi gibi, daha bir ayrıntılara açılmak düşünülebilir. Ama biçimlerde, ilk şiirlerden bu yana zamanla büyük bir değişme olduğunu kabul etmek gerek. Eski Toprak’tan sonra yazdıklarımda da Eski Toprak şiir anlayışını, estetiğini sürdürmek istedim. Bu üç dönemde de öz, iç değişmedi kaldı; yalnızca halka halka genişledi.

Sudaki halkaların genişlemesini, bu biçimsel değişikliği biraz daha açar mısınız?

İlk şiirlerde, yani Kapalı Çarşı’yı ve Çevre’yi oluşturan şiirlerde düzyazı cümle yapısının ağırlıkta olduğunu söyleyebiliriz. Ama Evler’den bu yana, bu nesir düzeninden çok uzaklaştığımı sanıyorum. Sözcüklerin ses olanaklarını araştırdığımı, düşünceler arasında boşluklar bıraktığımı, yalnızca şiiri bir bütün olarak düşündüğüm için, birbirinden uzak sözcükler arasında çağrışımlarla yine ayrı bir şiir düzeni kurmak istediğimi sanıyorum.

Size şimdi soracağım soruyu daha iyi açıklayabilmek için bize önce Kapalı Çarşı adlı kitabınızdaki “Kır Şarkısı” adlı şiirinizi okur musunuz?

Okuyayım. (okur)

Bir de Varlık dergisinin son sayısında yayımlanan “Panik” adlı şiirinizi okumanız gerecek.

Ama o şiir oldukça uzun. İsterseniz okuyayım. Peki, okuyayım. (okur)

İlk okuduğunuz “Kır Şarkısı” adlı şiirinizde tanrı Pan, oldukça yumuşak, iyimser, insancıl, rahat bir tanrı. Oysa yıllarca sonra yazdığınız “Panik” adlı şiirinizde anlattığınız Pan’ı, beton yapılara, büyük caddelere, kirli kent yaşamına sokuyor ve ona daha sert, daha acımasız, daha kötümser bir yüz ve yürek takındırıyorsunuz. Neden?

Doğa, insandan uzaksa temizdir, saftır, cana yakın ve hilesizdir. Bakın o yüzdendir ki satirik şiir, doğaya asla yaklaşamamıştır. Satirik şiir, insanın bulunduğu yerde başlıyor. Bu tip şiir, yani yergi şiiri, bir bakıma trajik şiir. Yani komik ve groteskle gizlenmek istenmiş bir tragedya var satirik şiirde. Eski kırların munis Pan’ı, o “Kır Şarkısı”ndaki cana yakın Pan, kent kriz ve sorunlarının kent dışlarına da taştığı kır ve köy insanlarını kentlere bir yaşama içgüdüsüyle itelediği bir dönemde elbette korkunç ve gazaplıdır. Çünkü kentlerin olduğu kadar doğanın da sükûnu bozulmuştur. İki Pan arasında, yani iki Pan şiiri arasında en az bir on beş yıllık fark olduğunu da, bu on beş yıl içinde birçok yeni sorunların ortaya çıktığını da hatırlamak gerekir.

Sonradan kitaplarınıza da aldığınız önemli şiirlerinizi dergilerde yayımlamaya başladığınızda “Garipçiler” adıyla andığımız Orhan Veli ve arkadaşları yeni bir şiirin kavgasını yapıyorlardı. Siz o şiirin dışında, kavgasız, değişik bir şiir anlayışını sessizce sürüp geliştirdiniz. Siz de, Dağlarca da.

Doğru. Kısaca söyleyeyim: Birincisini, aydınlığın, görünenin şiiri, hele başlangıçta, sığ suların şiiri diye düşünmek mümkün. İkincisi, ona göre, yani onun yanında daha çapraşık, daha ötelerde, arka planlarda, karanlığın içindeki aydınlık, diye düşünülebilir.

Şiirinizde sürekli bir oluşum, birbirini tamamlayış, bir bütünlüğe varıştan söz edilebilir sanıyorum.

Bunu aşağı yukarı az önce de söyledim. “Öz”ün, “iç”in halka halka genişlemesi, bir bütünlük olduğunu gösterir zaten. Yeni akımlar ortaya çıktıkça şairin, “eski ağıza yeni taam” kabilinden ayrı kişiliklere bürünmesini ben acayip bulurum. İnsanda bir öz vardır; o öze yeni kılıklar katabiliriz zaman zaman ama gövde, beden değişmez ki. Bütünlük varsa doğa yasasının sonucu bir bütünlüktür bu.

Bir önceki kuşaktan olduğunuz halde, bugünkü kuşağın ozanlarıyla şiirini atbaşı yürüten bir siz varsınız. Kişiliğinizi koruyarak şiirinizin büyüsünü olanca gücüyle sürdürebilen bir sizsiniz.

Arapların bir atasözü vardır: “El cahilûn cesurûn.” Yani cahil kişi cesur olur. Biz de sanırım yeni şiiri bütün derinliğiyle anlayamıyoruz ama anladığımızı sanıyoruz. O şiirin karşısında duyduğumuz zevkle şiir şansımızı, hayranlığımızı yitirmiyoruz. Bence, şiir okumayı sürdüren, şiirle ilgisini kesmeyen her şair, kendinden sonraki güzel yapıtlar karşısında şevke gelir ve varsa biraz cevher, yani eskiden kalma bir şeyler varsa bir öz varsa onda, şiirini tazeler, sürdürür.

Sizden sonra gelenler arasında sizin etkilerinizi taşıyanlar oldu. Onlar arasında sizi etkileyen de oldu mu?

Ben bunu şimdi sizden duydum. Yani bazı şairleri etkilediğimi. İyi mi desem, fena mı? Yani sevinmek mi gerek, yoksa onların hesabına yerinmek mi? Çok daha iyi şairler vardı, onlardan etkilenebilirlerdi. Kendimden sonraki şairlerden etkilendiklerim oldu mu? Hangileri? Bunu saptayamam. Çok sevdiğim, şiirlerini sık sık açıp okuduğum şairler var. Ama bakın, dediniz ki, “Etkilediğiniz şairler oldu”. Şimdi benden sonraki şairlerden kimlerin beni etkilediğini de sanırım, ancak yine siz söyleyebilirsiniz. Öyle değil mi?

Tarihler benim için önemlidir. Çünkü iki yıl sonra, –Allah sağ bırakırsa– bu şiirleri banda okumayabilirim. Tarihi de belirleyelim öyleyse: 7 Kasım 1962. İstanbul’da, Doğan Hızlan’ın evinde.

ERDAL ÖZ

İstanbul, 7 Kasım 1962

Not: Ankara Radyosu’nda Bizim Sanatçımız adıyla 15 Aralık 1962 Cumartesi günü saat 21.50’de yayımlanan bu programın bandı, ne yazık ki ben Radyoevi’nden uzaklaştırıldıktan sonra, hazırlayıp arşive koyduğum nice bantla birlikte atılmış.

Doğan Hızlan
Behçet Necatigil’i anlatıyor

Behçet Necatigil, şimdiye kadar ortaya çıkan akımlardan ya da –Türkiye’de edebiyat akımlarından söz etmek pek yerinde olmaz ya– daha yakın bir deyimle, şiir hareketlerinden yararlanmasını bilen tek şairimizdir, demek istiyorum. Bundan ötürü de her zaman ileriliğini ve yeniliğini koruyabilmiştir. Başladığından bu yana, öbür şairlerin aksine, bu onun süregelen özelliğidir. Onu ortamı içinde incelemek, onun lehine sonuçlar verecektir. Bunu size somut olarak da, bir örnekle anlatayım:

Necatigil, İkinci Yeni hareketinden bilinçle yararlanmıştır. Bu yararlanma, kişiliğini değiştirmeden, şiirinde bir gelişme nedeni olmuştur. Şunu da söyleyebilirim: İkinci Yeni şairlerin hammadde olarak getirdiği şiirsel özü, Necatigil işlemiş, çoğunu da şiir katına çıkarmıştır. İşte bu özelliği, bazılarına kolay gibi gözükmüş, taklide kalkışılmış ve sonuç başarısızlık olmuştur.

İleride Necatigil’in etkisinden, bazı şairler üzerinde –genellikle bunlar ikinci derecede kalmış şairlerdir– Necatigil’in etkisinden söz edecek olursak bu tür bir etkiden de söz etmek gerekir. Çünkü Necatigil’in bütün denemeleri, önceki şiir birikimine bilinçle eklediği, öncekilerle hesaplaşarak kattığı ögelerdir.

Necatigil’in söylenmesi gereken bir başka özelliği de, Divan şiiriyle olan ilişkisidir. Şiirlerinde, çoğunlukla demeyeyim ama her kitabında en azından birkaç tane Divan şiiri dizesine rastlarız. Hepsi terkipsiz, yani Divan’ın, Divan şiirinin ağdalı dilinden uzak, yalın bir dille yazılmış dizelerdir. Ahmet Paşa’nın, Mesihî’nin dizeleri. Bu özelliğine iki bakımdan değindim. Birincisi: Necatigil’in Divan şiiriyle olan ilişkisi, Divan şiirinden aldığı az da olsa dünya görüşünün bir parçasını ortaya koymak. Bir de dil ile olan bağıntısının gerektirdiği bu durumu kendi dil anlayışında anlatması.

Aşağı yukarı iki yıl önce Necatigil, kendi şiiri üzerine yaptığı bir konuşmada, sanatçıda yaşama ve yazma ikiliğini kabul etmediğini söylüyordu. Gerçekten Kapalı Çarşı’dan bu yana çıkardığı bütün şiir kitaplarını okursak varacağımız sonuç onun bu yargısını doğrular. Aile düzeninin sıkıntıları, çocuklarla olan ilişkiler, bu küçük düzenden topluma doğru gittikçe genişleyen, daha çok da toplum sorunlarına değinen bir koridor. Bütün bunları iki biçimde anlatır Necatigil: Ya öznel, kendisi de bu düzenin bir üyesi olarak ya da bu düzen içinde zaman zaman köşesinden seyreden, olanı biteni saptayan biri olarak. Bunun ilginçliği şurada: İki ayrı açı değişiminde de, kişiliğin, anlatım yönteminin değişmesine, yapaylaşmasına yol açmaması. Yukarıda aile düzeninden, bu düzen içindeki ilişkilerden toplumsal sorunlara kadar uzanan bir durum var, demiştim. Bunun örneklerini de vereyim size. Birincisine örnek: Evler kitabı. İkincisine örnek de Dar Çağ. Tabii bu açı genişlemesi diyebileceğimiz iki davranış, ondaki tepki ya da bir tavır alma tutarlılığının en iyi belirtilerindendir. Yalnız, unutulmamalı ki, birinci tür şiirler, içerik yüzünden bazen kısır kalıyorlar. Üstelik, salt bu kapalı düzenin özellikleri yüzünden de daha büyük ve daha iyi şiire giden yolu Necatigil kendisi tıkamış oluyor. Arada adlı kitabında da, çoğunlukla yeryüzünde insanın varlığını çeşitli düzenlerde sağlamaya çalışıyor; evde, sokakta ve yalnız olarak. Evler, sorumluluklarımızın, yalnızlıklarımızın kaynaklarıdır. Bilinmeyen simgelerdir. Belki de insanın, Necatigil’in, kendi deyimiyle, “camgöz”le baktığı zaman her düzende görebildikleridir. O şiirlerde, insan dikkat edince insanın gençliğinden beri alışılagelmiş varlığını, yani, geniş bir deyişle söyleyelim bunu, olayı daha da iyi açıklayabiliriz belki: Bütün bir insanlık serüvenini, özellikle de yıkılışını bulur Necatigil’in şiirlerinde. Çoğunlukla denetim altına alınmış, özellikle ve bilinçle denetim altına alınmış ya da –çoğunlukla şiirin kendi kurallarıyla olabilir bu tabii– hüzünlerdir, saf hüzünlerdir.

Bu arada, unutulmaması gereken çevirmenlik yanını da belirtmek isterim Necatigil’in. Genç kuşak üzerinde büyük etkisi olan bir kitabı çevirdiği için onun çevirmenlik yanına değinmek istedim. Rilke’den çevirdiği Malte Laurids Brigge’nin Notları. O kitap, bizim kuşağın birçok sanatçısına kaynaklık etmiş bir kitaptır. Özellikle bir çeviri kitap olarak değil, Türk edebiyatındaki bazı genç yazarlar üzerindeki etkisi yönünden bunu belirtmek istedim.

Demir Özlü
Behçet Necatigil’i anlatıyor

Necatigil’in şiiri birçok aşamalardan geçmiş bir şiir. Önce, Kapalı Çarşı adlı kitabında olduğu gibi Orhan Veli okuluna yakın olduğu bir dönem var. Ardından Çevre, kendi sesini bulduğu bir kitap. Fakat ben asıl bunlardan sonraki şiirlerini seviyorum. Evler’de çok iyi bir biçim bütünlüğüne varmıştı. Ancak, benim asıl sevdiğim, Eski Toprak ve daha sonraki kapalı dönemidir. Bundan sonra bir iç anlatıma yöneliyor Necatigil. Bilinçaltı anlatım da karışıyor buna. Bu şiirlere pek dikkat edilmedi sanıyorum.

Edebiyatımızda bir benzeri daha olmayan, alabildiğine yeni ve derin şiirlerdir bunlar ve Behçet Necatigil’in asıl kişiliğini oluştururlar.

Birçok şairi etkiledi ve daha çok da kendinden sonraki kuşaklardan etkilendi. Bütün etkileri kendi şiirinin özünde birleştirmeyi çok iyi başardı.

Turgay Gönenç
Behçet Necatigil’i anlatıyor

Ben, Behçet Necatigil’in, ilk çıkışında Garipçilerden pek farklı olduğunu sanmıyorum. Onun 1945 yılında yayımlanan Kapalı Çarşı adlı kitabı, Fazıl Hüsnü Dağlarca’nın Çocuk ve Allah ve Daha’da sürdürdüğü şiir biçimini andırır.

Ancak, şiirlerin özü yönünden açıklamalara giriştiğimizde, Garipçilerle onun şiiri arasında büyük aykırılıklar görüyoruz. Orhan Veli, Garip’in önsözünde, şiiri halkın beğenisine indirmekten söz ederdi. Ama bunu başardılar mı, pek sanmıyorum.

Behçet Necatigil’in kişisiyle Garipçilerin kişisi arasındaki ayrılık da belirgindir. Garipçilerin kişisi çoğu zaman çevreden soyutlanmış bir kişidir. Çevre, bir dekor gibi kalır bu kişilerin yanında. Behçet Necatigil’de ise kişi ile çevreyi ayıramayız. Yer yer ikisi birbirine karışır.

Necatigil, şiiri kendisiyle bir hesaplaşma olarak ele almıştır. Bu hesaplaşma, çözümlemeye girişmeyen, yansıtıcı bir anlatım biçimidir.

Garipçiler ise şiirlerini çözümleyici bir tutumla sürdürdüler uzun süre.

Kapalı Çarşı’nın son iki şiirinde Garipçilerin etkisi görülmez artık.

Garipçilerin şiir anlayışı, bugünkü şiiri hazırlayan en önemli etken olmakla birlikte, Garip anlayışını sürdürmenin şiiri çok daha kalıplar içine sokmak olduğu bir gerçektir. Necatigil bunu görmüş, bu gerçeği bilerek şiirini sürdürmüştür.

Necatigil’i dönemlere ayırmanın güç olduğu kanısındayım.

Biçim açısından, Necatigil, bugüne de süregelen şiir gelişiminden yararlanılması gereken her şeyden yararlanıp kendi şiir anlayışı içinde eritmesini bilmiş bir şairdir.

Necatigil, şiiri bir çizgi üzerinde götüren biri değildir. Öz yönünden olsun, biçim yönünden olsun, bugünkü şiirleriyle eski şiirleri arasında yapacağımız karşılaştırmalar sonunda Necatigil’in genişleyen çemberlerde olduğunu görürüz. Tek bir çizgi üzerinde yürüyen bir kişi değildir o.

Bugünkü şiir akımından en iyi yararlanan kişilerden biridir bence Necatigil. Böylece, kendini bir dönemde değil, bugüne dek gelen bütün dönemlerde Türk şiirinde ortaya koymuş bir şairdir. Böylelikle, dönemlerde incelenen ozan geleneğini de bir bakıma yıkmıştır Necatigil. Şiirin yapısının iyi bir araştırıcısıdır. Kökleri, bana kalırsa Yunus ile Divan şiirinin karışımındadır. Bu karışım ya da bileşim, bugünün şiir anlayışına gerekli biçimi verebilecek güçtedir. Ya da gerekli biçim için gereken özü diyelim.

Ayrıca Necatigil, “yeni”yi en olumlu yolda kullananlardan biridir. Sözcüklerden, gerek anlam olarak, gerek ses olarak kendine özgü bir biçimde yararlanmış, görüntülerle açıklanamayacak durumları, iç sorunları da diyebiliriz buna, bu yoldan yaklaşarak sunmuştur bize.

Şiirin konusunun her şey olduğunu ama yaşantılara dayanan her şey olduğunu bir kez daha doğrulamıştır bize Necatigil.

Behçet Necatigil, yaşamı, yazdıklarına tam anlamıyla uygun, yaşadığının hesabını veren bir kişidir bence.

Şairin,
kitaplarına almadığı
ilk şiirlerinden örnekler

(1935-1939)

GECE VE YAS

Bir köşeye büzülüp

Böyle susmazdım ama

Kapılardan süzülüp

Gece doldu odama.

Bir yağmur ince ince

Çarpıyor şimdi cama

Hasret kaldım sevince

Korku yüzümde yama.

Dalarken gözümde yaş

Ben böyle sonsuz gama

Artıyor yavaş yavaş

Damlardaki ağlama.

(Varlık, 54, 1 Ekim 1935)

basılı ilk şiiri

BEŞİKTAŞ-ORTAKÖY

Ne hoş sabah akşam yayan

Gitmek aynı kaldırımdan

Ve yol boyunca uzayan

Yüksek bir duvar dibinden.

Bir yanımda direkler

Bir yanımda bu duvar

Ne sevinç, ne bir keder

Kayıtsız bir taş kadar

Ne arkadaştan eser

Ne kalpte bir istek var

Bir sükûnla beraber

Yalnız gittiğim yollar.

Ne saadet uzanmak

Evden mektebe kadar

Yollarda bırakarak

Bir sürü hâtıralar

İncitmekten korkarak

Yürünen uzun ve dar

Ve güneşte yanarak

Çatlamış kaldırımlar.

Kim bilir ne zamana dek

Böylece yürümek gerek

Bana çıplak ve yüksek

Uzun bir duvar dibinden.

(Varlık, 67, 15 Nisan 1936)

ON BİR

Duymaz belki diyerek

İçinde korku saat

Hızlı hızlı demincek

On biri vurdu saat.

Sevmesem de uykuyu

Müşfik bir anne huyu

Gitmeden arpa boyu

Ah çalmasa bu saat.

(Varlık, 73, 15 Temmuz 1936)

GEMİLER

Limandan kalkıp yer yer

Gemiler dolu gider

Bomboş gelir gemiler

Kalır bu yükler nerde?

Kayıp denizde olsa

Kıyıya atar dalga

Hangi kervan acaba

Onu sürükler nerde?

(Varlık, 80, 1 Kasım 1936)

İNTİHAR

Aylardır hırçınlaşan

Sel yataktan ayrıldı

Sızınca bir parça kan

El şakaktan ayrıldı.

Çığlık dondu dudakta

Karanlıkta bir nokta

Acıdan kıvranmakta

Et tırnaktan ayrıldı.

(Varlık, 111, 15 Şubat 1938)

İHTİLÂL

Esir sabrı tüketti

Az az ve korka korka,

Kamçı canına yetti

Çığlık çıktı ayyuka.

Kar bıraktı tepeyi

Göze al da ölmeyi

Karşı çık derebeyi:

Altüst oldu kadırga.

(Varlık, 119, 15 Haziran 1938)

AKŞAMLAR, SAVAŞ SONU

Güneş dağın ardına

Ateş kanıma düştü.

Gölgeler duvarlara

Elim yanıma düştü.

Secdelerdeymiş Allah

Bulmak alnıma düştü.

Bedbaht kulu teselli

Artık Tanrıma düştü.

(Oluş, 10, 6 Mart 1939)

ESARET

Ne denir ki bahtım beni mıhlamış

Bu cüceler, bu devler ülkesine.

Sığınmışım ıssız gölde bir kamış

Gibi küskün, sabrın gölgesine.

Her an yadırgamaktayım yerimi

Uzakta kendim gibilerin vehmi

Yok mu hâlâ demir alan bir gemi

Bu karışık diyarın ötesine?

(Oluş, 18, 30 Nisan 1939)

GÖZYAŞLARI

Çok zaman caddelere

Düşer yolu akşamın;

Bende bugün ey semâ

Keder dolu akşamın!

Eli omzumda kaldı,

Nedir zoru akşamın?

Sebepsiz bir sıkıntı

Ya yağmuru akşamın!

(Oluş, 35, 27 Ağustos 1939)

Kapalı Çarşı

(1945)

HAL TERCÜMESİ

Yılların çarmıhında vücudumu günler

Taşa tuttu.

Çivilenip kaldı ufkumda

Mevsimler var, yağmur bulutu.

Kapalı kaynar tencerem, bilinmez

Et mi pişer, dert mi pişer.

Çağırmadılar ki beraber gidelim

Gittiler birer ikişer.

Hâtıralar bana gelmekle

Tamamen aldanmışlar,

Bir sır gibi ele verdi beni

Kuyularda kamışlar.

Ümitlerim, ne var ne yok, bitti;

Nöbete geçti korkular.

Üstüme çevrilen aydınlıklar içinden

Gece beni kurtar!

(Hamle, 4, Kasım 1940)

GECE VAKTİ

Erkekler evlere çekildi çoktan,

Katran gibi camlara yapıştı perde.

Göreyim sıkıntıyı sav başından,

Gel de dolaşma caddelerde.

Kale her zamankinden korkunç

Gece vakti, karlar altında, kışın.

Üzüyor mu seni delikanlı

Yollar gibi sokaklarda kalışın?

Yine yarın benimlesin bekleyiş!

Gelmedi posta treni.

Bu berbat düşünceler saatinde

Tanrım, başıboş bırakma beni!

(Varlık, 200, 1 Kasım 1941)

AYRILIKLAR II

Kervanlar kalktı gitti

Yusuf kuyu köşesinde

Uyudu uyandı ah etti,

Yusufçuk bahçesinde

Dala dayandı ah etti,

Kervanlar kalktı gitti.

Hasret ne vakte kadar?

Oğlan otel odasında

Oturur kalkar ağlar,

Kız anası yanında

Aynaya bakar ağlar,

Hasret ne vakte kadar?

(Değirmen, 11, Ocak 1944)

BOŞUNA

Yanımdan geçerken bir tuhaf baktı

Arzulu ve davetkârdı mutlak,

Bense neden sonra farkına vardım

Böyle işler bizden ne kadar uzak.

Şimdi--

Ha başımı taşlara vurmuşum,

Ha düşmüşüm geceyle sokaklara!

Kim bilir ne zaman karşılaşırım,

Hem tanıyacağım da şüpheli bir daha.

(Varlık, 125, 15 Eylül 1938)

KARASEVDA

Delicesine daha dün

Kitaplara düşkündü,

Almış yürümüş serserilikte.

Akıl bu, evi barkı bırak da sen

İğri büğrü sokaklara dal

Geceyle birlikte.

Bir kız sevmiş yakın zamanda,

Bahse lüzum var mı geçmişten?

İflâh olmaz sanırım,

Geçti iş işten!

(Gençlik, 8, 1 Eylül 1938)

DOST

Dostumdu önceleri,

Göz nurunu kitaplara dökmek varken

Âvâre gezerdi caddelerde.

Dünya böyledir zaten,

Kadın olmasın ara yerde!

Bir varmış, bir yokmuş aramızdaki dostluk.

Kızına kıl kadar olsun göz koysaydım,

Derdim: buydu korktuğu.

Odama uğramaz oldu, semtimden geçmez:

Oysa bir ben vardım içli dışlı olduğu.

(Varlık, 123, 15 Ağustos 1938)

KABUL GÜNÜ

Biliyorum saadet

Bana dünyada gelmez

Ölümü bekliyorum.

(Varlık, 236, 1 Mayıs 1943)

HEP BÖYLE

Hep böyle:

Kömür aldı, mendiller sallandı

Trenler gitti ona doğru,

İstasyonda deliler gibi bunaldım.

Hep böyle:

Demir aldı, sular çalkandı

Gemiler gitti ona doğru,

Gözümden bir daha düştü rıhtım.

Hep böyle:

Emir aldı, günün birinde yollandı

Eller gitti ona doğru,

Yine ben telâş içinde kaldım.

(Varlık, 207, 15 Şubat 1942)

AT VAR MEYDAN BULUNMUŞ

Defter elime geçti,

Gözlerimi kaybettim.

Defter duruyor yerinde

Gözlerim geri geldi,

Ellerimi kaybettim.

Gözlerim yuvasına döndü

Ellerim bileklerine.

At var, meydan bulunmuş

Defterimi kaybettim.

(Yeni Zonguldak, 11, 15 Nisan 1942)

AİLE

Sağ çıkıp günlük savaştan

Evin yolunu tutmuşum

Yemek yedik, çocuklarım uyudu

İniyor üstüme yavaştan

Allah’ın beyaz bulutu

Kederlerimi unutmuşum.

Hayatta olduğuma

Seviniyorum şimdi

Kavuştum çoluk çocuğuma

Koltuğuma uzandım, rahatım

Kahvem içime sindi

Başladı gecelik saltanatım.

(İnsan, 22, Nisan 1943)

İHTİYARLIK

Rüya dolu gecede

Kendimi ihtiyarlamış görürüm:

Bırakmış eş dost beni

Acılıyım karım öleli

Kalmışım yarı kötürüm.

O vakit acaba nasıl olurum:

Günüm geçer kahvede,

Okuldan döner torunum

Onu parka götürürüm.

Ömrüm yaklaşmış sonuna,

Çocuklar oynar ötede

Ben dayanmış bastonuna

Sigaramı tüttürürüm.

(İnsan, 23, Mayıs 1943)

GENÇKEN

I

Niçin ölümden bahsediyorsun

Bu sevda nerden esti

Şairler yazmadan önce

Kimse ölümü sevmezdi

Sen onlara bakma

Geldin gidiyorsun

Kimin var seni düşünür

Bu yol deli dolu yürünür

Yakındır iki büklüm

Ararsın gençliğini

Elinde fırsat varken

Beğen beğendiğini!

(İnsan, 21, Mart 1943)

GENÇKEN

II

Ben şayet geceleri sarhoşsam

Delil gösterin içtiğime

Bir kızın yanına gidip konuşsam

Çok mu görülmeli gençliğime

Bir gün gelir bu yollardan

Şahit ister geçtiğime.

(Varlık, 241, 15 Temmuz 1943)

MİSAFİR

Evleri vardı

Rahat ve sade.

Dalmış kalmışız, geceyarısı olmuş,

Bize müsaade!

İnşallah gene geliriz--

Çocukları vardı,

Oynamışlar, yorulmuşlar bütün gün,

Köşede uyumuşlardı.

Saadetleri vardı

Bir çatı altında, gözlerden uzak.

Dostum, fena olmaz, evlilik hakkında

Bir kitap okusak!

SEVDA PEŞİNDE

I

Ben artık bulunduğun şehirden gittim,

İnsan kuş misâli!

Sen hâlâ

O kalabalık evde olmalısın,

Gelip gidenin çok mu bâri?

Üzgünüm Leylâ,

Dünya hali!

(Yaratış, 8, 23 Mayıs 1945)

İLKTEŞRİN

Şu beyaz köpüklü deniz

Hayra alâmet değil!

İskele gazinosu erkenden

Işıklarını söndürdü.

İnsansız caddelerde

Yağmurlarla dolaşmak

Yorar bu zayıf vücudu--

Allah yardımcım olsun!

(Karaelmas, 7, 15 Şubat 1943)

LÂDES

Uzayacağa benzer

Tutuştuğumuz lâdes.

İşi gücü bırakıp

Mezarlığa nâzır

Bir eve taşındım.

Ölüm, sen beni aldatamazsın,

Aklımda!

(Varlık, 219, 15 Ağustos 1942)

AĞIT

Kapalı kızlarda duygu yok mu

Onların da canı çeker.

Rüyalarda belli oluyordu

Bir erkekle beraber.

Aynalardan, taraklardan çıkardım

Kaşlar, gözler, saçlar bütün eğreti.

Şeytana uydum herkes uyurken

Bazı çareler öğretti.

Buldular, bıraktılar kolayca,

Arkadaşlarım-- belki haklı.

Kendimde boğdum her şeyi,

Cahil aklı.

Çirkin miydim, hayır, talihim yoktu belki.

Ümitli, sâdık bekledi vücudum.

Seneler geldi geçti

Dal gibi kurudum.

(Yaratış, 4, 8 Ocak 1945)

BİR ÖLÜMDEN KALANLAR

Doğuşundan beridir sakladığı

Tanrı’nın bir emaneti vardı,

Yatağa düştü

Üçüncü gün akşamüstü

Geri verdi güler yüzlü.

Kalsın bende temelli!

Diye ağlar bazıları.

“Pişirdiğim aşla,

Bağladığım başla gideyim,

Üç gün yatak

Dördünde toprak olsun yerim!” derdi.

Geleni gideni yokken gençliğinde bile

Akşamları gizli gizli, bilinmez

Kimi gözlerdi?

Tanrı’nın sevgili kuluymuş

Muhtaç olmadan öldü.

Ama gözleri gene kapıdaydı

Belliydi birini beklediği.

Son sözü bir kadın ismi oldu

Hiç duymadığım.

Lâkin anlaşılmadı gitti

Söylemek istediği.

(Gençlik, 5, 16 Temmuz 1938)

KOVBOY FİLİMLERİ

Ucuz sinemalara giderim,

Cebimde fazla para oldukta

Otururum koltukta.

Kovboy filimlerine biterim:

Kızı hesaba katma,

Artistler yalnız erkek.

Şarkı, çalgı, gürültü

Kavga, yumruk, tabanca

Yaşa, vur, kır sesleri

Çın çın öter salonda.

Sahneler basitmiş, basit

İncelik yokmuş, yok!

Kötüler ceza yer en sonda

Adalet var, iş onda!

Hak hukuk dağıtma yeri

Kovboy filimleri.

(Kovan, 21, Nisan 1945)

KIR ŞARKISI

Tam otların sarardığı zamanlar

Yere yüzükoyun uzanıyorum

Toprakta bir telâş, bir telâş

Karıncalar öteden beri dostum.

Ellerime hanımböcekleri konuyor

Ne şeker şey onlar!

Uç böcek, uç böcek diyorum

Uçuyorlar.

Pan’ın teneffüsü bile

Ilık, okşamakta yüzü.

Devedikenleri, çalılık vesâire

Bir âlem bu toprakların üstü.

Tabiatla haşır neşir

Kırlarda geçen ikindi vakti.

Sakin, dinlenmiş, rahat

Bir gün daha bitti.

(Kovan, 15-16, Ekim-Kasım 1944)

Çevre

(1951)

ÇEVRE

Yârin mendili nakışlı,

Okşadım ellerimle.

Göz göz üzerimde

Çevrenin bakışı.

Çevre ateş içinde,

Daralmakta çember.

Biz yanarsak beraber yanarız

Seninle, beraber.

Çevre tortop

Vurur sırtıma sırtıma.

Yüksek dağların orada

Çevre yok.

(Varlık, 353, Aralık 1949)

EVLER

İnsanlar yüzyıllar yılı evler yaptılar.

İrili ufaklı, birbirinden farklı

Ahşap evler, kâgir evler yaptılar.

Doğup ölenleri oldu, gelip gidenleri oldu,

Evlerin içi devir devir değişti

Evlerin dışı pencere, duvar.

Vurulmuş vurgunların yücelttiği evlerde

Kalbi kara insanlar oturdu.

Gündelik korkuların çökerttiği evlerde

O fıkara insanlar oturdu.

Evlerin çoğu eskidi gitti tamir edilemedi.

Evlerin çoğu gereği gibi tasvir edilemedi.

Kimi hayata doymuş göründü,

Bâzıları zamana uydular.

Evlerin içi oda oda üzüntü,

Evlerin dışı pencere, duvar.

Evlerde saadetler sabunlar gibi köpürdü:

Dışardan geldi bir tane, nar gibi,

Arttı, eksilmedi.

Evleri felâketler taunlar gibi süpürdü:

Kaderden esti fırtınalar gibi,

Ardı kesilmedi.

Evlerin çoğunda dirlik düzen,

Kalan bir hâtıra oldu geçmişte.

Gönül almak, hatır saymak arama!

Evlâtlar aileye âsi işte,

Bir çığ ki kopmuş gider üzüntüden.

Evlerde nice nice cinayetler işlendi,

Ruhu bile duymadı insanların.

Dört duvar arasında aile sırları,

Dört duvar arasında dünyanın kahırları:

Bunca çocuk, bunca erkek, bunca kadın

Gözyaşlarıyla beslendi.

Küçükler büyük adam yerine evlerin kiminde:

Çocukları işe koştu kalabalık aileler.

Okul çağlarının kadersiz yavruları,

Ufacık avuçlardan akşamları akan ter

Tuz yerine geçti evlerin yemeğinde.

İnsanların kaderi besbelli evlere bağlı:

Zengin evler fakirlere çok yüksekten baktılar,

Kendi seviyesine evler kız verdi, kız aldı

Bâzıları özlediler daha yüksek hayatı,

Çırpındılar daha üste çıkmaya,

Evler bırakmadılar.

Yeni yeni tüterken ocakların dumanı

– Kadın en büyük kuvvet erkeğinin işinde –

Erkekleri kaçtı, kadınları kaçtı

Evler dilsiz şikâyet, kaçmışların peşinde.

Şu dünyada oturacak o kadar yer yapıldı:

Kulübeler, evler, hanlar, apartımanlar

Bölüşüldü oda oda, bölüşüldü kapı kapı

Ama size hiçbir hisse ayrılmadı

Duvar dipleri, yangın yerleri halkı,

Külhanlarda, sarnıçlarda yatanlar!

(Varlık, 329, 1 Aralık 1947)

ZOR GEÇİT

Sen şu evvelce de yazdım:

Siyah gömleğinde ince

Olmuyor ki ha deyince

Hayat bütün bütün zalım.

Devran döner Âdem Havva üstüne

Dünya evlilikle baki

Ama hayat dedikleri

Güçleşmekte günden güne.

Seni beni üzen dertte

Çarpar bir milletin kalbi

Halkın çoğu bizim gibi

Bunun lafını etmekte.

Geçer hepsi geçer elbet

Daralmış gönüller ferahlar

Gelir o eski sabahlar

Memleket eski memleket.

(Varlık, 322, 1 Mayıs 1947)

GECELEYİN ERKEKLER

Gölgelerin alçaldığı saatler

Gözünüze çarpmış olmalı:

Sessiz panik darmadağın eder adamları,

Gece baskını yer yer.

Duyan kaçar alarmı,

Kendi derdinde herkes

Ortalıkta dolaşmaya gelmez,

Duyan kaçar, başka çıkar yol var mı?

Evlerine dönenler ayrı

Onlar gider huzura ve aşka.

Erkeklerin sokakta kalanları

Bambaşka.

Sinyal gibi sarınca ışıklar etrafı,

Yerli yerine çekildikte

Gece baskınıyla birlikte

Başlar yalnızların azabı.

Ey garip, senin de yerin yoksa eğer

İşte meyhane!

Gel, yalnız adam, sığınağa sen de gel,

İçki bahane!

Çünkü geceye karşı konur iki türlü:

Biri ailece evlerde

Öbürü har vurup ömrü

İçkili yerlerde.

(Varlık, 316, Kasım 1946)

SİZİN HİKÂYENİZ

Beklersiniz hastalığınız geçsin

Bir şeyiniz kalmasın bahara,

Hayatınızı yoluna koymanın

Sırası ondan sonra.

Karlı yağışlı havalar

Düzelir sonunda,

Hiç eski sözünüzde mi durursunuz

Mevsim bahar, sizde sıhhat olsun da.

Sizi eve bağlayan bir şey yok

Hürsünüz uçan kuş gibi.

Parasızlık bu sefer de bahaneniz

Canım, ne zaman paranız olmuş ki!

Yaz yine öylesine biter

Daldan dala, sorumsuz.

Sonbahar yağmurları başlayınca

Yine kötümser olursunuz.

Çocukların karşısında

Sızlar gönlünüzün bir yeri,

Size de uzansın isterseniz

Bir kadının elleri.

Siz de bir yuva kuracaksınız

Artık kararınız karar!

Hayat pahalı, geçim zormuş

Olsun istediği kadar!

Bu iş yeşermiş ekinlerin

Birden kurumasına benzer,

Bir çığ gibi düşmüştür yolunuza

Hesapta olmayan engel.

Meselâ bir felâket

Kopmuştur evinizde,

Katlanacaksınız

Ne var ki elinizde!

Bir sürü bağlarla çevrilisiniz

Koparıp da başlamanız kabil değil hayata,

Karanlık kaderlerin kurbanı

Kaldınız ortalarda.

Ölüm, ölüm, uzaktan uzaktan

Sesleriyle büyülü gibisiniz!

Gittikçe kararan bu dünyadan

Canım, siz de bu şekilde gidiniz!

(Varlık, 343, Şubat 1949)

BARBAROS MEYDANI

Biliyorum ayıp ve mânasız

Ama peşlerinden gidiyorum

Gezmeye çıktıkları vakit

Ana kız.

Utanır da belki

Anasının sırtındaki

Yeldirmeden,

Kız bir adım önde gider

Sezdirmeden.

Beşiktaş’ta Barbaros Meydanı

Sağı anıt, solu türbe

Ortası kare şeklinde,

Parkıdır yoksulların

Bilhassa yaz ayları.

Fidanların, mezarların önünde

Yontulu taşlar çepçevre,

Yer yer banklar konulmuş,

Meydana dolmuş millet

Sıra sıra oturmuş.

Ah genç kız kalbi,

Sıralara bakar elbet.

Meydanın ilersi deniz kıyısı

Karaya çekilmiş kayıklar

İskele gazinosu yanda

Sulara dökülmüş ışıklar

Üsküdar şu karşısı.

O nemli topraklara

Ana çöker yorgun argın,

Kalmış gözü arkada

Kendi ayakta kızın.

En gürültülü şarkılar

Çalarken plakta,

Onlar orda oturur

Denize bakarlar.

Avunmaya muhtaç bu gençlik

Ey kız anası ihtiyarlar,

Ey denizlerden esen serinlik!

(Sanat ve Edebiyat Gazetesi 1, 4 Ocak 1947)

EVCİK

Kapı önünde Ayşe

Hanım hanımcık iş gördü

Sonunda kendine göre

Bir yuva kurdu.

İlk ben oldum misafiri

Güle güle otur’a gittim

Bir yüksük-fincanda getirdiği

Hayal kahveyi içtim.

Kibrit kutusu sekide

Oturmuştuk bahçeye karşı

Ortada hokkadan bir masa

Üstünde örtü yerine

Yaldızlı çikolata kâğıtları.

Gözüm gazoz kapaklarına gitti

Sorup öğrendim: kap kacakmış

Toplamış sokaktan ucu yanmış kibritleri

Bu kış odun yakacakmış.

Yangın yeri bir arsadan bulduğu

Cam kırıkları: para

Ev çevirmek kolay, diyordu,

İş tutumlu olmakta.

Ayşe’yi o anda görmeliydiniz

Eski kadınların kanıyla evcimen

Sisli geleceklere hazırlık

Çıkmıştı çocuk varlığından

Zamanların ötesine tertemiz.

Ayşem gibi dünyada

Ayşeler dolu

Hepsi “evcik” oynar

Öteden beri.

Ayşeler büyür

Günün birinde

Oyun-ev’leri

Sahici olur.

Ama hepsinin mi

Hepsinin değil.

Ayşelerin kimisi

Yuvadan, evden yoksul

Sert rüzgârlar önünde

Güz yaprakları gibi

Boşluklara savrulur.

(Aile, 11, Sonbahar 1949)

YILDIZLAR

Seni karanlıkta yatırıyorlar

Korkuyorsun geceden

Bakıp bakıp pencereden

Yatağına sokuluyorsun.

Ben hep eski yerimdeyim biliyorsun

Hava açık olduğu zamanlar

Beni seyrediyor seviniyorsun.

Ne olurdu ben de

Sana göründüğüm şekilde

Odana gelseydim,

Ateşböcekleri gibi

Küçücük avucunda

Yanıp yanıp sönseydim.

Seneler geçer gider büyürsün

Bir gün olur hepsi biter

Endişeler o çocuk üzüntün

Hepsi biter

Aydınlanır seninçin geceler

Güneş gibi görünürsün!

Biraz sabır, küçük çocuk, biraz sabır

Ama Allah’ın koyduğu yerde

Yıldızlar daima yalnızdır.

(Varlık, 336, 1 Temmuz 1948)

NİNELER

Küçüldünüz temelli

Çocuklar kadarsınız,

Halinizden belli

Hâtıralarla yaşarsınız.

Nineler, gece gündüz aklınız

Dünyasını sürmemiş

Oğlunuza gider,

Muradına ermemiş

Yavrunuza gider.

Mesut yuvanız vardı

Yiğit kocanız vardı,

Şunun bunun elinde

Hor tutulursunuz

Ağrınıza gider.

Ya çoğunuz inmeli

Ya gözünüz perdeli

Ağır işitir kulağınız.

Nineler yazık oldu size

Oğlunuzun, kızınızın

Arkasına kaldınız.

(Yenilikler, 4-5, Ağustos 1946)

YARI GECE

Boğaziçi’nin ufak bir iskelesinde

Dolaştığım geceler oldu

Yorgun, uykulu bir kızdı bu

Son vapur yolcuları içinde.

Araya başka denizler girdi

Başka denizler attı beni başka uzaklara

O tarihten tam beş sene sonra

Gene oradayım şimdi.

Söylesem inanmazlar söylemiyorum

Her gece gene o kız çıkmakta son vapurdan

Tıpkı eskisi gibi karanlıklarda kaybolan

Bu gölgeye hayal deyin siz olun da

Gözümle görüyorum, hayal diyemiyorum.

Sular bir an şıpırdadı kıyı boyunda

İşte gene son vapur çekti gitti önümden

Arkamdan bir kız geçti

Adımlarının sesinden tanıdım uykulu

Yorgun da.

Geçen bu genç kıza desem ki

Bir haber ver hayatından, verir mi?

(Varlık, 362, 1 Eylül 1950)

BOŞLUK

Bu kuytu sokaktan geçmek

Nerden aklıma geldi

Günlerden pazardı

Güzel günlerden biri.

Pencerede oturan kız

Eli alnına dayalı

İçi sıkılıyordu

Çalışan kızlardan olmalı.

Yüzüne saçları gibi yaymış kederi

Seyrediyordu

Sokaktan geçenleri.

Pencerede oturan kız

Gözlerinde yorgunluğu

Bir bezginlik içinde

Gün bitmek bilmiyordu.

Dönmüş evdekilere sırtını

Omuzlarında bir yük gibi

Dünyanın yalnızlığı.

Pencerede oturan kız

Hep böyledir pazarları

Akşamı bekler

Eli alnına dayalı.

(Varlık, 346, Mayıs 1949)

ŞAYET AŞK

Şayet aşkın tohumu

Düşmüşse gönlüne

Suyunu esirgeme

Aşkın hakkını yeme

Pişman olursun ömrünce.

Sana gölge verecek dallar

Fışkırır ancak gençlikten

Büyüt bu fidanı ey genç

Hazır yeşermişken!

Ne demek istediğimi

Ömrünün ortalarında

Ansızın anlarsın

Alkol kana yayılınca.

(Varlık, 337, 1 Ağustos 1948)

LAMBA

Başkası olsa

Çıldırır bu karanlıkta.

Konsolumun üstünde

Bir lamba var eski,

Kalkıp yaktığım gibi

Rüzgâr mı esiyor ne

Sönüyor.

Şişesinin etrafına

Siper ettim ellerimi

Sönüyor.

Anlaşılan yağı bitti

Sonra

Sonrası hiç tabii.

Öteki odalarda

Lambalar

Yanıyor.

(Varlık, 347, Haziran 1949)

ALİCENGİZ

Alicengiz’e ilk defa

Masallarda rastladım.

Dervişin bütün fendini

Dervişe karşı kullandı

Kurtardı kendini.

Alicengiz’e sonradan

Hayatta da rastladım:

En çetin durumlarda

Zeki, hem de nasıl, cin gibi,

Sıyrılıyordu kolayca.

Alicengiz’den bu işin

Sırrını sordum.

Tehlike var baktın ki,

Hemen kılık değiştir,

Benim yaptığımı yap! dedi,

Yerine göre tavşan ol

Yerine göre tilki!

Benzemek istedim Alicengiz’e:

Hayır, kolay değil, hayır

Elma olmak ellerde

Bıçaklar hazır iken,

Serçe olmak dallarda

Atmaca nâzır iken.

(Yazı, 3, 15 Nisan 1949)

ÖLÜ UTANIYOR

Elim hiçbir işe yatmadı,

Ömür sürdüm faydasız.

Yaşamaz ölürdüm

Siz olmasanız.

Pek çoğunuz benim için sıkıntıya girdi,

Sırtınızda yük gibiyim âdeta.

Bir yardımınız daha lâzım şimdi

Size zahmet, son defa.

Ormanlardan odunumu getirdiğiniz gibi,

Fırınlarda hamurumu pişirdiğiniz gibi,

Lütfen beni mezarıma bırakıverin

Bildiğiniz gibi.

(20. Asır 1, 5 Şubat 1947)

Evler

(1953)

HALLERİN ESİRİ

Meydan,

Meydanın ortasında...

Böyle de anlaşılır,

Açmaya lüzum yok.

Kim baktıysa bana

Gözlerimi kaçırdım

Yüzüm yok.

EVİN HALLERİ

Evin yalın hali

İster cüce, ister dev

Camlarında perde yok

Bomboş, ev.

Evin -i hali, sabah,

Geciktiniz haydi!

Uykuların tatlandığı sularda

Bırakacaksınız evi.

Evin -e hali, gün boyu,

Ha gayret emektar deve!

Sırtınızda yılların yorgunluğu

Akşam erkenden eve.

Evin -de hali, saadet,

Isınmak ocaktaki alevde

Sönmüş yıldızlara karşı

Işıklar varsa evde.

Evin -den hali, uzaksınız,

Hattâ içinde yaşarken

Aşkların, ölümlerin omzunda

Ayrılmak varken evden.

(Varlık, 383, 1 Haziran 1952)

ÖLÜ ÇİZGİ

Bir zehir

Birikir odalarda,

Almaz ki veresin rüzgâra

Rüzgâr deli değil.

Birden yayılır kanda

Kararır dört yan.

Bir çöküntü başlar yaşamanda

Her şeyin değersizleştiği an.

Deniz mi bu, geçilmez

Aşılmaz dağ mı?

Tam bana göre, uyuşuk

Miskinlik gibi var mı?

Nedir seni saran bu sis

Yok dünyalarda tat.

Kuvvetsiz

Böyle daha rahat.

Yaşamışım kaç para

Mezar taşları neci?

Deli gibi sarılsam da hayata

Kalacak nesi var ki?

Kitaplar seslenir, yüksekten, mağrur:

– Gel bize, kurtul, gel!

Almanızla bırakmanız bir olur,

Böyle daha güzel.

Sokaklar seslenir, akpak, temiz:

– Hadi gel, avunursun!

Bütün sokaklardan iğrenirsiniz,

Avunmak şöyle dursun.

Aşklar seslenir, çekingen, tatlı

Ama inanma, maske!

Övünülür bir tarafım kalmadı

Düşmanlarım sevinsinler, daha ne!

Ölü çizgileri dünyanın

Biz sizin esiriniz,

İster bırakın

Öldürün isterseniz!

Derken kalkar perde:

Bu ırmaklar benimçin bir daha akar mı?

Özledim hani nerde

Yaşamak gibi var mı?

(Yeni Şiirler, 1952)

EVLERLE SAVAŞ

Körükler cılız olmak

Evlerin hiddetini,

Evlerle savaşımız

Savaşların çetini.

Evler her gün yollar bizi dışarı:

– Git, getir!

Emredilen ekmeği akşamları

Alın terlerimiz getirecektir.

Evler ezer insanları dağ gibi,

Dışardan küçücük!

Çeker evler boynumuzdaki ipi:

Taşı develerce yük!

Nedir anlamıyorum

Evlerdeki hırsı:

Cansızlarla birlik

Canlılara karşı.

Tencerenin azgınlığı başta,

Sofralarla beraber: – Getir!

Dünya durdukça

Tencere pişirecek, sofra eritecektir.

Eşyaların azgınlığı tamam

Hepsi evlerden taraf.

Kopar musluk, kırılır cam

Hiç yoktan bir masraf.

Geri mi kalır kumaş, deri

Onlar da zalim, kalleş.

Alalı kaç gün oldu

Eskir üst baş.

Erzaklar halimizden anlasa ya,

Anlamaz.

Biter sabun, biter şeker, biter yağ

Biter gaz.

Bir yılan güneşlerde uyanmış

Ateş yak, der oda.

Dışarda karakış

İstersen yakma.

Körükler cılız olmak

Evlerin hiddetini,

Evlerle savaşımız

Savaşların çetini.

(Seçilmiş Hikâyeler Dergisi, Nisan 1952)

SERİN MAVİ

Dağ köyleri serin, kıyılar mavi

Yaz sıcağında şehir

Bunaltır beni.

Hava yapışkan yağlı

Kalkıp bir yere gitsem

Yollarım bağlı.

Kıskanıyorum kuşları

Ben uçmasını bilsem

Uçmak serin ve mavi

Yaşa nasıl yaşadıysa anan baban

Öndekine uyar arka tekerlek

Git gel aynı yollardan

Aynı arabayı çekerek.

Çocuk dört duvarın içinde hür

Havasız odalarda kirli sokağa karşı

Pencere gerisinde solgun bir çiçek büyür

Düşünür kırık saksı.

Yattığın yerden senin de

Bulutlar görünür mü

Seyret gökyüzünü

Bir cam genişliğinde.

KURŞUN

Bitkinim, bitkinsin

Saçlar ağarır ümitlerle beraber

İnsanın evi olması

Büyülenmiş gibisin.

Satırlarda soldu yüzün

Kalabalık evlerde eğreti

Üzgünüm, üzgünsün

Mumlar eridi.

Sokaklar, eğlenceler uzakta

Farkında bile değilsin

Hasadını esirgeyen toprakta

Bitkinim, bitkinsin.

Çökmüş siperlerden kurtulan yorgun

Askerleri düşün

Yeraltında saatler

Yılları ömrümüzün.

Bilmezden gelsek de

Gün sönmeye başladı

Seneler eriyor cenkte

Yaşamaya vakit kalacak mı?

Diyelim kurtardık hayatı

Ya ansızın yalnızsak

Ya külçeleşir de ayaklar

Yürüyemez olursak?

Yahut askerleri düşün

Tam çıkmışlar siperden

Bakıyorsun

Pusudaki tepelerden bir kurşun.

(Yeditepe, 29, 15 Ocak 1953)

VARSA EV

Varsa yoksa sokak

İnsan o yaşlarda

Gözü beni görmez

Gece gündüz dışarda.

Yok kıl kadar değerim,

Öyle olsun!

Ben beklerim

Kısa veya uzun.

Oğullar uzaklaşır, kızlar uzaklaşır

Bir zaman için benden,

Oluruna bırak, gençtir, derim,

Hevesini alsın sokaklardan.

Bensiz olamazlar, dönerler

Çok denedim.

Ben büyüğüm, affederim

Ben evim.

(Yeditepe, 18, 1 Ağustos 1952)

GİZLİ SEVDA

Hani bir sevgilin vardı

Yedi sekiz sene önce,

Dün yolda rasladım

Sevindi beni görünce.

Sokakta ayaküstü

Konuştuk ordan burdan,

Evlenmiş, çocukları olmuş

Bir kız, bir oğlan.

Seni sordu

Hiç değişmedi, dedim,

Bildiğin gibi...

Anlıyordu.

Mesutmuş, kocasını seviyormuş,

Kendilerininmiş evleri...

Bir suçlu gibi ezik,

Sana selâm söyledi.

(Varlık, 390, 1 Ocak 1953)

EKMEK KIRINTILARI

“Çocukluğum, çocukluğum,

Ah o cennet ülke

Bir daha ele geçse!”

Dediklerini duydum.

Kaybedilmemiş ki

Hâtıralar sağ olsun!

Işıkları yandıkça

Yeri belli çocukluğun.

Ya canından bezmiş kaçıp

Sığınmışsanız bir ormana,

Acaba o zaman da

Çocukluğu arar mısınız?

Benim de arkamda

Renkli taşlar olsaydı

Çocukluğuma giden yolu

Bulmam kolay olurdu.

(Varlık, 379, Şubat 1952)

BİR EV BİR ÇOCUK

Gençten bir adamdı

Hikâyesi gayet kısa.

Yıllar yılı tek başına yaşadı

Bir gün rasladı bir kıza.

Düşündüler, birlikte yürüseler

Ömür geçiyor nasılsa.

Şimdi içine bir ev, bir de çocuk girer

Aşkları yazılsa.

(Türk Dili, 10, 1 Temmuz 1952)

AYRI EVLERE ÇIKMAK

Kapıları ölü, sağ

Bütün akrabaya kapalı

Bir ev bulsak,

O ev yalnız ikimizin olsa

Hep orada otursak.

İç içe bu evler, bıktım,

Birbirine bağlı.

Sözde kalır ayrı evlere çıkmak,

Dağ başlarında bile olsa

Yalan, evlerin yalnızlığı.

Bir duruş tazeler eski bir acıyı

Hortlatır gerilerde bir derdi bir bakış.

Bu ev sizin öyle mi?

Yanlış!

Önceki evlerin üzüntüsü biter mi,

Kapıları kapasanız da eser.

Kesildiğini sandığınız soluklar

Daha da artmışa benzer.

Yaşar ölmüş bir amca, aranızda canlı,

İki evin birisinden yadigâr.

Saadet hülyalarınızla alay eder gibi,

Allah günah yazmasın, yaşar.

Haremlerin cefasıyla yasak eder sevinci,

Atılamaz, hâtıra!

Emmiş taze gözlerin nurunu, kaatil,

Duvarda, gergef işi bir levha.

Çıktığınız ocaklar ezer sizi işte,

Ezmese bile üzüntü.

Bazı yaslar evlenirken ayrılışta,

Aileden bazı eşyalar gibi,

Yeni yere götürülmesin mümkün mü?

Bir karanlık içinde bu evler,

Aydınlıkları öyle az ki!

İçeriye sevinç, keder, hiçbir haber

Sızdırmayan ev arıyoruz.

Bulunmaz ki!

(Türk Dili, 2, 1 Kasım 1951)

SOKAKTAN GELMEK

Sokağa mı çıkıyorsun dikkat et

Emanet ol Tanrı’ya,

Sokak demek

Eksilmek yarı yarıya.

Odalarda kapanıp oturdunuz

İçinize evin serin sessizliği doldu.

Koruyucu duvarlara borçlusunuz

Çevrenizde dalgalanan dostluğu.

Bir sokağa çıkmayın, bozulur bunca büyü

Yavan gelir ev size,

Hayatınız kuytu ve küflü,

Sokaklarsa aydınlık, taze.

Ayartıcı caddelerin eseri

Zalim gelişleriniz,

Evde size uzanacak elleri

İtmek istersiniz.

Haince sokaktan dönüşünüz

Sisli, karda...

Çünkü başka yaşayışlar gördünüz

Dışarda.

Sokağa çıkarken dikkat

Sokaklarda esen rüzgâr çünkü.

Rüzgârlarla eve dönmek saçma,

Ev dar çünkü.

(Türk Dili, 3, 1 Aralık 1951)

KEYİF

Meyhane sen güzelsin

Satıcıların olmasa.

Ezilir siteminde kısılmış gözlerin

Masalar, bir masa.

İhtiyar adam gelir, açlıktan kalma, yanık

Börek satar, taze.

Aldınız, yiyemezsiniz

Oturur midenize.

Siz kızarsınız başka, irin gibi yüzü

Çiçekçi kadın gelir:

Çoğaltır bardaktaki hüznü,

Uzattığı karanfil.

– Karides, deniz gülü karides...

Tatmadınız ömrünüzde.

Duyarsınız al bir utanç gibi bikes

Pörsük antenleri gönlünüzde.

– Parfümlerim var, esans...

Babacan bir adam.

Muhteremdir,

Dayatıyor madem.

– Dolması, midye, sıcak...

Kirli beyaz önlüğü.

Gizler bir parıltı, içli, yaltak

Uykulu gözlerdeki yorgunluğu.

Sen küçük kız, ver bir gazete

Hangisi olursa olsun!

Öperdim ellerini kötüye çekilmese,

Çocukluğunu satıyorsun.

Hiç düşündünüz mü, sarhoşsunuz...

İğrençtir âdeta.

İstediğiniz kadar yoksul olunuz,

Keyfediyorsunuz ya!

(Varlık, 386, 1 Eylül 1952)

TERS YÜZ

O sizin gördüğünüz kadınlar

Güzeldirler ha bereket

Melek kadar masum

Yok canım şeytan kadar şirret

İncedirler aman ne nazik

İçerde zalim nobran

Kıskanç

Dışarıya karşılık.

Temiz... kazısan kir

Karanlığın üstünde zar parıltı

Bir duman bir zifir

Köreltir aklı.

Evlidirler evlerinde evsiz

İyidirler

İçlerine girmeyince

Nerden bileceksiniz.

ALACA

Ben kadınım sayıklarım

İkindi güneşlerinde.

Yanar döner ışıklarım

Kumru göğsü gibi.

Bazan eser, ufuklara uzanırım

Yorgun, harap, cahil

Kocam, evim, anam

Utanırım.

Ben kadınım aynalarda

Uyanırım.

İçimi saran çirkinlik

Yüzümden okunuyor

Ufalırım.

(Varlık, 384, 1 Temmuz 1952)

AŞK GELMİŞ CİHANA

Kız kaptırdı gönlünü

Sevdiği oğlan kalpsizin biri

Alay etti güldü...

Hiç aşka gülünür mü?

Ne çare, cahil aklı

Kız hastalandı, yattı

Mumda yandı pervane... öldü.

Oğlan sormakta haklı

Hiç aşktan ölünür mü?

Eski Toprak

(1956)

SAKLI SU

Ürperen yaralara çıplak

Havaların değmesi

Acır.

Korkunuz nerdeyse

Bir şey söylenecek, bir şey sorulacaktır.

Sekiz sokak önceden sezmeniz

Adımlar yöneldi,

Bir daralış gönlünüzde

Ortalık karardı.

Anla sıkıntımı geç git dost,

Nedendir sorma.

Gür bitkiler altında bir benim için akar

Alıngan, onurlu

İstemez görsünler saklı su.

(Vatan gazetesi, 18 Temmuz 1954)

ÇALAR SAAT

Kuyulara düşünce taş

Önce korkunuz uyanır:

Geç kaldım.

Yarı karanlık ırmakta sular önce bulanık.

Bir kanadı kırık kuş

Ayağınıza dolanır, çiğnenir telâşlarda.

Sıcak yataklar ansızın

Açılınca kaskatı.

Biraz bir şeydi gece ancak sabaha karşı;

Gördü, çaldı saat; benildeyip uyandınız, yataklar

Evde kimseniz yoksa, yorgun dönüşlere kadar

Açık, perişan, kepaze.

Tam vaktinde iş başında olmak,

Geç kaldım, kuyularda ışıdı su.

Saatlere çaldırdığı biraz şeyin peşinde

Sesi duyan koştu.

Koştu yokuş aşağı rengi atmış bir şapka,

Çanta, gözlük.

Bir eski atkı, adımları yavaş,

Uçar gibi hafif, bir küçük önlük.

Uzun yolunda yayan, basıp gitti bir tütün;

Bir dolu otobüse sığdı son yolcu, bir ruj,

Yetişti tramvaya kahverengi solgun,

Lâcivert buruşmuş.

Yatakların sıcaklığı arkalarda yetim,

Başladı ormanda yarış.

Girdiğim koşuda ben de senin gibiyim

Bir kanadı kırık kuş.

(Varlık, 406, Mayıs 1954)

GECEYE GİRERKEN BALAD

Elleri boş gezenler, benim için de gezin!

Kollarım koptu.

Eve varıp bıraksam

Taş veya kurşun çökecek yorgunluğu,

Yenip tekrar çıkamam,

Kollarım koptu.

Odalardan birinde yorgun ikindi,

Yığılıp kalacağım kendimi bıraksam.

Çanta, ağır, çeker;

Günboyu taşıdım, belim büküldü.

Odalardan birinde azıcık oturdum,

Yine yol göründü.

Evime bir varsam!

Elleri boş gezmek akşamüstü...

Sevincimden uçardım ben olsam!

İş dönüşü caddeler çekici,

Benim ellerim dolu:

Çanta, sabahtan beri

File, pazarda doldu.

Taş veya kurşun

Kollarım koptu.

(Kültür Dünyası, 2, 15 Şubat 1954)

YAZ AYLARI DİNLENMEK

Akşamları kalabalık taşıtlarda hep ayaküstü

Yorgunluktan sallanarak, yayan

Eve gelinceye kadar boş, dinleniyorsun...

Uzak, sessiz bir yeri çıkar aklından!

Günboyu, yüklü işler içinde

Özlediğin denizlere dalıp kaçamak

Serin-mavi göklere doğru hülyalarda

Dinleniyorsun; yalanı bırak!

Kavrulan odalarda, öğlenleri fırsat buldukça

Elimle düzelttiğim şiltelere bıkkın

Hasta bir çocuk gibi yatırdığım

Sen değil misin, yum gözünü dinlen!

İlerlemiş saatinde gecenin

Tiksinerek attığım son sigaradan sonra

Kurşun gibi uykulara dalan, sen değil misin

Uyu sabahlara kadar, benden sana izin!

Ne yapayım gövdem daha, bitkinsen?

Tıkanmış yolların, kurumuş pınarların

Bunca serinliğini serdim önüne

Maksat senin dinlenmen!

(Varlık, 421, 1 Ağustos 1955)

HAVASIZ SOLUKLAR

Yapış yapış kuru dudaklarda yumuşak

Şapırtılar gibiydi, duydum, yanım yörem zifir.

Önce, yataktan bir kol boyu uzakta,

Sol duvarı kaplayan kitaplardan çıkan ses

Çarptı kulaklarıma:

Kesik, içerlemiş, soluyordu kitaplar.

Sonra, sağ duvarın sonundaki sobadan,

Paslı borulardan çıkan ses

Çarptı kulaklarıma:

Tıkanık, zifirli, kısık bir gırtlak gibi

Soluyordu soba, soba boruları.

Sonra, hurda bir şeker sandığına tıkılmış

Minderlerin, kilimlerin, yünlerin sesi:

(Hiçbiri atılamaz, lâzım.) Hırıltılı, hasta ses.

Sonra, iskemle, masa, leğen, çocuk arabası,

Gazocağı, sararmış kâğıtlar, süpürge.

Sonra, dolapta bir sürü giysilerin sesi:

(Hiçbiri atılamaz, lâzım.) Kapalı, hapis, sıkışık,

Belki de şimdiden boğulmuş

Boğulmuş, boğulmakta binbir öteberinin

Soluduğunu duydum, hızlı, yavaş.

Sonra, gördüm karanlığa alışan gözlerimle:

Pencere

Can çekişen bir balık ağzı gibi ümitsiz

Karanlığın içinde kıpırdıyordu açık.

Havasını tüketmiş, boğuluyordu oda.

Ne kâbus, ne kuruntu, sabaha yıl var, havasız,

Kan ter içinde uyanmış

Ben boğuluyordum.

Duydum, gördüm karanlıkta korkunç:

Eşya, hiç uyumamış, soluyordu

Ben soluyordum.

Yıllardır aynı dram, bunalarak, uyanmak,

Görmek, duymak eşyanın zalimce emdiğini,

Azıcık, ancak bana, havayı emdiğini.

Hangi birimize yetsin pencere,

İki cam pencere.

Hava adına ne varsa eşya soruyor delice.

Bana artan kırıntılar kalıyor,

Tortu, zehir ciğerlerde, karbondioksit.

Kıyıları şirret, sinsi nasıl kemirir deniz,

Nasıl erir kaya

Daracık odalarda dört yandan adım adım

Yatağa yaklaşıyor eşya.

Bir benim burda ezilen, uyumak zorunda, cılız.

Esen geniş odalar,

Rüzgârlı dağ başları eşyasız.

(Vatan gazetesi, 26 Eylül 1954)

DIŞARDA

Yandı sokak lambaları mum alevi pervane

Şeytanca sırıtır fosforlu camlar

Gördüm zifir sarısını dükkân vitrinlerinde

Belliydi biliyordu bezgindi

Evimize gidelim.

Alay eder küçümser eziliriz girsek

Hep paraya saygı camlar

Camların ardı sırnaşık kirli

Yapışkan çarpar

Evimize gidelim.

Bir yanı var ömrümüzün kırık

Farlar büyültür gecede

Garipsi türküler üzgün

Başlamadan yollar

Evimize gidelim.

(Varlık, 429, 1 Nisan 1956)

ELMALAR

Bu kadar ucuza

Yok bunun gibisi

Bitmeden almak

Kalmışların içinde

Biraz daha sağlamı

Biraz daha irisi.

Bir kenara yığılı

Elmaların başında

Çömelmiş dört beş kişi

Ayırıyorlardı

Biraz daha sağlamı

Biraz daha irisi.

Alacakaranlıkta

Kımıldayan ellerin

Birbirini itişi

Davranmak daha önce

Biraz daha iyisi.

Elmayı dokununca

Deliyordu parmak

Çürük üçte ikisi

Biraz daha önce

Biraz daha iyisi.

(Vatan gazetesi, 29 Kasım 1953)

ÇALIŞMAK

Sırtınız ıslak terden, gelirse

Zehir eder geceyi sağ kaşın üzerinde:

Ağrıdır.

Yorgun kalkıp kâğıttan uzaklara dalınca göz

Sessizce açılan kapıda gördüğünüz:

Yavrudur.

Yosunlu kayaların dibinde bir balık

Korkak yükselirse: hâtıra,

Bir bulutun gölgesi satırların peşinde:

Üzüntü,

Sokaklar:

Yankıdır.

(Vatan gazetesi, 16 Ağustos 1953)

ENGELLER

Sen benim engelimsin beyaza.

Yaparım yıkılır,

Saldıran sularda silinen

Kumdan kuleler deniz kıyısında.

Sen benim düşmanımsın değişen,

Her seferinde ismin başka.

Ama hiç tadı yok yaşamanın

Tam doğrulurken yeniden

Tarlamı suların basmasa.

İnsanınla vur, hastalığınla yere ser,

Sars beni paraca

Her yıkılışımda kuvvetim artar

Işıyan bir köşe ergeç benim

Sen benim geçidimsin beyaza.

(Yenilik, 31, Temmuz 1955)

GECE VAKTİ BİR SOKAĞI DÜŞÜNMEK

Yarı yüzüm gölge, yarı yüzüm ışık

Ansızın koptu aradaki bağ.

Yasak bölgelere girdiğimdendi

Birdenbire duruşum.

Ben buradan giderim, çok geç oldu

Sen de git yat, yorgunsun...

Deminki havayı yitirdiğimdendi,

Gerçeklere dönüşüm, korkularda.

O, aydınlık yerlerde anlardı beni,

Eğer anlamaksa bu.

Eğildiğimdendi,

Alçak kapılardan demin benim geçişim.

Yadırgayacaktı,

Evlerin ıssızlığı az ilerde siyah.

Sevdiğimdendi,

Yüzünde sıkıntıyı görmek istemeyişim.

Yine görüşürüz, iyi geceler...

Yanlış anlam verirse?

Çekindiğimdendi

Sesimdeki eziklik.

Bir acı alay gibi duyardı bilirim

Tok gülüşleri sokak, tedirgin uykularda.

Bildiğimdendi,

Onu geri çevirdim.

(Vatan gazetesi, 5 Eylül 1954)

SİSLER İÇİNDE İNSANLAR

Bir büyük kır bu dünya:

Gece vakti ıssız kır cin peri.

Bir baş uzanır gibi karanlıktan,

Gün ortası bir selâm verip geçer,

Düşünürüm kimdi.

Tenha sokaklarda giderken yalnız,

Durdurur bir başkası beni dalgınlığımda;

Sallanır iki el, anlatır bir ağız,

Kırık dökük sözler kalır aklımda:

– Görüşelim, siz şimdi nerdesiniz?

Sisler içinde insanlar, çoğu yakınken uzak;

Bir yerden tanıyorum ama nerden?

Ardından bakarım, köşeyi döndü mü yok:

Bir yarım rüzgâr değer gider yüzüme

Eski bahçelerden.

Uykuların eşiğinde aynı şey:

Yılların ötesinden biri

Sisler içinde seslenir: – Hatırla!

Gölgeler gibi erir uzatsam ellerimi,

Buğularda.

Sisler içinde insanlar, gün ortası, geceleyin;

Hangisi gerçek, hangisi düş, şaşırdım.

Daha demin vardı, şimdi birdenbire yok

Issız bir kır akşamı

Bu benim yaşadığım.

(Yeni Şiirler, 1955)

GÜLÜŞLERİ

Dedeler, nineler gülümser utangaç,

Torunlarını severken.

Gelinlere, oğullara bakışlarında yansır

Kendi gençliklerinden bir gece

Bilirim.

Çırpınan bir kelebek kanadı mıdır

Sevdiğinin elini tutan elinde?

Duyar gibi o gizli seslenişi çağlardan:

– Örselenir, zedelenir ne kadar kollasan

Bu büyülü nakışlar bir tutam toz olacak!–

Severken bir genç kızı delikanlı

Dalgın, titrek gülümser

Bilirim.

Uykusunda, uyanık, seyredilen bir çocuk

Gülümser masum.

Yıllar sonra bileceği yakınlığı o yaşta,

Anne baba arasında adlandıramadığı

Bakışları, ilgiyi şimdiden anlar da

Gülümser

Bilirim.

Yaşanmamış geçmişleri doldurur gönle,

Parlayan yüzükler altın sarı, eski.

Gülümser bir zamanlar annesi gibi pembe,

Parmağına takılı halkada, gözlerinde

Bütün ölmüş kızların eskimez sevinci,

Gülümser nişanlı kız

Bilirim.

Dalgalı denizlerin fırlattığı tekne

Parçalanmış yatarken kumlar üstünde;

Dinler bir gencin aşkla yaptığı savaşı,

İşte yine açık kapalı pencere

İşte yine yıkıntılar önünde

Kendi yanık günlerini hatırlar

Yaşar dinmiş acıları yeniden,

Dinler ve gülümser yaşlı

Bilirim.

Kutlar yeni evlileri nikâh törenlerinde

İhtiyar kızlar, genç dullar.

Solmuş resimler içinde kurutulmuş menekşe

Kokar koparıldığı günkü kadar taze

Gerilerde bir gülüşle mutsuz

Gülümser yaşlı kız

Bilirim.

(Esi, 6 Haziran 1956)

YAY

Derinden sesler geliyor

Durduramaz beni aşkın

Bekle geçinceye kadar

Yayı daha germe

Kıracaksın.

Karanlıkta kımıldayan düşünceyi

Göremez sendeki göz

Örtülere büründüğüm şu anda

Düşmüş senden kumaşlar

Çıplaksın.

Eser serin bir rüzgâr

Sen çok sıcaksın

Koptu senden ellerim, köprü yıkıldı

Seni benim tarafa nasıl alabilirim

Uzaksın.

(Varlık, 396, 1 Temmuz 1953)

KONGO

Biter hafif bombelide alkol

Başlar birden bir kara

Ormanın korkunç kuytusu.

Uyumuş ak ceylân uzakta

Uyumuş baobab, uyumuş su.

Uyku mu, ne uykusu?

Camdan bir kahkaha kulakta parçalanır,

Sıçrar kısık bir haykırı korkuda.

Ensesinde dağlamış gibi kızgın bir soluk

Benilder ak ceylân uzak beyaz uykuda.

Pistir gece yarısı.

Düşmanca sırıtır bir çentikten

Gâvurca günahlar ve bütün azgınlık.

Uyu ceylân sen orda...

Çatlamış alın damarı,

Kabarır Kongo.

Büyür bir boş bardak hafif bombeli

Çatadak kırılır sırça

Kabarır Kongo.

Daracık borular birer supap gibi

Açılır kapanır, açılır kapanır

Sen orda...

Mutlaka bir yerin çürüdü şimdi.

Mutlaka bir yerinden aktı kan.

Şimdi

Olsa

Hafif bombeli

Daluykularda

Kongo.

(Yenilik, 48, 15 Kasım 1956)

ASTAR

Siz hiç eski tahtalara yağlıboya yaptınız mı?

Bütün iş ilk çekilen boyadadır, astarda.

Astar düzgün değilse tepserir boya

Islak duvarlar gibi dökülür pul pul.

Bir hava kabarcığı alttan doğru yavaş

Taşır bazı şeyleri dipten yüze.

Çıkar suya yukarı, döner bir zaman yavaş

Söner suyun üstünde.

Daha demin titrek dokuyordu aşkı

Konuşan bakışlar, ince gülüşler

Daha demin vardı.

Sustunuz ikiniz de, gözleriniz daldı:

Boğdu sevincinizi sularda kıskanç

Bir hava kabarcığı.

(Kültür Dünyası, 17-18 Mayıs-Haziran 1955)

SEVGİLERDE

Sevgileri yarınlara bıraktınız

Çekingen, tutuk, saygılı.

Bütün yakınlarınız

Sizi yanlış tanıdı.

Bitmeyen işler yüzünden

(Siz böyle olsun istemezdiniz)

Bir bakış bile yeterken anlatmaya her şeyi

Kalbinizi dolduran duygular

Kalbinizde kaldı.

Siz geniş zamanlar umuyordunuz

Çirkindi dar vakitlerde bir sevgiyi söylemek.

Yılların telâşlarda bu kadar çabuk

Geçeceği aklınıza gelmezdi.

Gizli bahçenizde

Açan çiçekler vardı,

Gecelerde ve yalnız.

Vermeye az buldunuz

Yahut vaktiniz olmadı.

(Varlık, 423, 1 Ekim 1955)

DONMUŞ DALLARDA ÇİÇEK

İyidir beraber olmamız

Yaklaşmış, değişik.

Duyulur çevrenin gürültüsünde

Issız

Bizde bir şey eksik.

Belki de bir şey fazla, yıllarca bilmedik

Çökmüş birdenbire ağır;

Bir kırık gülüşte

Yitik

Ümitsiz hatırlanır.

Bulmak gibi tıpkı

Karlar altında kayıp uzanırken ova

Yolu kendiliğinden.

Donmuş dallar esen ılık rüzgâra

Çiçek açar çekingen.

Aldanarak, unutmuş

Senin yolun ayrı, benimki ayrı

Az sonra ikimiz de yalnız.

Kısa bir zaman için, saat beş suları

İyidir beraber olmamız.

(Kültür Dünyası, 10, 15 Ekim 1954)

KAPLAR DENİZİN YÜZÜNÜ

Kaplar denizin yüzünü

Unutulmuş uykularda

Şimdi değişmiş kayıp

Şimdi bir başka uzak.

Kopmuşsanız yıllar yılı sürmüş bir yaşamadan

Kapanmışsa o sayfa

İçinizde bir ezik, garipsi türkü

Şimdi artık yoksa.

Daralan gecede

Boş yere aramak sevinci

Beraberken acı yan

Ayrılınca neden böyle çekici?

Neden ilk yağmurlarda sonbahar

İlk soğuklara doğru ürperti

Hatırlanır savrulan yapraklarda

Vardı.

Ben şimdi başını alıp giden

Mavi bulutun muyum,

Sislerdeki evin önünden geçsem

Camlarda bulur muyum?

EDEBİYAT MATİNESİ

Kaykılmış koltuğunda bir kız

Çiğner ciklet.

Bir oğlan dalgada,

Geldiğine pişman uyuklar

Bir başkası arkada.

Hiç bulabilir mi beyaz evi çok uzak

Uçurduğunuz kuş?

Kılıç gibi keskin karlı dağ.

Hiç yeri miydi açmak kalbi

Bu çiğ ışık altında.

Sizden önce birisi bir fantezi okudu,

Kırdı geçirdi,

Yayvan gülüşlerden ağızlar çok geç döner;

Şimdi sıra sizde üzgün ağır,

Ne güzel!

Olsa bari benzeri duygularla tedirgin,

Sizdekini yaşamış

Birkaç kişi.

Işıktasınız seçilmiyor,

Karanlıkta hepsi.

Okudunuz.

Bittiğine memnun,

Anlamamış;

Bozuk paralar gibi düşer önünüze

Alkış.

Gördünüz işte yerde

Çürük domatesler gibi ezik,

Avuçlarda mıncıklanmış kalbiniz.

Büyürken leke ince ipekte,

Yeniden eğiliniz!

(Yenilik, 28, 1 Nisan 1955)

ŞİMDİ DEĞİL SONRA

Ürperen sokakları süpüren tipide

Yürürken hızlı

Şimdi değil sonra

Vurur yüzünüze aralık kapımdan

Bir garip yaz sıcaklığı.

Bir an durursunuz beklemiyor gibi bunu

İçeriye girseniz

Şimdi değil sonra

Yaşamak telâşı çekip götürür sizi

Esen soğuk rüzgârda.

Şimdi değil sonra

Bakarsınız yaşamak bir gün bırakıverir

Sizi benim yollara.

Bir zamanlar kayıtsız önünden geçtiğiniz

Eski kapı

Çıkar sisler içinden karşınıza açık.

Sahi

İçerde

Sizin de

Hayatınız vardı.

Ve ancak o zaman anlarsınız

Yıllar önce gösterdiğimi kışı.

Yazdı

Şimdi değil sonra.

(Yenilik, 38, Şubat 1956)

HAYIR!

Bu madem

Yalnız benim gerçeğim,

Kalsın, istemem

Sizden bana gelecek.

Yaşamadınızsa

Benden önce dünyamı,

Sonsuz sularda silik

Benim bütün çabam.

Farkına varmadınız

Hep ışıklı yolda,

Karanlıktan aldım

Ben bütün verdiğimi.

Gözlerimi önüme indirdiğim zamanlar

Hafifçe kırgın,

Bir utançtır sade

Benim yenemediğim.

Sağlığımda esirgenen sevgi

Ölümümde ölgün bir akşamüstü

Seslenirse çok geç...

İstemem, susturunuz.

Kalsın, istemem

Her şey var da dünyada

Yoksa

Yalnız benim gerçeğim.

YALAN SES

Ben seni duvarların arkasına sakladım,

Karşıdan düz taş.

Varsın hepsi yanılsın, sevincime son yok:

Bahçem yalnız benimsin.

Bilerek değişik anlattım, seni duvar sandılar

Değilsin.

Gözler üstünkörü gördü:

Bahçem yalnız benimsin.

Ben buralardan giderken

Sen de benimle gelirsin.

Bizimle biter hikâye, geride kalan yalan ses:

Bahçem yalnız benimsin.

(Kültür Dünyası, 8, 15 Ağustos 1954)

Arada

(1958)

YAŞ

Yastıklarda gözyaşları mı var yaş

Sağlam duvar tepserir güherçile yaş

Nice şiirler yıllar yılı açmaz

Parlar birden magnezyum yaş.

Nice aşklar ölümsüzleyin söner balon yaş

Nice tutkular sabun köpükleri son yaş

Her yazım bir siliştir siler birkaç

Deniz dibi demirlerinden pası

Kurtuluş yaş

Her şey yazılmış olsaydı.

Evlerden, çocuklardan, sevgililerden

Uzaklaşmak –den hep, yaşamak bir-den

Deler graniti nem unufak tünel

İşler yaş.

(Pazar Postası, 11 Mayıs 1958)

İÇERLEK

Onlar evlerde yaşamazlar mı, şaşıyorum.

Evlere uğramaz, evlerde iş yapmaz,

Bakmazlar mı bir şeye, şaşıyorum.

Bakkallar, kasaplar, çarşılar--

Onlar evlere bir şey

Almazlar mı, şaşıyorum.

Yollar, caddeler, uzaklar

La iş bitmiyor ki!

Trenler, gemiler, düşler

Bırakıyor insanı bir yerde,

Sonra gene dönülmez bir yol gibi ev!

Onların yolları, akşamüstleri, gece

Bitmez mi evlerde, şaşıyorum.

Yollara yaymak yorgunlukları

İyi ama sonu yok ki!

Sevdalar sokaklarda serin

Serin ama sonu yok ki!

Bölüşmek umutları, paylaşmak acıları,

Bunalmak, bir şey ummak yarınlardan

Evcek, evlerde olmaz mı, şaşıyorum.

Evcek, uzaktan da olsa

Yüzlerine tutulan ayna

Hiçbir şey yansıtmaz mı onlara?

Yaldızlı süslerle örttüğümüz oyuklarda

Yalnız en yeni çorapları asıp ele güne karşı

Tespihböcekleri gibi kaçınık yaşamak!

Hangi utançtır bizi

Vermekten alıkor bunca

Evlerdeki yitik şarkıları,

Şaşıyorum.

Şiirlere bir insan, evlerden bir şey katmadan

Nasıl girer, şaşıyorum.

Örneğin, daha demin kavgalar, küsüşmeler

Varken, işleyen saatler gibi alışılmış,

Kapı çalınsa, biri gelse kaynaşma, gülüşmeler

Birden başlamaz mı afallamış odalarda,

Şaşıyorum.

Onlar huysuzluklarda donmuş, katı

Bir türlü bitmek bilmeyen ay sonlarını

Hiç mi yaşamazlar, şaşıyorum.

Kanlı kırmızı yollarda, beyaz sinirli soluyan

O azgın yatıştırıcı ay başlarını onlar

Hiç mi bilmezler, şaşıyorum.

Geçer gider ömürler, yazlar kışlarla değil,

Yağ biter, sabun kalmazla gider.

Büyür gider çocuklar

Gelen şarkılarla değil,

Masraf artar, gelir yetmezle gider.

Evde hasta oldu mu hepimiz hastayız,

Onlar hastalık nedir

Bilmezler mi, şaşıyorum.

Dışarlarda mı onlar her zaman

Şaşıyorum.

Sırlı küplerden sızan

İplik-ince bir su iken ömrümüz,

İçerdeki seslere nasıl tıkanır kulak

Şaşıyorum.

Ah, bu çılgın oyundan uzaklara da kaçsak

Değil mi ki odaların eni boyu belli,

Değil mi ki görmekten hep aynı yüzleri

Bıkmış, bezmiş insanlar değer birbirine;

Hattâ ayrı odalarda ayrı yataklar

Gelir gider birbirine;

Değil mi ki bir azap

Kimi gece düşman

Ve soğuklarda sıcak

Kimi gece dost ev.

Nasıl yaşanırdı dönüşler de olmasa

Unutuşlar bir şifalı su gibi ılık,

Arı duru dönüşler.

Ah, nasıl yaşanırdı sürüp gitseydi hınç!

Gene de hiç kimse kurtulamaz içinde

Büyüyen korkunç boşluktan.

Kurtarırsa o kurtarır bizi

Ne aşklar, ne yaşlanmak

Ne avuntular dışarda.

Dünyada mutluluk adına ne varsa

Evcek, evlerde yaşar yaşarsa.

KİLİM

Kilimde incir çekirdekleri--parlak, pahalı

Elmaslar yerine çekirdek--süs, avunma!

Hattâ soluk, ucuz boncuklar olabilirdi,

Cam boncuk, incir çekirdekleri--süs, avunma!

Gezdir parmaklarını: pürtük! Çünkü üzüm çöpleri,

Aptallığımızdan kalma çöpler, armut sapları.

Ama biz dokuduk bu kilimi, eh bir dereceye kadar!

Değil ele güne çıkacak, değil asılacak duvarlarda.

Çiğnenir--çok çiğ çağ--ayaklar altında yabansı.

Sağlam olabilirdi, saplar aldattı bizi:

Üzüm çöpleri, armut sapları, çekirdek, çok çiğ

Önceden düşünemedik, çok çiğ çağ!

Renkler, oldu bir kere, geçti, renkler

Düşünmek gerekti başlarken, sen buna

Renk mi diyorsun? Ben serin-mavi

Ismarlamıştım sana sıcak çaylar yanında.

Çok çiğ çağ. Çaldılar. Çıplak. Mavi ama bu

Kan oturmuş tırnaklardaki mavi. Geçti.

Geçti, sökülemez, dokundu, sırıtır boşluk

Ben sana--

Sakladığım baharlar nerde bu kilim için,

Nerde yıllarca önce ben sana--

Ne yaptın baharları, baharsız çok çiğ, topraklarda

Çok çiğ, çiçek--hiç yok--hani bu kilimde?

Hani beyaz beyaz beyaz--Beyazları ne yaptın?

Çok çiğ bu kızgın yaz, çiğ bu karakış!

Bâri biraz kışlarda--Çıplak, çok çiğ!

Çok çiğ bu çığlık, bu en bol renk: kara! Ben sana

Hiç kara koyma demiştim, nerden düştü, çok çiğ

Paslı borulardan katran, soba zifiri.

Sonra eski patiska perdeler gibi solgun ve sıska

Parmaklarda kirli tütün sarısı

Çok çiğ kesik öksürük, çiğ çatlak çağıltı!

En güzel renk mi, çok az! Eğreti, kaçamak belki!

Belki kimi gecelerde ekleme

Sevinçlerden gelme çağla yeşili--Yanlış!

Eğreltiotlarının yitik yeşili yâni,

İki başlı kartalların ölü gözlerinde--

–ki belki, çok az!

Sonra çok az pembe, işe giderken ayrılışlarda

Kimi günler bir süre hani ayaküstü

Çekingen bir gülüş, çekingen--çok çiğ çevre--

Pörsük-pembe, solgun, güllerde, belki biraz!

Heyy! Bu kilimdeki bu bir sürü merteğin

İşi ne? Çok çiğ! Kendi gözümüzde

Çöpler vardı, karartmış önümüzü

Çöpler, yeterdi kilimde, bol--çok çiğ çağ--

Ama onlar mertek, doğru, çok çiğ!

Gözlerinin dalışı bile çok çiğ, çünkü

Çünkü hançer nakışlarda bu çılgın çağrı

Bu çürük iplik, bu ensiz atkı

Bizim!

(Varlık, 463, 1 Ekim 1957)

EV ÇÖLÜ

Alev alev yanıyor temmuz ortası sokak

Sıcak olanca evde

Delikli taşlara demin dökülen su

Tuzlu bir tortu oldu düştüğü yerde.

Kızgın sac mı bastığım tahta

Camlar akkor mu saydam

Boşuna açsam kapasam

Emmiş yakan sıcağı pencere, perde.

Yaprak kımıldamıyor, gevşek, bitkin

Dağılırken eşya

Tıkayan sıcakta bunalıyorum

Senin kadar ben de.

Keskin parıltıda kamaşır göz

Bezgin, içerlek erirken kurşun

Evlerde kalmanın dehşetini duydum

Senin kadar ben de.

Akpak gemilerin pırpır eden tenteleri

Temmuz çölü uzarken süzülür mavilerde,

Gecenin azıcık serinliğini bulsak.

Daha çok ilerde.

SINIR

İşinizdesiniz ya da başka yerde

Yükselir hastanızın dün geceki ateşi

Gördüğünüz yüzlerde günboyu

Aklınız evde.

Parlar gaz ocağı, sıçrar kıvılcım

Merdiven başında bir sigara

Belki söndürmediniz,

Çok küçük çocuk, yaşlı sakat anne

Seslenir akşamlara alevlerin içinden

Aklınız evde.

İkiniz de yoksunuz, ya bir şey olduysa

Buğday tanelerini toplarken ekmeğe

Çarpar yürek yerine göğsünüzde korku

Aklınız evde.

Çıktığınız geceler birkaç saatliğine

Yalnız, ya da beraber

Aydınlık çevreyi karartacak gölge

Daha ilk adımda büyür birden

Aklınız evde.

Bu sınır, arada bir aşsak da

Çeker dar yaşamamıza bizi,

Her şeyleri tamam bile olsa

Aklınız evde.

(Türk Dili, 80, 1 Mayıs 1958)

ÇOCUKLAR

Çarşılarda bir şey

Biz pek aramazdık çocuklar olmasaydı

Kasaplarda manavlarda bazı yorgun kadınlar

Hep de tenha saatleri seçerler

Sonra yavaş bir sesle

Çocuk için, hasta kaç gündür yemiyor

Biraz et biraz meyva isterler.

Sevdiği bir reçeli gün aşırı yalnız ona

Kaşıklarla beraber büyür bir üzüntü

Yağların şekerlerin çayların

Uykularda bile bitiyorsa

Annelere düşündürdüğü.

İnsanlara tezgâhlara kâğıtlara kolaydı

Biz bu kadar eğilmezdik çocuklar olmasaydı.

(Dost, Ağustos 1958)

KIRK

Daha hiç kaybı yokken

Şimdi korkar, yadırgar çook

Yirmisinde mi erken, otuzunda belki.

Şimdi ağlar, korkar çook

Çünkü yeni.

Şimdi ister, heep ister, heep

Bilmez ki!

O sizin düşleriniz ne kadar tatlı

Gördünüz, görmez misiniz

Yüce doruklarda kartalların yuvası.

Kırkı dolsa düzelir uykuları--

Kaderine razı

Uyuşuk, bitkin başlarsa kırk

Yüksek ateşlerde anlar bazı.

O sizin başınızda serin kavakyelleri--

Kartalların yuvası yüce doruklarda

Görüldü, görülmez mi!

O sizin önünüzde serili Kaf dağları

Kundaklar uzakta,

Aldınız, almaz mısınız

Parlıyor pırlanta!

(Varlık, 471, 1 Şubat 1958)

IŞIĞI KESEN DUVARLAR

Birden inen bir bulutla karardı yüzün

Böyledir

Biraz gülecek olsan vay sen misin gülen

Hemen yetişir hüzün.

Bu bizdeki akıl mı ışık vurmuş hazır

Hazır biraz aydınlanacak oda

Perdeleri kapatır

Kalırız karanlıkta.

Çünkü hüzün eski dost baş tacı

Onunla yuğrulmuş mayamız

Gelsin

Biz onsuz olamayız.

Çünkü sevinç geçici

Düşün günün tasa dert, düşün sonun ölüm

Eskiler gülmüşler mi

Bunca kitap okudun.

Dağıtamazsın ne yapsan

Sevincine çöken bulutu

Gizli kaynaklardan sızan

Hüzünle bulanık içtiğin az su.

Ölüler önleyiniz

Elleri yok

Mezarlar söyleyiniz

Dilleri yok.

GENİŞLİĞE ÖVGÜ

Güzel demiş deyen şair, Mesîhî:

“Kim bilir olbir bahâra kim ölüp kim kala sağ”

Bu can bize temelli verilmedi

Alır bir gün yalan dünya.

Belli mi yarına çıkacağımız

Nerde kaldı sonraki baharlar

Der de gene şaşmaz bildiğinden

Şu eğreti yerde nice insanlar.

Gözünüzde büyüttüğünüz şeyler

İlerde güleceksiniz!

İçindeyken

Anlaşılmaz gençliğin geçtiği.

Ve telâşlar yıpratır kalbi:

Enfarktüs.

En iyisi oluruna bırakmak.

Biraz geniş olunuz!

(Türk Dili, 77, 1 Şubat 1958)

KİRLİ SORU

Benim oralarda hiçbir işim yoktu

Şeytana uydum,

Aç ahtapotlar kaynaşırken dipte

Kaypak kalabalıkta sürükleniyordum.

İnce yüzünüzde üzgünce bir bakış

Birden sizi gördüm,

Açtı arı doruklarda bir safran

Durdum.

İlk sevgili güldü yitik anılardan

Mutsuz, yalnız

Sessiz kınamanızı, utançlarda küçülmüş

Aldım, geri döndüm.

Gelsem,

Siz yine orda mısınız?

(Varlık, 473, 1 Mart 1958)

FOSFOR

Fosfor, bazı gecelerde eski mezarlarda

Ölülerin çağlardan seslenişi, fosfor.

Çok geride kâğıtlar neden geceyarısı

Kamaştırır gözleri yangınlarda, fosfor.

Bazan insan koparır kendini gençliklerden

Sular sızan tünellerde bir elmastır çeker gizli;

Çok uzakta fosfordan bir parıltı varsa

Belli bile olmaz mumların eridiği.

Çapraşık bir yol çizer sert-katı kartlara

İlk gençliğin o savruk harcayışları.

P, P2 O3, magnezyum fosfat

Kalır köpük dünyalarda kimyanınki.

Odalarda yalnızken parlar fosfor

Çaresiz soluklar, çıplak artist resimleri.

Fosfor--insan ölebilir

Hattâ beş santigram.

Düşer boş beyinlere bir korku,

Akça sıvılarda yüzer yapışkan--

Elin ekmek mi tuttu,

Nemli kurnalarda döl: Fosfor!

En sert taşlar, ak kâğıtlar, yumuşak boyalar

Boş sularca zavallı fosforsuz.

Üstünüzde azıcık yoksa

Yazdıklarım, yoksunuz!

(Yeditepe, 142, 1 Kasım 1957)

KUĞULU GÖL

Saysak olacağı sekiz on gecedir

Ancak o kadardı, candan istediler.

Bilsek öncekiler de bizim gibi miydiler?

Kirli badanalardan silinmiş gülüşleri

Bir ölü sessizlik kalmış onlardan arda

Bilsek aynı ürkek parıltılar mı vardı

Gecenin bir yarısı bu eski evde

Usulca yakılan lambalarda

Hangi gizli ayışığı bazı gecelerde

Yükseltir denizleri yatak kıyılarına?

İkili dilekleri kamçılar ılık su

--Haydi, gel!

Sonra aynı anda beraber, haydi!

Saçlar solar serpintiler bitince

Yorgun uzar bir düşünce: Burdaki bu

Aynı kısık soluklardan sonra

Yüzyıllar önce, yine böyle uyuyordu.

Senin sevmelerin ne kadar çoktu aslan Zeus!

Kimi boğa, kimi kuğu biçiminde

Senin yaklaşmaların ne kadar değişik

Amphitryon ya da altın yağmuru.

Şimdi nerde o sayısız

Aldattığın dertli Hera,

Nerde bindiğin azgın atlar?

Neden sıkıntıyı, hüznü, pişmanlığı getiriyor

Gecesefalarının açtığı saatler?

(Varlık, 464, 15 Ekim 1957)

HERAKLİT’İN SULARI

Ne zaman sokaklarda dolaşsam

Okul, sinema, sergi

Kullanıyorlar

Bendeki eski benleri.

Kalabalıklarda çoğalıyorum

Hangisine yetişeyim şaşkın

Tıpkı onun çizgileri

Karşıdan gelen şu kadın.

Bir küçük çocuk

Yıllarca öncem

Korkar mı gitsem yanına

Çocuk sen bensin desem.

Üç delikanlı yürüyor

Bir dört yol ağzında her biri bir yana

Üçe bölünüyorum

Yolların her birinde birim gidiyor.

Biri eve derslerinin başına -- kitabı açıyorum

Biri parkta bir sevgili -- bekliyorum

Bir yerde çalışıyor üçüncü, okul dönüşü

Gecenin geç saati işimden dönüyorum.

Hey! Durun diyorum, siz bensiniz, bensiz

Nereye gidersiniz, hey durun!

Sessizce yürüyorlar benden habersiz

Durmuyorlar, o kadar sesleniyorum.

(Varlık, 486, 15 Eylül 1958)

EŞYALAR, SESSİZLİK

Bir gün giderler de kalırsanız yalnız

Eski odalarda gece

Bir saat gibi durmuş sabahtan

Her şey onlar gidince.

Bir garip boşalışla cansız

Uzaklarda şimdi

Ayna önünde resimler

Eşyalar, ellerinin değdiği.

Yüklenen sessizlikte radyo

Şen şarkılar hepsi de üzüntülü

Duyduğunuz derinlerde bir ses

Gidenlerin götürdüğü.

Anladınız neymiş kattıkları

Perdeler çiçekler ışık hava su

Ancak onlar varken

Sizi yaşatıyordu.

(Yenilik, 33, Eylül 1955)

KOKTEYL PARTİ

Ne verir koyu karanlıksa

Masanın üstü

Kor kristal kadehler fena

Votka veya viski.

Böyle toplantılarda bir el olmalıydı

İçkilerden önce sessizce uzanıp

İçinizde unutulmuş lambaları

Yakmalıydı.

Büyük ağır sevinçler ortasında yoksa

Ne verir daha da içseniz

Kor kristal kadehler fena

Işıksızsanız.

(Varlık, 483, 1 Ağustos 1958)

ÖLÜME YOL

Dağların ardından ölüm doludizgin gelir

Terkisinde biri vardır.

Ama yollar insanlarla kaynaşır

Ama dünya telâşında hepsi

Ama ölümün işi hepsinden aceledir,

Ama yollar tutulmuş, geçilecek gibi değil--

Bir anda her şey bir yana itilir,

Önce ölüm! Ölüme yol!

– Hiç halim yok, ayakta duramıyorum.

Dopdolu bir taşıtta sanki bir kadın,

Ama çok yaşlı bir kadın

Sanki yavaşça böyle demiştir.

Ama sağır uğultuda duyulacak gibi değil

Ama herkes havasında, hain, bencil

Bir anda her şey bir yana itilir,

Önce ölüm! Ölüme yer!

(Varlık, 487, 1 Ekim 1958)

KİTAPLARDA ÖLMEK

Adı, soyadı

Açılır parantez

Doğduğu yıl, çizgi, öldüğü yıl, bitti

Kapanır parantez.

O şimdi kitaplarda bir isim, bir soyadı

Bir parantez içinde doğum, ölüm yılları.

Ya sayfa altında, ya da az ilerde

Eserleri, ne zaman basıldıkları

Kısa, uzun bir liste.

Kitap adları

Can çekişen kuşlar gibi elinizde.

Parantezin içindeki çizgi

Ne varsa orda

Ümidi, korkusu, gözyaşı, sevinci

Ne varsa orda.

O şimdi kitaplarda

Bir çizgilik yerde hapis,

Hâlâ mı yaşıyor, korunamaz ki,

Öldürebilirsiniz.

(Varlık, 447, 1 Şubat 1957)

ARADA

Her şey araya giriyor, aradan çıkıyor

Arada çocuklar doğuyor, büyüyor, yürüyor

Arada evler, evlenmeler, ölümler duruyor

Arada yaz kış bahar, dünya dönüyor.

Her şey arada oluyor, arada bir, bir arada

Aralarda akla kara, bulmak arayı arayı

Bir eldir aralar, açar bir kapıyı usulca

Açıksa aralar, kapanır ne iyi!

Kara toprak ayaklarımız altında

Mavi gök yukarda

Ne bulduksa arada bulduk

Seninle benim aramda, onlarla aramızda, arada.

Madem küçük dünyamız ölümlerle sınırlı

Madem kişi bağlı ortak yaşamalara

Benden sana, senden ona, onlardan bize

Gitmek gelmek arada başka dünyalara.

Nasıl teperdik yoksa boyuna aynı yolları

Değişiklik arada

İnsanlar değişir, evler değişir

Yeni yeni yüzler sokaklarda.

Aşklar arada, Tanrı’nın büyük bağışı

Ferhat’lar, Kerem’ler çöllerde, odalarda

Bir anlamı var elbet

Boşuna mı yanmışlardı.

Hiç mi serin rüzgâr esmiyor

Hep mi kızgın yaz, bahar arada

Mevsimi

Yaprak kımıldamıyorsa.

Çocuklar arada, nasıl bırakılır elleri

Dönüşler tatlıdır, telâşlıdır

Bir bezginlik çökse bile üstümüze

Akşamüzerleri.

Hastalıklar arada

Tehlikeli değilse yararlı

Hasta olmamış kimse

Hiç halden anlar mı?

Biz unuturuz başka!

Ölümler arada, hatırlatır

Dünyanın malını toplasak da

Bu dünyanın sonu vardır.

Ölümler varsa arada, anılar da var

Sevdiğin miydi, geceleri

Gelir uykuları canlı, nemli sabahlara taze

Açılmış çiçekler kadar.

Zorluklar varsa arada

İnsansın!

Engellere harcanmayan güçler ne güne

Dayat ki yaşadığını anlayasın!

Aranarak yordamlarda bir ara

Yaşarsın.

Derken dürülür defter, başkasına gelir sıra

Sen aradan çıkarsın!

Dar Çağ

(1960)

DERLER

Önce saçlarla başlar herhangi bir durumda

Güzel ama uzun kumral ama kısa

Durup durup bakarlar ellerinde yelpaze

Sırtınızda çuval caddeyi geçen de siz.

Gerilerde bir yerde

Örtmüştü kar yolları örter gibi kar

Madem -- kadar üzgün var bir şey

Neler neler söylerler.

Her şey gözden başlıyor üstünüze çevrilen

İner ine derinde iğneler ince

Çıkar düze çelme çevrilir yolunuz.

Anlatmak zor

Gerilerde bir yerde

Çok oluyor.

(Varlık, 520, 15 Şubat 1960)

ELİ KALEM TUTMAK

Eli kalem tutuyor, işlek, yazması kolay

Bastırınca dik yazar kâğıtları yırtarak.

Tuttuğu dağlarsa çevresinde yağılar

Vurur gider kendini yakarak.

Tuttuğu ..adam sen de! Yaz-boz tahtalarında

Törpü, alışır büyüklere bakarak.

Bir gün gelir bırakırsa

Yalama yazılarda başlar yazma yitimi.

Güdük göçük yapılar yükselir çabuk

Kimi boş meydanlarda parlar saman alevi.

Kalan ne, kalkınca kayırmalar aradan,

Kuruyunca cilâsı kasap süngerlerinin?

Yansır yitik yaşamalar yalnızlığı

Çekili şifrelerde gergin gergefler üstüne.

Söyler pürtük ellerde bir stigma

Kuş tüylerinde miydi, yoksa katı kerpiç.

Uzar gelir Çin setlerinden yazı

İsli çıra, mumlar, gölgesi titrek.

Birleştirir, ayırır

Eli kalem tutmak.

(Maya, 5 Mayıs 1960)

YORUM KORKUSU

Gitmek geçse aklımdan

Hemen yorum

Nereye, nasıl, ne zaman

Oysa ben vazgeçtim

Uyu yorum

Demek geçse aklımdan git

Git mi yorum

Kime, neden, ne zaman

Oysa ben haddim mi

Uyu yorum.

Ne gitmek geçebilir aklımdan

Ne de git demek.

Ben eli kolu bağlı

Ağzı dili bağlı

Yaşa yorum

Sevin emi yorum.

(Dost, Aralık 1960)

SİNEK

Sabah sinir sallanan aynalarda tıraş olmak

Gene geç kaldıksa sofralarda çocuklar

Susuz solar çiçek.

Dinç atların kuyrukları savrulur şırak şırak

Kınkanatları kopuk, ayakları yaralı

Kakışlanır bir sinek.

(Dost, Mart 1959)

KUYRUK

En uzun kuyrukların en sonunda bendim

Sokakların ayazı sırtımda hurra

Bana gelmeden sıra bitti kıştı

Bir cıva baktım otuz sekiz beşti

Sonra yataklarda acaba.

Bu bir yerden ötekine yetişmeler koşmalar

Bu taşıtlar bu ekmek bu et kömür yağ

Sizin böyle âdî konularla işiniz yok

Böyle küçük geçici

Ah siz ne cici

Süzülmek bulutlarda

Acaba.

Bu kuyruklar yüzünden benim bunca kaybım

Meselâ

Hem bazı kayıplar bir bakıma kazançtır

Nitekim kuyruklarda ben hava aldım

Ya başka alanlarda

Acaba.

(Dost, 8 Mayıs 1958)

HESAPLAR

Hesaplar kaç gün oldu

Ve çocuklar bakarlar ne yazarlar

Bu anne, bu baba.

Çıkarırlar, toplarlar ne kaldı

Ve çocuklar bütün gün sıcaklar

Gözleri yıldızlarda kalkarlar: Attâ!

Oysa yemekten önce sürdüler kapıları

Oysa deniz kıyısı o kadar uzak ki

Ve yok yorgunluğa at, araba.

Ve çocuklar eski resimleri açarlar

Yırtık kopuk sayfalar kim bilir hangi

Moda dergisinden kalma

Şık hanımlar, beyler zarif kostümlerde

Ve çocuklar bakarlar

Bu anne, bu baba.

(Varlık, 533, 1 Eylül 1960)

ILIK SAAT

Dalgalı denizlerden dönüldü ya koya

Hepiniz sağsınız

Yattığınız güle oynaya--

Başlar.

Bütün gün bunu beklemişti pinekleyişi

Kış ortası yaz düşlerinde.

Bizim çocuklarımızın sayısı

Eh, var, cümlemizin--

Ve atar ağlarını (Ortaçağ sokaklarında

Seslendi ya bekçi) iner de ılık

Göl kıyısına o soğukta

İçin için dolar ağlar.

(Varlık, 521, 1 Mart 1960)

BAHARA GİRERKEN BALAD

Biz bütün kış hep bu baş ağrıları

Camlar açıldıkça bu sefer de dışardan

Eve gelip gidenler bilmeden çoğalttı

Hep oydu dumandı küllenen dudaklarda

Gaztecinin postacının kapılardan attığı.

Hattâ geceyarıları koltukların altı

Ve tüttükçe sindi kapalı aşlara is

Karardı ak tuzlar neden dumandı

Hattâ öksüz aşkları siz ne zaman kurtardınız

Oysa bütün varınız belki bir onlardı.

Hattâ mayıs başları kentler üstünde

Hatırlayacaksınız o azgın bulutları

Tek tük odunlar, kalıntı kömürler

Sürüp giden soğuklar, çekmeyen borulardı.

Benim gibi iseniz bilirsiniz nedir kır

Her baharda bitkinim ormanlardan

Ama gittim ne getirdim kolay mı

Evlerin arınması dumanlardan.

(Dost, 33, Haziran 1960)

TÖRE

Alttaki odada yaşıyor hapis

Çekindiğim düşünce.

Zorladığı kapıda sürgü bir kopsa

İşim bitik, bilirim.

Nasıl yarım kalmaz herhangi bir sevincim

Sustuğunu sandığım sırada başlarsa

Haykırmaya derinden

Alttaki.

Ben onu oraya keyfimden kitlemedim

Güçbelâ kandırdım da girdi.

Yarı sinsi bir gülüş, yaltakçı bir bakış:

--Vakti değil şimdi.

Olacak ilerde istediğin

Sonra.

Anladı, aldatılmış, şimdi

Öfkeden deli gibi orda.

Kimsenin görmediği o karanlık yerde

Ondan önce niceleri yattı

Yalvardı yakardı, derken öldü çoğu

Pek azı dayandı, bir gün ışığa çıktı.

Ben aslında hiç de cellât değilim

İster miyim can versin yaşamak özlemi hapis

Ama böyle yapmasam

Benden önce sizin töreleriniz.

(Yeditepe, 15, 31 Aralık 1959)

MASK MASKE

Ya ben yıllar yılı neyi taşıdım mask

Ölüm takar yüzüme sadece maske

Anlamak mı yok öyle şey

Yaşarken tanımadınızsa.

Donmuş, kopuk alçıların arasında bir yer

Sağlığında ürperirdi dokunacak ellerden

Taşbebek güzeli giysilerdir ölüm

Pırıl pırıl vitrinlerde içsiz manken.

Donarken ellerinde kıvranır mask çevrenin

Sürer ölümlere dek alçısız yüz çırpınışı

Bırakmaz kurtulsun potreller sağlam

Çocukluk betonlarda donmuş güzel çakıltaşı.

Ölüm hangi kurtuluş komedilere maske

Altım soğuk toprak, kurşun-ağır üstüm

Bu bir ölüm değilse

Ya ben yıllar yılı neyi yürüdüm.

(Yelken, 45, Ekim 1960)

ATLAR

Atar atar havada tutar cambaz

Bir sürü çember

Sizin de eliniz iki oysa

Bekler boşuna biri ya da bir şey

Sıkışık sıralarda yer yoksa.

Şaşkına dönersiniz hangisine önce

Seslenir yenisi biri daha yarıyken.

Teksas’ta üç at koşar dörtnala

Atlar bir kovboy üçüne birden.

Kurumlu bacalar ve her şey eski

Darılmayın ama siz galiba biraz

Yürük atlar çoktan denizi geçti.

(Varlık, 508, 15 Ağustos 1959)

TRAVERS

Sonraki ben mumyalarda ölümlerden sonra

Islak bölmelerde saklı

Kağşamış kapağım kaldırılırsa

Yaşadığım çağdan çarpar genze

Buruk bir arsenik kokusu.

Ben bir traversim entroverti

Gökdelen ve ehram çürük omuzlarımda

Dünyanın bütün dilleri varyantlarımla dolu

Dağbaşı raylarımda hattâ

Büyük şehir yorgunluğu.

Varım dünya kurulalı, bir suyun başındayım

Bir kuyunun dibinde, bir tezgâhın önünde

Bir geminin yanında, bir kalem elimdeyim.

Geçer gider trenler transit

Ben kendi derdimdeyim.

Geçer gider koca kompartımanlar

Ve zift üzerimde, dört yanımda vida, somun

Ağır demir raylara ben çakılı.

Geçer gider uğultusu çok tez trenlerin

Kalır makas, kalır kara somunlarda tuzu

Alnımdan düşen terin.

Kaldırmış diye belki bunca ağırlıkları

Gösterilir sonraki ben, uygarlıkların

Gösterişli müzelerinde yitik

Kat kat sargılarda bir mumya

Gibi gülünç belki

Paslı, ezik, hurda

Bir travers entroverti.

(Dost, 27, 1 Aralık 1959)

SU

Yaşamaya susamıştı, su, ha ya, su!

Hani yağar, kuyularda, çöllerde hani

Kızgın yorgunluğun yanı

Serin uykularda hani.

Hani var ya su!

Dinç kısraklar içer, içer çatlak topraklar

Yüksek köprüler altından engine doğru

Akar ya, bayağ su!

Hani kimi kişilerin kolayca bulduğu

Milyonluk bir kentin türlü duraklarında

Durdu baktı şakırdayan yağmura

Yoktu ama su.

Sinemalar, toplantılar, eğlence yerleri

Kristal kadehlerde kımıldarken kahkaha

Ne kadar güzelsiniz için için gözyaşları

Bollerde altın sarısı, yoktu ama su.

Gözler altında torba, dikken sarkık

Ve kışlara saklanan meyvalarda

Hiç yazlardaki tad olur mu

Göçtü en güzel yerler, çentik diş

Kim gizleyebildi losyonlar, pudra, foya

Uçtu kuşlar, düştü yaprak, soldu pembe elâ.

Ha ya, su, hani şu, bayağ su!

Ki gür

Yüksek köprülerden akar

Engine doğru.

(Varlık, 501, 1 Mayıs 1959)

İNCİR YAPRAKLARI

Yumuldular uğultular arasında

İncir yapraklarını artık kim düşünürdü

Sallanırken iki dalga arasında bir martı

Bu yatağa, bu koltuğa, bu kuru tahtalara

Düşmeden önce

Eksiydi eksi şimdi iki artı.

Gömüldüler dalgalar arasına

Ellerinde uzatılan ilk elma

Yüzlerinde alı al bir kızartı

Bekleyen yan yana ayrılıklardı

Perdeler inerse az daha sürerdi

Yumuldular, gözlerini yumdular.

Eksikti tamken bile, hepsi bu kadardı

Dumandı dağılır, çiçekti solardı

Uçuşurken üflenmiş şeytanarabaları

Anladılar, duruldular, doğruldular

Az önceki incir yapraklarını

Aradılar, buldular, tutundular.

(Varlık Yıllığı, 1960)

KADINDILAR

Kadındılar hep onlardan istendi

Ağırdı kaldırdılar

Taşlıydı, bırakılsa elleri

Düşer kalırdılar.

İtilmiş gündüzlerde

Çoğu ancak gecelerde vardılar

Çağrıldıkça geçici

Fısıltılara kandılar.

Onlar bütün yatışlardan

Biraz korku biraz umut kalkardılar

Dendi istemiyorum güçleriydi oysa

Bütün yalnız kaldılar.

İstenseydi ağrılı bir sütü

Mutlu sevinçli sağardılar

Dölsüz bir süre eğrelti yeşili

Baskın sıcaklar geldi soldular.

Kıskançtılar, onurlu

Baktılar başlar öne eğiliyor

Hırçın atların terkisinde

Yalçın dağlara kaçtılar.

(Yeditepe, 31, Kasım 1960)

GÜÇSÜZ DİLEK

Kim devirdi bu kalın kütükleri

Nazlı sarı başaklar toprağına?

En verimli tohumları serpmeliydi

Ömrün en güzel çağına.

Yok etmek gerekirdi yokluklar yoksulluklar

İçine düştükleri,

Belli bir yaştan sonra nasıl olsa artıyor

Hayatın güçlükleri.

Gençlerden ölümleri gizlemek gerekirdi

Ne diye zehir olsun şimdiden içtikleri!

Belli bir yaştan sonra nasıl olsa görür göz

Siyah servilikleri.

Yalnız aşk olmalıydı onların

Acı diye bildikleri,

Nasıl olsa yaşlanınca

Aşkın da hiçlikleri.

VE GÖRMEMİZ BİLMEDİĞİMİZ BİRİNİ

Bir görümlük. İlk çekimleri gibi sigaraların

İlk yudumunda bira.

Keskin vurdu bir erguvan görüntü

Batı vakti sulara.

Uçtu iki kırlangıç karşılıklı paralel

Parladı söndü bir çelik çizgi.

Karşıt yönlerde iki taşıt hızla

Kesişti, geçti.

Bir yüzdü gördüğünüz, bir gözdü

Bir gizli akım.

Size öyle geldi, bakışında:

Ben senin olaydım.

Ve çoktur batı vakti sulara

Böyle karşılaşmaları götürmeniz

Deniz dibi yosunlarında

Çürürken eski gemileriniz.

DÖNME DOLAP

Nerden niçin mi geldim

Bilmeden bir şey diyemem, ya siz?

Hem hiç önemli değil

Geldim, yer açtılar, oturdum

Girip çıkanlar vardı

Zaten ben geldiğimde.

Başka şeyler de vardı, ekmek gibi, su gibi

Gülüşler öpüşler ne bileyim hepsi

Doğrusu anlamadım bir düğün-dernek mi

Sonra da kimileri düşünceli, durgundu

Gidenler neye gitti doğrusu anlamadım

Zaten ben geldiğimde.

Bir luna-park mı bir konser bir gösteri

Bilmem pek anlamadım önüm kalabalıktı

Sıkıştığım yerde vakit çabuk geçti.

Bak dediler baktım pek bir şey göremedim

Hem her yer karanlıktı

Zaten ben geldiğimde.

Benim tek düşüncem büzüldüğüm köşede

Nasıl çekip gideceğim kalk git dediklerinde

Çünkü çıkmak sıkışık sıralardan mesele

Kalkacaklar yol vermeye bakacaklar ardımdan

Az mı söylendilerdi şuracığa ilişirken

Zaten ben geldiğimde.

(Türk Dili, 111, Aralık 1960)

ÖDEMEK

Kalmasın üstümüzde kimsenin hakkı

Beşse on yirmiyse yüz

Çünkü alır boyuna verir gözükerek

Yalnız kendi çıkarını düşünen yüzsüz.

Ödenmeli annelerin babaların verdiği

Evliysek çocuklara

Büyükler bağışlayınız

Onlardan artmıyorsa.

Ödenmeli aşklar ıssız dağlarda

Karlı yollar yanmalar çünkü yasak

İster kavuşma isterse ayrılık

Acılarla ödenir aşk.

Gecelerden birinde bakar bir genç sevdiği

Tüy gibi hafif kaldırınca

Sonra kurşun akşamlar

Öder yıllar boyunca.

Bir fidandı bahçenize dikili

Su olun güneş olun yatırımlar yatırın

Varsın gitsin meyvalar başka arabalarda.

Varsın ağır olsun yüklenişi yalnızlığın.

Ödenmeli ölümler önceden

Her ihtimale karşı

Bir kenara konan para

Durur daha yaşarken ödenmiş ölümler

Yaşlı ninelerin yoksul çıkınlarında.

Nice şeyler ki gelir ödemeli

Ufacık bir kırıntı altı bütün foya

İçli gülüşünüzü kendinize saklayın

Vereceksiniz

Aldanıp aldınız ya!

Her ne ki aldık ödenecektir

Buz-katı soğuklarda eğreti

Donmuş sıcak benzetmesi bir gülüş

Diz boyu kar yollarda kontra sosyal merhaba

Değil mi ki verdi.

Kat kat paçavralardan çıktı partal paralar

Bir kâğıttı âdî

Karşılıksız bir çek, bir ciro hileli

Sizi bir kumar gibi harcadılar

Bir koyan hep on aldı.

Ben derim ki insan son gününde

Bir bilânço yapabilmeli ömrüne

Büyük bankalar gibi aktif-pasif

Aldığından çoksa verdiği rahat

Gidebilir ölüme.

(Varlık, 511, Ekim 1959)

DAL

Nereye bıraktılarsa kalsa kaldırmasalar

Sessizlikte bir saat işlerdi yeterdi

Uzaktan uzanıp kurmasalar.

Giysiler bol ve gülünç gövde küçülürken

Kalsam geçse zaman nereye bıraktılarsa

Hiç aramasalar.

Yense bitse bana kalmasa hiç ayırmasalar

Yeşil çetin cevizler ağaç doruklarında

Bile çürür zamanla kozları

Sürse gitse hiç ayırmasalar.

Alışmışken silinmese izleri.

Ne verdiler bir dilsize hiç ayırmasalar

Bana da en azını ama aramasalar

Günden güne giysiler bol ve gülünç

Kayarken ellerden en yakın dal

Sessizce gidilse, dahi duyurmasalar.

(Varlık, 538, 15 Kasım 1960)

ÖLÜM VAKTİ

Kim der ölüm, gösterir de parmaklar

Almadan gider ölüm.

İnsan zengin olmalı çok kalacaksa.

Çünkü daraldıkça küçülmemiz istenir

Sonra temiz, kısa hastalıklarda–

Eskiden sandık odalarında daha bir süre

Pek göze batmadan yatılabilirdi,

Şimdi sabırsız bekleyenler varsa

Tez boşaltmak gerekir şilteleri,

Çünkü korkunçtur uzarsa.

(Varlık, 522, 15 Mart 1960)

Yaz Dönemi

(1963)

ÖĞRETİ

Düşen taşlar altında cam

Ya da yaprak kapılmışsa sulara--

Onlar ki bir zayıf vaktini beklerler,

Öğren!

Şimdi biraz varsan sabah veya öğlen

Bastırınca pis yağmurlu ikindi

Ardından yiteceğin kapılarda eğilmeyi

–Ama düşün neler gider senden–

Öğren!

Vurmuşsa tek başına indirdiğin

Mermerlere gölge, kendi dağlarından,

Bu senin gölgen!

Dik dur, gülümse, çünkü kısa bir süre--

Ve silinir daha sağken güneşler çekilince

Erken--

Öğren!-

ZAMAN DENEN BİR TREN

Yoktur da dudaklarda, göğüslerde bunca;

Bir çiçektir açabilir bir eli sıkarken.

Ya da kuğu şarkılı bir zarfın içinden

Gelir gizli ezgiler kuytu köşelerde.

Yoktur da damlayan mühür mumlarında

Görkemli kâğıtlara çıra alevlerinden;

Yağmurların yıkadığı durakta

Görür dalgın bakınırken.

Var mı yok mu belirsiz bir yankıdır,

En uyunmuş saatlerde duyulur da;

Hırpalanır, küçümsenir, itilir

Kalabalık ağızlı gündüz savaşlarında.

Karanlık yaylalardan aydınlık geçerken

Zaman denen bir tren;

Bakar özlem içinde bir süre

Tepelerde bir çoban.

Kınarlar, düşer önüne kargılar, kargışlar.

Bilse bile girdiği bir yasak bölge;

Yukarda ay--daha nasıl durabilir

Yıkılmış sur diplerinde?

(Türk Dili, 116, 1 Mayıs 1961)

ÖLÜ

Ateş denizlerinde mumdan kayıklarla

Sağlam mı tekneler aşkları geçmeye

Güç.

Biri var pencere

Pencere önlerinde ağlar duruyor

İlerde güneşte balıklar kuruyor

Dirilirdi bengisu pınarlarında yunsa

Güç.

Gider yol bir Galib’e, Yunus’a

Ama bu ne çok ölü ağlar güç.

Biri de var gecede

Saçlarından her gece kır ağlar örüyor

Ötede mum yanıyor bir şeyler dönüyor

Pervaneler ard arda ne de çabuk ölüyor

Güç.

Dirilirdi sularına bir sağlam tekne olsa

Ama bu ne çok ölü ağlar güç.

(Türk Dili, 135, 1 Aralık 1962)

ÇIKMAK

Bizi kimi kitaplara, mektuplara, yapılara

Çeken, kendimizden dışarı çıkmak.

Yürür kaplumbağa bir yolu sessiz

Yaprakları sonbahar, ölü park.

İşte ancak bir yerde birazcık oturmak

Ve ayrılmak çıkınca, yollar, dünya!

Siz dolaşırken gece sokaklarında

Striptiz evlerinde bir delikanlı

Sorar: Çıkalım mı? Belki aşk bu!

Bir gün bakar ilerde kendi gibi biri

Ama artık çok geç!

Işık söner, karanlık karşı kıyı

Ve dolaşır labirentte yumak.

O ki bir gözpekliği yiğit şövalyelerde

O ki dağlarda Ferhat yalınayak.

Bu çağlar kıt zamanlar bizi bize komazlar

O ki aşk, ürkmüş ceylân ve tutsak.

Açar üzgün, kumaşlar hışırtıyla yanarsa

Urban kırk mı, kırkını da çıkarmak--Çöz!

Açar göze aldın mı, tut ki açtı:

Çok kısa bir süre--başlar güz.

Dünya! Yu ellerini yalnızlık sularında.

(Varlık, 550, 15 Mayıs 1961)

HANGİ KAÇ

Kalsın ağır demir kapılar ardında;

Artık başka yüzler onsuz, onlarsız

Ve kalkar gideriz, gitmek unutmaksa.

Ama bir gece yarı açtığımız valizde

Büyülü bir şişede büyümüş gibi ağaç--

Kaçtı, saymıştık, azdı

Ya şimdi kaç.

O bizim gizli ıssız köprülerden attığımız

Gelmiş kendi.

Yine yanımızda gibi uzaklara

Bırakılmış bir kedi.

Bizim kaçırdığımız başkalarından

Bir arap atıyken çöllerde önce--

Ne yapsak dalların daha da eğildiği

Şimdi uzun karlıklarda bir lapon kızağı

Önünde ren geyiği

(Türk Dili, 121, 1 Ekim 1961)

DE

Uzak kahvelerde olacağım.

Anlatırdı geceler ağlayarak uyanırmış.

Düş ya da gerçek gördükçe--

De ağlamayacağım

Ve yanıma yalnız kitaplar alacağım.

Keser kalın yapraklar dıştaki uğultuyu

Sürse bile içte eski çağıltı

Duymaz o ben--

De duymayacağım.

Dal git yiter gibi kovuklarda dal.

İşte düşen bir yıldız parlıyor yerde

Düşebilir eğilse almaya

Bilir ben--

De almayacağım.

(Türk Edebiyatçılar Birliği, Yıllık 1962)

SES

Kopan çığlar altında kalanlar olduğu

Oysa görülüyordu.

Bir kadının ilerde

Bir şeyler hıçkırdığı;

Bir erkeğin, birine,

Görünmeyen birine bir şeyler seslendiği

Oysa görülüyordu.

Ama duyulmuyordu.--Ses!

Sanki ses olmayınca hiçbiri olmuyordu.

(Değişim, 5, 15 Mart 1962)

SOLGUN BİR GÜL DOKUNUNCA

Çoklarından düşüyor da bunca

Görmüyor gelip geçenler

Eğilip alıyorum

Solgun bir gül oluyor dokununca.

Ya büyük şehirlerin birinde

Geziniyor kalabalık duraklarda

Ya yurdun uzak bir yerinde

Kahve, otel köşesinde

Nereye gitse bu akşam vakti

Ellerini ceplerine sokuyor

Sigaralar, kâğıtlar

Arasından kayıyor usulca

Eğilip alıyorum, kimse olmuyor

Solgun bir gül oluyor dokununca.

Ya da yalnız bir kızın

Sildiği dudak boyasında

Eşiğinde yine yorgun gecenin

Başını yastıklara koyunca.

Kimi de gün ortası yanıma sokuluyor

En çok güz ayları ve yağmur yağınca

Alçalır ya bir bulut, o hüzün bulutunda.

Uzanıp alıyorum, kimse olmuyor

Solgun bir gül oluyor dokununca.

Ellerde, dudaklarda, ıssız yazılarda

Akşamlara gerili ağlara takılıyor

Yaralı hayvanlar gibi soluyor

Bunalıyor, kaçıp gitmek istiyor

Yollar, ya da anılar boyunca.

Alıp alıp geliyorum, uyumuyor bütün gece

Kımıldıyor karanlıkta, ne zaman dokunsam

Solgun bir gül oluyor dokununca.

(Varlık, 565, 1 Ocak 1962)

NİLÜFER

Ben oraya koymuştum, almışlar,

Arasına sıkışık saatlerin.

Çıkarır bakardım kimseler yokken;

Beni bana gösterecek aynamdı, almışlar.

Kışken ilkyaz, sularımda açardı;

Buzlu dağlar gerisine kaçıracak ne vardı?

Eski defterlerde sararmış yaprak.

Beni bana gösterecek anlamdı, almışlar.

Bir ışıktı yanardı yalnız gecelerde;

Akşam, çiçekler uykuya yattı,

Sardı karşı kıyıları karanlık--

Beni bana gösterecek lambamdı, almışlar.

(Varlık, 571, 1 Nisan 1962)

KEMİK

Ve siner tavanlara bir iç yağı kokusu

Sessizce söndürülen mumlardan

Ve insanlar gömerler sağa sola bakınıp

Çok acele bir şeyi görmeden kimsecikler

Ve sonra koşarlar upuzun bulvarlardan.

Ve eksilir bir koyun geceye davarlardan

Ve insanlar geçerler sağa sola bakınıp

Çok acele bir şeyi ölmeden bir kez daha

Sonra yalnızlıklarda otururlar yalarlar

Çok eski bir kemiği çıkarıp duvarlardan.

(Varlık, 566, 15 Ocak 1962)

ABDAL

Yürür asfalt ovalarda abdal.

Vitrinlerin düşen kepenklerinde

Hep hüzün çeşmeleri: lambalar.

Yüzer gibi önce bir tulum yavaşça

Yanaşır kıyımıza eski diclelerden

Ve fırlar ilk bedevî, dalar çadırımıza.

Nerde bu leylâ, aslı nerde?

Çıkartmalar, yağma ve leylâ!

Vurur ferhat dağlarına abdal--

Bir fener olacak ilerde bir yerde.

Sığ sulara dönen yorgun gemiler

Yangın ve tütün içinde arar da

Görmez geçer sönmüş eski feneri–

Bir ses çınlar karanlıkta: Kayalar

Ateşin daha yeni bulunduğu çağlarda

Yine böyle yanardı bu lambalar,

Sonra asfalt ovalarda

Akan seller ve abdal.

(Türk Dili, 129, 1 Haziran 1962)

İÇERDE

Dışarıyı dinleme, içerdeyim

Kımıldayan perdenin şimdi az berisinde.

İnsan kimi geceler niçin uğrar dışarı?

Bir gerçeğin içinde kendini dinlediyse.

Yaşlanmak, o her şeyin biraz biraz yettiği

Anılar yerini tutuyor.

Ben bu oyunu küçükken de görmüştüm:

Çoklarını kovalıyor, birini tutuyor.

Yaşlanmak, bir korkunun hep uzağa ittiği--

İçerdeyim.

Yangın duvarlarının yıkıldığı geceler

Ama nasıl geleyim?

İnsan kimi gemileri ne de çabuk unutuyor

Binmiştik sözde,

Bir çocukluk yatıyor

Battığı yerde.

Sağım solum doldu. Zil çaldı. Bu kaçıncı?

Bir telâştı geçti, oturdu hepsi.

LİMİT

Çoğu sıkıntıdandı, düşmemiz

Bir silindir dümdüz etsin diyeydi

Dostluklara, sevgilere, sokaklara--

Sonunda belki...

Saçlar, aynalar--ama işte hepsi

Geriledi, çekildi. Düşmemiz

Bırakılsaydı yay

İşten bile değildi.

Döner kasnak boşa, kaslar eridi;

Yaşamanın tek anlamı çelişme.

Aranır dalgın kâğıtlarda

Evvelce var idi.

Ya biz böyle nelerden kaçarız

Çalarlar da kapımızı.

Ama sıfır çarpı yalnızlık

Toplasalar hepimizi.

(Varlık, 572, 15 Nisan 1962)

Divançe

(1965)

DAKTİLO

Bana pek sert vurmuşlar bir yerlerim ağrıyor

Ya günboyu bastıran bir uyku

Sevincin sesi çıkmıyor.

Evlerinin önü çeşme, sularım alınıyor

Bu çok tuzlu çöreği hangi kalpsiz yedirdi

Bağrım fena yanıyor.

Kimlerin elinde, herkes benden biliyor

Ne hoyrat kullanmışlar

Sevincin sesi çıkmıyor.

(Yeni Dergi, 6 Mart 1965)

RİNG

Bir kişi ringde

Boğuşur yokken karşıda kimse.

Bizi hep erdemlere ittiler

Döktüler tarlamıza mayın.

Kaçırdılar yangında mal ve kaçak

Yıkılan dünyalar bizcileyin.

O neydi cepleri

Ben ben diye diye paralar.

Cıvıl cıvıl caddelerinden biri

Kentin, bankalar.

Geçti. Gece:

Ger bu saat bu caddede olsalar

Issız ve karanlık görüp görecekleri.

İttilerdi, indi gece, el ayak çekildi

Ve onlar vardılar

Hangi yoldan anlatsam ki?

Bir kişi ringde

Boğuşur çokgen karşıda kimse.

(Türk Dili 141, 1 Haziran 1963)

KORKU ÇİÇEKLERİ

Ne peygamber, ne de çan çiçekleri

Ne de buhûrumeryem;

Hep korku çiçekleri

Oldu saksılarımızı süsleyen.

Ürkek bezgin baktığımız göklerden

Yarınlara güvendi umduğumuz.

Çocuklar, evler ve ekmek...

Ama mutlu muyuz?

Zehirli, yeşerirse toprakta

Bir tohum, içtiği baldıranlardan

Açar korku çiçekleri, yozlaşmış tür.

Yeni aşı ister, budamak ister

Bizden geçmiştir.

Vardığımız her çizgi bir duvar kesildi

Kaygan küfler aşamayınca.

Ve ne olur bilirsin

Ve güzeldir dünya...

Yaşamayınca!..

(Varlık, 562, 15 Kasım 1961)

PANİK

Artık ıssız kırları bıraktı Pan;

Şimdi birçok ülkelerin milyonluk kentlerinde

Asfaltlarda, betonlarda dolaşıyor

Kızgın, uzun yazların öğlen saatlerinde.

Blok apartmanların şahane katlarından

En çalımlı taşıtlara atlıyor.

Devcileyin arkalar, koskoca bankalardan

Yanında yardakçılar, yaşıyor.

Sessiz dilsiz kimseleri kestiriyor gözüne,

Dişlilerden kaçıyor.

Fabrikada duvarları sağır kale kapıları

Yılgın yorgun adamlar, bezgin ürkek kadınlar...

Çullanıyor onların az ekmek sevincine.

Değil yalnız yazların kızgın sıcaklarında

Hemen her gün, hele büyük kentlerde

Bulvarları tarıyor, hain gülüşleri sessiz.

Pan’la karşı karşıya, gözleri kararıyor

Katı cıvık asfaltta yalınayak bir işsiz.

Yoksullar açlar hastalar sürünürken

Kentlerin göbeğinde, kuytu köşelerinde;

Hıncını alamamış sanki insanlardan

Uygarlığı zalim, daha da azıtıyor

Atom bombalarında, uzay füzelerinde.

Yarınlar? Gizli kara gazte haberlerinde

O varsa ekmeklerde, sularda ağulu

Hattâ çocuk yüzlerine düşmüşse gölgesi,

Keser bizim gibiler yarınlardan umudu.

Renklerde, emeklerde, ırklarda...

Yahudiler, işçiler, Zenciler... Pan!

Şu dünyada insanca yaşamak da yoksa

Ne kalıyor geriye, yüzyıllardan?

(Varlık, 584, 15 Ekim 1962)

SERGİ İZLENİMLERİ

Ağlar lake duvarlarda gri bir grizu

Ve irin yeşili bir trahom.

Gelir en lüks çiçekçiden çiçekler,

Asılı çocuksa çullar içinde

--Açıldı, geldiler.

Onlar çarmıhlarında birer İsa idiler:

Çivi yaralarından sızarken mavi kan

Ellerde tuzlu badem, dudaklarda içki, teyp

Rimel, ruj, floresan

Başlarını yavaşça biraz daha eğdiler.

Biz hep böyle okuduk en acıklı yazıları

Perlon ve astragan...

İçkili, yarım göz ve ikindi vakti

Sonra gösteri bitti, konfora koştuk

Onlarsa en lüks kâğıtlara geçti.

(Varlık, 559, 1 Ekim 1961)

KORKU

Tanrı onları dört gözden ayırmasın

Hiçbiri anne baba yokluğu bilmesin.

Büyükler gidince çocuklar küçükse onlar da ölmeli

Çünkü kendi evlerinden gayrı evler el evleri

Hele o kış ayları korkulu akşamüzerleri.

Bizler ki büyükken bu kadar yalnızız da

Ya onlar küçücük kalırsa ardımızda?

Hem onlar geç büyürler, sonra ne güç büyürler

Daha yavru dünyanın farkında değiller

Üşümüş soğuklarda yatağımıza gelirler.

Bizler ki büyükken bu kadar yılmışız da

Ya onlar küçücük kalırsa ardımızda?

(Varlık, 583, 1 Ekim 1962)

KIŞ FİLESİ

Şey unutma yaz bir yana gelirken

Et, peynir ve portakal

Bu park ne kadar kısa az yeşillik

Aceleci ayaklar.

Köyleri ama hangi köyleri--

Bu park ne kadar kısa bodur saksılarda

Sıkışık evlerin zavallı idili

Ey yitik Arkadya!

Bu gemi ne postası--güzel, güle güle!

Bir adam kim tozlu sokaklara bakar--

Ben oldum olası uyakları severim

Et, peynir ve portakal.

(Yeni Dergi, 9 Haziran 1965)

DİVAN

Ne fena yazmışlar bir denizi uzun

Evet ama bir de bizden geçmeli

Yoksa hâlâ çeken nedir bilinmez

İnce bellere doğru devrilen trenleri.

Aşkın bir yolu vardır değişir dağlar

Ozanlar o yoldan yürümeli elleyin

Düşer ayaklarına yere vurduğu vardır

Ozanlar o içkiden içmeli güzelleyin.

Yükler çözülür konak yerlerinde

Başlar yangın alevleri ansızın

Yeni güller açar aynı külde

Köpükleri değişmez denizin.

Korkmuş da bunlardan fena uçuklamışsa

Biri çok önceleri görmüş de bizi uzun

Şimdi o kapılara pek erken yetişenler

Bu uçanlar ne kuşları yazın.

(Dönem, 5 Şubat 1964)

DOĞA

Gün söndü karanlık ışığa çıkıyorum

Ölmüşlerin duası doğadaki fısıltı:

Vururken yollarına uzak uzak uzak kır

Gizli bir iç çekiştir.

Geç kaldım ama oldu bir kere

Un görmemiş eleğim neyse dala asıldı

Hem insan her yaşta biraz gecikebilir.

Bitkilerin, böceklerin, suların ezgisine

Kanan kalbim artık o kalp değildir.

İki lambam vardı ya, bir ölü gözü yeter:

Lambaların birini bir aşkta yaktım idi,

Farların ötekini yavaşça kısıyorum.

Ey aydınlık sürenler, belli değil, kaçınız...

Size çok kızıyorum.

(Dönem, 2, Kasım 1963)

İNDİRGEMEK

Çevre daralmalı uzak

Lardan el çekmeli.

Azaldıkça güzel birden

Bire kesilmeli.

Eski posta tatarlarının atlarında

Vardı geldi gazeller ağıtlar

Sonradan çıkardım, çoğunu yer gizledi.

Uzayıp gitmelerden... gecikmiş giyotin!

Biz buraya saat kaçta gelmiştik

Karanlık hâlâ çökmedi.

(Yeni Dergi, 6, Mart 1965)

HAVA

Bacadan tüten duman havaya karışıyor

Yalnız fena yoruldum demin seni düşündüm.

Şimdi aşkla ilerde çok gençler top oynuyor

Öylesine dalmışlar anneleri çağırsa

Gelin, yemek yiyoruz... bozulacak hepsi.

Koşar çok zaman daha göğüslemek için ipi

Kiminle yarışıyor demin seni düşündüm.

(Yapraklar, 5 Aralık 1964)

AY DOĞAR KAHVE

Baktıkça bana gözleri

Bir şeyi gösteriyor, neyimdir?

Uzayan sarılık hep gideriz de

Dostlukların kanı belki biraz benzimize

Ve sıkıntı, sadık köpeğimdir.

De gittin uzaklara

Başladı ekzotik

Ve bütün bir Gırnata

Ve bütün bir Gotik.

De gördün Haiti

Ya da Santa Cruz

Ah ey değişmez durum

Dökülüyoruz.

Pencerenin önü söğüt

Ay doğma vakti

Gelgitinde kahvenin

Bir titrek yankı.

AÇIK

Geceleri korkulu yollara gittiniz mi

Biz çok şeyi vakit yok pek kısa geçiyoruz

Limanda bilinen gemiler oysa açıklardadır

Kullanırız bir sözü ama hangi anlamda?

İnsan duyar bir yerde birdenbire uyanıp

Bir elin bir ışığı neden söndürdüğünü

Yandaki odalarda her zaman hasta vardır

Sağır duvarlarda eski inilti

Şiirlere üşenmemiz bir yerde iyidir

Hiç işittiniz miydi?

Bir top çizer havada, uzunca bir eğri

Ayağına, belki kader, geçmiş gün, bir kadının

Düşer bir karanfil... (neyse kısa keselim)

Soğurken bir ölü, çok ince bir eli

Tutup ısıttınız mı?

Aşınmış tahtaları kim yeniler gelince

Döner azdan başımız, sonra uzar ıssız kır

Bir bizdik san sen, oysa gelir hep biri

Kurar yeni barınak kullanıp aynı taşları

Yani ne mi diyorum, çok kurak tarla

Çünkü asıl şiirler bekler bazı yaşları.

(Türk Dili, 156, Eylül 1964)

SİYAH BEYAZ

Orda pek az geride çokluk belli olmuyor

Gizli toprak da yok ki götürüp gömesin

Var işte var aldanış bilmezden geldiğin sağ

Öyle yoksun kalmış ki artık neyi veresin?

Ah ey hemen ilerde ellerinde gün dalı

Gülüşerek geçenler, karanlığa sığınmış

Gözlerinde doğmayacak bir güneşin özlemi

Bu belki de yaşadığı zamandan

Ama nasıl söylemeli kan biraz.

Gördükçe akları parlar birden öfke

Yalnız ben neden böyle sonra günlerce morfin

Gibi uyuşuktur kim suçlu bir zaman

Sen ben biraz din biraz.

(Varlık, 630, 15 Eylül 1964)

APARTMAN

Aydınlık karanlıkta şimdi daha belirgin

Yabancı bakışlara bir şey söylemeyen resim.

Benim onlardan gizli gittiğim yerler iyice

Ama neden hep üstüme çevrilir

Hele yorgun saatlerde eski tabanca.

Ne zaman çıktığım sokaklara dalsam

Uyur pis çaputlarda bir çocuk

Zehir gibi bakar bazı kadınlar.

Aşağıda taş--ben bunu istemedim

Düşer gibi en üst kattan yere cam.

(Yeni Dergi, 6 Mart 1965)

KUŞ

Kuş girer ne yapar ne yapar

Ocakta bir ateş.

Ya su olsa su olsa kimden yana mı akar

Su idi su idi soyundu önünüzde

Bütün yapraklarından, ateşin külleri ya

Küller gül oldular, şimdi mezarda açar.

Kuş sorar ya mezar çok uzakta mezarlar

Baksanıza bir çevre yanınıza

Eski kitaplar yazar

Karanlıkta bir ışık düşüyor alnınıza.

Bir ıssız adadır adada adam

Ne yapar ne yapar adanın çevre yanı

Bir uçsuz denizse ve yoksa kimse

Eğmiş de başını ne yapar ne yapar--

Çöktüğü toprağa düşen biraz gölgede

Üstüne titrediği bir nazlı çiçek açar.

Kuş uçar uçarken a benim bahtıyarım

Uyu sabahlara kadar.

(Yeni Dergi, 9 Haziran 1965)

KÖŞEBENT

Bir yüzümü aldı gitti ustura

Çekin şu lambanızı karanlıkta kalayım.

Bir yanım sûr, bir yanım

Ki sert taşlar oyulur.

İçki yalnızlıklarda uzun konuşmalardır

Biri varsa susmak.

O ağır kapakları hangi şarap kaldırır,

Hiç sanmıyorum.

Benzeri yüzyıllarda seslenmeler var duy!

Yarı yüzümün acısı Hayyam ve Fuzuli

Aşkın gözyaşları mı, gördüktü gençken

Çok kötü bir filimdir.

En yakınımızla bile öyle uzak ki ara

Hangi gemi götürür?

Bir tepeden koca kent

Minnacık bir kutudur.

(Yeni Dergi, 6 Mart 1965)

İki Başına Yürümek

(1968)

YERSİZ

Güneş yüze vuruyor kendini az geri çek

Masa uzakta kaldı masayı az geri çek.

Ağaçların yangını güneş daha da kaydı

Bir başka yana gitsek bu sularda susuz

Bütün masalar dolu masayı az geri çek.

Yapraklar yorgun kuşlar eğdiler başlarını

Artık hiç yer kalmadı nereye kaçtı eller

Yüz nereye kaçacak duvarı az geri çek.

(Yeni Dergi, 16 Ocak 1966)

BİR MENDİLDE YAŞLARI

Bir pala ellerimde

Görmediğim gövdeler biçiliyor

Durun ellerim durun söz geçiremiyorum

Hepsi yere serildi yol açıp geçemiyorum.

Benim kaçırdıklarım körebe oyununda

Kayıp giden bir şeylere değmişti

Kimseler yok kim siler bir mendilde yaşları

Gözümü açamıyorum.

Kaçar, yere serili

Onlar beni görüyor ağlıyor gülüyorlar

Hepsi hayal belki

Karanlık seçemiyorum.

(Yeni Dergi, 16 Ocak 1966)

KAKNUS

Bu çocuk bu ipe böyle ne geçiriyor

Bir bir daha bir daha bir eli korkulukta

Başka elde bir eli bir köprüyü geçiyor

Durmadan bir zifiri içime çekiyorum

Bu şu o ve çocuklar bir vakti geçiriyorum

Bir yazıyı yavaşça önümde söküyorlar

İplere sırça ince boncuklar takıyorlar

Kopunca kırılınca düşünce

İçimi çekiyorum.

Bir yol ben sonra onlar geçiyor

Kanatlar--tutuşuyor karanlık

Güle güle geride

Küller kuştan artık.

(Yeni Dergi, 20, Mayıs 1966)

ALIRSIZ

Alırsız satarsız bu ne alışverişi?

Parçalardı bilmezdi parçaları

Tutturur bir leş tirirler.

Sağında solunda boşluklar olan

Yuvarlak ya da yumurta biçimi

Kapları sevsem de yer az kaplar

Birleşmek yoksa bitiş

tirirler.

Buna benzer bir müzik terimi hatırlıyorum.

Çok canlı ve ritmik idi hatırlıyorum.

Takvimde şubatsa neden samanyolları

Temmuzdan bir geceyi takvimde şubat diye

Çok tenha caddelere ge

tirirler?

Bizi burda fazla--gö

türürler.

(Yeni Dergi, 16, Ocak 1966)

NİŞADIR

Gelgeç konuşmalara bir çocuğu savunmak

Ben hep hastanelere gidiyorum yokken

Belki bir gün gelirse alışmış olmak.

Eller hangi biçimi verdiyse oradayız

Alçılar, çimentolar... kardılardı hamuru.

Pusuda kemerlerden yine o çıkar da

Çalmaya bir şeyi tetikte

Biz önce davranalım yıkılırken.

Her tepki bir direnme ve değişmez yolunda

Kopar lehim, uçup gider nişadır.

(Yeni Dergi, 23, Ağustos 1966)

GİZ

Parlayarak gözleri yaklaşırlar

Geçse ellerine diderler tiftik.

Karanlıksa, dizilmişse ve kap kacaksa

Dolaşır ayaklara kutular

Bir sürü örtü kılıf ve hep korkulacaksa

Çekilen bir iskemle bir kötürüm olarak

Getirmişler, bırakmışlar ve gitmişlerse

Kim açıkça söyler bilerek bilmeyerek

Sana, bana ve ona ettiği kötülüğü--

Taş taş uzaklaş kuyulara gidiyor.

Titrek mumlar dibinde birikmiş gölgeleriz

Yüzler, eşya ve kaplar bir görünüm olarak

Karşımızda değişmez bir ufuk adına

Kim, neyi ne kadar tanır karanlığında--

Taş taş uzaklaş hepsi yola gidiyor.

(Yeni Dergi, 20, Mayıs 1966)

YATAK

Bir yerde her şey Pompei’nin son günleri--

Nasıl dökülmüşse lav öyleyiz üstümüze,

Bir elbise mi ki çıkar at eskileri.

Epeyce de uzaklarda--geriler

Düşünür: Kim bunlar, geldiler, aldılar

Eski benim çul giysilerimi

Gene çul giydirdiler.

Uyumak uzun bir süre, serdikleri döşekte

Çok başka görünmüştü--

Oysa hep aynı şilte.

Bir zaman belki güzel, değişen bir model--

Yeniler derken eski vitrinleri, çocukluk...

Ne kadar çevirseler yüzünü

Geriler.

(Yeni Dergi, 29, Şubat 1967)

İKİ BAŞINA YÜRÜMEK

En uzak hücrelere--dehlizlerde yürür

Sağ sol duruk su ve Mısır mumyaları

O derin sessizliği şimdi anlıyoruz.

Korkunç unutmam düştüm ayaklarına

Ama ne zamandı nasıl hatırlamıyorum

En keskin saatinde caddenin

Geçer gibi trafik ve sert fren.

Beklenseydi zamanla kendine gelirdi

Biri hafif dokundu kaydı ayak kaydırak

Kurşun-katı bir ses: Düştü şakıyan kuş.

Nemli bodrumlarında batık meyhanenin

Çok kısa bir dinlenme kampı

Eski Mısır, Züleyha, Nefretet

Gelenler var, durmayınız!

Uyurgezer o yolu iki başına yürüdü

Biri ay ay boşluk ve düştü, öbürü

Susanlara hiçbir şey sormayınız.

(Yeni Dergi, 23, Ağustos 1966)

ÇIKAR ÇIKMAZ / DA

Aldatıcı görüntüler yüksek kulelerde

İp ya da saç merdiven--elleri

Kesilir, bir şey değil, çıkar: çıkmaz / da

Hangi kapıyı açsa ondan önce ordalar

Düştüğü taş, düşen taş, eski taş.

Bir onuru korumak başka nasıl olurdu

Kalır bir şeylerimiz bir kişide / yakınsa /

(Sevdiği birine ne kadar benziyordu)

Bilmez geri kalanlar--sevindi birkaç kişi / de

(Eğri çizgiler yorumu).

Neden önce boğulmuşlar bu kadar uzaklarda

Bir daha boğulurlar

Gelir görünce birden kabaran denizi

Bu sular / da neden düşerler üstümüze

Biz bile unutmuşken kendi hikâyemizi.

(Yeni Dergi, 29, Şubat 1967)

KÖSELE

Bir ayağım tahta takırtılarım

Benden önce boşaltıyor çevremi

Bir çocuğu bırakır gibi bir ormanda.

Çok şeylerdi vardı

Hiçbiri koyduğumuz yerde durmuyorsa

Artık yakın demektir.

Yaşamak istiyorsak şimdiden inmeli

Yıllarca sonramızı meselâ--

Az daha yalnızlığa--onu da kaldırmalı

Gözde bir oyuğun üstünde kösele.

(Yeni Dergi, 33, Haziran 1967)

KARŞILAR

Güliver’in gözleridir geziler

Güne bakar.

Yükseklerde kınamak--bir gün gelince başa

Derin, tehlikeli ve dar.

Tutar yalnızlığı, kaybolur ortalardan

Emme basma tulumbasında kentin

Bir masa, bardaklar, ses / sizlik

Akar musluklarından bir evin.

Kuyulara düşer ya ay arada

Çeker içi çiçek döken bir dalı,

Ben / sizlik

Yaklaşır karanlık karşılar.

(Yeni Dergi, 34, Temmuz 1967)

PERİSKOP

Birçok zaman karanlıkta yarasa

Adı biraz dolaşıp gelirim

Çıkınca yol uzar uzaklıklara.

Bir denizci eski göğe yeni flamalar asar

Ölüm yürüyüşleri hep toplu mu olacak

Kimisi de ayrılır, çeker gider bir yana.

Bir duyarga kımıldar, görür uzaktakini

Aa, tıpkı ben--periskop

Sonra da bana karşı.

Arkamda dünya fonu--füzen

Ellerim korkularda

İnce çizgilerle çiz!

İnsan bir daldı mıydı bölünmek--

Kalır bir yerlerimiz sularda

Sözde biraz dolaşıp geliriz.

(Yeni Dergi, 36, Eylül 1967)

ETER

Bitti kanunları kentin

Sınır kolay sevinmeler bir kır gazinosunda

Şimdi bir şey değil de, asıl zaman geçince

O, o mudur?

Yorgun konuşmalarda kapalı

Duyulur yitikler

Karşısında bir kaçak

Gülümser dalgın.

Tozlu çerçevesinden bir resim

Nasıl gelmiş buraya bilinmez

Neyi nerde, ne zaman bırakmak gerektiği

Açıkta.

Güler çocuk bütün kapanmalara

Çevremde çevirdiği çember

Dengesinde bir düşün--

Ve ne çabuk uçar gider bir eter.

(Yeni Dergi, 39, Aralık 1967)

KÖR HAT

Buzlar önce bardaklarda eriyor

Sonra dudaklarda biraz kaypak

Isı gene düştü

Geceydi--üşüyerek uyanmak

Yaklaşınca bir yakın başkasıyla olan

Geliyor özlemlerde akla

Erken saatlerinde sabahın park--

İnsanın her zaman bir anlayanı olsa.

İçlerinde hiçbir yük büyüklenenler

Bencil camında aldanışın

Çekildi kör hatta gecede boş trenler

Geçiyor tünellerden dolu katarı aşkın.

Ilık soluklardı ne çabuk gökte

İbikus turnaları

Isı gene düştü, yakın bir yerde

Hemen de kar mı?

(Yeni Dergi, 39, Aralık 1967)

YARALAR

Biz ki bu yolda kır çiçeklerine ser--

Küçükserler bırakırız.

Besler besinlerim üzüntü

Yıllarca yokuşları--birden parlar atlarımız.

İrin gene bir yol akar, iner yere bilirim.

Islak kutularda kibritler nasıl yanar

Kurumuştu boynumda köstebek yuvalarından

Çamur--bir gün de bu yaralar.

Bitişleri düşünmekten başlatabildik mi

İlk bölümü hemen ölüm kitaplar getirdim

Düşer sular bir yardan--bir gün de bu yaralar

İyi ki yoksunuz, şimdi çok çirkinim.

(Yeni Dergi, 42, Mart 1968)

YATIR

Bizi ancak caddeler--yıkar bencilliğimizi

Değil mi ki gecede ev ev

Ve içerlek çizgiler yaşamak

Ve boyuna hatırlatmak kendimizi.

Görür, yazar, çekilir bir ayın

Gelgitlerde yönetmesi denizi--

Susar, bekler ve tekrar

Ve boyuna hatırlatmak kendimizi.

Bu yatırım, sonunda yatır

Sonra onlar hatırlatırlar bizi.

(Yeni Dergi, 39, Aralık 1967)

DUVAR

Bir duvara hızla çarpılmış dağılmış

Kendini toplamadan bir yere gidemez--

Çok şeylerin geç farkına varıldı.

Ne zaman nerede olacağım belli

Avunmak ilimdir fakat uzak--

Yıpranır ceplerimde tren tarifeleri.

Biz hepimiz acıma adalarına sürgün:

Bir bölüğü ömrün, harcanır nasıl olsa

Gidelim gitmeyelim, alaylarda.

(Yeni Dergi, 43, Nisan 1968)

KAÇILIR YAŞLILARDAN

Akıyordu don saplandı kızak

Kuyu ağzında siz ve sallanır sarkaç

Öğretir korkuyu gelen ses yaşlılardan.

Küçülen daire dar ürkmüş yarın da siz

Ellerinde midir acırsınız bırakmış uykuları

Yaklaşıyorsa gölge kaçılır yaşlılardan.

(Yeni Dergi, 42, Mart 1968)

LİMAN

Güçlü fırtınalarda direkleri kırılmış

Gemiler bize sığınır--bulduk sanırız.

Görmezler. Varsa yoksa uzaklar

Onarırız. Giderler, kalırız.

Sonra gecelerde: Bu son olsun, son

Gönderme--Engine yalvarırız.

Sonra büyür daha da

Korkunç yalnızlığımız.

(Yeni Dergi, 43, Nisan 1968)

En / Cam

(1970)

YAZI

Ve şairler boyuna kimlere yazarlar?

Yıkılmış köprülerin başında

Ürkmüş boşluktan biri inliyorsa

Ve şairler onlara geldimlere yazarlar.

(Yeni Dergi, 61, Ekim 1969)

BİR YANGINDA EN ÖNCE

Altında yol, uzun yol

Biter cıva buharlı lambalarda

Kuytu hendeğe düşer

Rahat mıydık her zaman biri vardı.

O orda dururken

Açılmış sana derdim dokunma!

Öğretirler çok geç

Bir yangında en önce neler kurtarılmalı.

Yakıştırmak bir sıfatı kolayca

Ve onlar çok vakit

Alırlar isterler ve yalnız kendileri--

Özlüyoruz geçiyor yoksa dayanılmazdı.

Ardından maskenin yüz--görümlüğü?

Biz bütün çizgilerde bu olmasaydı da

Öteki--yollarım dı vardı

Neyi değiştiriyor geçmişte kalmaları?

Sonra önce benimsemiş gibi görünürken

İter geri beden yeni kalbi

Artık beni o eski hüzünler bile

Oysa daha bir süre yaşayabilirdi

(Yeni Dergi, 47, Ağustos 1968)

OTEL

İki de sessizlikse bir şeyler olmalı.

Sargılardan sızan irin sargılar

Çocukluğun sağlık raporlarında

Gelir bütün korkular sargılardan

Ey katsayılarda sıcaklardan yakınan

Temmuzsa aynı şey bir şeyler olmalı.

Seslenirler karanlık buraya kadar

Bilmediği bir yerde iner trenden

Yanında biri--iki üç parça eşya

Kimlik belgeleri--pek sormuyorlar

Orta halli bir otel.

Geldiler. Yalnız uzaklarda yeni

Bir gün doğar geceki karanlıklar üstüne

Ha evet otelde o hazır ölümlere

Herkesin kendini bir başka öldürmesi

Daima daha mutlu kalanlar.

Uzak yolda az sonra dağılmak

Bir şeyler olmalı o kadar ses içinde

Ormanda izinizi kaybettirmek kolay

Sessizce inersiniz merdivenlerden sokak

Ve kalır o yukarda özlemini çektiği

Odada bir başına sizi hep var sanarak.

Tek baskıydı kaç tane unuttunuz şimdi.

(Yeni Dergi, 47, Ağustos 1968)

ONLARDA

Birazdı vardı çok denendi

Geldiler almaya diyebiliyor musunuz

Geç bile kaldı.

Onların meclisinde hep birini düşlerim.

Ayrı içimde / kinden vurduğum dışa

Yüzlere karşı--

Karşılarında mıyım?

Yaşın yaşın--o ses! Boyuna aynı içit!

Bir / kendi’yi iki olurak bırakarak

Değişmez fincanla tutulur gelenlere

Bir bakıma yaşamak, görücülere çıkarak.

Uzak / da kalanlar bir yerde kesilmeleri!

Hangi pınar (yollara bakıyorum kansız)

Aldattı seni Nergis?

Neyi kurtarır kaçarken

Sular / da bulanık küçük zaman balıkları

Ondalığım onlarda--belki biraz ağlar

Yüzlere karşı bir şeyler yapmalı!

(Yeni Dergi, 55, Nisan 1969)

HUNİ

Birden gitmeyi düşünmek

Atarak ortaya boyuna bön bir beni

Nasıl da konuşurlar farkına varmadan.

Engeller uzakları yakınlar

Kaçıncı kopyalarda tükenmez

Tanımlar bir modeli küskün--

Kalpten gitmeyi düşünmek.

Merkezkaç bir güçle savrulurlar

Bir burgaç huniye çekerken bizi

Sıçrayan kıvılcım--öptüğümüz yanıklar

Sevdirir daha da hurda mangalımızı.

(Yeni Dergi, 57, Haziran 1969)

KUNDUZ

Ben o lambaları boşa yanan caddelerden

Geçen tek kişi--asılmışlar

Kendimizi gösterme yolları.

Setlerinden bakar sularda kunduz

Kırılır dönmeyi gör dar bir yer

Girdiniz çıkması zor.

Omzunuza bir yerden sızmış zehirli sıvı

Satır satır ileriler bir kolda

Kurtarmak ötekini--uzun

Atlayınca bir şeyler ölüyor.

O ateşler içinde tam sular akarken

Bir suyun eksikliği, bahar kesikliği

Anlatınca bir şeyler ölüyor

Bir şeyleri biraz / da uzaktan görmeli!

(Yeni Dergi, 57, Haziran 1969)

KÖPRÜNÜN AYAKLARI

Biri bir şeyler anlatır

Fısıltı sesleri.

Gezinir kollayış

Tetikte gözleri.

Biri bir şeyler uzatır

Gibidir tel örgü deliğinden,

Yaklaşır yasak hatırlatır

Daha değmeden elleri.

Ve görüşme bu kadar

Ve yalnız akşam / üzerleri

(Yeni Dergi, 57, Haziran 1969)

NEDEN / SİZ

Birkaç adım kala gene

Vurur yüze içerden

Durur yoklar.

Gidip bir kapıya kadar sıkıntılı

Yerde kımıldayan bir bohça

Görüvermeleriniz

Yaşar bir şeyler içinde.

Yazılı niçin bırakıldığı

İlişik kâğıtta

(Var mıydı öyle bir şey, var mıydı bohça?)

Sargılarda tedirgin

Bir size seslen ses--neden / siz

Ve çalmadan bir zili saygı mıdır

Geri dönmeleriniz?

(Yeni Dergi, 57, Haziran 1969)

ÖLÜ ÖRGÜ

Ayrı baş çekerler ayrı gider benler--

Kollar gibi tepelerden bir kervanı celâlî

O neremdir çullanır türlü nedenlerle

Yukarda L biçimi--aşağısı aydınlık

Ah nasıl önlemeli?

O neremdir âsî türlü çekmelerden

Boşluğa karşı

Sonra neyimdir onlar çığlıklarda koşarlar

Bu taşlara ne zaman benden ayrı düştü

Gövdemin gövdeleri--aydınlık yukarısı.

Gayrı yerlerde miyim üzerimde örtü

Koptu eklemlerinden

Özlediği belki de ben biçimi bir yerdi

Örülse yeniden

Sökülüp örgü.

(Yeni Dergi, 59, Ağustos 1969)

KÜSKÜN YOLCUNUN TÜRKÜSÜ

Uzun yürümelerden

Sonra bitkin düşerek

Bu bir çocuk oyunu:

Ben seni çektim çekerek.

Şimdi hangi kitaplardan

Öğreneceksiniz onu,

Gelmiyorsa bazı şeyler

Çocukluktan geçerek.

Kasırgayı, doluyu

Yemiş de düşmüş gibi

Issız kaldırımlarda

Garip gece kelebeği

Düşe kalka sekerek.

Şimdi hangi yollardan

Siliniyor izleri

Çağ dışı bir çağrıyı

Sigara içer gibi

İçine çekerek.

Dünya böyle gidiyorsa

Elbet bir nedeni var

Ben sana küstüm küserek.

(Yeni Dergi, 61, Ekim 1969)

ORMAN

Sığın avlarından

Ormanın dibinde ne varsa, ne kadarsa

Görülmemiş, kalmış

Sana ellerinden.

Tüketip çabucak kederi ve aşkı

Ormanın önlerine gazeller düştü

Ormanın dibinde sürgün avlarından

Bu rüya bu uykudan önce daha görülmüştü.

Gün boyu o yola kızgın zift döktüler

Temmuzdu zaten kaynar--döktüler

Emdiği ısıyı şimdi geri veriyor

Gece de ondan sıcak.

Şimdi onlar gideli çok olduktan sonra

Geç saatler biraz serin gene / de

Bu rüya bu uykudan önce daha görülmüştü

Biz ancak uzun yollara--uzun yükle.

(Yeni Dergi, 61, Ekim 1969)

KATARAK

Nasıl geldi bugüne şaşar gövde

Baskılardan geçerek.

Cân, ey cân-ı azîz bir kezliğine

Kazancım senden kaçarak

Kuytularda ne yaptım kuytularda bir yaprak

Bir kozaydı bulduğum hemen öldü.

Nasılsın--Gözleri güler

Utançlar katarak.

(Yeni Dergi, 65, Şubat 1970)

ÇOK ŞEY

Çok şey akşam--ya neden kapalı

Çok şey bir şeyleri az daha yaşatmaya

Çocuklar büyüdü, büyüdü ev

Ama neden saklamalı o kapı

Şimdi artık erkenden biraz daha yatmaya.

Başınızı kaldırsanız bir Cézanne

Ya da ötmez olmuş bir kanarya.

Güve--güven gecede ellerindeydi

Çok şey onlar uyanınca gündüzün serdiği çul--

Kalkar gibi yarı aç kurulan bir sofradan.

(Yeni Dergi, 65, Şubat 1970)

GÜLMELERİ

Her evde birisi bir ikinci uğruna--

Yaz yağmuru gibi

Geri kalanların arada üzülmeleri.

Adanmış nasıl kaçar nereye

Sürer gider yaşarken ölmeleri

Değişmez korkunç

Olanca ağırlığı bir ona vermeleri.

Gider gelir görürüm

Evlerde ne / dense hep bu bölmeleri

Örülü duvarlar gömülmüş gülmeleri.

(Yeni Dergi, 57, Haziran 1969)

NE KADAR

Baktılarsa göre / ne kadar

Bir aynaydı gördüler

Yüzlerine tutulan.

Yıllar sonra birisi anlattığı anıda

Gene solgun bir güle / ne kadar

Bakar buzlu camlardan.

(Yeni Dergi, 65, Şubat 1970)

UÇURTMA

İndikçe aşağıya

Topuklardan dizlere kesiklik

Kalçalara yukarı, bel göğüs bölgeleri

Boyuna sırta--yok kurtuluş

Bir sen civciv küçüğü, ey büyük kurtarıcı!

Bir el bütün sevdiği şeyleri

Gözlerde biraz hüzün, itiyorsa ölümdür.

Çok öncelerde aranan çocukça

Kırılmış duruyorsa ölümdür.

Bir kuşu boğazlar, bir avcı bir pınarda

Çoğalır kaynaklar, hangisiydi nerde

Kuşun dirildiği su--

Bulunamıyorsa ölümdür.

Biz şimdi o hangi bedduanın tuttuğu

Parçalanmış uçurtma.

Yokken varsanız varsınız

Aç kitaplarda--

(Cumhuriyet gazetesi, Sanat-Edebiyat eki, Haziran 1970)

Zebra

(1973)

ZEBRA

Üstüne düşme yan

Örnekler üzerinde

Tipik bir direnme.

Gömülse--de uçar

Kona kana bir dala arada

Sonsuza göçmen kuş.

Zebra!

Bir sirkten ötekine gez

Dirilirim,--diriniz!

Karşılıklı bir neni ninni

Kırallar da kul bu sarayda

Bir otel otello.

(Cumhuriyet gazetesi, Sanat-Edebiyat eki, Eylül 1970)

KIŞLA

Acının

Çok sonra başladığın

Kim inkâr eder.

Vardın oydun gar

Ama asıl yangın akşama

Kim inkâr eder.

Bunlar senin

Son yumuşak günlerin

İndiğin yerleştiğin

Kışla

Acıyı

Kim inkâr eder.

Nerden geldiğin

Bilme

Dikleri düzler

Acın

Kimin kârı

Kim inkâr eder.

(Yeni Dergi, 76, Ocak 1971)

GİBİ KAR

Dondurur ısıyı buzlar

Evlerin içi ilk son

Baharlarda bir soba yanmıyorsa

Bazan yaz

Düşmesiyle karların ılıkça bir suya.

Kış ocakta yanıltıcı bir güneş

Son un boşalırken son kar maya

Gelme gücün yoksa son un

Sakla eski bir mangırı köhne

Bir kayık almaya.

(Yeni Dergi, 76, Ocak 1971)

UZAKLARDA ÇOK ÖLÜ

Vaktinde gelmeliymiş geçlere

Sokak saat ilerlemiş

Beklerim ya geçer mi?

Hangi taşıt yollara

Bakarım geçer mi

Çok ölü bir gece.

Büyürüz uzaklarda çok ölü

Yağmur ince gölgeler

Durakta kalınca.

TEYEL

Artık eski bir yere gidemez oldunuz mu

Hele hiç yenisine

Akşamdan kalma sabah, yazdan kalma günler

De geçer kış.

Tek yön çıkmaz gömlek

İkinci / siz sizde

Belki var bir iki yolunuzu gözler

Onları arasanız--(Bulsan ne olacak)

Bir kişiyle bile konuşulamaz şeylerle

Doluyken bardak

Saplandığın derinden çıkma söz!

(Çıksan ne olacak?)

Yıllar ki katlanmaya katkı

Geçtiği kadar var daha bir derviş

Gülümseme yükümlü

(Bıksan ne olacak?)

Bir şey ancak sonradan yararsa yarar işe

Bir makina, sesleri çapaklı

Çekilen bir teyel

Olur gider daha olmadı.

(Yeni Dergi, 81, Haziran 1971)

SİPER

Siz ki değişmez çizgilerle

Evler eşler çocuklar--katlanmış kendinize

Ya günün bir yarısı

Bu giderken giderken sürçen adımlarınız

Durur bir yol sağa sola bakınır

Nasıl katlanacaksınız?

Siz ki kat kat kendine

Siper etmiş yakınları güvenli

Ya o boşluk duygusu

Siz ki dolu acıyla--

Onlar nasıl katlanır?

Siz ki düzgün bir mendil

Gibi geçmiş ütülerden--

Dölsüz, bekâr, kaytarmışlar

Onlar nasıl katlanır?

(Yeni Dergi, 84, Eylül 1971)

YÜN

Tutar bir ah âhû–yu yâhû–larda

Kim atar kemendi kalkar divandan

Bir çağ günümüze.

Aynalarda çok şey görülüptür

Yokken söylenmiş, olmadan görülmüşse

Gitmiş hepsi cümle / ten.

Düşe kalka hasta-i gam

O hangi yollardan gelir yânımıza.

Her ayrılışta en az hüzün vardır

Ellerinde bir şairin

Parlar bu ne zamandır

Karışmış yünümüze.

(Yeni Dergi, 84, Eylül 1971)

FİRE

Hüzün veren yanlarımız--

Böbrek, ciğer kiminde, çene düşer ötekinde,

Durur kelle kulak

Da gider kalp vakitsiz,

Günlerden birinde birinde bir mide.

İlk nereden delinir bu depo bilinse!

Ah ey korkudan yanlarında

Koruyucu diye yücelttikleri

Hangi organ, hangi organ

Fire--Tartın terazilerde!

(Yeni Dergi, 86, Kasım 1971)

CİHANNÜMÂ

Bir çan gibi sallandığı zamanlar

Yoğun sis–nerdeydiniz limanlar

İnsan önce çevresinden ölür

Açık deniz, batak kuytu ormanlar.

Akşamı çöktürmeye bu ne çok çaba

Bir gün çektirilerde kurşun gökyüzü

Ayaklar altında bir cihannümâ

Ey geçilen yolları yoksayanlar.

(Yeni Dergi, 86, Kasım 1971)

ÖKSE

En kaslarla kasılarak enkazlarda

Gelir geçer ve bakar yânımızdan

Yabancı bir yazı

Tırmanırken yokuşu gelecek--

Devr ile nevbet bekleriz.

Gök nereye baksalar uçmuş üzerlerinden

Ara buluşmalarda toplarız kendimizi

Başlar, açılır sessizlik--sondaj

Gene beraber olmanın serin serpintileri.

Az sürer son buluşma, son buluş

Bir topak gibi kalır geçmiş ince elekte

Biter büyür yoktur

Susmuş

Döner yaşama kışına.

Yalnız gene sürekli pek de sâf kuş

Direnir--Ökse!

Doluydu boş bulunur--Korkuluk!

Bu yol, bu köprü yoksa--?

(Yeni Dergi, 84, Eylül 1971)

OLUK

Saat kaçı geçiyor nasıl geçiyor

Biri gelene kadar yoldan kaçı geçiyor

Gidince bitermiş bitsin ne yapalım

Her şey yarım yârim.

Çizgiler çekiyor ne çok elden geçiyor

Birinden birinde bir şey bulsak bârim.

Yıl kaçı geçiyor

Olsun gene ararım.

Bir kuş göçmen--oluktan

Bir ara su içiyor bir gün daha uçuyor

Bir göz sepet koyup salacakları

Bir gözedir belki de ırmaklarım.

(Yeni Dergi, 95, Ağustos 1972)

YÜZ YAZMAK

Adın Li olsaydı da sana

Sevgili Li deseydim ne zaman geçer Li

Uçaklar, trenler, dünya turları

Çin, Şili.

Buzullar bozkırlar

Geçersin de

Beni göremezsin

Çok mu çirkin yüzün benlenince?

Biter yol, bakar bel boşluğa

Görür kör bende

Yandırdığım çerâğı söndürür de elinle

Görmezsin!

Sen Hind’den ne zaman koptun fil

O yarı hatırlamaların--

Güney yarımkürede lamaların

Peşine düşersin!

(Yeni Dergi, 90, Mart 1972)

FLÜT

Parklarda güneşli bir pazar gün

Sıralar tutulur

Ona sıra yoktur

Geçerler giderler yağmur duyulur

Ağaçlar çiçekler ıslanır ıssız

Bir banka oturur.

Ev yoksa yoksa dosta var da çok uzaksa

Bir garip durgunlukta

Ki nasıl unutur?

Şimdi orda iç karartan bir bulut

Çökerken üzerine iç--

Kendi iç aydınlığına tutunur.

Şimdi orda flütünden ezgiler

Ki nasıl unutur

Bir büyük mutluluktur.

(Yeni Dergi, 90, Mart 1972)

KANDI

Kaynar kan kankanlarda

Neydi kankan bilir miyim

Bir yerlerden aklımda.

Gene öyle nedir iki bilir miyim

İnsan neyi ne zaman sonra anlar

Onlar da bizim gibi yaşlanınca--

İyidir yaşlanmalar!

Ne öfke, ne kıskanma, ne umut

Bir zaman öyle bir şey neydi ki!

İnsan önce kendisiyle kalıyor

Birileri bir şeyler çekti ayaklarımdan.

Şimdi senin önünde bir takvim durmuyorsa

Yılların takvimi, hattâ yalnız kendin

Neyi çıkaracaksın şu yazdıklarımdan?

(Yeni Dergi, 97, Ekim 1972)

KÖSTEBEK

Özleriz

Bilmeyiz çokluk tam

Geçer yanımızdan dalgın geçeriz.

Bir yerde iz bir yer deleriz

Düşler asla ne ekler

Oyuklarda bekleriz.

Az ötede köstebek

Durur benzerlerimiz.

(Yeni Dergi, 90, Mart 1972)

KONUK İŞÇİ

Tez kurur yaz odaya asıyorum

Çamaşır

Kapılardan yavaşça geçiyorum

Belki bir söz gelir.

Yabancılar geceleri çıkıyor

Boş sokaklar bizim

Karanlıkta bir türkü

Gündüzleri görünmüyor.

Bu sıkıntı akşamları

Özlemi, öc alması yurdun

Kararmış, ağarmış

Döneriz bir gün.

(Yeni Dergi, 98, Kasım 1972)

KIYI

Gözlerimi açtıkça sersemlemiş

Enginde can verenler--

Kıyıma koşuyorum.

Kıyı çok kalabalık kıyımda

Sığındı vurdu karaya

Benden önce kimler.

Nasıl çıktık bugüne

İşte üstünkörü yüze

Kenarda yüze--bilenler.

Açılamam atar beni kıyıma

Önce kendi dalgam

Açıkta ölenler.

(Yeni Dergi, 98, Kasım 1972)

KTL

Korkum bu bu şehir beni

Daha da yer yedi sekizden önce

On yirmi kırk elli daha çok sekizden önce

Bir kuru yer bu yağmurda

Hâlâ aramasındayım.

Parayı atıyorum bardağım doluyor

Nah doldu her şey otomatik yavru

Gelir avuntusunda çekçek arabasındayım.

Bilsem bir Buridan’ın eşşeği

İki zaman--farkı ne peki saman

Hangisi daha iyi ölüp gidiyorum yahu

Tekil çoğul k t l güzel ya farkı ne

İkin ara bu dünya etin itin yağması

Sonra dokuz üçün kaçı biri ya da fazlası

Sekiz sakız biz yokuz sülük salak sinekler

Yedi iklim dört köşe

Hani yani isterse arayan bulsun beni

Yedi matinasındayım.

(Yeni Dergi, 99, Aralık 1972)

KALIT

Çok kavunlar yenmiştir çok beyazpeynirler

Çok içkiler içilmiş

Çok utançlar geçilmiştir.

Unutuldu nasıldı ama hep düşündürür

Sen yoksun denilmiş, sevgiler alınmış,

Oysa kimler büyümüş, kimler nerde küçülmüştür.

Acılardı hâsılı, hepsi de arınmış

Kapkaçtı kaç kapı, tarla kin ekin

Bize göre biçilmiştir.

(Yeni Dergi, 95, Ağustos 1972)

DÖŞEK

Ol hayat ehline hayrânım sessiz

Döşerler

Çok az kimse geçtiği kaldırımı

Sonra onca emeği sayarak hiçe

Toplar taşlarını bir karanlık gece

Yorgun yola çıplak

Düşerler.

(Yeni Dergi, 76, Ocak 1971)

YADSI

Dağlardan ağrı neyi arıttı

Kapanı, geceler kararı

Yazmak süresiz ertelenmiştir.

Ne çok şeye, kişiye

Bir zaman yakınca--

Az sürer aydınlığı.

Yadsı

Kaybeder bazı şeyler ansızın önemini

Zorlar özel durumlar susmayı.

Orda eski kapılar yerinde

Sevgi saygı korkudan

Açmak süresiz ertelenmiştir.

(Yeni Dergi, 95, Ağustos 1972)