Peygamber Efendimizin Dilinden
(sallallahu aleyhi vesellem)

FAZÎLETLİ DUALAR

Prof. Dr.
Davut AYDÜZ

Biyografi

•

Prof. Dr. Davut AYDÜZ

1962’de Çanakkale ilinin Çan ilçesine bağlı Hacılar köyünde doğdu. Biga İmam-Hatip Lisesini bitirdikten sonra 1981 yılında (Erzurum) Atatürk Üniversitesi İslâmî İlimler Fakültesine başladı ve 1986’da mezun oldu. 1992’de Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsünde Doktorasını tamamladı. 1996 yılında doçent, Şubat 2002’de de profesör oldu. Evli ve iki çocuk babası. Hâlen Sakarya Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi’nde Tefsir Anabilim dalında öğretim üyesi olarak vazife yapmaktadır.

Yayınlanmış Kitapları

Telif Kitaplar

1. İslâm İktisadında Narh. (Işık yay. İzmir 1994.)

2. Kur’ân-ı Kerîm’de Besinler ve Şifa, Altınburç yay., İzmir 2006.

3. Tefsir Çeşitleri ve Konulu Tefsir, (Işık yay. 2000)

4. Kur’ân’a Dair İncelemeler, (Nil yay.2000 )

5. Kısa Sûrelerin (Fatiha, Duhâ-Nâs) Tefsiri, (Işık yay. 2001)

6. Kur’ân-ı Kerîm’in Kalbi Yâsîn Sûresi Tefsiri, Işık yay., İstanbul 2004.

7. Tarih Boyunca Dinlerarası Diyalog, Işık yay., Ekim 2004.

8. Hucurat Suresi Tefsiri, Yeni Akademi, Kasım 2006, İstanbul.

9. Kâf Sûresi Tefsiri (Yeni Akademi, 2007)

10. Adını (c.c.) Kalplere Yazmak (Selman Ünlü müstear ismiyle),

Rehber yay., İstanbul 2006.

11. M.Fethullah Gülen’in Eserlerinde Dua, (Selman Ünlü müstear ismiyle), Yeni Akademi, İstanbul 2007.

12. Namazı Anlayarak Kılmak, (Işık yay., 2008)

13. Âyetü’l-Kürsî’nin Tefsiri, (Yeni Akademi yay., 2009)

14. 5 Vakit 4 Aşir, Define yay., 2010.

15. Peygamberimizin Dilinden Fazîletli Dualar, Yeni Akademi yay., 2011.

Kitapta Bölüm

1. Düşünce Kaymaları, Kaynak yay. İzmir 1996.

2. Kur’ân’ın Mûcizevî Korunması, Temmuz 2004, Işık yay.

3. Diyaloğun Dinî ve Tarihî Temelleri, Işık yay., İstanbul, Ağustos 2006.

4. Polemik Değil Diyalog, Ufuk Kitap, İstanbul, Aralık 2006.

Tercüme Kitaplar

1. Kur’ân’ı Anlamak ve Yaşamak, (M. Mahmud Savvâf’ın.

Arapça eserinin tercümesi), Çağlayan A.Ş., İzmir 1996.

2. Cevşen-i Kebîr Tercemesi, (Işık yay. 2001)

3. Bediüzzaman (İhsan Kâsım Sâlihî’nin Arapça eserinin tercümesi)

Çağın Devâsâ Tanığı Bediüzzaman Said Nursî, Şahdamar yay., İst., 2007.

Peygamber Efendimizin (sallallahu aleyhi vesellem) Dilinden
FAZÎLETLİ DUALAR

Copyright © Işık Yayınları, 2014

Bu eserin tüm yayın hakları Işık Yayıncılık Tic. A.Ş.’ye aittir.
Eserde yer alan metin ve resimlerin Işık Yayıncılık Tic. A.Ş’nin önceden
yazılı izni olmaksızın, elektronik, mekanik, fotokopi ya da herhangi bir kayıt
sistemi ile çoğaltılması, yayımlanması ve depolanması yasaktır.

Editör
Zühdü MERCAN

Görsel Yönetmen
Engin ÇİFTÇİ

Kapak
İhsan DEMİRHAN

Epub
Ahmet KAHRAMANOĞLU

Dijital ISBN
978-975-278-925-8

Yayın Numarası
650

Basım Yılı
Ocak 2014

Işık Yayınları
Bulgurlu Mahallesi Bağcılar Caddesi No: 1
34696 Üsküdar/İSTANBUL
Tel: (0216) 522 11 44 Faks: (0216) 522 11 78

www.isikyayinlari.com
facebook.com/kitapkaynagi

İthaf

Biricik ve sevgili oğlum Selmanpak’a:

رَبِّ اجْعَلْنِي مُقِيمَ الصَّلاَةِ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي رَبَّنَا وَتَقَبَّلْ دُعَاءِ

“Ya Rabbî!
Beni de, neslimi de namazı devamlı olarak ve
gereğince kılan kullarından eyle!
Duamı, lütfen kabul buyur Ya Rabbi!” (İbrâhîm, 40)
duâmla…

Önsöz

أَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّج۪يمِ

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ

اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَم۪ينَ وَالصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ عَلٰى نَبِيِّنَا مُحَمَّدٍ صَلَّى اللّٰهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمَ وَعَلٰى اٰلِهِ وَأَصْحَابِهِ
وَمَنْ تَبِعَهُمْ بِإِحْسَانٍ إِلٰى يَوْمِ الدّ۪ينِ

İnsanlara bakan yönüyle dua, istemektir. Biz maddî-manevî ihtiyaçlarımızı Rabb’imizden isteriz. İsteğini ağlayarak belirten ve böylece isteğine ulaşan çocuk benzeri, biz insanlar da dertlerimizi ve isteklerimizi bir istek listesi yaparak Yüce Allah’a arz ederiz. Arz ederken de duyulduğumuza ve isteklerimizin yerine getirileceğine inanarak bu işi yaparız.

Dua ederken, çok defa istediğimiz şeyi de, isteme şeklini de bilemeyiz, bilemeyiz de istemede bile bazen Allah’a karşı saygısızlıkta bulunuruz. Mesela, “İstediğimiz şeyler, Allah’ın rızâsına uygun mu?”, “Bizim hem dünyamız, hem de âhiretimiz için hayırlı mı?” vb. hususları düşünmeden isteklerimizin hemen yerine getirilmesini isteriz. Hatta yerine getirilmeyen arzularımızın, reddedildiğini düşünerek de ümitsizliğe düşeriz. İşte bundan dolayı bize isteme/dua etme duygusunu veren Yüce Allah, dualarda ne isteyeceğimizi ve nasıl isteyeceğimizi de öğretmiştir.

Bu yönüyle Kur’ân-ı Kerîm, dua konusu üzerinde ısrarla durur ve yapılacak duaları diğer peygamberlere öğrettiği gibi, Peygamber Efendimiz’e de bizzat öğreterek, meselenin önemini gösterir. Evet Kur’ân-ı Kerîm’de, yüzlerce âyet-i kerime ile, dua konusu üzerinde ısrarla durulduğunu görürüz. Bunun dışında, Efendimiz’den rivâyet edilen, yüzlerce, hatta binlerce hadîs-i şerif’te duanın önemine hem vurgu yapılır, hem de hayatın her ânında yapılması gereken dualar biz Müslümanlara öğretilir. O halde bizler, en iyi şekilde dua etmek, az sözle çok mânâ dile getirmek ve çok şey istemek için bu hususta başta Kur’ân-ı Kerîm’e müracaat etmeliyiz. Çünkü en güzel, en kısa ve en özlü dualar Kur’ân’dadır. Kur’ân’daki duaların bir kısmı peygamberlerin ve sâlih kulların dualarıdır. Ümmet-i Muhammed’in bu ifadelerle dua etmeleri için bunlar Kur’ân’da yer almışlardır. Bunlar âdetâ Yüce Allah’a birer dilekçe örnekleridir. Peygamber Efendimiz ekseriya bunlarla dua ederdi. Bu duaların dışında Peygamberimizin ümmetine öğrettiği yine kısa, özlü bâzı dualar da vardır. Çünkü Peygamber Efendimiz, çeşitli durum ve şartlara göre farklı dualar yapmış ve bunları ashabına öğretmiştir. Sahabe-i kiram da öğrendikleri bu duaları kendilerinden sonraki nesillere öğretip belletmiş ve böylece zamanımıza kadar ulaşmasını sağlamışlardır. Allah onların hepsinden razı olsun. İşte bu iki grup dua, yani Kur’ân’daki dualarla Peygamberimizin duaları, kendileriyle dua edilmeye en lâyık dualardır.

İbadetin özü olan duanın, yeri ve zamanı olmadığı için, bir Müslüman; her yerde ve her zaman dua etmelidir. Sokakta, otomobilde, trende, büroda, okulda, fabrikada, evde, camide, Ka’be’de vs. devamlı dua etmeli ve bunu alışkanlık haline getirmelidir. Fakat duada önemli olan, kulun kendisine düşen vazifeyi yaptıktan sonra Allah’tan istemesidir. Yani dua edip bir şeyler isterken eli kolu bağlı durmamalıdır. Bilakis önce sebeplere mürâcaat etmeli, yapılması gereken şeyleri yapmalı daha sonra da Allah’a dua etmelidir. Zira Allah, tembele değil, canla başla çalışana, ısrarla isteyene verir. Sevgili Peygamberimiz’in (sallallahu aleyhi ve sellem); Cennet’te kendisiyle komşu olmak isteyen kimseye: “Çok secde etmekle (çok namaz kılmakla) bana yardımcı ol.”1 demesinde bunu görebiliriz.

Ayrıca, dua ederken uyanık bir gönül ile dua etmelidir. Yani söylenen her kelime, kalpte yerini bulmalıdır. Sadece kendimizi düşünüp dua etmemeliyiz, başta anne-babamız olmak üzere bütün Müslümanlara, yani Ümmet-i Muhammed’e (sallallahu aleyhi ve sellem) dua etmeliyiz. İnsan, kendi çocuğu suya düştüğü ve boğulmak üzere iken, nasıl heyecan ve üzüntü içinde kalıyorsa, aynen öyle de, dünyanın dört bir tarafında garip, çilekeş ve mazlûm Muhammed ümmeti (sallallahu aleyhi ve sellem) için de öyle dua etmeliyiz. Eğer böyle dua edersek, bu duamız, diğer dualarımızın kabûl edilmesine vesile olacaktır.

اَللّٰهُمَّ ارْحَمْنَا وَ ارْحَمْ اُمَّةَ مُحَمّدٍ

اَللّٰهُمَّ اغْفِرْ لَنَا وَ اغْفِرْ لِاُمَّةَ مُحَمّدٍ

“Allah’ım! Bize ve Ümmet-i Muhammed’e merhamet et.

Allah’ım! Bizim ve Ümmet-i Muhammed’in günahlarını affet.”

***

Bu Çalışmanın Özelliği ve Peygamberimizin (sallallahu aleyhi ve sellem) Dilinden Faziletli Dualar

İslâm Dîni’nde duanın önemine binaen, bu güne kadar onlarca, belki de yüzlerce dua kitabı yazılmıştır. Hepsi birbirinden değerli olan bu dua kitaplarına ilaveten, biz de âcizane bir dua kitabı derlemeye karar verdik. Öncekilerin tekrarı olmasın, yeni farklı bir şey olsun düşüncesiyle, Sevgili Peygamberimizin (sallallahu aleyhi ve sellem) hadislerinde zikredilen ve de fazîletiyle ilgili bizzat Efendimizin açıklamada bulunduğu veya Sahâbe efendilerimizin fazîletini bildirdiği duaları derlemeye gayret ettik. Çalışmamızda, bir duanın fazîletiyle ilgili eğer Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) bir şey söylemişse onu açıklama şeklinde duadan hemen sonra veya öncesinde belirttik. Bazen de duanın başına duanın nasıl ve ne zaman okunacağına dair veya hangi sahâbeye bir tavsiyesi olduğunu belirttik. Duanın fazîletiyle ilgili eğer Efendimizden (sallallahu aleyhi ve sellem) bir rivayet yoksa haliyle kendiliğimizden ‘bu dua şu kadar fazîletlidir.’ diye bir şey yazmadık. Aynı zamanda, Peygamber Efendimizin yüzlerce duası arasında sadece fazîletini beyan ettiği duaları tercih ettiğimiz için, mümkün mertebe diğer duaları bu çalışmamıza almadık. O duaları merak eden okurlarımız, bu konuda yazılan diğer dua kitaplarına, özellikle de M. Fethullah Gülen Hocaefendinin derlemiş olduğu ve “Dua Mecmuası” olarak tercüme edilen “Mecmûatü’l-Ed’ıyyeti’l-Me’sûra”ya bakılabilirler.

Bu çalışmada tertip olarak, Hocaefendinin derlemiş olduğu “Dua Mecmuası”nı esas aldık. Fakat sadece fazîleti bildirilen duaları aldık.

Bazı değerli okuyucularımızın, “fazîletini bildiğimiz duaları daha çok okuyoruz veya onları okumaya ayrı bir önem veriyoruz, keşke diğer duaların da fazîletini bilsek, belki onları da o zaman daha çok okuruz.” demeleri üzerine böyle bir çalışmayı yaptık. Rabbimiz istifade etmeye muvaffak kılsın.

22.06.2011
Prof. Dr. Davut Aydüz
davutayduz@yahoo.com
www.davutayduz.com

1 Müslim, Salât 226.

1. BÖLÜM
DUA VE DUA İLE İLGİLİ
MESELELER

A. Duanın Tarifi ve Mahiyeti

Günümüzde, sadece beş vakit namazın veya belli bir kısım ibadetlerin sonuna sıkıştırılarak küçültülen dua, gerçekte hayatın ve hayat ötesinin en büyük lâzımıdır. Hayatı, duasız düşünmek mümkün değildir. Yaşadığımız hayat, baştan sona kadar duadan ibarettir. Dua, Allah’ın rızâsının şifresi ve cennet yurdunun da anahtarıdır. Yine dua, “kul’dan Rabb’e yükselen kulluk nişanı, alâmeti ve işâreti, Rab’den “kul’a inen rahmet simgesidir. Daha doğrusu o, Allah’la kul arasında olan münasebetin tam odak noktasıdır. Dua, insanı merdiven merdiven Hakk’a yücelten mukaddes bir miraçtır.

Allah’ın rahmet elinin üzerimizde dolaşması, dua sayesindedir. Dua, aynı zamanda gazabın da paratoneridir. Evet, hakkımızda rahmeti ve rızayı kazandıran, gazap ve öfkeyi uzaklaştıran tesirli bir kulluktur dua. Bize bakan yönüyle dua, istemektir. Biz maddî-mânevî ihtiyaçlarımızı Rabbimizden isteriz.

1. Dua Nedir?

Dua; Arapça bir kelime olup, seslenmek, çağırmak, yardıma çağırmak, yardım talep etmek, Allah’a yalvarmak, O’ndan dilekte bulunmak, O’na yakarmak2 demektir.

‘Dua’ sözlükte, küçükten büyüğe, aşağıdan yukarıya, âciz olandan güçlü olana doğru meydana gelen bir istek ve niyazda bulunmadır. Yani dua; Allah ile kul arasında “küçükten büyüğe, aşağıdan yukarıya doğru işleyen bir istek ve yalvarmadır.

Kavram olarak dua, kulun Allah’a sığınma ve yakarışını, Allah’ın yüceliği karşısında kulun güçsüzlüğünü itiraf etmesini, sevgi ve saygı duyguları içerisinde lütfunu, yardımını ve affını dilemesini ifade eder. İnsan; ihtiyacı olan herhangi bir şeyi elde etmeye istekli olmasına rağmen ona ulaşmada âciz, güçsüz ve yetersiz olduğunu, Rabbinin ise duasını işiteceğini ve isterse ihtiyacını gidereceğini bilir. Çünkü insan; fâni, sınırlı, zayıf, arzu ve ihtiyaçlarla kuşatılmış bir varlık olarak yaratılmıştır. Allah ise; yaratıcıdır, gücü sonsuz, nimeti bol, rahmeti geniş ve iyilikleri boldur. “Ey insanlar! Allah’a muhtaç olan sizsiniz. Zengin ve övülmeye lâyık olan ise yalnızca O’dur.” (Fâtır, 35/15) meâlindeki âyetin de işaret ettiği gibi dua; insanın Allah karşısında kendi küçüklüğünün ve çaresizliğinin bilincinde olarak O’ndan bir şeyler istemesidir.

Farklı bir ifadeyle dua, rûhun gıdasıdır, bu gıda rûha ara verilmeden devamlı verilmelidir. Dua, insanın irâdesini kanatlandıran bir büyüdür; duaya devam edenden başkası da onun bu güçlü sırrını anlayamaz. Dua, sebepleri aşarak hem Allah’ın kudretine dayanmayı, hem de insanın zayıflığını ilândır.3

Duada asıl hedef kulun kendi durumunu Allah’a arz etmesi (sunması) olduğuna göre; bu, kul ile Allah arasındaki bir ilişkidir. Bu ilişkide kul, kendini yaratan ve rızık veren Rabb’ine halini arz eder, acizliğini, güçsüzlüğünü dile getirir, hatalarını ve eksikliklerini iletir; bunun karşısında o Yüce Makam’dan yardım, af ve merhamet, güç ve destek ister. Bu durum, kulun Allah’a bir bağlılığı ve bir teslimiyetidir.4

Din bilginleri, duayı ibadetin bir bölümü olarak görmüş ve “Dua, ibadetin en büyüğüdür.” demişlerdir. Nitekim hadiste de Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem): “Dua ibadetin tâ kendisidir.” veya “Dua ibadetin özüdür, iliğidir.”5 buyurmuşlardır. Bu açıdan dua ederken, sanki namaz kılıyor gibi tam bir bağlılık ile kendimizi vererek dua etmeliyiz. Zaten şu âyet de bu duruma işaret etmektedir: “Rabbinize için için yalvararak, başka nazarlardan uzak, gizlice dua edin.” (Araf, 7/55)

Evet dua, ibadetin özü, kulluğun bir parçasıdır. Duası olmayan kimsenin Allah nazarında değeri yoktur. Çünkü âyet-i kerimede, dua etmeye tenezzül etmeyen kâfirlere hitaben, müminlerin onlar gibi olmaması istenerek açıkça şöyle buyurulmaktadır: “De ki: Duanız olmazsa Rabbim size ne diye değer versin ki?” (Furkan, 25/77)

Burada dikkat çekilen husus, dua etmeyenlerin değersizlikleri ve Allah katında onların önemsenecek bir taraflarının olmadığıdır. İster insan olsun ister hayvan, bütün varlıklar, kendilerine has bir dille dua ederler. Ancak hal dili ile dua etmek ve fıtrat diliyle Allah’ı anmak, daha çok hayvanlara ve dilinden anlamadığımız diğer varlıklara aittir. Bildiğimiz ve anladığımız bir dille dua etmek ise sadece insanlara ve cinlere mahsustur.

Bu yüzden özellikle, insan hayatında duanın önemli bir yeri vardır. İnsan bilerek veya bilmeyerek, günün her saatinde, hatta her anında, azaları ve organlarının diliyle dua etmektedir. Bilinçli olarak, kasten yapılan dua ise, bir ibadet olmasının yanı sıra birtakım rahatsızlıklardan da kurtulmaya vesile olmaktadır.

Duada esas olan, kulun Allah’a muhtaç olduğunu, O’ndan başka çaresi olmadığını bilmesidir. Zaten en çok kabul edilmeye yakın olan da bu tür dualardır. Yani çok zor bir durumda, adeta denizin ortasında kalmış da her şeyin bittiği anda Allah’a yalvarıyor gibi yalvarmak duaların en makbulüdür.

Başka bir ifadeyle dua; “Kulun, içinde bulunduğu şartların tesiriyle bir şey için veya Allah için Allah’a yönelmesidir.” İnsan içinde bulunduğu zor ve sıkıntılı durumlardan kurtulmak, kötü durumlarla karşılaşmamak için Allah’ı hatırlar, âciz ve güçsüz olduğunu ve kusurlarını samimiyetle itiraf ederek O’ndan yardım ister. Kötü durumdan kurtulma isteği, onu işlediği günah ve kusurlar sebebiyle pişmanlık duymaya ve kalbini temizlemeye, Allah’ı övüp yüceltmeye, af dilemeye sevk eder. Bazen sıkıntıdan kurtulduğu, nimet ve rahata kavuştuğu için memnuniyetini dile getirir. Dua bazen tabiattaki denge ve güzelliği derinden gören, tam bir mükemmellik, güzellik ve gerçekliği sezen kişinin içinde meydana gelen hayranlık duygularının ifadesi olur.

2. Duanın Mahiyeti Nedir?

Dua müminler için bir ibadettir. Allah’ı Rab bilip O’nun önünde secdeye kapananlar, ihtiyaçlarını Allah’a bildirirler ve O’ndan yardım dilerler. Nitekim Fatiha Sûresi’nde sürekli “Yalnız Sana ibadet eder, yalnız senden medet umarız.” derler.

Dua etmeyi önemsemeyenler, ibadeti önemsemeyenlerdir. Bu gibi kimseler, kibirli kişilerdir. Ancak kibirliler, yani kendilerini üstün makamda görenler, Allah’tan bir şey istemeye tenezzül etmezler. Böyle bir anlayış şüphesiz ki sapıklığın ve azgınlığın ta kendisidir.

Esasen insan güçsüz olduğu için başkasının yardımına muhtaçtır. Sıkıştığı zaman birilerinden yardım ister. Ancak insanın öyle ihtiyaçları olur ki, başkalarının onu karşılaması mümkün değildir. İşte böyle bir noktada Allah’a inanmayan inkârcılar ve O’na ortak koşan müşrikler bile ortak koştukları tanrılarını bir tarafa atar ve âlemlerin Rabbi olan Allah’tan yardım isterler:

“İnsan bir sıkıntıya mâruz kalınca gerek yan yatarken, gerek otururken veya ayakta iken, Bize yalvarıp yakarır. Fakat Biz sıkıntısını giderdik mi, sanki uğradığı dertten dolayı Bize yalvaran kendisi değilmiş gibi eski haline geçip gider. İşte (hayat sermayelerini boşuna harcayıp) haddini aşanlara, yaptıkları işler, kendilerine böyle süslenmiş, hoşlarına gitmiştir.” (Yunus, 10/12)

İlk insandan günümüze kadar bütün insanların hayatında ibadet ve dua gündemdedir. Her insan hak veya batıl mutlaka bir dine inanır. Allah’a inananlar Allah’ın, Allah’ı unutanlar ise ilâh diye inandığı bir şeyin önünde ibadet eder, ona sığınır, ondan yardım ister, ya da ondan korkar. Dua etmek de bu tapınmanın bir parçasıdır. İster Müslüman olsun, ister gayrimüslim olsun; kimileri rahata kavuşunca, kendini güçlü hissedince dua etmekten kaçınır. Bu gibilerin hayatında duanın yer almaması işin aslını değiştirmez. Onlar da dara düşünce sığınılacak ve yardım istenecek bir kucak ararlar.

3. Duanın Hakikati Nedir?

Duanın hakikati, kulun Rabbinden yardım dilemesidir. İstenilen varlık, her zaman isteyenden üstündür. Kul, isteyen makamında olduğu için âcizliğini, fakirliğini ve perişanlığını Allah’a arz etmeli ve dua ederken bu makamda olduğunu unutmamalıdır. Muhtaç olduğunu sevgi ve saygıyla Allah’a sunmalıdır.

İnsan, yeryüzünde sürdürdüğü hayatında hangi konumda olursa olsun, -zengin-fakir; yüksek makamların sahibi-makamsız, çevresi geniş veya kimsesiz- her an duaya muhtaç bir varlıktır. Bu, her yönümüzle sınırlı ve zayıf bir yaratık olmamızın sonucudur. Bütün insanlar, duaya aynı oranda muhtaçtır. Ama herkes için duaların ve isteklerin mâhiyeti farklı olabilir. Biz, fakir kimselerin zenginlerden daha çok duaya muhtaç olduklarını zannedebiliriz. Aynı şekilde çevresi kalabalık, adamları çok olan kimselerin, yalnız insanlardan daha az duaya ihtiyaç duyabileceklerini de sanabiliriz. Eğer biz böyle düşünüyorsak, duayı anlamış sayılmayız.

Mesela; fakir bir insan düşünün. Ellerini açmış, Allah’ın “Rezzâk-Bol bol rızık veren” ismini anarak rızkının genişletilmesini istiyor. Bu noktada zengin insanın dua etmesine gerek yok diyebiliriz. Halbuki bu noktada, zengin insan da ellerini açıp, “Ya Rabbi, beni, zenginliğinden dolayı Sana isyân eden ve sonra da helâk olan Kârûn gibi şımartma. Bana vermiş olduğun nimetlerin şükrünü edâ etmeyi bana nasip eyle.” diye dua etmelidir. Görüldüğü gibi, her iki insan da duaya muhtaçtır. Hatta bize duaya daha az ihtiyacı var gibi gözüken zenginlerin, belki de fakirlerden daha çok ihtiyacı vardır. Çünkü varlıkla imtihan edilmek, yoklukla sınanmaktan daha zor ve tehlikelidir. Çünkü; “Hayır! Rabbinin bunca nimetlerine rağmen kâfir insan kendisini ihtiyaçsız zannetti diye azar.” (Alak, 96/6-7)

“Ey insanlar! Siz hepiniz Allah’a muhtaçsınız. Hiçbir şeye ihtiyacı olmayan, her türlü övgülere ve hamdlere lâyık olan ise ancak Allah’tır.” (Fâtır, 35/15) âyetleri, herkesin Allah’a muhtaç olduğunu ve zengin insanların da azmaması için duaya ihtiyaçlarının olduğunu gösteriyor.

Resûlullah Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Yüce Allah buyurdu ki: ‘Ey kullarım! Hepiniz açsınız; ancak Benim yedirdiklerim hâriç, onlar toktur. O halde sizi yedirmemi isteyin ki, yedireyim. Ey kullarım! Benim giydirdiklerim dışında hepiniz çıplaksınız; o halde sizi giydirmemi isteyin ki, giydireyim. Ey kullarım! Sizin öncekileriniz ve sonrakileriniz, cinleriniz ve insanlarınız, yüksek bir yerde toplansalar da hepsi Benden (ayrı ayrı şeyler) isteseler, Ben onlardan her birine isteğini versem; bu, Benim yanımdaki hazinelerden ancak denize daldırılan bir iğnenin (sudan) eksilttiği kadar eksiltebilir.”6

Demek ki insan ne kadar güçlü ve zengin olursa olsun, Allah karşısında kendini yoksul görmeli. Zaten insan, kendini yoksul görmezse Allah’tan istemenin bir anlamı olmaz.

İnsan Allah’ın karşısında devamlı surette şu duyguları hissetmeli: “Ya Rabbi, beni Sen var ettin. Varlığımı Senin sayende sürdürüyorum. Sen bana her şey veriyorsun. Verdiklerinin ve iyiliklerinin sayısı, bilemeyeceğim kadar çok. Ama bunların karşısında ben Sana yeterince kulluk yapamıyorum. Ben çok günahkâr ve isyankâr bir kulunum. Aslında yanına varmaya da utanıyorum. Yanına gelecek yüzüm yok. Fakat Senden başka gidecek bir yerim de yok. Kapına geldim, beni eli boş geri çevirme ve beni bağışla...”

4. Duanın Hedefi Nedir?

İslâm’a göre duanın ibadet olarak apayrı bir yeri vardır. İslâm’a göre dua, bir psikolojik rahatlama aracı değildir. Hele hele bazılarının zannettiği gibi işleri, görünmeyen bir ilâh’a havale etmek hiç değildir. Dua, bir korkunun, bir endişenin, bir ürpertinin sonucunda bir sığınma, o ürpertiden kurtuluş arzusu da sayılamaz. Eski dinlerde olduğu gibi kızgınlığından ve kötülüğünden kurtulmak üzere ilâhlara el açmak da değildir.

Dua bir iman, bir aksiyon, bir çaba ve uyanıştır. Allah’ı ve O’na ait hakimiyeti, ilâhlığı tanıma, itiraf etmedir. Hayatın gayesini idrak etme, yaşayışı programa koyma, ilerisi için hazırlık yapma, din için çalışmaya azmetme, toparlanma ve eksikliklerini gidermedir.

Dua, Allah’tan sürekli bir istemedir. Bu isteme mümin için inanç, Müslüman olmanın bir işareti, bir hayat hedefidir. O, Allah’ın bitmez-tükenmez hazinelerini, iyi bir mümin olma uğruna ister, onların yeryüzüne inmesini niyaz eder.

Duanın ana hedefi insanın Allah’a halini arz etmesi ve O’na niyazda bulunması olduğuna göre dua kul ile Allah arasında bir diyalog anlamı taşır. Bunun gerçekleşmesi için önce Allah insanı kendi varlığından haberdar etmiş, insan da varlığını benimsediği bu yüce kudret karşısında duyduğu saygı ve ümit hisleri sebebiyle kendisinden daha üstün olanla irtibat ihtiyacını duymuştur. Dua böyle bir irtibat neticesinde insanın bir taraftan kendi ihtiyaç ve eksiklerinin telâfisini, diğer taraftan daha mükemmele ulaşmasını hedefleyen bir diyalog vasıtasıdır. Bir başka söyleyişle dua sınırlı, sonlu ve âciz olan varlığın sınırsız ve sonsuz kudret sahibi ile kurduğu bir köprüdür. Bu sebeple insan, tarihin hiçbir döneminde duadan uzak kalmamıştır.

Müslüman’ın duasında kısaca dört önemli gaye olabilir:

1- Günahlarının affını isteme:

Mümin, elinden geldiği kadar günahlardan kaçınır. Ancak yine de hatalı olduğunu düşünerek sürekli affını ister, çaresizliğinden dolayı Allah’tan merhamet talebinde bulunur.

2- Ümit ve arzu:

Mümin, hakkıyla ibadet edebilme hidâyette olabilme ve Allah’ın yardımına ulaşabilme arzusunda olur.

3- Allah’tan yardım, lütuf, rahmet, başarı isteklerinde bulunur:

Bütün bu istekleri de gerekli çabayı gösterdikten sonra ortaya koyar.

4- Kaza, belâ, musîbet ve hastalıklardan korunmayı ister:

Mümin, emirleri yerine getirir, yasaklardan kaçar, kulluğunu en samimi bir şekilde yapmaya çalışır. Sonra da yukarıda sayılan şeyleri Rabbinden ister. Günahlarının affedilmesini, cezadan ve gazaptan kurtulmayı, Allah’ın rızasını kazanmayı arzu eder.

5. Dua, Allah’ın Emri midir?

İnsan, karanlık gecelerde, aydınlık gündüzlerde, yazda-kışta, dağda-ovada, köyde-şehirde, her nerede ve ne zaman olursa olsun daima kendisiyle beraber olan âlemlerin Rabb’ine muhtaçtır. Bundan dolayı mümin, yalvarılacak ve kendisine sığınılacak olarak yalnız Allah’ı bilir, O’nu tanır ve O’ndan başkasına boyun eğmeyi O’na vefasızlık sayar. O bilir ki,

– “Rabbinize için için yalvararak, başka nazarlardan uzak, gizlice dua edin. Gerçekten O, haddi aşanları hiç sevmez. Düzeltilmiş olan ülkeyi ifsat etmeyin, karıştırıp bozmayın. Hem endişe, hem de ümit ile O’na yalvarın. Muhakkak ki Allah’ın rahmeti iyi kimselere yakındır.” (A’raf, 7/55-56)

– “En güzel isimler Allah’ındır. O halde O’na onlarla (o güzel isimlerle) dua edin.” (A’raf, 7/180)

– “Kafirlerin hoşuna gitmese de siz, dini yalnız Allah’a halis kılarak O’na yalvarın.” (Mümin, 40/14)

– “... Bana dua edin, size icabet edeyim (duanıza cevap vereyim).” (Mümin, 40/60) buyurarak kendisine dua edilmesini emreden Allah (celle celâluhû), kapısına gelip kulluğunu ilan eden ve kendisine el açıp yalvaranları huzurundan boş çevirmeyecektir.

6. Dua İbadet midir?

Duanın özü, kişinin kendisini Allah’ın karşısında âcizlik içerisinde hissedip O’na yönelmesi ve isteklerini O’na arz etmesidir. Zaten ibâdet, bir varlığa boyun eğmek, O’nun karşısında küçülmek, O’na itaat etmek manalarını içerir. Kısacası dua ile ibâdet mana olarak aynı şeyleri ifade etmektedir.

Biz her ne kadar dua ile ibâdeti birbirinden ayrı iki olaymış gibi görüyorsak da aslında bu ikisi özde aynı şeydir. İbâdet olarak bildiğimiz namaz, oruç, zekât, hac gibi Allah’ın emirleri aslında duanın harekete dönüşmüş şeklidir. Bilindiği gibi Kur’ân’da da geçen şekliyle Arapça’da namazın adı salât’tır. Fakat bu salât kelimesinin aynı zamanda dua manasına gelmesi çok önemlidir ve bu bir tesadüf değildir. Salât kelimesinin hem namaz, hem dua manasına gelmesini şöyle izah etmek mümkündür:

Namaz, bütün ibâdetleri bünyesinde toplayan ve insanla Allah arasındaki ilişkiyi en net ve sık bir şekilde (günde en az beş defa) sağlayan ibâdettir. Zaten dua da Allah ile kul arasındaki bir diyalog idi. Yani her ikisi de kulu Allah‘a bağlaması yönüyle aynı kapıya çıkıyor. Rasûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) bu konuda şöyle buyuruyor: “Dua ibadetin ta kendisidir.”7 Çünkü dua ile kişi ihtiyacını temin etmede âcizliğini idrak etmiş, bunu ancak her şeye kâdir olan Rabbinin temin edeceğinin şuuruna ermiş ve bu sebeple O‘na sığınmış olmaktadır. Esasen ibâdet de bundan başka bir şey değildir. Yine Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem), “Dua ibadetin özü (iliği) dür.”8 buyurmak suretiyle dua ile ibâdetin özde aynı şey olduklarına dikkat çekmiştir. Biz bu özü kulluk olarak ifade edebiliriz. Bu aynı zamanda insanın yaratılış gayesi olmaktadır: “Ben cinleri ve insanları sırf Beni tanıyıp yalnız Bana ibadet etsinler diye yarattım.” (Zâriyât, 51/56)

7. Duanın Önemi Nedir?

Her konuda Rabbine muhtaç, âciz ve güçsüz olan kula düşen görev, güçsüzlüğünü bilerek Rabbine dua etmesidir. Müminlerin Allah’a dua etmelerini emreden bizzat Rabbimizdir. Kur’ân şöyle diyor: “Rabbiniz buyurdu ki: “Bana dua edin ki size karşılık vereyim. Zira Bana ibadet, yani dua etmeyi kibirlerine yediremeyenler, aşağılanmış ve rezil olarak cehenneme gireceklerdir.” (Mümin, 40/60)

Kur’ân dua ile başlayıp, dua ile son bulur. Fâtiha Sûresi kısa ve özet bir duadır. İnsan-Allah ilişkisinin bütün boyutları bu kısa sûrede özetlenmiştir. Bu yüzden Fâtiha Sûresi, namaz ibadetinin temel gereklerinden biri olarak her rekatta okunduğu gibi, namaz dışında da en çok okunan dua olmuştur. Fâtiha Sûresi’nin fazîletiyle ilgili Peygamber Efendimiz’in birçok hadisi vardır. Aynı şekilde Kur’ân’ın son iki sûresi de birer dua olup, namazlarda ve namaz dışında okunması Sevgili Peygamberimiz tarafından tavsiye edilmiştir.

Bazı insanlar kendilerinin Allah’a muhtaç olmadıklarını düşünürler. Onlar, kendilerini güçlü sanan kibirli kimselerdir. Böyle kimseler Allah’a dua etmeyi lüzumsuz sayarlar, buna ihtiyaçları olmadığını sanırlar. Âyette, dua ile ibadet kavramlarının beraber anılması da önemlidir. Buna göre dua, ibadetin bir parçasıdır ve birbirlerini bütünler. Rabb’imiz, kullarına yakın olduğunu, dua edenlerin dualarına karşılık vereceğini, insanların O’nun çağrısına uymaları gerektiğini haber veriyor.9

Allah, kendisine ibadet ve dua eden kullarına yakındır. Bu yakınlık elbette mecazi olup, Allah’ın kulun ibadet ve duasına önem verdiğini, bunları boşa çıkarmayacağını, dua ve ibadette bulunan kulun derecesinin yüksekliğini ifade eder. Allah (celle celâluhû), dua eden, kendisinden isteyen, kendisine başvuran, âcizliğini, yetmezliğini idrak eden, bağışlanma dileyen kulunu sevmektedir. Çünkü dua etmek, bir anlamda Rabbe itaat ve boyun eğmek, O’nun yüceliğine iman etmek, O’nun her şeye gücünün yettiğini itiraf etmektir. Kulun bu şekilde davranması iman ve teslimiyettir. Dua etmeyen kulların Allah katında bir değeri yoktur: “De ki: “Duanız olmazsa Rabbim size ne diye değer versin ki?” (Furkan, 25/77)

Bir insanın Allah’a iman ettiğini gösteren önemli alâmetlerden bir tanesi de duadır. Dua eden insan, kendisinin âciz ve zayıf bir kul olduğunu, istediklerini kendi başına yerine getiremeyeceğini ve bunları ancak kendisine Allah’ın verebileceğini kabul etmiş olur. Dua, Allah’a kul olmanın en saf, en temiz, en samimi ifadelerindendir. Kur’ân’da da müminlerin temel vasıflarından birinin “sabah akşam sabrederek Allah’a dua etmek” olduğu şöyle haber verilir: “Rablerine, sırf O’nun rızasını ve cemaline kavuşmayı umdukları için, sabah akşam yalvaranlarla beraber, sıkıntılara karşı candan sabret.” (Kehf, 18/28)

Duanın önemine ve ibadet olarak faziletine dair birçok âyet ve hadis vardır. Bu âyet ve hadislerde dua etmenin önemi, ne zaman, nasıl ve hangi yöntemlerle dua edileceği, kimlerin duasının kabul olunacağı, hangi kelimelerle dua etmenin daha iyi olacağı, duanın kulun hayatına getireceği şuuru, rahatlığı dua ile Allah’ın yapacağı bağışları görebiliriz.

8. Allah’tan Başkasına Dua Edilir mi?

Yüce Allah, mümin kullarına namaz kılmayı emrederek en az günde 40 defa Fâtiha sûresini okutmak suretiyle, “Ancak Sana kulluk eder ve ancak Senden yardım dileriz.” (Fâtiha, 1/5) âyetini tekrar ettiriyor. Bu âyetin önemi, kulluğun sadece Allah’a yapılmasını ve yardımın sadece Allah’tan talep edilmesini istemesinden ve emretmesinden kaynaklanmaktadır. Yardımın sadece Allah’tan olabileceğine dair birçok âyet ve hadîs vardır:

Kur’ân-ı Kerîm’de müşriklerin bile darda kaldıkları anlarda dini sadece Allah’a has kılarak, bütün şirk koştukları şeyleri unutarak sadece o an Allah’a yalvardıkları zikrediliyor: “İnsanlar bir derde düşünce başka her şeyi unutarak yalnız Rab’lerine gönülden yalvarırlar; sonra Allah onlara katından bir rahmet ve bolluk tattırınca, bir de bakarsın ki onlardan bir kısmı Rab’lerine eş, ortak koşuyor ve böylece Allah’ın nimetlerine nankörlük ediyorlar.” (Rûm, 30/33-34)

Bu âyetlerde de belirtildiği gibi, insanın darda kaldığında o an her şeyi unutarak sadece Allah’a yalvarması fıtratın kanunu olup, yardımın sadece Allah’tan olduğu ve Allah’tan isteneceğini gösteren mûcizevî fıtrî delillerden biridir. Âyetlerde Allah, insanları kurtardıktan sonra onların şirk koşmaya başladıklarını ifade ediyor. Tabii bu nankörlük (küfür)dür. Çünkü gerçekte insanları kurtaran Allah olduğu halde onlar kurtulduktan sonra bunu Allah’tan başkasına bağlıyorlar. Mesela, “o anda filan olmasaydı ben şimdi hayatta değildim” diyerek Allah’ı unutuyorlar.

İbn Abbas (radıyallahu anh) der ki, bir gün Resûlullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) devesinin arkasına binmiştim. Buyurdu ki; “Evlât, sana birkaç söz öğreteyim: Allah’ı (yani emir ve yasaklarını) gözet ki, Allah da seni gözetsin. Allah’ı gözet ki O’nu yanında bulasın. (Bir şey) istediğin vakit Allah’tan iste, yardım dilediğin vakit Allah’tan dile. Şunu bil ki, bütün yaratıklar elbirliğiyle sana bir fayda vermek isteseler, Allah’ın sana yazdığından fazla bir şey yapamazlar. Aynı şekilde tüm yaratıklar elbirliğiyle sana bir zarar vermek isteseler, Allah’ın sana takdir ettiği zarardan fazlasını yapamazlar. Kalemler (işleri sona erip) kaldırılmış, sayfalar da (üzerlerindeki yazılar tamam olup) kurumuştur.”10

O halde dua sadece Allah’a yapılmalı, araya başka biri aracı sokulmamalıdır. Kullardan istenecek yardım, onların güçleri dahilinde olan bir şey olmalıdır. Güçlerinin yetmediği bir şey onlardan istenemez. Hatta kulların güçlerinin dahilinde olan bir şeyin yapılmasını kendilerinden istediğimiz zaman bile asıl sebebin Allah olduğunu, O’nun dilemesi olmadan o şeyin gerçekleşmesinin mümkün olmadığını bilmek gerekir.

Allah insana şahdamarından daha yakındır ve O’nun insana merhameti, bir annenin çocuğuna merhametinden çok fazladır. Bir âyette şöyle buyurur: “Kullarım sana beni sorunca, haber ver ki, ben şüphesiz onlara yakınım. Bana dua edenin duasını kabul ederim.” (Bakara, 2/186)

Halkın, Telli Baba, Somuncu Baba, filân baba, falan şeyhin kabrinde kuyruğa girerek onlardan yardım dilemesi şirkten başka bir şey değildir. Aynı zamanda böyle bir hareket bid’attir, yani dinimizde olmayan bir şeyi sonradan uydurup dindenmiş gibi göstermedir. Hakîkaten Allah’a inanmış kimseler ölüye yalvarmaz, onlardan birtakım ihtiyaçların karşılanmasını istemez. Duada istenene kavuşma ve korkulandan kurtulma isteği vardır. Bu da ancak Allah‘tan istenir.

9. Dua Etme İhtiyacı İnsanda Yaratılıştan mıdır?

Dua, insanda yaratılıştan vardır. Bu sebepledir ki, bütün dinlerde mevcuttur. Üstün bir varlığa inanan her insan şu veya bu şekilde dua eder. İnsanlar hayatları boyunca, üstesinden gelemeyecekleri birçok şeylerle karşılaşmakta, keder, sıkıntı, âcizlik, çâresizlik ve ümitsizliklere maruz kalmaktadırlar. Yüce Allah şöyle buyurur: “İnsan bir sıkıntıya mâruz kalınca gerek yan yatarken, gerek otururken veya ayakta iken, Bize yalvarıp yakarır. Fakat Biz sıkıntısını giderdik mi, sanki uğradığı dertten dolayı Bize yalvaran kendisi değilmiş gibi eski haline geçip gider. İşte (hayat sermayelerini boşuna harcayıp) haddini aşanlara, yaptıkları işler, kendilerine böyle süslenmiş, hoşlarına gitmiştir.” (Yunus, 10/12) Bu âyetten de anlaşıldığı gibi dua, insanda fıtrîdir ve özellikle sıkıntılı anlarda Allah’a dua etmek, sadece samimî olarak Allah’a inananlara has bir durum değildir. Allah’a ortak koşanlar da bu gibi durumlarda Allah’a yönelir ve O’na dua ederler. Çünkü insan, yaratılışı itibariyle inanma ve dua etme ihtiyacı hisseder. Bu durum, tabiatında yüzmek olan ördek yavrusunun daha dünyaya gelir gelmez su araması gibidir. Fakat nasıl ki temiz, güzel suları bulamayan pek çok ördek, çamurlu su birikintilerinde kendilerini oyalar. Öyle de, Allah’ı bilmek, O’na dua etmek fıtratında yaratılan insan, Yaratıcısını bulamayınca bu ihtiyacını başka şeylerle tatmine çalışır. Ya Mekke müşrikleri gibi putlara, ya Hz. İbrahim’in kavmi gibi gök cisimlerine tapar, onlardan yardım bekler. Veya günümüzde bir kısım ateistlerin, yani Allah’a inanmayanların yaptığı gibi tabiatı ilahlaştırır, Allah’ın sanatını putlaştırırlar.

Allah yerine başka şeylere tapan ve onlardan yardım umanlar hakkında âyette şöyle denilir: “Hak dua, ancak Allah’a yapılandır. O’ndan başka dua ettikleri şeyler, onların isteklerini hiçbir şeyle karşılayamazlar. Onların hâli, kuyu başında durup, ağzına su gelsin diye suya doğru iki avucunu açan kimse gibidir. Halbuki o su, onun ağzına gelecek değildir. Kafirlerin duası boşa gitmiştir.” (Ra’d, 13/14)

Putu, heykeli ve benzeri şeyleri ilâh kabul edip, onlara dua edip onlardan yardım beklemek, gerçekten aklın alacağı bir şey değildir. Kur’ân âyetlerinde onların böyle sapık hareketlerine sıkça yer verilir. Mesela, Hz. İbrahim (aleyhisselâm) kavmine sorar: “Taptığınız şeyler, siz dua ettiğinizde sizi işitirler mi? Size fayda veya zararları olur mu?” Onlar şöyle cevap verir: “Hayır, ama biz babalarımızı böyle yapar bulduk.” (Şuara, 26/72-73) Dikkat edilirse, gittikleri yol körü körüne taklittir.

Konumuza temas eden bazı âyetlerin meâlleri şöyledir: “O müşriklerin Allah’tan başka ibadet edip yalvardıkları sahte tanrılar ise, hiçbir şey yaratamazlar. Zaten kendileri yaratılmaktadırlar. Hep ölüdürler, diri değildirler...” (Nahl, 16/20)

“De ki; Bana haber verin bakalım! Allah bana bir zarar vermek isterse, Allah’ı bırakıp taptıklarınız O’nun verdiği zararı giderebilir mi? Yahut, Allah bana bir rahmet dilerse, onlar O’nun rahmetini önleyebilirler mi? De ki: Allah bana yeter.” (Zümer, 39/38)

Evet, insan kendi vicdanına müracaat ettiğinde, vicdanının daima Allah’a yöneldiğini görecektir. Bilhassa, “Allah’ın bir sanat galerisi” hükmündeki tabiatta dolaşıp, uzaydaki haşmeti, dağlardaki heybeti, çiçeklerdeki rahmeti gördükçe şöyle demekten kendini alamayacaktır: “Ey bu yerlerin Hâkimi! Senin bahtına düştüm. Sana sığınıyorum. Sana hizmetkârım ve Seni arıyorum.”11 Böylece şu koca dünya hanında yalnızlıktan, kimsesizlikten, başıboşluktan kurtulacak, hayatın mânâsını ve tadını bulacaktır.

10. Her Zaman mı Dua Etmeli?

İnsan kendini müstağnî görmeye, yani kendini kendine yeterli görmeye başladığı zaman, Allah’tan uzaklaşmaya başlamış demektir. Çünkü dua insanın kendi kendine yetmediğinin göstergesidir.

Sosyal hayatımızda emir, tavsiye ve ricalarını pek yerine getirmediğimiz, bu konuda önem vermediğimiz bir kimseye günün birinde işimiz düşse, kendisine gidip işimizi halletmesini rica etsek, o bize şöyle demez mi? “Hangi yüzle geldin? Sen benim dediklerimi yerine getirdin mi ki, ben de seninkileri yerine getireyim?“

“Ey İman edenler! Eğer siz Allah’a (yani O’nun dinine) yardım ederseniz, Allah da size yardım eder. Ayaklarınızı sâbit tutar, kaydırmaz.” (Muhammed, 47/7) Allah’a yardım etmek, O’nun dinine hizmet etmek ve isteklerini yerine getirmektir. Biz Allah’ın dinini yaşar ve hayatımızı O’na göre tanzim edersek, İslâm yolunda çalışırsak Allah da bizi gözetir. Allah’ın helâllerini helâl, haramlarını da haram kabul etmez ve hayatımızı rast gele sürdürürsek, dualarımızı hangi yüzle yapacağız? Bu, hiç samimiyetle bağdaşır mı?

Dünya hayatında, günü geldiği halde borcumuzu ödemediğimiz bir şahsın kapısının önünden geçmeyiz. Hatta onun evine, dükkânına yakın yerlerde dahi dolaşmayız, kaçınırız, belki karşımıza çıkar diye. Kulluk borcumuzu ödemediğimiz ve isteklerini yerine getirmediğimiz bir zâtın mülkünde dolaşırken de benzer duygular içinde mahcûbiyet duymalı ve dua edip bazı isteklerde bulunmak için O’nunla aramızı devamlı sıcak tutmalıyız.

Yine çoğu zaman yaptığımız gibi, sadece sıkışık anlarımızda ve çaresiz kaldığımızda el açıp ‘Ya Rabbi!...’ diyoruz. Diğer zamanlarda Allah’a ihtiyacımız yok zannediyoruz. Halbuki insanın Allah’a muhtaç olmadığı bir saniyesi bile yoktur. Nedense insan sanki sadece darda kaldığı anlarda Allah’a muhtaç olduğunu zannederek dua eder. Oysa o her an muhtaç olduğunun şuurunda olmalıdır. İşte bu noktada şuuru yakalamış olmak, hayatın rahat zamanlarında da dua etmeyi gerekli kılar. Zaten duanın aynı zamanda bir ibadet ve kulluk olduğunu söylemiştik. Kulluk ise süreklidir. O halde dua da sadece dar zamanlarda yapılmamalıdır. “Sana ölüm gelinceye kadar Rabbine kulluk et.” (Hicr, 15/99) Rahat olduğumuz zamanlarda yapacağımız dualar darda kaldığımız zaman yapacağımız duaların kabul edilmesini kolaylaştırır. Bir hadîs-i şerifte şöyle buyurulur: “Kim zor ve sıkıntılı zamanlarında dualarının kabul edilmesini istiyorsa, rahat zamanlarında çok dua yapsın.”12

Sosyal hayatımızda normal zamanlarda hiç arayıp sormadığımız bir dostumuza işimiz düşse ve yanına gidip halini hatırını sorduktan sonra niçin geldiğimizi söylesek, o bize, “İşin düştü de geldin, şayet işin olmasaydı gelip sormayacaktın.” demez mi? Biz sıkışmadıkça Allah’a el açıp dua etmesek veya Allah’ı hatırlamasak Allah bize aynı şeyleri söylemez mi? Kulum, işin düştüğü için beni hatırlıyorsun değil mi? Yoksa hiç hatırlamayacaktın.

Evet, biz bu şekildeki çelişkilerimizin ve nankörlüklerimizin farkına varır ve hayatımızdan gidermeye çalışırsak Allah ile ilişkilerimiz daha sağlıklı olur. Dua etmeye yüzümüz olur ve Rabbimiz karşısında iki yüzlü olmaktan kurtulmuş oluruz. Gerçi Rabbimiz sırf merhamet ve şefkatinden dolayı bizi böyle de kabul ediyor. Böyle yaparsanız dua etmeyin demiyor. Ama böyle davranmak Rabbimize yakıştığı halde -çünkü O en büyüktür ve affetmek büyüğün şânındandır- iki yüzlü ve nankör davranmak bize hiç yakışmıyor.

11. Beddua Ne Demektir?

Beddua, bir sebepten dolayı herhangi bir kimse hakkında kötü istek ve temennîde bulunmak demektir. Farsça fena, çirkin, kötü, yaramaz anlamında olan “bed” kelimesiyle, Arapça “dua” kelimelerinden meydana gelmiş bir tamlamadır. İnsanın, kendisi veya başkaları aleyhinde “Allah kahretsin, Allah belâsını versin” gibi ifadelerle yaptığı dualara denir.

İslâm dini, Müslümanların kendileri ve diğer Müslümanlar aleyhinde beddua etmelerini yasaklamıştır. Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem): “Kendi aleyhinize, evlâtlarınızın ve mallarınızın aleyhine sakın beddua etmeyiniz ki; duaların kabul olacağı bir saate rastlarsınız da bedduanız kabul edilir.”13 buyurmuştur.

İnsan, bilerek veya bilmeyerek bazen kötülüğü ister. Âyette bu duruma şöyle dikkat çekilir: “İnsan, hayra dua eder gibi şerre dua eder. Doğrusu insan pek acelecidir.” (İsrâ, 17/11) Aceleci bir tabiata sahip olan insanoğlu, kızdığında kendisi, ailesi, çocuğu, malı hakkında hayrı ister gibi şerri de ister. Meselâ, belâ ve musibetler karşısında daraldığında “Allah’ım, canımı al” der. Bir anne çocuğuna kızdığında “Allah belanı versin” der. Halbuki “Allah hayrını versin”, dese hem öfkesini alacak, hem de bedduadan kurtulacaktır.

Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) beddua etmekten kaçınırdı. Kendisinin lânet eden değil, aksine rahmet peygamberi olduğunu söylerdi. Mekke döneminde İslâm’ı tebliğ etmek üzere Tâif’e gittiğinde, orada kötü bir davranışla karşı karşıya kalmış; dönüşte taş yağmuruna tutulmuş, mübarek ayakları kanlar içerisinde kalmıştı. O sırada Allah tarafından kendisine “onlar aleyhinde yapacağı bedduanın kabul edileceği, dilerse onları helâk edeceği” bildirilmiş, fakat Peygamber Efendimiz “Hayır, belki bunların nesillerinden sana ibadet edecek çocuklar doğar, yâ Rabbi” demişti. Uhud’da dişini kıran, yüzünü yaralayan düşmanları için: “Allah’ım! Kavmimi hidayete erdir, çünkü onlar beni tanımıyor ve ne yaptıklarını bilmiyorlar”14 diye dua etmiştir. Bütün çalışmalara rağmen İslâmiyeti kabul etmeyen Devs kabilesine beddua etmesi istenince: “Yâ Rabbi! Devs kabilesine hidayet eyle de onları bizim saflarımıza kat” diye dua etmişti.15

Bununla beraber, Peygamber Efendimiz’in (sallallahu aleyhi ve sellem) zaman zaman Allah düşmanlarına beddua ettiği de olmuştur. Bi’r-i Maûne’de yetmiş İslâm davetçisini şehît eden Kilab kabîlesine Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) bir ay süre ile beddua ve lânet etmişti. Kâbe’de namaz kılarken kendisiyle alay eden müşriklere de beddua etmiş, Bedir muharebesinde yere serildiklerini gözleriyle görmüştü.16

Bütün bunlardan sonra diyebiliriz ki Müslüman, günahkâr da olsalar, Müslümanlara beddua etmekten sakınmalı, fakat gerektiğinde açıkça din düşmanlığı yapanlara beddua ve lânet etmeyi dini bir görev bilmelidir.

12. Müslüman’ın Dünyasında Bedduanın Yeri Nedir?

Müslüman’ın temel düşünce yapısı ve karakteri itibarıyla, onun dünyasında lânet okumaya ve bedduaya yer yoktur. Onun için bir Müslüman, Allah’ı bilmeyenlere beddua etmez, bilakis öncelikle Allah’ın onları da hidayete erdirmesini ister. Çünkü, insanın iyiliğine yapılan dua, kabul görmesi açısından bedduadan daha üstündür. Eğer yapılan zulüm, hakaret ve alay etmeler, Müslüman’ın bizzat kendisine yapılıyorsa, şahsî olduğundan dolayı elden geldiğince affedici olmak icap eder. Ama özellikle Müslümanlara düşmanlığı meslek edinenlere karşı, onların iman etme gibi bir istekleri de yoksa, Allah’ın onlara hadlerini bildirmesini ve Müslümanları onların şerrinden korumasını isteyebilir. Çünkü müminlere kötülük düşünüp kötülük yapanların niyetleri, İslâmî duygu ve düşünceye hakarete yöneliktir. Şayet yapılan bu hakaret ve alaylar dine ait ise, “o işin sahibi var” deyip Allah’a havale edilmelidir. Efendimiz’in (sallallahu aleyhi ve sellem) Mekke döneminde üzerine temizlenmemiş deve işkembesi koyanlara, açık olarak onların isimlerini söylemeden; “Allahümme aleyke bi külli mütecâvizin ve hâinin ve mâkirin ve muannidin..” diyerek yaptığı bedduadan hareketle her yerde Müslümanlar aleyhine planlar yapıp projeler üretenleri niyet ederek; “Allahümme aleyke bihim” (Allah’ım! Onları Sana havale ediyoruz) diyebiliriz. Evet, temel düşünce yapımız ve karakterimiz itibarıyla, bizim dünyamızda lanet ve bedduaya yer yoktur, ama bu kadar da olsa onları Allah’a havale etmemiz, dine olan saygımızın gereği kabul edilmelidir.

Ama aynı insan için; “Sen bana ve dinime bunca kötülük yapmana rağmen Allah sana hidayet ihsan eylesin. Allah, içinde bulunduğun zulmeti yırtsın ve seni aydınlığa erdirsin..!” diye dua da edilebilir. Böyle bir dua, hiçbir şeye takılmadan kabul de görebilir. Onun için zulme maruz kalmış bir Müslüman’a; “Şayet beddua edersen, sana kötülük yaptıklarından dolayı Allah bunların kökünü kazıyıp perişan edecek ve bütün düşmanların hazan yemiş yapraklar gibi solup gidecekler. Fakat affedersen Hâlid b. Velid’ler, Amr b. Âs’lar ve Osman b. Talha’lar gibi Müslüman olacak ve İslâm Dini’ne ileride hizmet edecekler” dense, seve seve ikinci şıkkı, yani bir gün onlarla el ele tutuşup sıratı geçmeyi ve -inşallah- cennete onlarla beraber girmeyi tercih etmelidir.”

Bir hadis-i şerifte, düşmanlarımıza veya bize zulmedenlere bile bu dünyada beddua etmeme tavsiye edilmektedir. Çünkü her kim, kendine zulmedene beddua ederse, ondan intikamını (dünyada) almış olur.17

Oysa bize yapılan bir zulmün intikamı veya cezası bu dünyada ödenemeyecek kadar büyük de olabilir. Öbür dünyada sevaba veya bir kısım günahlarımızın azaltılıp yükümüzün hafifletilmesine, bu dünyadan daha çok ihtiyacımız olacaktır. Bu yüzden beddualarımız, hem bu haktan mahrum ederken hem de büyük ihtimalle dualarımızın kabulünü bile engellemektedir. Çünkü halimizle mazlum ve masum olmak, istediğimiz şeylerin bize verilmesi konusunda bize ait bir fırsat demektir. Bu fırsatımızı, intikamlarımızı almak ve karşı tarafa bir şey bırakmamak suretiyle harcamak doğru değildir. Borçlu olmak yerine alacaklı olmayı tercih etmek, daha doğru olsa gerektir.

B. Dua Çeşitleri

1. Dua Edenlere Göre Dua Çeşitleri

Bu yönüyle dua dört çeşittir:

a. Yaratılıştan gelen kâbiliyet diliyle yapılan dua: Bitkilerin ve hayvanların duaları böyledir. Mesela toprağa atılan bir tohum Allah’tan, gelişip bir ağaç olmayı, daha sonra meyve vermeyi, her safhasında Allah’ın isimlerine mazhar olmayı arzu eder. Allah da onun bu isteğini bilir ve bu imkanı verir. Evet bu yönüyle bitkiler de, ağaçlar da Allah’a dua eder ve Allah’ı zikrederler. Kur’ân-ı Kerîm bunu şöyle haber verir: “Yedi kat gök, dünya ve onların içinde olan herkes Allah’ı hamd ile tesbih eder. Hatta hiçbir şey yoktur ki, O’nu hamd ile tenzih etmesin. Ne var ki siz onların bu tenzih ve takdislerini iyi anlayamazsınız.” (İsrâ, 17/44)

b. Fıtrî, yani doğuştan gelen ihtiyaç diliyle yapılan dua: Her canlı bu şekilde dua eder. Kendi iktidarları dairesinde olmayan, ellerinin yetişemediği ihtiyaçlarını bu duayla isterler. Mesela, birinci maddede söylediğimiz, tohum ve ağaçlar gibi hayvanlar da Allah’a dua eder ve Allah’ı zikrederler. Ama biz onların dua ve zikirlerini anlayamayız. Çünkü onların duaları ve zikirleri biz insanlarınki gibi değildir. Dolayısıyla bitkiler ve hayvanlar Allah’a dua ederler, bu dua neticesinde de Allah onlara ihtiyaçları olan şeyleri verir.

c. Çaresizlik içinde yapılan dua: Yani sebeplerin büsbütün kesildiği, ümidin bittiği yerde, adeta okyanusun ortasında bir tahtaya yapışıp kalan insanın yaptığı gibi yapılan dua.

Bu üç duanın kabul edilmesi bir engel olmazsa kesindir. Bu durum bize bir şey anlatır. Yani biz de kâbiliyetlerimizi işleterek, ihtiyaçlarımızı hal diliyle ortaya koyarak ve çaresizlik içinde, yalvara yakara, içten dua edersek büyük ihtimalle kabul olur.

d. Biz insanların duasıdır. Bu da ikiye ayrılır:

da. Fiilî, yani çalışarak yapılan dua. Bir öğrencinin imtihan, bir işçinin de rızkını kazanması için çalışması gibi.

db. Kavlî/sözlü, yani dil ile yapılan dua. Çalışan öğrenci ve işçinin çalıştıktan sonra ellerini açıp yaptığı dua gibi.

Buradan da anlaşılıyor ki, kainatta her şey kendi diliyle Allah’a dua ediyor. Kainattan Allah’a toptan dualar yükseliyor. Zaten şu âyette de buna işaret buyuruluyor: “Her şey Allah’ı övgü ile tesbih eder. Ancak siz onların tesbihlerini anlayamazsınız.” (İsra, 17/44) Yapılan tesbihler aynı zamanda birer duadır.

2. Yapılış Şekline Göre Dua Çeşitleri

Biraz önce de dediğimiz gibi biz insanların duaları ikiye ayrılır:

a. Sözlü ve fiilî dua

Dille dua, vazifelerimizden sadece biridir. Sebeplere yapışmadan sadece dille yapılan dua ile yetinmek, Sünnetullah’ı yani, Allah’ın kanununu bilmemek ve ona uymamak demektir. Müslümanların başarılı olması, sadece dua etmekle olacak olsaydı, insanlar içerisinde duası en çok kabul edilmesi gereken Peygamber Efendimiz’di (sallallahu aleyhi ve sellem), O bu kadar eziyetlere katlanmaksızın dua ederdi ve görevini tamamlardı. Yani o Mekke günlerini yaşamaya gerek yoktu. Fakat O böyle yapmadı. Önce üzerine düşen sorumluluğu fiilî olarak yerine getirdi. Arkasından da ellerini açıp dua etti. Allah da O’nu mahcup etmedi.

Biz bu noktadan hareketle duayı iki kısma ayırabiliriz: Fiilî dua, sözlü dua.

Fiilî dua, kişinin herhangi bir arzusu karşısında elinden gelen her şeyi tamamen yapmasını ifade eder. Mesela, hastasına Allah’tan şifa dileyen kimsenin, öncelikle tıbbın gerektirdiği şeyleri, imkânları çerçevesinde yerine getirmesi gerekir. Bunu yerine getirmedikçe, ellerini açıp Allah’tan şifa dilemesi yeterli olmayacaktır. Çünkü Allah yeryüzündeki her şeyi birtakım sebeplere bağlamıştır. Gerçi Cenâb-ı Hakk, bazen sebepsiz de yaratır, sebepsiz de verebilir ama bunu beklemek, Allah’ın hayata koyduğu kanunlara aykırıdır. Biz o sebepleri yerine getirmekle sorumluyuz.

Sözlü dua ise, kişinin elinden geleni yaptıktan sonra Allah’tan yardım istemesidir. Fiilî dua her zaman sözlü duadan önce gelir. Ama ikisini birbirinden ayrı düşünemeyiz. Çünkü fiilî dua bedenen yapılması gereken bir iş ise; sözlü dua da dil ve ruhen yapılması gereken bir iştir. Zaten insan bu beden ve ruh ikilisinden oluşan bir varlıktır.

Bazen yalnız Allah’a yönelip sözlü/kavlî dua etmekle hastalıklarımız, baş ve diş ağrılarımız geçebilir ama bazen de Allah’ın muradı başka olur ve doktora müracaatımız istenir. Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem): “Allah her derdin devasını yaratmıştır, tedavi olunuz”18 buyurmakla, bu fiilî duaya bizi teşvik etmektedir. Şu kadar ki, şifayı Allah’tan (celle celâluhû) bilerek ve bir kulluk vazifesi olarak kavlî duamızı her durumda yaparız. Ne var ki, bazen sadece kavlî duanın yetmediği gibi, fiilî duanın yetmediği de olur. Ve Allah (celle celâluhû), şifayı bazen iki duaya birden, bazen de sadece birine bağlar. Her şey O’nun elindedir. Niceleri vardır ki, kavlî dua nedir bilmedikleri halde sıhhat içinde, zevk dolu bir hayat yaşarlar; buna karşılık, ilaç kullandıkları ve duayı da bir ân için olsun ağızlarından düşürmedikleri halde, Allah’a (celle celâluhû) gönülden bağlı insanların, hayatlarını dertlerle kıvrım kıvrım sürdürdükleri görülür.19

Meselenin daha iyi anlaşılması için başka bir örnek verecek olursak; bir çiftçinin tarlayı sürmesi, ekmesi, sulaması fiilî dua; sonra da el açıp, “Ya Rabbi, bereket ihsan eyle, rahmetini bol bol ver” diye yalvarması da kavlî duadır. Birinci dua olmaksızın ikincinin yapılması, insana herhangi bir şey kazandırmayacaktır. Buna karşılık, sadece fiilî dua ile yetinilmesi ise bereketi, hele hele kulluğu eksik bırakacaktır.

Diyelim ki bir mümin, “Ya Rabbi, müminleri düşmanlarına gâlip getir.” diye dua eder; bu güzeldir ama yeterli değildir. Çünkü, tek kanatla kuş uçmaz. Efendimiz’in (sallallahu aleyhi ve sellem) Bedir Savaşı öncesi eksiksiz hazırlık yapması ve sonra da bütün benliğiyle Allah’a yönelerek dua etmesi gösteriyor ki, fiilî dua yapılacak, yani, sebepler dairesinde yapılması gerekli olanlar yapılacak ve elden geldiğince sebeplere riayet edilecek, sonra da kavlî dua için eller açılacaktır.

İslâm, duayı insanlar, sorumluluktan veya işten kaçsınlar diye emretmemiştir. İslâm’ın emrettiği dua, bütün hazırlıklardan ve yapılması gerekenleri yerine getirdikten sonra yapılan duadır. Ancak yapılması gerekenleri eksiksiz yerine getirdikten sonra “artık bu iş tamamdır” deyip de duadan uzaklaşmak yanlıştır. İşler ancak dua ile tamam olur.

b. Hâlî dua

Genellikle duaların -biraz önce de dediğimiz gibi- fiilî ve kavlî olmak üzere iki çeşit olduğu bilinir. Ama muhterem M. Fethullah Gülen Hocaefendi, buna bir üçüncüsünü ilave ederek bir de hâlî duadan bahsetmektedir. Bu çeşit duada kul, sadece halini Rabbine arz eder ve ondan çoğu zaman hiçbir şey istemez. Çünkü kul bilir ki, Rabbi onun her halini bilmektedir:

“... Bu itibarladır ki, biz hemen her zaman, küçüklüğümüzün şuurunda ve O’nun büyüklüğünü takdir hisleriyle hep iki büklüm yaşar ve isteyeceğimiz her şeyi, kavlî, fiilî ve hâlî isteme çerçevesinde sadece ve sadece O’ndan ister ve O’na karşı kibirli davranmayı küstahça bir çalım; O’nunla dua ve ibadet münasebetlerimizde lâubalî, gayr-i ciddî bulunmayı da bir saygısızlık kabul ederiz; ederiz de, O’na yönelişlerimizde her zaman ümit ve endişe, korku ve beklenti düşüncelerimizi beraber götürmeye çalışırız...

Allah, gizli-açık her hâlimizi bildiğine göre, duada sözden daha ziyade öz önemli olsa gerek.. zaten Cenâb-ı Hakk da: “Kullarım beni Sen’den sorarlarsa; bilmeliler ki, Ben onlara çok yakınım; Bana dua edenin duasına cevap veririm” âyetinde O, arzu ve isteklerimizi bilmede, bize bizden daha yakındır. Bu itibarla da, istek ve dileklerimizi, Allah’ın huzurunda bulunuyoruz düşüncesine bağlayarak, sessizlikle seslendirebiliriz.20

“Dua, bazen ciddî bir istek ve iştiyak halinde sırf bir düşünce olarak kalpten yükselir. Bu durumda kul, hiçbir şey söylemez. Belki dudakları bile kıpırdamaz; ama, O her şeyi bilen ve gören Allah’ın, onun halini, durumunu ve isteklerini bildiğini düşünerek tam bir tevekkül/Allah’a güven içinde bulunmaya çalışır ve Allah’ın kendisine isteklerini vereceğini ümit eder.21

C. Dua Etmenin Usûlü ve Kabul Şartları

Her şeyin bir yolu, yöntemi bir edebi olduğu gibi kulluğun en önemli bir yönü olan duanın da edepleri, prensipleri ve bazı şartları vardır. Bu esaslara göre yapılan duaların kabul edileceği ümit edilebilir. Nasıl ki şartlarına uygun ekilmeyen bir tarlada yaban otlarından başka bir şey bitmezse, şartlarına, kurallarına ve esaslarına uygun olarak yapılmayan dualar da ya kabul olmaz, ya da istenilen neticeyi vermez. Bu sebeple dua etmenin kendine has usulleri ve şartları olduğu gibi dua ile istenilecek şeylerin de neler olduğunu bilmek lazım. Yani nasıl dua edecek ve Allah’tan neler isteyebileceğiz?

Kurallarına uygun yapılmayan duaların arasında kabul olmayacak dualar da vardır. Fakat hepsi kabul olmaz veya reddedilir diye bir şey de yoktur. Onlar da kabul olabilir. Yalnız ne zaman ve nasıl kabul olacağı konusunda bir şey söylemek mümkün olmayabilir. Özellikle ciddi ve önemli meseleler için dua edecek olan kimsenin dikkat etmesi gereken hususlar vardır. Bunlar, duanın kabul edilmesi için gereken kurallardır. O halde bu kurallar nelerdir?

Şimdi sırasıyla, dua ederken ve etmeden önce kalben, ruhen, bedenen hazır olmanın yanı sıra uyulması gereken şartları ve kuralları inceleyeceğiz:

1. Dua Öncesi Yapılması Gerekenler

a. Maddî temizlik: Temizlikten maksat, kişinin madden ve manen temiz olması demektir. Dua edecek kimsenin üstü başı ve kalbi de duaya hazır hale getirilip temizlenmelidir. Abdesti yoksa abdest almak ve hatta isteği çok büyük veya çok özelse boy abdesti almak. Bunlar duaya önem verildiğini gösterdiği için kabul edilmesi açısından da oldukça önemlidir. Ancak abdestsiz de dua edilir, “abdestsiz dua edilemez” demek yanlıştır.

b. Manevî temizlik: Tevbe ve istiğfar ile manen temizlenmek.

c. Kıbleye yönelmek: Namaz sonrası dualarda olduğu gibi mümkünse kıbleye yönelmeli. Ama “Mutlaka kıbleye yönelmek gerekir, yoksa dua kabul olmaz.” demek de doğru değildir.

2. Duaya Başlama ve Bitirme Anında Yapılması Gerekenler

a. Duadan önce çok hamd ve senada bulunmak. Eûzü Besmele çektikten sonra duaya hemen isteğini söyleyerek değil; Allah’a can u gönülden bir arzu ve istekle hamd ve senâ ederek başlamak gerekir. “Elhamdülillahi Rabbi’l-âlemin, es-salâtü ve’s-selâmü alâ Resûlinâ Muhammed’in ve alâ âlihi ve sahbihi ecmaîn.” (Âlemlerin Rabbine hamd olsun, Allah’ın rahmet ve bereketi, Peygamberimiz Hz. Muhammed’e, O’nun âilesinin ve sahabesinin hepsinin üzerine olsun) gibi, bir hamd ve salât okuyarak başlamak ve Allah’tan istediği şeyleri isteyip bitirdikten sonra yine; “Âmin, bi-hurmeti seyyidi’l-mürselîn ve sallallâhu alâ seyyidinâ Muhammed’in ve alâ âlihi ve sahbihi ecmaîn, ve’l-hamdü lillâhi Rabbi’l-Âlemîn.” (Peygamberlerin efendisinin hürmetine Allah dualarımızı kabul etsin. Allah, Efendimiz Hz. Muhammed’e, O’nun ailesine ve arkadaşlarının hepsine rahmet etsin. Âlemlerin Rabbi Allah’a hamd olsun.) diye bitirmek.

Meselâ, Türkçe ifâdelerle şöyle de diyebiliriz: “Rabbim, gökleri ve yeri yaratan Sen’sin. Kalbimden geçenleri bilen Sen’sin. İçime îmânı yerleştiren Sen’sin. Gönlümü arzuyla dolduran ve bununla beraber Cenneti de şimdiden donatan Sen’sin. Bülbülü şakıtan, güle rengini bahşeden yine Sen’sin.” İşte böyle bütün âlemde meydana gelen olayları sayıp, hepsini Yüce Allah’ın yaptığını, yalvarıp yakararak ifâde etme “hamd ve senâ”, yani “övme” demektir ki, Allah Resûlü’nün dualarında bunu açıkça ve tekrarla görmekteyiz.

b. Duadan önce makbul bir dua olan Resûlullah’a (sallallahu aleyhi ve sellem) çok salavât getirmek. Duayı başlangıçta olduğu gibi Allah’a hamd ve Resûlü’ne salât ve selâm getirmekle bitirmek. Çünkü Allah, iki salâvât-ı şerîfeyi kabul eder. Bunları kabul edince aradaki duayı da bunlar hürmetine reddetmez.

Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) dua eden bir adamın, dua sırasında, kendisine salât ve selâm okumadığına şâhit olmuştu. Hemen: “Bu kimse acele etti.” buyurdu. Sonra adamı çağırıp: “Biriniz dua ederken, Yüce Allah’a hamd ve senâ ederek başlasın. Sonra Peygamber’e salât okusun. Sonra da dilediğini istesin.” buyurdu.22

Duaya salât u selamla başlamak, âdeta, bir kapıyı vururken, o kapının önünde duran, o kapının kilit ve anahtarlarını elinde tutan Zât’a selâm vermek gibidir. Evet, salât ve selâmın manâsı, Cenâb-ı Hakk’dan Hz. İbrahim ve onun âilesine verilenlerin aynen Efendimize de verilmesini isteme ve Hz. İbrahim’in gönüllerde kazandığı saygıya denk, Allah Resûlü için de bir saygı ortamının oluşmasını arzu etmektir ki, can u gönülden istenen böyle bir şey muhakkak surette kabûl olacaktır. Ve böyle makbûl iki dua arasında kalan bir duanın kabûl olması da bir yönden garanti altına alınmış olacaktır.

Allah’a Hamd’ı ve Peygamberimiz’e salavât’ı Arapça okuyamayanlar Türkçe şöyle diyebilirler: “Hamd, âlemlerin Rabbi Allah’adır. Peygamberimize, O’nun ailesine ve tüm sahâbelerine salât ve selâm olsun.”

c. Allah’tan hemen doğrudan bir şeyler istememeli, önce Allah’ın bize verdiği nimetleri birer birer saymalı, daha sonra da günahlarımızı itiraf edip, kapısına geldiğimizi, başka gidilecek kapının olmadığını söylemeli... ve daha sonra isteyeceğimiz şeyleri istemeliyiz.

3. Dua Anında Maddî Olarak Yapmamız Gerekenler

Dua eden kimsenin, kılık kıyâfet ve dış görünüş itibariyle takınması gereken bazı tavırlar, dikkat etmesi gereken bazı hususlar vardır:

a. Ellerini semaya kaldırıp avuçlarını açarak dua etmek: Dua esnasında kolları dirseklerden yukarı kaldırıp avuç içlerini açmak, başı öne eğip, gözleri hafif kısmak. El kaldırma, dilenciliğimizi ve üst elin üstünlüğünü hatırlamak içindir. Ayrıca dua ederken ellerin yukarıya doğru kaldırılması taabbüdî emirlerdendir, yani Allah Resûlü (sallallahu aleyhi ve sellem) bu şekilde dua ettiği için bizim de böyle dua etmemiz gerekmektedir. Ayrıca, Allah’ın kürsîsinin (ilâhî, manevî makamının) her şeyin üstünde ve her şeyi kuşatıyor olmasından dolayı ellerimizi yukarı doğru kaldırıyoruz. Dua ederken bazen koltuk altındaki beyazlık görünecek şekilde elleri yukarı kaldırabiliriz: Hz. Enes (radıyallahu anh) anlatıyor: “Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) dua ederken ellerini öyle kaldırdı ki, koltuk altlarının beyazlığını gördüm.”23

Bir hadiste Peygamber Efendimiz şöyle buyurmuşlardır: “… Allah’tan avuçlarınızın içiyle isteyin, sırtlarıyla istemeyin; duayı tamamlayınca avucunuzu yüzlerinize sürün.”24

Bu hadiste, dua ederken avucun açılıp avuç içi yukarı gelecek şekilde kaldırılması, elin sırt kısmı yukarı gelecek şekilde tutularak dua edilmemesi, dua bitince de ellerin yüze sürülmesi istenmektedir. Duanın sonunda elin yüze sürülmesi, berekete vesile olması içindir. Yani, dua ile ellere inmiş olan rahmet eserleri, sürmek suretiyle yüze ulaştırılmış olur.25

Kıtlık, umumi sıkıntı ve felaketlerin def’i için ise ellerin dışını semaya çevirerek dua etmek ve Allah’a sığınmak gerekir.

b. Dua esnasında gözü göğe dikmemek: Peygamberimiz buyurmuştur ki: “Bazı kimseler, namazda gözlerini göğe dikerek dua etmekten vazgeçsinler. Yoksa, Allah onların gözlerini kör eder.”26 Allah Rasulü, bu şekilde dua etmeyi yasaklamıştır.

c. Dua ederken sesi aşırı yükseltmemek: Allah’a dua ederken veya zikrederken, yani gerçek anlamıyla ibâdet halinde, sesi yükseltmek doğru değildir, dinimizce hoş görülmemiştir. Çünkü kendisine dua ettiğimiz, zikrettiğimiz, yani ibâdet ettiğimiz varlık, içimizden geçirdiğimiz düşünceleri dahi bilen, haberdar olan ve işiten bir varlıktır. O halde bize bu kadar yakın olan bir varlığa seslenirken sesi yükseltmek, bağırıp çağırmak; ihlâsın sınırlarından gösterişe, dua hudutlarından çıkıp şikâyete geçen bir tecavüzü gösterir.

Sahabe Efendilerimiz Peygamberimize Allah’ı sormuşlardı, cevaben Allah buyurdu ki: “Kullarım sana beni sorduklarında: Ben muhakkak ki, yakınım, bana dua ettiğinde dua edenin duasına icâbet ederim.” (Bakara, 2/186) Dua ederken seslerini aşırı şekilde yükseltenleri gören Resûlullah, şöyle buyurmuştu: “Ey insanlar! Kendinize gelin. Çünkü siz bir sağırı veya uzaktaki birini çağırmıyor, ancak her şeyi işiten ve çok yakın bulunan birine dua ediyorsunuz. Sizin kendisine dua ettiğiniz size bineğinizin boynundan daha yakındır.”27 Gönülden, gizlice, bağırmadan, samimiyetle dua edilir. “Rabbinize gönülden ve gizlice yalvarın. Doğrusu o, aşırı gidenleri sevmez.” (A’râf, 55) Öyleyse dua ederken, kendimiz duymayacak kadar çok hafif ve alçak bir sesle dua etmek doğru olmadığı gibi, çevremizdekileri rahatsız edecek şekilde yüksek sesle de dua etmemek gerekir.

4. Dua Anında Manevî Olarak Yapmamız Gerekenler

Duanın kabul edilmesi için, dua edenin, dış görünüşü yeterli değildir. Dua ânındaki mânevî durumumuz ve duanın içeriği de önemlidir. Öyleyse duada neler istenmeli ve nasıl istenmelidir?

a. İhlasla dua etmek: Dua da, namaz ve benzeri diğer ibadetler gibi bir kulluktur; onun için diğer ibadetlerde olduğu gibi, duada da, ihlâslı olunmalıdır. Yani hiçbir karşılık ve dünyâya ait peşin bir netice beklemeden yapılmalıdır. İnsan, saf ve dupduru bir gönülle O’na yönelip, rızasını aramalıdır. Ama O, bazen lütuf ve keremiyle ihsanlarda bulunup kulunu hoşnut edebilir... Bu sebeple de, hemen neticesi alınsın ve çarçabuk hedefe ulaşılsın diye yapılan dualar kabûl görmeyebilir; ihlaslı olmadıkları için, kabul noktasına yükselmeleri mümkün olmayabilir...

Dünyada karşılığı hemen verilecek peşin ücretler için ısrarla dua edilmemeli ama yine de Hak kapısında dua etmede de ısrarlı olunmalıdır. Kötü şeylerden Allah’a sığınma ve O’ndan bir şeyler istemede bir an bile gevşeklik göstermemeliyiz. Dâima hayırlı olanı istemeli, günahların yaprak gibi döküldüğü, fazilet ve insanî değerlerin arttığı o kapıya sâdık olunmalıdır. İstenilen şeyler hemen verilmese bile, imtihanda olduğumuzu unutmayarak dua etmeye devam etmek ve neticeleri Ahiret’te beklemek, samimî kul olmanın gereğidir.

Duaya gösteriş, riya ve daha başka hiçbir duygu ve düşünce karışmamalı, dua Allah’ın rızâsını kazanmaya yönelik olmalıdır. “Öyleyse ibadeti gönülden olarak ve yalnız O’na yapın, yalnız O’na yalvarın.” (Mümin, 40/65) Meselâ; deniz ortasında, bir tahta parçası üzerinde kalmış ve bütün sebeplerin tükendiği bir anda, teslîmiyet içinde Cenâb-ı Hakk’a yönelerek dua etmek ki, duanın özü, hayatı da işte bu ihlâs ve samimiyettir.

b. Kalp huzuru ile dua etmek: Kur’ân okurken, Allah’ı zikrederken ve dua ile meşgul olurken, önemli olan bunları şuurlu yapmak, her kelimeyi duya duya okuma, kendimizi verebilmedir. Fakat bununla beraber, bunda muvaffak olamadım diye bırakmama da önemlidir. Zira şeytan, bizim ne Kur’ân okumamızı ister, ne de dua etmemizi. Ama şeytanın bütün kötü telkinlerine rağmen biz devam edersek, bu defa da bizi okurken meşgul eder, aklımıza hayalimize gelmeyecek şeyleri hatırlatır. Biz de bu işi şuurlu yapamıyoruz diye bırakırsak, şeytanın oyununa gelmiş oluruz. Dua ederken Allah’tan başka her şeyi kalpten çıkarıp yalnız O’na güvenmek ve O’nu düşünmek gerekir. Dalgınlık içinde, ciddiyetten uzak, yani gaflet ile dua etmemelidir. Bir hadis-i şerifte şöyle buyurulmaktadır: “Biliniz ki, Allahu Teâlâ, kendisinden gafil bir kalbin duasını kabul etmez.”28

c. Israrcı olmak: Allah’a dua etmekten aslâ bıkmamak, umutsuzluğa düşmemek ve duasının mutlaka bir gün kabul edileceğine inanmak. Peygamberimiz: “Allah’a duayı size icâbet edeceğinden emin olarak yapın.”29 buyurmuştur.

Evet duada ısrar etmek gerekir. Halimizi veya istediğimiz şeyi, yüce Allah’a sadece bir veya birkaç defa değil, onlarca, yüzlerce, binlerce kere iletmek ve isteğimizi elde edinceye kadar yalvarmak, duanın kabul olması için oldukça önemlidir. Biz insanlar bile, ısrar edenleri veya çocuklarımızı “aman şunun isteğini verin, demek ki sıkıntısı büyük...” deriz. Yüce Allah bizim annemizden babamızdan daha şefkatli ve bize karşı daha merhametlidir. Bu yüzden istek ve ihtiyaçlarımızı sürekli ve kararlı bir şekilde vazgeçmeden, bıkmadan, usanmadan elde edinceye kadar istersek, vereceğinden hiç şüphemiz olmasın. Kulunun yalvarmalarından ve hasta iken iniltilerinden hoşlandığı, kendisinden bir şey istenildiği zaman bundan hoşlandığını ve bunları yerine getirmekle herhangi bir şeyinin eksilmediğini, eksilmeyeceğini de biliyoruz. Çünkü yeryüzünün bütün hazineleri, mal varlığı ve bütün zenginlerin ve padişahların padişahı olduğunu, kalplerin onun elinde olduğunu biliyoruz. Buna göre o isterse hiç olmayacak bir işi bile, istemesini bilirsek, yapar veya yaptırır.

Hadislerde verilen bazı tesbihlerin ve duaların rakamları da boşuna değildir. Namazdan sonra yapılan tesbihatta çekilen 33 kere sübhanallah, 33 kere elhamdülillah, 33 kere Allahü Ekber, önemli birer şifre olmak veya birtakım şifreleri açmak bakımından oldukça önemli kurallardır.

Kimse Allah’ı herhangi bir işi yapması veya yapmaması için zorlayamaz. Israr etmek ve defalarca istemek, tekrar etmek ise, istediği şeyde gösterilen kararlılıktır, zorlama sayılmaz.

d. Duanın kabul edileceğine tam inanmak: Allah’ın duayı kabul edeceğinden emin olarak, can-ı gönülden dua etmek ve dûanın kabul edileceğine kesin olarak inanmak. Duanın kabul edileceği konusunda şüphesi olan kimsenin duası kabul olmaz. Başka bir deyişle duasının kabul olunacağında asla şüphe etmeyen kimsenin yaptığı dua kabul olur. Nitekim bu konuda bir hadis-i şerifte Peygamberimiz (sallallahu aleyhi ve sellem), şöyle buyurmuştur: “Allah’a duayı, size icabet edeceğinden emin olarak yapın. Şunu bilin ki Allah (celle celâluhû), bu inançla olmayan ve gafletle, başka şeylerle oyalanan kalbin duasını kabul etmez,”30

Bizim kabul edilmeyen ve “dua ettim de kabul olmadı.” dememize sebep olan dualar, daha çok, hadiste bildirilen ve kalple dilin bütünleşmediği dualardır. Çünkü kalbi başka şeylerle meşgulken diliyle “bana şunu ver veya bunu verme...” diye dua eden kimse, önce kendi isteğinde samimi değildir. Haliyle kendisi samimi olmayan kimseyi Allah da ciddiye almamaktadır. Bu yüzden dua ederken, insan, kendisini Allah’ın huzurunda hissederek ve sıradan birinin huzurunda değil, O’nun huzurunda nasıl bir tavır takınılması gerekiyorsa, o tavırla ve o ciddiyetle isteğini dile getirmeli ve öyle dua etmelidir.

Tabii bir de bu işin acele edilmeden sabırla beklenmesi de önemlidir. Bu hususta bir hadis-i şerifte, Peygamberimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur:

“Acele etmediği sürece her birinizin duasına cevap verilir. Ancak şöyle diyerek acele eden var: “Ben Rabbime dua ettim de duamı kabul etmedi.”31

Başka bir hadiste “Allah’a dua eden herkese Allah icabet eder (duasını kabul edip istediğini verir). Bu icabet, ya dünyada peşin olur, ya da âhirete saklanır. Yahut da dua ettiği miktarca günahından hafifletilmek suretiyle olur. Yeter ki günah bir şey veya akrabalık bağının kopmasını istememiş olsun, ya da acele etmemiş, olsun.”32 buyurulmuştur.

Bu hadise göre duadaki usûl:

1. Allah’tan, bir günah işlemeyi veya haram bir şeyi istememek.

2. Akrabalık bağlarını kesmeye dair bir şey istememek.

3. “Duam kabul olmadı” diye acele edip Allah’ı insanlara şikâyet etmemek veya karamsarlığa düşmemek. Aksi halde kalbiyle dilinin bütünleşerek istediği şeyi Allah’ın kabul etmemesi için ortada bir sebep yoktur. Nitekim bir hadis-i şerifte de: “Rabbiniz çok hayâlıdır, kerimdir. Kulu dua ederek kendisine elini kaldırdığı zaman, O, ellerini boş çevirmekten haya eder.”33

Duanın gecikmesi söz konusu olabilir ama reddi, istenen şey günah veya haram bir şey olmadıkça söz konusu değildir. Gecikmesinin sebebini başka bir hadiste, yüce Allah’ın mümin kulunun yalvarmasından hoşlandığı ve bu yüzden yalvarttığı şeklinde açıklandığını; buna karşılık kâfirin veya münafığın istediği bir şeyin hemen verilmesinin sebebinin de yüce Allah’ın, onun sesini duymak istememesinden kaynaklandığını görüyoruz.

Duanın kabul edilmediğini düşünmek kesinlikle yanlıştır. Dua, eğer şartlarına uygun yapılmışsa muhakkak kabûl görür. Ancak kabûl ediliş durumu, bizim istediğimizin aynı olmayabilir. Bazen bizim istediğimiz, bizim için hayırlı olmadığından, bir rahmet eseri olarak Cenâb-ı Hak bize, istediğimizi değil de esas istememiz gerekeni ihsân buyurur. Bazen de duamız âhiretimiz hesabına kabul görür. Onun için, yapılan duaların mutlak surette kabul edileceğini düşünerek dua etmek çok mühimdir.

Ancak bütün bunlarla birlikte bir kimsenin, ne kadar samimi ve kararlı olursa olsun Allah katında her bakımdan tam ve mükemmel bir inanç ve kulluk mertebesinde bulunduğunu düşünerek, dua ve isteğinin mutlaka ama mutlaka kabul edileceği zannına kapılmak, doğru değildir. Çünkü Allah kimsenin duasının mutlaka kabul etmek mecburiyetinde değildir. Allah’ın, dualarımızı kabul edeceği konusunda korku ve ümit (havf ve recâ) arasında bulunmak, kulluk edebinin ve mânevî gelişmenin bir gereğidir. Bu yüzdendir ki, “Allah’a korkarak ve umarak dua edin.” (A’râf, 7/56) buyurulmuştur. Korku ve ümit içinde Allah’a yalvarma, imandaki samimiyetin bir göstergesidir ve duası kabul edilmiş birçok kimsenin bu ruh hali içerisinde Rabbine yöneldiği bildirilmektedir. (Enbiyâ, 21/90)

e. İçin için ve yalvara yalvara dua etmek: Duanın gerçekten istenerek ve gerçekten Allah’a karşı insanın âcizliğinin ve fakirliğinin kavranarak yapılması gerekir. Bu durumda yapılacak bir dua, Kur’ân’da tarif edilen “için için ve yalvara yalvara” tanımına uygun olacaktır. Allah bir âyetinde şöyle buyurmaktadır: “Rabbinize için için yalvararak, başka nazarlardan uzak, gizlice dua edin.” (A’râf, 7/55)

f. Umut ve korku ile dua etmek: Âyette şöyle buyurulur: “Allah’a korku ve ümitle dua ediniz.” (A’raf, 7/56) Yani, reddolunmasından korkar, kabulünü ümit eder bir halde dua ediniz. Yani korku ve ümit arasında olmak kişinin manevî hayatında mühim bir yer işgal eder. Tek kanatlı bir kuş uçamadığı gibi, sadece korku veya sadece ümit kanatlarıyla hareket edenler de, manevî yüksekliklerin semâsına kanat açamazlar. Allah’ın celâl ve azâmetini düşünmek, insana lezzetli bir korku verir. Annesinin merhametli tokadından korkup yine annesinin şefkatli sînesine sığınan çocuk gibi, Allah’tan korkmak insanı yine Allah’a sığınmaya sevk eder. Allah’ın cemal ve rahmetini düşünmek ise, insanı ümit içinde yaşatır.

g. Kafa ve kalp bütünlüğü içinde dua etmek: Duada kalp ve kafa bütünlüğü de oldukça önemlidir. İnsanın diliyle söylediği şeyi kalbinin doğrulaması gerekir. Dil başka şey söyler, kalp başka şey isterse veya başka şeylerle meşgul olursa dua kabul olmaz.

Dua’nın kabulü konusunda veya herhangi bir rahatsızlığı dua ile tedavi etme konusunda kesin bir inanç ve kuvvetli bir teslimiyet lazımdır. Aksi halde duadan beklenen netice meydana gelmez. Bu sebeple dua edenin, dua edilen konuya tamamen yoğunlaşması gerekir. Yoksa ağzı dua ederken kalbi başka şeylerle meşgul olan veya kalbi “acaba”larla dolu olan bir kimsenin yaptığı dua yerini bulmaz, kişi boşuna vakit kaybetmiş olur.

h. Kimden ne istediğini bilerek dua etmek: Duada kişinin, ne istediğini iyi bilmesi ve isteklerini özlü bir şekilde ifade etmesi lazımdır. Aksi halde duada şüphe ve tereddüdün yanı sıra ne istediğini bilmemek veya “istesem olur mu olmaz mı, acaba yanlış mı yapıyorum, doğru mu?” şeklindeki dualar, kabulden uzak dualardır. Konuyu daha iyi anlamak için önce şu hadis-i şerife bakalım: Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) buyurdular ki: “Sizden biri dua edince “Ya Rabbi! Dilersen beni affet! Ya Rabbi dilersen bana rahmet et!” demesin. Bilakis, azimle (kesin bir dille) istesin, zira Allah’ı kimse zorlayamaz.”34

Hadiste görüldüğü gibi, duadan beklenen neticeyi Allah’a bırakmak doğru iken, istenen şeyi O’nun tercihine bırakmak doğru görülmüyor. Net ve kesin şeyler istenmesi tavsiye ediliyor.

İstemede sınır yoktur. Zira istenilen yer çok büyük bir makamdır ve kendisinden istenilen her şeyi yerine getirmeye gücü yeter. Bu yüzden aklımıza gelebilecek en büyük veya en çok şey ne ise, buna cennet ve Allah’ın rızâsı da dâhil, istemede çekimser davranmamak gerekir. “Ben kimim ki veya neyim ki, lâyık mıyım ki, Allah’tan o kadar büyük şeyler isteyeyim...” şeklindeki şeyler yanlıştır. Aksine biz, Allah’ın Kendisine muhtaç olan kulu ve yeryüzündeki tek muhatabıyız. O (celle celâluhû), bizim istek ve ihtiyaçlarımızı yerine getirmek veya yardımını isteyeceğimiz, küçük veya büyük herhangi bir konu için sürekli ve her an bizi dinlemekte ve beklemektedir. Kısacası, istekler net ve kesin bir dille ifade edilmeli ve direkt olarak ifade edilmelidir. İstenen şeyin büyük veya küçük olması, az veya çok olması önemli değildir; Allah’a her şey kolaydır. Onun için çoğu vermek azı vermek kadar kolaydır.

ı. Musibetler kalkıncaya kadar dua etmek: Musibetler zamanında okunacak hususi dualar vardır. Bunların musibet kalkıncaya kadar okunması lazımdır. Fakat burada en önemli şey Müslümanlardaki dua heyecanıdır. O his ve heyecanın içten gelmesi lazımdır.

i. Musibetler anında toplu dua etmek: Musibetler zamanında herkes ayrı ayrı dua edebileceği gibi, bir mekanda hep birlikte dua edilmesi daha faydalıdır. Zira dua edenlerden bazılarının tertemiz duyguları, diğerlerine tesir eder, kalp huzuruna vesile olur. Bu da o mecliste bulunanları biraz daha dikkatli ve ciddi olmaya sevk eder. Diğer taraftan insanın sadece kendi kendine olması ve seccadesinde içini Allah’a dökmesinin, elbette farklı bir açıdan birlikte yapılan duaya üstünlüğü vardır. Çünkü, hiç kimsenin bilmediği, görmediği bir yerde el açıp, içini Rabbine dökmenin değeri hiçbir şey ile ölçülemez.

5. Duanın İçeriği ile İlgili Olarak Dikkat Etmemiz Gerekenler

a. Kur’ân’da bize öğretilen ve Efendimizden (sallallahu aleyhi ve sellem) rivayet edilen dualarla dua etmek.

b. Kur’ân ve hadislerde öğretilen dualardan sonra, kendi dilimizle, içimizden geldiği gibi dua etmemiz mümkün olduğu gibi, din büyüklerinden bize ulaşan güzel dualarla dua etmek de mümkündür. Dua dilinin Arapça olması da şart değildir.

c. Her şeyden önce, dua ile istenecek şeylerde, sebepler adına yapılabilecek her şeyi yapmak gerekir. Dua eden kişi gönülden dua etmeli, duasında iyi şeyleri isteyerek kendisi de o doğrultuda çaba sarf etmelidir. Kişi, duasında samimiyetini tavırlarıyla da ortaya koymalıdır. Meselâ duasında, Allah’ın emirlerine itaat eden samimi bir Müslüman olmayı istiyorsa, hareketleriyle de böyle bir Müslüman olma çabası içerisinde olmalıdır.

d. Duanın asıl anahtarı, helal lokma yemektir. Bir Müslüman, yiyip içtiği şeylerin helâl olmasına dikkat etmelidir. Peygamberimiz (sallallahu aleyhi ve sellem), uzun bir yolculuk esnasında, saçları dağılmış, toz toprak içinde kalmış ve ellerini semâya kaldırıp: “Ya Rabbi! Ya Rabbi!” diye dua eden bir adamdan bahsederek: “Yediği haram, içtiği haram, giydiği haram ve haramla beslenmiş bir kimsenin duası nasıl kabul olunur ki!”35 buyurdular. Hadîsteki kişi ve benzeri kimseler, kendi elleriyle dualarının makbul olma yolunu kapatmışlardır.

Sa’d b. Ebî Vakkâs Sevgili Peygamberimize: “Ya Resûlallah! Allah’a dua et de duası kabul edilenlerden olayım” deyince, Peygamberimiz (sallallahu aleyhi ve sellem): “Ey Sa’d! Helâl ye ki, duası kabul edilenlerden olasın.”36 buyurmuşlardır.

e. Sesi fazla yükseltmeden, açıkla gizli arasında bir sesle dua etmek.

f. Dua ederken cümlelerde vezin, ölçü ve kâfiye aramamak, yapmacıklığa asla kaçmamak. Zira dua yalvarma yeridir, orada yapmacıklığın işi yoktur.

g. Dua esnasında ısrar ile dua etmek ve yerine göre duayı üç defa tekrarlamak da duanın kabul edilmesine dair gözetilmesi gereken şartlardandır: “Peygamberimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) dua ve istiğfar ettiği zaman üç kere tekrar etmekten hoşlanırdı.”37

h. Müslümanlardan intikam almak, onlara zarar vermek gibi günah olan şeyleri istememek.

ı. Kızgınlıkla kötü sözler söylememek, çoluk çocuğuna, eşine, malına kötü dua etmekten sakınmak. Çünkü bunlara yapacağı kötü dua sonunda yine kendisine acı çektirecektir.

i. Duada olmayacak şeyler istememek: Meselâ kişinin “Allah’ım beni peygamber yap” veya “Bu dünyada beni ölümsüz kıl” demesi, gerçekleşmesi mümkün olmayan şeylerdir.

j. Allah’ın güzel isimleriyle (esmâü’l-hüsnâ) ile dua etmek: Âyette: “Allah’ın Esmâü’l-Hüsnâsı vardır. Onlarla Allah’a dua ediniz.” (A’raf, 7/180) buyurulmaktadır.

Esmâu’l-Hüsnâ “En güzel isimler” demek olup, Allahu Teâlâ’nın Rahmân, Rahîm, Alîm, Kadîr.. gibi isimleridir. Bir hadîste Allah’ın 99 isminin olduğu bildirilir.38 Bizler dualarımızda halimize, isteğimize uygun Allah’ın isim ve sıfatlarını zikrederek dua edebiliriz.

k. Duanın sonunda “Âmin” demek: Bir hadis-i şerifte duayı bitirdiğimiz zaman onun kabul edilmesini isteme anlamına “Âmîn” “Allah’ım duamı kabul et” diye, bitirmemiz isteniyor ki, bu da yaptığımız duanın kabulüne vesile olan hususlardan biridir.

Peygamberimizle birlikte gezintiye çıkan birkaç sahabe, dua eden ve ısrarla isteyen bir başka sahabe ile karşılaşırlar. Peygamberimiz adamın duasında Allah’tan neler istediğine kulak verir. Sonra onun doğru bir şekilde ve samimi olarak dua ettiğini görünce, yanındakilere: “Eğer (duayı) sonlandırsa vâcip oldu!” der. Kendisine: “Ne ile sonlandırırsa ey Allah’ın Resûlü!” diye sorulunca da; “Âmin” ile buyurur ve oradan uzaklaşır. Bu müjdeyi alan sahabilerden biri de adama: “Ey filan! Duanı âminle tamamla ve de gözün aydın olsun!” der.39 Burada açıkça, duanın sonunda “âmin” demek suretiyle yapılan duanın kabul edileceği müjdelenmiştir. Bu demektir ki “Âmin” demek, dua için oldukça önemli bir husustur. Hatta biz, duamızı bitirirken; “Âmin! Ya Muîn, bi-hürmeti seyyidi’l-Mürselîn, ve’l-Hamdüllilahi Rabbi’l-Âlemîn” deriz ki, bu da; “Ey kullarının dualarını kabul edip yardım eden Allah’ım! Peygamberlerin efendisi olan Hz. Muhammed hürmetine dualarımızı veya benim duamı kabul et.” demektir.

l. Kendine ve mümin kardeşine dua etmek: Birine dua etmek veya ettirmek de duanın çabuk kabulüne vesiledir. Çünkü bir hadis-i şerifte bildirildiğine göre, Sevgili Peygamberimiz (sallallahu aleyhi ve sellem), gıyaben (dua edilenin yanımızda olmadığı ve de haberi olmadığı halde) yapılan duaların kabule daha uygun olduğunu söylemiştir: “Kabule layık olmada, bir kimsenin başka bir kimseye gıyabında (o kişinin yokluğunda) yaptığı duadan daha süratli olanı yoktur”,40 “Kardeşinin gıyabında dua eden hiçbir mümin yoktur ki melekler de: “Âmin, bir misli de sana olsun’ demesin.”41 Meleklerin “âmin” dediği dualar, kabule en uygun dualardır.

Sahabiler kendi aralarında birbirlerine ismen dua eder ve ismen de kendilerine dua edilmesini isterlerdi ve bu dua isteme konusu oldukça yaygın bir haldeydi.

m. Başkalarına haset etmeden Allah’tan hakkımızda hayırlı olanı istemek: Yani, başkalarına verilen makam, servet, ilim gibi şeylere bakıp da, haset ile, “Bu ona niye verildi? Aslında bana verilmeliydi.” dememeliyiz. Çünkü bilemeyiz, belki de bizim için hayırlı olan, bize verilmemesidir. Dolayısıyla biz Rabbimize yöneliriz. O’nun lütf u kereminden isteriz. O, hakkımızda hayırlı olanı elbette bilir, ona göre verir, O’nun rahmet hazineleri, ne biter ne de tükenir.

Bu meselede şu esasları göz önünde bulundurmak lâzımdır:

– Mülk Allah’ındır. Mülkünde istediği gibi tasarruf eder. İnsana düşen, verilmeyene göz dikmek değil, verilene şükretmektir.

– İnsan eğer şükretse Allah daha fazla verecektir. Çünkü Cenab-ı Hakk Kendisi Kur’ân’da şöyle haber veriyor: “Eğer şükrederseniz, Ben nimetlerimi daha da artırırım…” (İbrahim, 14/7)

– “Olur ki hoşlanmadığınız bir şey sizin için hayırlı olur. Olur ki sevip arzu ettiğiniz bir şey sizin için şerli olur. Gerçeği Allah bilir, siz bilmezsiniz.” (Bakara, 2/216) Bu âyet çok mühim bir gerçeği bildirir. Meselâ, insan hırs ile mal ister. Fakat, Kârûn gibi bunu gurura vesile yapacaksa, ona verilmemesi hayırlı olur. Veya ilim ister. Fakat ilmiyle dalâlete ve küfre sapacaksa, verilmemesi lehinde olur. Onun için isterken: “Allah’ım, Senin lütfundan isterim. Eğer bu istediğim hayırlıysa ver. Değilse hakkımda hayırlı olanı nasip et.” demeli, Allah’a tam tevekkül etmelidir.

– Allah adâlet sahibidir, kimseye katiyen zulmetmez. Elbette kimin neye layık olduğunu bilir ve ona göre verir.

n. Dua makamında içimizden geçirdiğimiz her şeyi mutlaka Allah bilir; ancak bunları dilimizle de söylersek melekler onları yazar. O zaman bizim dualarımız kabule arz edilmiş bir dilekçe gibi olur. Sesin de, sessizliğin de yerine göre ayrı ayrı manaları vardır. İnsan bazen Rabbisi ile baş başa kalıp yana yakıla dua ettiği anlarda çıkarmış olduğu mırıltılar ile birlikte bambaşka âlemlere dalar. Öyle an olur ki hayal dairesinin genişliği nispetinde melekler ve melekler ötesi alemlere gider; gider ve orada Cebrail’in (aleyhisselâm) adeta teşvikini alıyor gibi onun kendi sırtını sıvazladığını ve “Duaya devam et.” dediğini işitir.

o. Gruplar halinde dua okumak: “Birbirini tanıyan, bilen insanlar değişik gruplar halinde dua okuyabilirler. Mesela, Büyük Cevşen’i birkaç kişi paylaşıp okuyabilir. Paylaşıldıktan sonra artık her insanın kendisine ayrılan bölümü okuması onun için gerekli olur. Yani “Allah’ı anma, zikretme hususunda ben her gün şu kadar bir şey yapacağım.” diyen insan üzerine bir sorumluluk almış olur ve bu sorumluluğu yerine getirmesi artık gereklidir. İsteyenler Büyük Cevşen’i baştan sona kadar kendi başlarına da okuyabilirler. Fakat, bir heyet halinde okuyunca, herkesin amel defterine o okumanın bütününden meydana gelen sevap yazılır.

ö. Dua ederken abartmamak: Dua ederken abartmamayı bazıları çok dua etmeyin şeklinde anlıyorlar. Fakat böyle bir anlayış yanlıştır. Doğrusu, çok dua etmeme değil, duada lüzumsuz teferruata girmemedir. Mesela; “Allah’ım! Benim şu işim olsun veya kara kaşlı, kara gözlü bir oğlum olsun, saçları hiç dökülmesin, bana bir Cennet ver, yamaçlarının sağ tarafında şunlar, sol tarafında bunlar olsun, ırmakları şöyle aksın, hurileri böyle olsun…” İşte bunlar dua değil, boş sözlerdir. Kapsayıcı, içeriği geniş lafızlarla dua etme duanın en önemli yönlerinden biridir. Mesela şu dualarla dua edilebilir:

رَبَّنَاۤ اٰتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْاٰخِرَةِ حَسَنَةً

“Rabbimiz! Bize dünyada da, âhirette de iyilik ver.”,

اَللّٰهُمَّ أَحْسِنْ عَاقِبَتَنَا فِي الْأُمُورِ كُلِّهَا

“Allah’ım! Bütün işlerimizin sonucunu güzel eyle.”

اَللّٰهُمَّ اِنِّي اَسْئَلُكَ مِنْ خَيْرِ مَا سَئَلَكَ بِهِ نَبِيُّكَ
مُحَمَّدٌ صَلَّى اللّٰهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمَ وَ اَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ مَا اسْتَعَاذَ مِنْهُ
نَبِيُّكَ مُحَمَّدٌ صَلَّى اللّٰهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمَ

“Allah’ım! Ben Sen’den, Peygamber Efendimiz’in (sallallahu aleyhi ve sellem) istediği hayırları istiyor ve O’nun Sana sığındığı şerlerden de Sana sığınıyorum.” dualarında olduğu gibi kapsayıcı ve içeriği geniş lafızlarla dua etmelidir.

يَا رَبِّ إِلَى مَا تُحِبُّ وَتَرْضَى اَللّٰهُمَّ عَفْوَكَ وَعَافِيَتَكَ وَرِضَاكَ

“Ey Rabbim! Seveceğin ve razı olacağın şeyleri yapmaya bizi muvaffak eyle. Allah’ım! Senden af, afiyet ve rızanı istiyorum.” da çok yapılması gerekli olan dualardandır.42

p. Diğer Müslümanlara dua etmek: Müslümanlar, dünyanın dört bir tarafındaki diğer Müslüman kardeşlerine dua etmelidirler. Meselâ; “Allah Müslümanları, vefâ, sadâkat ve ihlâsla, dinine sonuna kadar omuz vermeye muvaffak kılsın!” diyebilirler. Bu şekilde bütün Müslümanlara gıyabında dua etmek dine karşı çok ciddi bir vefa emaresidir.

r. Tebliğ ve irşatta tesirli olmak için dua etmek: Bazı insanlar, gece-gündüz Allah’ın dinini anlatmakla meşgul olduklarını ve namaz dışında özel dua etmeye yeterince veya hiç vakit bulamadıklarını söyler ve bu tembelliklerine mâzeret olarak da yaptıkları hizmetleri gösterirler. Böyle kimseler belki kendilerine göre haklı olabilirler. Fakat böyle kimselerin yaptıkları işte muvaffak olabilmeleri, onların evrâd u ezkârda, duada kusur etmemelerine bağlıdır. Çünkü tebliğ ve irşat ne kadar önemliyse, onda müessir olmak ve yapılan işin bereketli olması için evrâd u ezkâr ve dua da o kadar önemlidir.

s. Dua ederken secî yapmaktan kaçınmak gerekir: Dua ederken secî yapmaktan kaçınmak gerekir. Secî yapmak; nesirde kafiyemsi ses benzerlikleri meydana getirmektir. Bir diğer ifade ile, bir şey söylerken cümlelerin sonlarını kulağa hoş gelecek şekilde birbirleriyle uyum içinde bitirmektir. Dua ederken böyle bir gayretten kaçınmak gerekir. Çünkü bu bir zorlamadır. Kişi, gayretlerini, Allah’a ihlâsla yönelmek, O’nun karşısında acizliğini ve yoksulluğunu duymaya çalışmak yerine, cümleleri uyum içinde şiirimsi bir hava vererek söylemeye sarf edecektir. Bu ise duada gayeden sapmadır. Secî yapmada tabiîlik yoktur. Hem, mana yönünden kısırlık getirebilir. Ancak kendiliğinden gerçekleşen secînin mekruh olmayacağı kabul edilmiştir.

ş. Dua ederken ayrıntılardan kaçınıp özlü ifadeler kullanmak gerekir: Dua ederken ayrıntılardan kaçınıp özlü ifadeler kullanmak gerekir. Günlük hayatımızda istek ve ricalarımızı bir üst yetkili makama arz ederken dilekçe yazarız. Yazılan bu dilekçelerin kısa ve özlü ifadelerle yazılmış olması esastır. En azından işin âdâbı budur. Allah’a yaptığımız dualar da, isteklerimizi Allah’a ileten bir dilekçe gibidir. Duaların özlü olmasına dikkat etmek gerekir. Yani az kelimelerle çok mana ifade edecek tarzda dua etmeliyiz. Hâşâ Cenâb-ı Allah anlamaz gibi ayrıntılara girmek, izaha kalkışmak yakışmaz. Hz. Âişe’den (radıyallahu anhâ) rivayet edildiğine göre; Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) lafzı kısa olup çok manaları içine alan (cevâmiu’l-kelim) duaları sever, diğerlerini terk ederdi.43

D. Duada Vakitlerin ve Yerlerin Önemi

Dua için belli bir zaman ve mekan yoktur. Kişi, her zaman ve her yerde dua edebilir. Dua etmek için gündüzün aydınlığıyla, gecenin karanlığı arasında bir fark yoktur. Yerin altında olmakla gökyüzünde bulunmak arasında da fark yoktur.

Evet dua için belli bir zaman ve mekân şartı olmamakla beraber, bazı vakitlerde ve yerlerde yapılan duaların kabul edilme oranları ve kabul edilme süresinin kısalığı daha yüksektir. Bunlar da, sahabe-i kiramın Sevgili Peygamberimize sordukları ve O’nun da cevabını verdiği hadislerde bildirilen yerler ve zamanlardır. Şimdi bunlardan bazılarını sırayla incelemeye çalışalım:

1. Dua Vakitleri

Duanın özellikle ferdî olanı her zaman yapılabildiği halde, kabul olması için belirli zamanların seçilmesine de dikkat edilmiştir. Dua ve ibadetlerin zamanını tespitte çeşitli dinî ve tarihî olaylar etkili olduğu kadar tabiatın ritmi de rol oynamaktadır. Mesela, hadislerde geçtiği gibi, gecenin son üçte birinde, farz namazların sonunda, bilhassa sabah namazı sonrası dua etmek, savaş esnasında, ezan ile kâmet arasında, yağmur yağarken, secdede iken, seher vakitlerinde, Cuma saatinde, Üç Aylarda, özellikle Ramazan Ayında, oruçlu orucunu açtığı zamanda, Kurban bayramı arifesinde, Kandil gecelerinde, özellikle Kadir gecesinde yapılacak dualar daha makbûldür ve kabul edilme ihtimalleri daha fazladır.

a. Farz namazlardan sonra edilen dualar: Farz namazlar, günlük olarak kıldığımız beş vakit namazlarla Cuma namazıdır. Bu namazlardan sonra yapılan duaların daha çabuk kabul olacağı ise Peygamberimiz tarafından bize bildirilmiştir. Bunlardan biri; kabul edilmeye ve dinlenmeye en uygun olan duanın “gecenin sonunda44 yapılan dua ile farz namazların ardından yapılan dualardır!” buyurduğu hadis-i şeriftir.45

b. Ezanla kâmet arasında yapılan dualar: Duaların belki de en çabuk kabul edilip en kısa zamanda cevap verileni, ezan ile kâmet arasında yapılan dualardır. Nitekim hadis-i şerifte; “Ezanla kâmet arasında yapılan dua reddedilmez (mutlaka kabul edilir.)”46 buyurulmuştur.

Burada nasıl bir dua yapılabilir sorusu gündeme gelebilir. Aynı hadisin devamında Peygamberimiz (sallallahu aleyhi ve sellem); “Allah’tan, dünya ve âhiret için âfiyet isteyin!” demiştir.

Özellikle sabah namazı, dua için çok uygundur. Çünkü namaza yetişmek isteyenlerin kalkıp gelebilmeleri açısından sabah namazının sünneti kılındıktan sonra bir müddet beklenmektedir. İşte bu sırada da istenilen şeyler için Allah’a dua ve niyazda bulunulabilir. Çünkü gecenin sonunda yani sabaha yakın yapılan dualar, kabule en uygun dualardır.

c. Secdede yapılan dualar: Duaların belki de en çabuk kabul edildiği yer secdelerdir. Çünkü Peygamberimizin (sallallahu aleyhi ve sellem) buyurduğuna göre “Secde, kulun Rabbine en yakın olduğu yerdir.” Nitekim aynı hadisin sonunda “öyle ise secdede duayı çok yapın.”47 buyurulmuştur.

Başka bir hadiste ise, kendisinin rükû ve secdede Kur’ân okumaktan men edildiğini ancak, buralarda dua ve zikrin serbest olduğunu ve ümmetine rükûda Allah’ı yüceltmeyi tavsiye ettiği ve “secdede ise dua etmeye gayret edin, (zira secdede iken yaptığınız dua) kabul edilmeye lâyıktır.”48 buyurduğu nakledilmektedir.

Peygamber Efendimizin (sallallahu aleyhi ve sellem) en iyi değerlendirdiği yerlerden biri olan secdede yaptığı duaları, kitabımızın ilerleyen bölümlerinde zikredeceğiz.

d. Gece yapılan dualar: Dinimizin güzelliklerinden birisi de, isteyen istediği yerde ve zamanda, istediği şekilde dua edebilir. Fakat âlimlerimiz, Kur’ân ve hadislerden hareketle duanın genellikle kabul olduğu zamanlar içinde özellikle geceleri de sayarlar.

Duanın kabul edilmesi için en sâkin ve en uygun ortamların birisi de gecelerin bağrıdır. Nitekim Kur’ân-ı Kerîm’de, “gecenin siyah zülüfleri” tabiri ile gecenin gündüze yakın saatlerinde namaz kılmak ve dolayısıyla dua etmek emrediliyor ki, zaten namaz da bir çeşit duadır: “Gündüzün iki tarafında, gecenin gündüze yakın saatlerinde namaz kıl. Zira böyle güzel işler insandan uzak olmayan günahları silip giderir.” (Hûd, 11/114)

Çünkü geceler, yalnızlık ve sessizliğin hüküm sürdüğü, insanın Allah’a kendisini en yakın hissettiği zamanlardır. Bu saatlerde herkes uykudayken kalkıp namaz kılmak veya dua etmek, bir yakınlık ve samimiyet sağlayarak, insanı çabucak arzu ve isteğine ulaştırır ve dualarının daha çabuk kabul edilmesine vesile olur. Nitekim bir hadis-i şerifte de bu duruma işaretle:

“Akşamdan abdestli olarak ve zikrederek uyuyan ve geceleyin de uyanıp Allah’tan dünya ve âhiret için hayır isteyen hiç kimse yoktur ki Allah dilediğini vermesin.”49 denilmiştir.

Demek ki, Peygamber Efendimizin (sallallahu aleyhi ve sellem), özellikle gece namazına teşvik edilmesi ve bunun O’na vacip olması ve ayrıca O’nun kalkıp her gece ibadet etmesi bundan dolayıdır.

Geceler, duaların kabul edildiği veya kabul edilmeye en yakın olan vakitlerdir. Çünkü bazı hadislerde, özellikle üç aylar ve Ramazan ayı girince her gece Yüce Allah’ın dünya semasına indiği ve “yok mu bana dua eden kabul edeyim” dediği rivayet edilmektedir.

Bu yüzden herkesin, uykuda veya başka bir işte olduğu bu gizemli vakitlerde sadece dua etmek ve Allah’a yakın olmak ve O’nun davetine icabet etmek gerekir. Sadece bu niyetle uykunun en tatlı olduğu yerde, uykuyu yarıda bırakıp kalkmak ve abdest almak, namaz kılmak, arkasından da ellerini kaldırıp yana-yakıla dua etmek, duanın kabul edilmesi için en önemli sebeptir.

“Geceler neden bu kadar önemli?” şeklinde bir soruya verilecek bir başka cevap ise, bir hadisin içindedir ve bu hadis-i şerifte Peygamberimiz (sallallahu aleyhi ve sellem), şöyle buyurmaktadır: “Her gece, Rabbimiz gecenin son üçte biri girince, dünya semasına iner ve “Kim bana dua ediyorsa onun duasını kabul edeyim; kim benden bir şey istiyorsa ona istediğini vereyim; kim benden bağışlanmasını istiyorsa onu bağışlayayım... der.”50

Bu soruya inşallah, “Ben ey Rabbim” diye özel anlamda veya “Biz ey Rabbimiz” diye toplu halde cevap verme şansına sahip olur, lütfuna ulaşırız. Zira dua etmemiz için bir değil, binlerce, hatta milyonlarca sebep var. Bunlardan biri de nakledeceğimiz hadiste bildirilmektedir:

“Ben sizin görmediğinizi görür, işitmediğinizi işitirim. Nitekim sema uğuldadı, uğuldamak da ona hak oldu. Semada dört parmak sığacak kadar boş bir yer yoktur; her tarafta Allah’a secde için alnını yere koymuş bir melek vardır. Allah’a yemin olsun ki, benim bildiğimi siz bilseydiniz az güler, çok ağlardınız, yataklarda kadınlarınızdan lezzet almazdınız; yollara, çöllere dökülür, (belanızı defetmesi için) Allah’a yalvarır, yakarırdınız...” Hadisi nakleden Ebû Zer (radıyallahu anh) Peygamberimizin (sallallahu aleyhi ve sellem): “Keşke kesilip biçilen bir ağaç olsaydım (da insan olmasaydım).” dediğini de ilave eder.51 Bu nedenle, sadece gündüzleri ve boş kaldığımız, dinlenmiş olduğumuz zamanlar veya işimiz düştüğü, başımız sıkıştığı zamanlar değil, geceleri de özel olarak kalkıp dua etmemiz gerekir.

Sadece hadislerde değil, Kur’ân-ı Kerim’de de, geceleri Kur’ân okumanın ve dua etmenin önemi vurgulanıyor: “Ey örtüsüne bürünen Resûlüm! Geceleyin kalk da, az bir kısmı hariç geceyi ibadetle geçir. Duruma göre gecenin yarısında, veya bundan biraz daha azında veya fazlasında ibadet etmen de yeterlidir. Kur’ân’ı tertîl ile, (yani yavaş yavaş ve) düşünerek oku.” (Müzzemmil, 73/1-4)

e. Ramazan ayında yapılan dualar: Duaların kabule yakın olduğu mübarek vakitler arasında Ramazan ayı da vardır. Çok sayıdaki hadis-i şeriflerde bununla alakalı sayısız müjdeler vardır: “Ramazan’ın ilk gecesinde Cennet kapıları açılır. Her gece sabaha kadar bir melek şöyle seslenir: Günahlarının affedilmesi için istiğfar eden yok mu? Tevbe eden yok mu? Allah tevbesini kabul buyursun. Dua eden yok mu? Cevap verilsin. Kendisi için bir şey isteyen yok mu? İsteği hemen karşılansın.”52

İslâm’ın diğer meselelerinde olduğu gibi, bu hususta da en güzel örnekleri kendi mübarek hayatlarında yaşayan Resûlullah (aleyhissalâtü vesselâm), Ramazan ayında her türlü ibadet ve dualarını fazlalaştırırlardı. Ayrıca etrafındaki müminlere de ikram ve iyilikte bulunmak suretiyle onların da bol bol dua etmelerine vesile olurlardı.

f. İftar vakitlerinde yapılan dualar: Baştan sona İlahî rahmet tecellilerine sahne olan Ramazan’da iftar vakitlerinin ayrı bir kıymeti vardır. Bu müstesna vaktin dualar açısından taşıdığı ehemmiyeti Peygamber Efendimiz şöyle ifade buyururlar: “Oruçlunun iftar vaktindeki duası reddedilmez.”53

Resûlullah (aleyhissalâtü vesselâm), iftar vakitlerinde şu duayı sık sık tekrar ederlerdi: “Ya Rabbi, her şeyi kuşatan rahmetinin hakkı için beni af ve mağfiret eyle.”54

Peygamberimiz bu şekilde dua etmek suretiyle, müminlere iftar vakitlerinin feyiz ve bereketinden istifade etmenin en güzel yollarından birini göstermiş ve iftar vaktinin istiğfarla değerlendirilmesinin ehemmiyetine dikkat çekmiş olmaktadır.

g. Cuma günü yapılan dualar: Cuma günü özellikle sâat-i icâbede (duaların kabul edildiği vakitte) yapılan duaların kabûl olması rahmet-i ilâhiyyeden ümit edilir.

Ebû Hüreyre’den (radıyallahu anh) rivâyet edildiğine göre Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) Efendimiz Cuma gününden söz ederek şöyle buyurdu: “Cuma gününde bir zaman vardır ki, şayet bir Müslüman namaz kılarken o vakte rastlar da Allah’tan bir şey isterse, Allah ona dilediğini mutlaka verir.” Resûl-i Ekrem, o zamanın pek kısa olduğunu eliyle gösterdi.55

h. Yağmur yağarken yapılan dualar: Yağmur, Müslümanların ifadesiyle rahmet’tir. Hadis-i şeriflerden bildiğimize göre her bir yağmur tanesini bir melek indirmektedir. İşte böyle bir yağmur yağma, yani rahmetin yere inme anı ki, duaların kabul olacağı rivayet edilen o esnada, dua edilmelidir.

2. Dua Yerleri

Dua her yerde yapılabildiği halde tarih boyunca çeşitli dinlerde dua için özel mekânlar tespit edilmiş veya buralarda dua etmenin daha etkili olacağı düşünülmüştür. Dua ve ibadetlerin cemaatle yerine getirilmesi gayesiyle yapılan mabetlerin dışında ilâhî kudretin muhtelif vesilelerle tecelli ettiği yüksek yerler, kayalar ve dağlar, bazı ağaçların çevresi gibi mekânlar da dua yeri olarak rağbet görmüştür. Dinimizde ise aşağıdaki mekânlarda yapılan dualar kabul edilmeye daha yakındır:

a. Ka’be, Peygamberimizin mescidi ve Mescid-i Aksâ’da yapılan dualar: Yeryüzünde duaların daha çabuk kabul edildiği böylesine özel başka bir yer yoktur. Burada insan Allah’a daha yakındır. Çünkü Ka’be, Allah’ın evi makamındadır. Evine gelen birine insan nasıl hassas ve içten ilgi gösterirse, Ka’be de Allah için öyledir. Oraya gidip varabilenlere, hissedilir derecede özel ilgi göstermektedir. Yeter ki insan bunun bilincinde olsun. Bundan başka, “Ka’be’de kılınan iki rekât namazın diğer yerlerde kılınan bin rekât namaza denk olduğunu” bizzat Sevgili Peygamberimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) söylüyor: “Şu mescidimde kılınan bir namaz, Ka’be hariç bütün mescitlerde kılınan bin namazdan daha hayırlıdır.”56

Hadis-i şeriflerde bildirildiğine göre, yeryüzünde üç mescit hariç, hiçbir mescidin diğerine üstünlüğü yoktur.57 Bunlar; aynı zamanda yeryüzünde ilk inşa edilen bina olan “Beytullah” yani Allah’ın evi olarak adlandırılan Mescid-i Haram (Ka’be), Mescid-i Aksâ ve Mescid-i Nebevi’dir.58

Buralarda kılınan namazlar ve yapılan dualar, yüce Allah’ın, diğer yerlerde yapılan dualardan daha çabuk kabul ettiği dualardır. Çünkü birincisi yani Ka’be, insanların kıblesi ve Allah’ın kendi evim dediği “Beytullah”dır. Diğeri, “Habibim, Sevgilim” dediği, Sevgili Peygamberimizin evi, içinde yaşayıp vefat ettiği ve yine içine defnedildiği yerdir. Mescid-i Aksâ ise, hem Peygamberimizin miraca çıktığı mescit, hem de İslâm Dini’nden önceki bütün dinlere kıblegâh olmuş ve bütün peygamberlerin uğrak yeri olan önemli bir mekândır. İşte insan, bu üç yerde dua etmekle, bizzat Allah’ın kapısına gitmiş ve isteğini bizzat O’na, evinde arz etmiş gibi olur.

b. Arafatta yapılan dualar: Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem), duaların en hayırlısının, Arafatta vakfede yapılan dua olduğunu bildirmişlerdir.59

c. Tenha ve sakin bir ortamda yapılan dualar: Dua etmek ve kabulünü sağlamak için önemli hususlardan biri de dua edecek kimsenin sakin ve huzurlu bir ortamda olması, kalbini, kafasını ve hayalini karıştıracak engellerden uzaklaşmasıdır. Gözü birtakım şeylere takılan insanın kalbi ve kafası da karışır ve dua sırasında istediği şeye yoğunlaşamaz. Dua için gerekli olan huşu ve huzuru bulamaz. Böyle olmayınca da dua ya kabul olmaz ya da vakti gecikir. Bu tıpkı bir adama işini arz etmeye benzer. İnsan, bir işe ne kadar ihtiyacı varsa onu o şekilde karşısındakine nakleder. Yani işini arz edeceği adamı bir kenara çeker ve önemini anlatır. O da anlar ki, bu iş önemlidir ve isteğini yerine getirmek için özel bir gayret sarf eder. Aksi halde, herkesin arasında ve önemsiz bir iş gibi, dil ucuyla anlatılırsa, karşıdaki anlar ki, olsa da olur, olmasa da... Dua da böyledir. Yer ve zaman ve ısrar oldukça önemlidir.

Duanın yapılamayacağı bir mekân yoktur. Her mekân dua mekânıdır. Sokakta, çarşıda, otomobilde, trende, büroda, okulda, işyerinde, mutfakta, yatakta dua edilebilir. Fakat, dağlarda, ormanlarda, ya da odanın sessizliğinde daha iyi dua edilebilir. Tüm mekânlar dua mekânı olmasına rağmen, sessiz mekânlar dua için en elverişli, en uygun mekânlardır. Çünkü kişi, insanlardan uzak ve tenha olan yerlerde kendini Rabbine daha yakın hisseder. Kalabalıkta ve gürültülü bir hayatta tam bir teveccühle Allah’a yönelemeyebilir. Sevgili Peygamberimizin (sallallahu aleyhi ve sellem) peygamberlik öncesi Hira mağarasına çekilmesine bu yönden bakabiliriz.

Ancak tuvalet ve banyoda dua edilmez.

d. Camide cemaatin birlikte dua etmesi: Müslümanlar, üçer-beşer gruplar halinde dua etmelerinin yanı sıra, cami cemaati de, bazen birlikte dua edebilirler. Çünkü birlikte yapılan duaların kabul edilme ihtimali daha büyüktür.

E. Duanın Faydaları

Dünya, hizmet yeri, âhiret de mükâfat yeridir. Onun için biz bu dünyada ibadet eder, mükafatını âhirette alacağımıza inanırız. Aslında, ibadetin özü olan dua için de aynı şey geçerlidir. Fakat Allah’ın bir lütfu olarak dualarımızın, dünyada da birtakım faydalarını görebiliriz.

1. Genel Faydaları

a. Dua, Allah’tan hidayet ve başarı talebidir. Dua insanı başarıya ulaştırır.

b. Rızkın genişlemesine, sağlığın artmasına, ömrün bereketlenmesine vesile olur.

c. Dua, hazinesi sonsuz, kerem ve ihsanı bol olan Allah’tan istemektir. O, bir şeye ol deyince oluverir. Bir isteği yerine getirmekle hazinesi eksilmez.

d. Dua edeni Allah’ın rahmeti kuşatır. Allah’ın ihsanı ve yardımı ona yönelir.

e. Dua eden, Allah’a itaat etmiş olur. Duayı terk etmek günahtır, Allah’a karşı kibirlenmektir.

f. Genişlik ve sağlık zamanlarında dua etmek, darlık ve hastalık zamanlarında fayda verir.

g. Allah, kulunun çok ve ısrar ile dua etmesini sever.

h. Dua hayrı çeker, zararı savar.

i. Her dua, Allah katında muhafaza edilir, dua eden, duasının yararını ya hayatında, ya da öldükten sonra muhakkak görür.

j. Dua, öyle cömert bir zattan istemektir ki, O kendisine açılan elleri boş döndürmekten haya eder.

k. Dua insanı belâdan korur, inmiş ve inecek musibetlere karşı bir kalkandır. Belâların etkisini azaltır.

l. Dua, düşmanların düzenlerini bozar, üzüntü ve sıkıntıları defeder. İnsanın ruhunu tasalardan arıtıp temizler.

m. Dua ettikten sonra insan, gönlünde bir ferahlık ve serinlik hisseder. İsteğinin yerine getirileceği konusunda ümidi artar. Bu yönüyle dua, insana bir şifa ve rûhî bunalımlara karşı koruyucu bir sağlık tedbiridir. Bu sebepledir ki, dua etmeyen toplumlar rûhen çökmüş toplumlardır.

n. İnsan, duaya muhtaçtır. Çünkü dua, ruhun gıdasıdır.

o. Dua bütün problemlerin çözüm kaynağıdır. Küçük-büyük bütün problemler, Allah’a havale edilerek ve O’na sığınılarak çözülebilir. Zira bizi hiç yoktan yaratan ve bize yol gösteren O’dur. Bizi yedirip içiren; hastalandığımız zaman bize şifa veren O olduğu gibi; bir gün bizi öldürecek ve tekrar diriltecek de yine O’dur. Nerede olursak olalım, bizimle beraber olan O’dur ve nerede, ne yaparsak yapalım bütün yaptıklarımızı görmektedir. Dolayısıyla, iyilikleri elde edip kötülükleri def edebilmemiz için; “Rabbini, içinden yalvararak ve korkarak, yüksek olmayan bir sesle sabah-akşam an…” (A’raf, 7/205) emrine uyarak gece-gündüz devamlı duayla meşgul olmalıyız.

ö. Bugün artık biliniyor ki, birçok hastalığın temelinde manevî sebepler yatmaktadır. Birçok derdi ve problemi olan insanlar bazı hastalıklara daha kolay yakalanabilmektedirler. Hatta öyle görünmektedir ki, ruhen çok sıkıntılı insanlarda kısa bir süre sonra bazı rahatsızlıklar görülmektedir. İşte dua maddî hastalıklara zemin hazırlayacak manevî ortamı yok etmektedir. Çok sevdiği yavrusunu kaybeden nice ana babanın üzüntüye dayanamayarak kısa bir süre içinde hastalanıp öldükleri bilinen olaylardandır. Şuurlu Müslüman ise, onların birer emanet olduğunu, emanetin sahibinin emanetini geri aldığını, ama o yavrunun öbür dünyada onlara şefaatçi olacağını bildiği için sabretmektedir.

p. Bazı ameliyatlardan sonra, ya da tedavisi devam eden hastalıklarda hastanın maneviyatının, yaşama azminin tedavide büyük rol oynadığı ifade edilmektedir. Dua edip Allah’a yalvaran bir hastanın maneviyatı yükselir, kaybolmağa başlayan yaşama azmi canlanır. Yüce Yaratıcı Kur’ân âyetlerini biz müminlere şifa olarak indirdiğini bildirmiştir.

r. Dar ve sıkıntılı zamanlarda dua etmek sıradan insanların yapacağı şeylerdir. Zaten sıkıntılı zamanlarda dua etmeyen insana rastlamak pek mümkün değildir. Yiğit adam, eli bol, gönlü ferah ve işi denk olduğu zaman dua eden, Allah’ı hatırlayan insandır. İşte böyle rahat zamanlarda dua eden, yalvarıp gözyaşı döken, seher vakitlerinde kuşlarla birlikte Allah’ı zikir ve tesbih eden insanlara yüce Allah, sıkıntılı anlarında yardım elini uzatır. Bazen öyle kazalar görmekte veya duymaktayız ki, âdeta bir hurda yığını haline gelen otomobil veya otobüs’ün içinden burnu bile kanamadan insanlar çıkabilmektedir. Ve bazen gazetelerde okuyoruz: “Öldürmeyen Allah öldürmez“ diye. Çünkü böyle bir hurda yığınından canlı insan çıkabilmesi mümkün değildir. Bu tür kazalardan hiçbir yara almadan kurtulmanın temelinde bazı hayırlı işlerin, bazı güzel duaların bulunmadığını kim iddia edebilir? Ferah zamanlarda yapılan iyilikler ve dualar zor zamanlarda fayda verir.

s. Dua ve ibadet insanı diğer canlı varlıklardan ayıran en büyük özelliktir. Âhirette mutlu bir hayat yaşamak bu dünyadaki ibadet ve dualarla mümkündür. Allah’ın rızası O’na yürekten yapılacak dualarla kazanılabilir.

ş. Dua, kulun yüce Allah’ın gazabından emin ve uzak olmasına sebep olur. Bir hadiste: “Allah’a dua etmeyene Allah gazap eder.”60 buyurulmaktadır.61

t. Canlı ve zinde kalabilmek, dinî şevk ve heyecanımızın devamı için dua çok önemlidir: Bir Müslüman’ın, dinî hayatının canlı ve zinde kalması, şevk ve heyecanını yitirmemesi için evrâd u ezkâr, yani dua okuması çok ehemmiyetlidir. Yoksa insan zamanla sapabilir, ayağı kayıp sürçüp düşebilir.

u. Dua eden kimsenin hâli, çoluk-çocuğu ıslah olur, malı da bereketlenir. Kendisi de sâlih amel işlemeye muvaffak olur. Her türlü hâli ve her türlü ihtiyâcı için Allah’a dua edip yalvaran kimseye, duada büyük bir sevinç ve nasip vardır. Çünkü ona, annesi, babası ve diğer insanlar sâlih amelde bulunması için dua ederler. Fakat, duadan nasîbi olmayan, Allah’a yalvarıp yakarma lezzetini tatmayan ve Rabbine dua ve ibâdet etmekten kaçınan, kendini büyük gören kişiler hayırdan, Allah’a yaklaşmaktan ve O’nun sevgisini kazanmaktan mahrum sayılırlar. Böyle kişiler, kendilerine ve dualarına cevap verilecek rahmet kapılarını kapatmış olurlar. Çünkü, dua etme lezzetinin kalpten çıkarılması, bir şahsın -kendisi farkında olmadığı halde- cezâlandırıldığı en şiddetli bir cezâdır.

2. Duanın Psikolojik Faydaları

a. Mümin dua ettiği, Allah’tan yardım dilediği zaman gerçek mutluluğu ve huzuru yakalar. Kendi gücünün hiçbir şeye yetmediğini, ancak gücü her şeye yeten Rabbimizin kendisini koruyup-gözettiğini hisseder. Bu, insan için en büyük mutluluktur. Bu sebeple dua bir zevktir ve cennette de sürecektir. Kuran’da, müminlerin cennette de dua halinde olduğu şöyle haber verilir: “İman edip makbul ve güzel işler yapanları ise onların Rabbi, imanları sebebiyle kendilerini, içlerinden ırmaklar akan, o nimet dolu cennetlerdeki mutluluklara erdirir. Onların orada duaları, “Allah’ım! Her türlü mükemmellik Sana aittir ve Sen her türlü noksandan uzaksın,!” demek, birbirlerine iyi dilek ve temennileri ise hep “selam!”dır. Duaları “Elhamdülillahi Rabbi’l-âlemin” (Hamd âlemlerin Rabbi Allah’a mahsustur.) diye sona erer.” (Yunus, 10/9-10)

b. Tatmin edilmemiş sonsuz istek ve arzularımız şuur altına atılarak bizde umulmayan zamanlarda çeşitli buhranlara, iç sıkıntılarına yol açar. Dua ile en gizli, en mahrem duygularımızı dile getirir, içimizi boşaltır, ümidimizi kuvvetlendirir, korkularımızı hafifletiriz. Dua, içimize eşsiz bir rahatlık verir, gerginliklerimizi giderir. Dua ile kendimizi Allah’a daha yakın hissederiz. Duasız bir insan, ışıksız bir mahzene benzer. Duasız insan, yalnızlığın karanlık hapishanesi içinde çırpınan bir zavallıdır. Dua ile benlik duvarlarını aşabiliriz. Çünkü dua, engel ve uzaklık tanımaz. Zaman ve mekânlar ona engel olamaz. Dua ile sonsuz aczimizi yüce Allah’ın sonsuz kudretine bağlama saâdetine ereriz. Dua ile ruh gücümüzü kanatlandırırız. Duada iç varlığımız aydınlanır. Duada kendi gücümüzle değil; Allah’ın sonsuz gücüyle iç ve dış düşmanlarımıza meydan okuruz.

c. İbadet yapmamak ve dua etmemekten dolayı ruhları aç kalan nice insanlar vardır ki, uygarlığın bütün lüks ve konforu, ellerindeki servet ve imkânları onları mutlu edememiştir. Huzurdan yoksun olan bu zavallılar, vicdanlarıyla baş başa kalmaktan korkarlar. Onların çılgınca eğlence ve kahkahaları iç varlıklarında tutuşan yangını maskelese bile, kendilerini için için kemirmekten asla kurtaramaz. Hatırdan hiç çıkarmamak gerekir ki, ruhun da beden gibi birçok ihtiyacı vardır. Bu hususları gözden uzak tutan yanlış düşünce ve tavırlar, bugün insanlığı rûhen hastalıklara ve sıkıntılara sürüklemekte, kıvrandırmakta, onu gönül huzurundan yoksun bırakmakta ve felâketine yol açmaktadır. İçimiz iman nuruyla parlamadıkça, ruh yaralarına merhem olan ilâhî emirler yerine getirilmedikçe, ibâdet ve dualarla içimizi aydınlatmadıkça ne içimizin kasveti kaybolur, ne de dünya ve âhiret mutluluğuna kavuşabiliriz.62

d. Dua, ilâhî yardımın gelmesi için başvurulan genel bir ruhî mekanizmadır ve insanın yaratıcısına doğru yakınlaşma isteğini ifade eder. Bu yönüyle dua, insan zihninin maddî olmayan âleme doğru çekilmesi, ruhun Allah’a doğru yükselişi, hayat denilen mucizeyi yaratan varlığa karşı aşk ve tapınma ifadesi; her şeyi yaratan, en üstün kemal, kudret, kuvvet ve güzellik kaynağı, herkesin kurtarıcısı olan görülmez bir varlıkla ilişkiye geçmek için yapılan bir gayrettir.63

e. Dua, kişide psikolojik bakımdan bir rahatlık, huzur ve mutluluk meydana getirir. Duanın en güzel faydalarından biri de Allah inancının kalplerde kökleşmesini sağlamasıdır.

f. Dua eden kimse, dua etmeden önceki durumuna kıyasla önemli bir değişim yaşamaktadır. Bu değişim göz önünde tutulduğunda herkesin, yaptığı duanın sonucunu bir şekilde aldığı söylenebilir. Fakat duanın psikolojik etkisi, bazı şartlara bağlı olarak artar ya da azalır. Duanın böyle bir tesir doğurması için mutlaka kişinin kendisinin de dua etmesi gerekmektedir. Bir kimsenin başkası için yaptığı duanın da şahsen yapılan dua kadar, hatta bazen daha etkili olduğu gözlenmiştir. Amerika Birleşik Devletleri’nde 192 hasta üzerinde yapılan bir araştırmada, bunu destekleyen ilginç sonuçlar elde edilmiştir. Hastane yakınındaki bir kilise bu hastalar için kendilerinin haberi olmadan dua etmiş; hastaların isim zikredilmeden yapılan dua sonucunda onların şikâyetlerinde azalma tespit edilmiştir. Ayrıca hastalar hastanenin tedavi şartlarını eskisine göre daha iyi bulmaya başlamışlardır.64

g. Klinik gözlemler, duanın sadece hastanın iyileşmesine olumlu katkı sağlamakla kalmayıp, daha genel olarak kişiliğin yeniden yapılanması ve bütünleşmesi konusunda çok etkili bir rol oynadığını göstermiştir.65 Depresyonla başa çıkmada, stresi yenmede, nevrotik ve psikotik birçok hastalığın yanı sıra, fiziksel hastalıkların şifa bulmasında dahi duadan insanların büyük ölçüde fayda gördüklerini ortaya koyan çok sayıda gözlem ve araştırma sonuçları bulunmaktadır.66

h. Dua, kişinin Allah’a yakın olduğu şuuruyla onda bir güvenlik hissi doğurur, kaygılarını hafifletir. Konuyla ilgili gözlemler, özellikle kriz zamanlarında duanın rahatlatıcı, yatıştırıcı ve kaygıları azaltıcı sonuçlar verdiğini göstermektedir.

ı. Dua, kişinin gücünü arttırır, faaliyetlerine canlılık katar, şuur düzeyinin yükselmesine ve idrakinin güçlenmesine yol açar.

i. Dua eden kimse sıkıntılı, bunalımlı ve gergin bir durumda ise, duanın etkisi, yatıştırma ve rahatlatma şeklinde kendisini gösterir.

j. Duanın, insanın ahlâk ve karakter yapısı üzerinde olumlu etkilerinin de bulunduğu tespit edilmiştir. Sık sık ve düzenli yapılan dua, faziletli bir yaşayış ve karakter olgunluğunun önemli bir faktörü olabilmektedir.

k. Devamlı dua eden kimselerde görev ve sorumluluk bilinci artar, kıskançlık ve kötülük eğilimi azalır, başkaları hakkında iyilik ve hayır severlik duyguları güçlenir.

3. Duanın Sosyolojik Faydaları

Duanın sosyolojik tesirleri, yani topluma bakan faydaları da vardır. Çünkü duasız toplum boşluktadır. Dua etme duyarlılığını yitirmiş bir toplumu ve aynı zamanda insanlığı, hüzünlü ve ümitsiz bir gelecek beklemektedir.

“Dua ihtiyacını kendinde öldüren bir toplum, pratikte fesat ve çöküşten korunabilecek unsurlara artık sahip değildir.”67

Allah’a dua eden fertlerden meydana gelen bir toplum, sağlam bir toplumdur. Anarşiden, kargaşadan, intiharlardan, ahlâkî çöküntülerden uzak bir toplumdur. Birbirlerine samimi dua ederek karşılıklı sevgi ve saygılarını artırırlar. Meselâ, her Cuma günü hutbede şu meâlde dua yapılır: “Allah’ım, erkek-kadın bütün müminleri, Müslümanları bağışla! Hem vefat edenleri, hem hayatta olanları affet! Allah’ım, dine yardım edene yardım et! Müslümanları perişan etmek isteyenleri perişan et! Allah’ım İslâm’ı ve Müslümanları kuvvetlendir.”

Bu gibi dualarla dünyanın her tarafındaki ehl-i îman kalbî-ruhanî-nuranî bağlarla birbirine bağlanır. “Müminler bir vücudun âzâları gibidirler...”68 hadîsinin sırrı gerçekleşir.

Bu mânânın en muazzam görüntüsü hac ibadetinde Arafat’ta meydana gelir. Dünyanın dört bir tarafından gelmiş, renkleri ayrı, dilleri ayrı milyonlarca Müslüman hep bir ağızdan “Lebbeyk Allahümme Lebbeyk” diyerek bütün Müslümanlar nâmına, Allah’a teslimiyetlerini takdim ederler. Her nimetin O’ndan geldiğini, bütün mülk ve saltanatın ortaksız olarak Allah’ın olduğunu kâinata ilan ederler.

“Hac ve umre için Ka’be’ye gidenler Müslümanların Allah’a gönderilmiş temsilcileridir. Dua ederlerse Allah kabul eder, af dilerlerse affedilirler”69 hadîsinin sırrınca bütün ehl-i îman için hayır duada bulunurlar. Allah’ın affını dilerler.

Bu şekilde toplu halde yapılan bir dua ise, kabul olmaya daha layıktır. Nasıl ki, ormanlarda milyonlarca ağaç gökyüzüne doğru dallarının elleriyle Allah’tan rahmet istiyorlar, Cenâb-ı Hakk da, onların bu cemaat şeklindeki dualarını kabul edip, ormanlık yerlere bol bol yağmur gönderiyor. Onun gibi, böyle milyonlar hacıların dilleriyle yapılan dualar, elbette Cenâb-ı Hakk’ın rahmetinin Müslümanlara gelmesine vesîle olmaktadır.

F. Dua ile İlgili Akla Gelebilecek Sorular ve Cevapları

1. Her Duaya Cevap Verilir mi?

Yüce Allah Kur’ân’da şöyle buyurur: “Kullarım Beni Senden soracak olurlarsa bilsinler ki, ben onlara pek yakınım. Bana dua edince dualarına cevap veririm. Öyleyse onlar da, davetime icabet edip, bana hakkıyla inansınlar ki, doğru yolda yürüyüp selamete ersinler.” (Bakara, 2/186)

Fakat, cevap vermek ayrıdır, kabul etmek ayrıdır. Allah her duaya cevap verir ama her duayı aynısıyla kabul etmeyebilir. O duaya değişik hikmetlerden dolayı değişik şekillerde cevap verebilir. Öyleyse duanın neticesi konusunda acele etmemek lazım. Çünkü Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyuruyor: “Acele etmediği müddetçe her birinizin duası kabul edilir. Ancak şöyle diyerek acele eden var: “Ben Rabbime dua ettim duamı kabul etmedi.”70

Başka bir hadis şöyledir: “Allah’a dua eden herkese Allah icâbet eder. Bu icâbet, ya dünyada peşin olur, ya da âhirete saklanır, yahut da dua ettiği miktarca günahından hafifletilmek sûretiyle olur, yeter ki günah olan şeyi veya akrabalık bağlarının kopmasını istememiş olsun, ya da acele etmemiş olsun.”71

Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm), bu hadislerinde dua eden insanların bir zayıf noktasına dikkat çekmektedir: Acelecilik. Bir başka ifâde ile duanın hemen karşılığını görme arzusu. Bir hadis-i şerifte zikredildiğine göre: “Ya Resûlallah acelecilik nedir?” diye sorulunca şu açıklamayı yapar: “Dua ettim, ettim de hiçbir neticesini görmedim” der ve o anda duayı terk eder.” Şu halde Peygamberimiz (aleyhissalâtu vesselâm), duanın terkine sevk edecek bir aceleciliği hoş görmüyor. Bu sebeple, her hâl u kârda dua etmeye devam edilmesi için, duanın mutlaka netice vereceğini kesin bir dille ifâde ettikten sonra bu kabulün şu sûretlerden biriyle olacağını belirtir:

a- Ya isteğe uygun olarak dünyada görülecek bir şekilde kabul edilir.

b- Ya âhirette verilmek üzere sevap takdir edilir.

c- Yahut günahları affedilir.

Şu halde, bu hadis, neticeye hiç aldırmadan dua etmeye, Allah’tan hayırlı şeyler istemeye devam etmeye teşvik etmektedir. Duayı ibadetin, kulluğun bir gereği bilip, ara vermeden devam etmelidir. Mümin ibadetten usanmaz, zaten hayatının gayesi ibadet ve kulluktur. Zîra Allah insanları sadece ve sadece ibâdet için yaratmıştır.72 Duaya cevabın gecikmesi, henüz vakti gelmediğinden, yahut daha çok ibadet etmesi gerektiğindendir. Zîra, Cenâb-ı Hakk duada devamlılığı ve ısrarı sevmekte, çok dua edenlerin duasını kabul buyurmaktadır.

Ayrıca Bediüzzaman’ın ifadesiyle dua bir ubudiyettir (kulluktur). Ubûdiyetin neticesi ise uhrevîdir. Yani duanın neticesi, mükâfatı büyük oranda âhirette verilir. Onun için insan neden duam kabul olmuyor dememeli.

Dua eden herkes, istediği şeyin kendisine hemen ve istediği gibi verilmesini ister. Fakat Yüce Allah, kullarına çok şefkat ve merhametli olduğu için, istedikleri şeyleri belki hemen ve istedikleri gibi vermez de, onlar için daha hayırlı bir zaman ve onlar için daha hayırlı olacak bir şekilde verir. Ama Kur’ân’ın ifadesine göre aceleci olarak yaratılan insan, her zaman bunu düşünemez ve istediği şeyin hemen ve istediği şekilde verilmesini ister. Halbuki bize düşen şey, hakkımızda hayırlı olanı istemektir ve sadakatle o kapıdan ayrılmamaktır. Bu hususta Muhterem M. Fethullah Gülen Hocaefendi şunları söyler:

“Ne var ki, dualarımıza cevap verilmesini, bizim isteklerimizin aynıyla yerine getirilmesi şeklinde anlamak da doğru değildir. Biz bazen, sadece bugünü, şu andaki arzularımızın gereğini düşünerek kendi istek çerçevemizi daraltmış, yarınları ve bizimle münasebeti olan daha başka şeyleri gözden çıkarmış olabiliriz. O ise, hem bizim için hem her şey için, hem bugünümüzü hem de uzak-yakın yarınlarımızı iç içe görüp gözeterek, bizim daralttığımız hususları açar, genişletir; dünya-âhiret genişliğine ulaştırarak, merhamet ve hikmetinin derinliğine göre çok yönlü cevaplarda bulunur.. evet O, hâlihazırdaki durumumuzu aydınlatırken yarınlarımızı karartmaz.. bugünün ışıklarını yarınların zulmeti haline getirmez ve bize iltifatlarda bulunurken başkalarına katiyen mahrumiyet yaşatmaz.. herkese ve her şeye çok derinlikli cevaplar verir, dualarımızı duyduğunu, isteklerimizi nazar-ı itibara aldığını gösterir, kalplerimize huzur verir...”73

“... Bazen biz, duamızın kabûl olmadığını sanırız. Halbuki kabûl etmek ayrı, cevap vermek ayrıdır. Her dua işitilir ve her duaya cevap verilir fakat, bu cevap verme, istenilenin aynen verilmesi şeklinde olabileceği gibi, geriye bırakılıp daha sonra verilmesi veya dünyâda verilmeyip, âhirete bırakılması şekillerinde de olabilir; tamamen, Yüce Allah’ın hikmetine bağlıdır bu. Mesela siz doktoru çağırdığınızda o, sizin davetinizi kabul eder gelir; fakat, “Bana şu ilaçları ver” dediğiniz zaman, doktor o ilaçları size aynen vermeyebilir; neyi uygun görüyorsa onu verir ve uygun görmediğini de vermez, ya da daha iyisini, daha faydalısını verir. Aynen bunun gibi, Cenâb-ı Hakk da kulun dualarını her zaman duyar, duyduğunu duyurur ve onun kalbine huzur verir; çünkü O, insana şah damarından daha yakındır. Fakat, hikmetinin gereği olarak, kulunun her istediğini vermeyebilir; bu vermeyiş, bazen kulun yararına olacağı, bazen de ileride daha faydalı şekliyle vereceği içindir. Sonra, mülkün sahibi O’dur ve mülkünde dilediği gibi tasarruf eder.. lütfu da hoştur, kahrı da. O, çirkin iş yapmaz; her yaptığında bir değil, bin hikmet vardır...”74

Biz dua eder Allah’tan bir şeyler isteriz ve istediğimiz şeylerin de hemen verilmesini bekleriz. Halbuki biz biliyor ve inanıyoruz ki, biz ne istersek isteyelim Rabbim hakkımızda hayırlı olanı nasip edecektir. Mesela; siz dua dua yalvarır, yakarırsınız; “bana dünyayı ver Allah’ım” dersiniz. Ama istediğiniz mânâda bir dünya sizin hakkınızda hayırlı olmadığı için, Rabbim sizi “ölmeyecek kadar bir rızıkla yaşatır. Ama öte yanda, mezardaki bekleme salonu olan berzah hayatınızı cennet haline getirir. Dahası, size cennette “gözün görmediği, kulağın işitmediği, insanın aklına gelmeyen nimetler” verir.

Ve yine, “Allah’ım sâlih çocuklar ihsan eyle” der, durmadan yalvarıp, yakarırsınız. Fakat, “evladınız ve mallarınız sizin için bir imtihan vesilesidir.” (Enfâl, 8/28) âyetinin ifade buyurduğu hakikat açısından, Rabbim -ihtimal- o imtihanı kaybedeceğiniz için, ya da bilemediğiniz başka hikmetlerinden dolayı, dünyada çocuk ihsan etmez. Ama âhirette Kur’ân’ın “vildanün muhalledun” dediği, çevrenizde “inciler”75 gibi koşuşturup duran, baktıkça içinize mutluluk veren çocuklar verebilir.”76

Bütün bunlardan açık bir şekilde anlıyoruz ki, duada bize düşen şey, Allah’tan hayırlısını istemektir. Ne zaman verir ve nasıl verir onu Allah’a bırakmak gerekir.

2. Dua Konuları Nelerdir?

Dua kitaplarında bir kısmı âyetlere, büyük bir çoğunluğu da hadislere dayandırılmış, hayli uzun listeler teşkil eden duaların önemli bir kısmı insanın temel istek ve ihtiyaçlarıyla ilgilidir. Beden ve ruh sağlığı, dünya ve âhiret mutluluğu, ferdî ve sosyal güvenlik dilekleri yanında istenmeyen, gelmesinden korkulan durumlardan Allah’a sığınma duaları daha ayrıntılı olarak sıralanmıştır. Bunlarda insanın temel endişe ve korkuları neredeyse tek tek dile getirilmiştir. Hastalık, tabiî âfet, fakirlik, saptırıcı zenginlik, nefis ve şeytan, sıkıntı ve üzüntü, zulüm ve düşman, borç, darlık, güçsüzlük, hor ve hakir olma, cehennem ve kabir azabı bu sakınılan kötülük ve fitnelerin başlıcalarını oluşturur. Ayrıca hayatın doğum, ölüm ve yolculuk gibi önemli olayları; ibadet, yeme, içme, yatma, uyuma, rüya görme, uyanma, çarşıya çıkma, alışveriş gibi basit faaliyetler de birer dua konusu olmuştur. Genellikle hayatın korunması ve âhiret mutluluğunun sağlanmasıyla ilgili duaların yer aldığı pratik dua kitapları hemen her devirde rağbet görmüştür.

Âyet ve hadislerde, kişiyi hata ve günah işlemeye sevk eden nefsin basit isteklerinden, kin ve hasetten, duyarsız bir kalpten, faydasız bilginin veya cahilliğin doğuracağı kötülüklerden korunmayı; kalpleri birleştirecek sevgi, merhamet, gönül ve ahlâk güzelliği kazanma isteğini ifade eden toplumsal, ahlâkî ve ideal hedeflerin de duaların konusunu teşkil ettiği görülür.

Hz. Âişe’ye göre Resûlullah’ın duaları özlü ve kapsamlı olup77 çoğunlukla içtimaî ve ahlâkî hedeflere yöneliktir. Sosyal bünyede görülecek ayrılık ve anarşi, insanın şerefini düşüren cimrilik, korkaklık, tembellik gibi kötü huylar, fakirlik, zenginlik veya ihtiyarlığın yol açacağı ahlâkî çöküntü onun en çok sakındığı durumlardır.78 Sevgili Peygamberimiz’in, çok meşhur bir duasında insanın ahlâk ve ruh sağlığının korunmasına ne kadar önem verdiği dikkati çeker: “Allah’ım! Ürpermeyen kalpten, doymayan nefisten, fayda vermeyen bilgiden ve kabul olunmayacak duadan sana sığınırım.”79

Peygamberimizin Allah’tan istediği ve bizim de istememizi tavsiye ettiği hususlardan birisi de âfiyettir: “Kime dua kapısı açılmış ise (çokça dua etmeye muvaffak kılınmış ise) ona rahmet kapıları açılmış demektir. Allah’tan talep edilen (dünyevî şeylerden) Allah’ın en çok sevdiği şey âfiyettir. Dua, inen ve henüz inmeyen her çeşit (musibet) için faydalıdır. Kazayı sadece dua geri çevirir. Öyle ise sizlere dua etmek gerekir.”80

Elhamdülillah, Sübhânallah, Lâilâhe illallah gibi Allah’ın yüceliğini ifade eden dualar bazen sırf Allah’a yakınlığı, O’nunla irtibatı ve O’nun rızâsını amaçlayan bir sevgi ve saygıyı sunmaktan ibarettir. Bazen de bunlara, uhrevî veya dünyevî isteklerin kabulünü kolaylaştıracak birer başlangıç cümlesi olarak başvurulmaktadır.

Dua etmenin başlıca üç şekli vardır:

1. Allah’ın birliğini dile getirme ve O’nu övgüyle anma.

2. Allah’tan af, merhamet gibi manevî isteklerde bulunma.

3. Allah’tan dünyevî nimetler isteme.

4. Dünyevî ve uhrevî istenmeyen durumlardan Allah’a sığınma.

Genellikle “Yâ Rabbi, Allah’ım” gibi hitap ve çağrı ifadeleriyle başlayan veya Allah’ı övgüyle anan her söz -içinde bir dilek ve istek bulunmasa da- duadır. Mesela Sevgili Peygamberimizin Arefe günüyle ilgili bir hadisinde geçen, “Arefe’de benim duam ve benden öncekilerin duası ‘Lâ ilâhe illallâhü vahdehû la şerike leh lehü’l-mülkü ve lehü’l-hamdü ve hüve âlâ külli şey’in kadîr’ sözüdür”. Bundan dolayı “lâ ilâhe illallah”, “elhamdülillah” gibi ifadelere İslâmî gelenekte dua denilmiştir.

3. Kimlerin Duası Kabul Edilir?

Bazı kimselerin duaları peşinen kabul edilir. Bunları Peygamber Efendimiz şöyle haber vermektedir: “Allah’ın kabul ettiği üç dua vardır. Bunların kabul edileceği hususunda hiçbir şüphe yoktur: Mazlumun (zulme uğramış kimsenin) duası, misafirin duası, babanın evlâdına duası.”81

Yine Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) buyurdular ki: “Kabul edilmeye lâyık dualar içinde, bir kimsenin yanında olmayan bir kimse hakkında yaptığı duadan daha süratli olanı yoktur.” Bu hadise göre, Allah’ın derhal kabul buyuracağı dualardan biri de, bir müminin, başka bir mümin kardeşi için gıyabında yapacağı duadır.

Bu hususta şu hadis daha açıktır: “Müslüman kimsenin, kardeşi için yanında yokken yaptığı dua kabul edilir. Dua edenin başucunda ona müvekkel, görevli bir melek vardır. ‘Kardeşi için hayır dua yaptıkça bu melek: Âmin, istediğin şeyin bir misli de sana olsun.’ der.”82

Başka bir hadis-i şerif şöyledir: “Üç kişi vardır ki duaları reddedilmez (kabul edilir). Âdil imam (adâletten ayrılmayan Müslüman devlet başkanı), iftarını yaptığı zaman oruçlu ve zulme uğrayan mazlumun duası.”83

Aslında müminlerin ihlasla yapacakları bütün duaları kabul edilir. Mümin böyle duaların karşılığının nasıl verildiğini bilemez ama Kur’ân dua edenlere Allah’ın karşılık vereceğini müjdeler.84

Resûlullah Efendimiz buyurdu ki: “Acele etmediği müddetçe her birinizin duasına icâbet olunur. Ancak, şöyle diyerek acele eden var: Ben Rabbime dua ettim, duamı kabul etmedi.”85

Bir başka rivâyette de Efendimiz şöyle buyurur: “Bir Müslüman günah ve akrabalarla münasebeti koparmak suçu olmadan Allah’a dua ederse, Allah şu üç şeyden birini ona mutlaka verir: Ya onun duasını çabucak kabul eder, ya da duasını onun için âhirette azık yapar veya duası nispetinde ona kötülüklerin gelmesini önler.” Orada bulunanlar: “Öyleyse çok dua edelim” dediklerinde, Allah Resûlü: “Evet, Allah duayı çok kabul edendir.”86 buyurmuştur.

Duayı terk etmeye sevk edecek bir aceleciliği Resûlullah hoş görmez. Duaya kulluğun bir gereği olarak bakıp devam etmek gerekir. Bütün ibâdetlerin mutlaka karşılığı olduğu gibi, duanın da karşılığı olacaktır. Mesela; namaz kıldığımızda dünyada karşılığını, mükâfatını almamız gerekiyor mu? Esas karşılığını âhirrette ümit ediyoruz. Dua da böyledir. Dünyada kabul edilmese bile, karşılıksız kalacak değildir. Âhirette sevabın takdir edilmesi bir karşılıktır ve duanın kabulü manasındadır. O halde hayatımız boyunca dua etmeye devam etmeliyiz.

4. Dua Dilinin Arapça Olması Gerekir mi?

“Dua dilinin Arapça olması gerekir” diye bir şart yoktur. Ana dili Arapça olmayan Müslümanlar mutlaka Arapça ifadelerle dua etmek zorunda değillerdir. Çünkü insan Allah’a dua ederken halini ve ihtiyaçlarını arz ediyor demektir. Bu münasebetle insan ne dediğini, neye dua ettiğini, ne istediğini bilmelidir. Eğer ana dili Arapça olmadığı halde Arapça biliyorsa duasını Arapça edebilir. Yani Arapça anlamasa bile, bir yerlerden ezberlediği Arapça cümlelerle de dua edebilir. Fakat manalarını bilmesi, duadan daha fazla zevk almasını sağlar. Onun için âyet ve hadislerde geçen duaların Arapçalarını ezberleyemeyen kimselerin, dualarını anladığı dilde yapması daha uygun olur. Eğer toplulukla beraber dua ediyorsak insanların anladığı dili kullanarak dualarımıza şuur katmaya çalışmış oluruz. Bütün bu zikrettiklerimizden sonra, yanlış anlaşılmaması için şu meseleyi de hatırlatmakta fayda görüyoruz ki, o da: Namazda okuduğumuz sûre ve duaların muhakkak Arapça olması gerektiğidir. Arapça dışında başka bir dille namazda sûre ve dua okunmaz, okunursa namaz bozulur.

5. Duada Neler İstemeliyiz?

Herkes, ihtiyacına göre Rabbinden dilediğini ister. Fakat istediğimiz şeyin hayırlı olup olmadığını belirlememiz gerekir. Dünyevî isteklerimizin hayırlı olduğundan emin değilsek; isteklerimizin hayırlısının verilmesini, hayırlıysa verilmesini ifade etmeliyiz. Dünyalık hayırlardan önce ve daha çok, âhiretteki hayır ve güzellikleri istememiz tavsiye edilir. Öncelikle Allah’tan günahlarımızın affını, iki dünyadaki âfiyeti istemeliyiz. Tavsiye edilecek duaların başında şu da vardır: “Allah’ım, Senin Peygamberin Senden hangi hayırları istediyse, ben de o hayırların tamamını Senden isterim. Yine, Peygamberin Senden hangi şerlerden sığındıysa, ben de o şerlerin tamamından Sana sığınırım. Sen, tek dua edilen ve dualara cevap verensin. Güç, kuvvet, sadece, yüce ve ulu Allah’ındır. Başka güç ve kuvvet kaynağı yoktur.” Yine, nasıl dua edip, neleri istememiz gerektiğini Allah, Kur’ân’ında göstermektedir. Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) da güzel dualarıyla bizim için örnektir. Biz, neyi ve nasıl istememiz gerektiğini de Kur’ân ve sünnetten öğrenmeliyiz. Onun için Kur’ân ve sünnetteki bazı dua örneklerini öğrenmekte fayda vardır.

Bizler kul olduğumuzun idraki içerisinde olduğumuz sürece Allah’tan istediklerimizin ve isteyebileceklerimizin sınırı yoktur. Peygamberimiz, Allah’a dua etme ve isteme konusunda ashabını ve ümmetini uyarıp istemede sınırsızlığı öğretmiş; çokça ve bolca isteyebileceğimizi söylemiştir. Ayrıca yüce olan ve hiçbir şeye ihtiyacı olmayan Allah’ın, kendisinden istemeyene gazap ettiğini/kızdığını da bildirmiştir.87 Kendisi de zaten Allah’tan istenebilecek şeylerin en güzelini ve en değerlilerini istemiştir. Mesela: “Makam-ı Mahmud’u” (Allah tarafından Peygamberimize verileceği vaat edilen en yüksek şefaat makamı) istemiş; sonra ümmetine kıyamet günü “Şefaat etmeyi” istemiştir.

Şu halde, “Allah’tan neler isteyelim, neler istemeyelim, neler yerinde olur, neler ayıp olur...” gibi düşünceleri bir tarafa bırakarak, ondan dünyalık ve âhiretlik her şeyimizi istemeliyiz. Bir şartla ki, bütün dua ve ibadetler için geçerli olan ihlâs ve samimiyetle. Evet, ihlâsla ve samimi olarak Allah’tan kim ne isterse Allah ona istediğini verir, mahrum bırakmaz. Hatta İslâm alimlerinden Bediüzzaman’ın deyimiyle samimi bir ihlâs kötülükte dahi olsa neticesiz kalmaz. Yani kötü insanlar bile samimiyetle istediklerini elde edebilirler. İyiler, iyi şey isteyenler neden elde etmesinler veya edemesinler...

Allah her şeyin sahibi olduğuna göre, O’ndan istenecek şeyler için bir sınır koymak mümkün değildir. “Şunu istemek veya bunu istememek doğru olur mu?” şeklinde bir sınırlama yanlıştır. Çünkü yerlerin ve göklerin sahibi O’dur.

Kendisine hiçbir şey zor gelmeyen yüce Allah da, bizden razı olduktan ve bizi kabul ettikten sonra, bizim istek ve ihtiyaçlarımızı yerine getirecektir. Biz, küçük-büyük, önemli-önemsiz demeden; ne olursa olsun, her şeyimizi “Fâtiha” sûresinde söylediğimiz gibi, “yalnız ondan istemeliyiz.” Zira O’nun hazinesinde “yok” yoktur; yeter ki biz isteyelim ve istemesini bilelim.88

6. Kimler İçin Dua Edilmez?

İslâm’ın tamamını, bir kısmını veya bir hükmünü inkâr eden veya hafife alan, alaya alan kimseler Müslüman sayılmayacaklarından böyle kimselere hayatlarında “Allah râzı olsun” gibi dua türünden şeyler söylenmez. Ancak “Allah sana hidâyet etsin” şeklinde dualar yapılabilir. Yine bu tür insanlar vefat ettiklerinde “Allah rahmet etsin” de denilmez. Bunların cenaze namazları kılınmaz. Bilindiği gibi, cenaze namazı ölüye yapılan duadan ibarettir. Cenaze namazı, bazılarımızın zannettiği gibi, her ölene kılınmaz; Müslüman’a cenaze namazı kılınır. “Kâfir olarak ölüp cehennemlik oldukları kendilerine belli olduktan sonra, akraba bile olsalar, müşriklerin affedilmelerini istemek, Peygamberin de, müminlerin de yapacağı bir iş değildir.” (Tevbe, 9/113)89

7. Dine Hizmet Edenler Dua Etmeli midir?

Allah’ın dinini tebliğ eden, yani başkalarına anlatan bir kimsenin dua yanı önemlidir. O kimse, sözlerinin tesirli olmasını ancak Cenâb-ı Hak’tan bekler. Mülk sahibi O’dur. Kalpler O’nun kudret elindedir.

Evet, en güzel ve büyüleyici ifadelerin dahi tesir etmediği nice insanlar vardır ki; onlar, yürekten ve candan yapılan dualarla hidayete ermişler, Müslüman olmuşlardır. Dua müminin silahı olduğu gibi, tebliğ adamının da ilk ve son sığınağıdır. O, evvela kendilerine İslâm’ı anlatacağı kişilere dua eder, sonra da söyleyeceklerini söyler. Böyle yapması, hiçbir zaman onun akıl ve mantık zemininden ayrılması anlamına gelmez. Aksine her ikisinin de yerini çok daha iyi anlama ve kavrama mânâsına gelir. İslâm’ı anlatma ve tesirde duanın ne müthiş bir tesiri olduğunu gösteren bir-iki misal:

Allah Resûlü (sallallahu aleyhi ve sellem), insanların hidayeti için dine uygun olan her yolu denemiştir. Ama, duayı da hiçbir zaman elden bırakmamıştır. Mesela O, Hz. Ömer’in (radıyallahu anh) hidayeti için daima dua edip durmuş ve nihayet bir gün, hem de hiç ümit edilmeyen bir zamanda Allah (celle celâluhû), Hz. Ömer’e (radıyallahu anh) hidayet nasip etmiştir. Buna, Allah Resûlü’nün (sallallahu aleyhi ve sellem) duasının bereketi denebilir.

Yine bir gün Ebû Hureyre (radıyallahu anh), Allah Resûlü’ne (sallallahu aleyhi ve sellem) gelerek annesi için dua talep etmiştir. Çünkü o güne kadar kadının gönlüne İslâm bir türlü yol bulup girememiştir. Ebû Hureyre’nin isteği üzerine Allah Resulü (sallallahu aleyhi ve sellem) ellerini açar ve: “Allah’ım Ebû Hureyre’nin annesine hidayet et” diye dua eder. Ebû Hureyre sevinerek mescitten çıkar ve koşarak eve gelir.. tam kapıyı açacağı sırada içeriden annesinin sesini duyar ki, kadın Ebû Hureyre’ye, “Olduğun yerde kal içeriye girme” der. Ebû Hureyre (radıyallahu anh) kapının önünde beklerken kulağına bir su sesi gelir. O, ihtimâl annem yıkanıyor diye düşünür. Biraz sonra da bu yaşlı kadın kapıyı açar ve dışarıya çıkar, kelime-i şehadet getirir ve Müslüman olur. Evet, Ebû Hureyre (radıyallahu anh) yanlış duymuyordu. Annesi kelime-i şehadet getiriyor ve Müslüman olduğunu müjdeliyordu. O güne kadar hidayete ermesi için onca uğraşılan bu kadına da Allah Resûlü’nün (sallallahu aleyhi ve sellem) duası yetivermiştir.

8. Her Gün Dua Edilmeli midir?

Her Müslüman’ın bir gününde devamlı okuyacağı duaları olmalıdır. Kimse, “O kadar yoğun işin, dersin, ödevin, imtihana hazırlanmanın arasında vakit bulamıyoruz, gece geç vakitlere kadar çalışıyoruz, eve geç ve yorgun olarak geliyoruz” vs. türünden mazeretler uydurmamalıdır. Böyle uydurma mazeretlerin arkasına sığınanlar, dönüp günlük hayatlarına baksalar bir hiç uğruna ne kıymetli zamanlarını harcadıklarını görüp utanacaklardır. Bazı zatlar bunu ifade ederken, “Türk insanı zamanzededir. Bazen bir bardak çay için saatlerini harcar, bazen de en hayatî işleri adına vakit bulamaz.” derler. Evet, günlük hayatımıza bir baktığımızda buna bir hayli misal bulabiliriz. Boş ve abes şeylerle zayi ettiğimiz dünya kadar zamanımız olduğunu söylemeye gerek yoktur... Şimdi bir taraftan böylesine cömertçe harcanan zaman, öte taraftan en hayatî konulara vakit bulamama... Bunu izah etmek biraz zordur.

Evet netice itibariyle, bir kere daha söyleyelim ki; mutlaka herkesin dua için ayıracağı bir zamanı olmalı ve o, bu konuda hiçbir mazeret ileri sürmemelidir.

9. Sadece Belâ ve Musibet Anlarında mı Dua Etmeli?

Bir Müslüman’ın, sadece belâ ve musibet anlarında dua edip, daha sonra duayı terk etmesi doğru değildir. Çünkü böyle bir durum, Kur’ân-ı Kerîm’de anlatılan kâfirlerin durumuna benzemektedir. Kâfirler, sıkıntıya düşünce yana yakıla Allah’a kendilerini kurtarması için dua ettikleri halde, sıkıntı geçince Allah’a duayı terk ettikleri gibi, O’na şirk koşmaya başlarlar. Bir Müslüman olarak biz de aynı duruma düşmemeliyiz. Allah’ın izniyle biz günlük duamızı okur ve devam edersek Kur’ân’da anlatılan kafirlere benzememiş oluruz. Onun için boş kaldığımız anlarda dudaklarımız devamlı dua ile kıpırdamalıdır.

Bu hususta Hz. Yunus’un hali bize örnek olmalı. Yûnus (aleyhisselâm), anlatmış olduğu şeyleri kavmi dinlemediği için, kavmine kızarak onların arasından Rabbinin izni olmadan çıktı ve yüklü bir gemiye bindi. Geminin yükü fazla olduğundan gemi taşıyamamış, yolculardan birini denize atmak gerekmişti. Atılacak kişinin tespîti için gemidekilerle kur’a çekti. Kur’ân’ın ifâdesiyle “Kur’a çekti, (kur’a kendisine isabet ettiği için) yenilenlerden oldu. (Yûnus (aleyhisselâm) Rabbinden izinsiz olarak kavminden ayrıldığı için kendi kendisini) kınayarak (denize atıldı) balık onu yuttu.” (Sâffât, 37/141-142) Cenâb-ı Hak Hz. Yûnus’u (aleyhisselâm), bu izinsiz çıkışından dolayı şiddetli bir gazap ile azarladı. Çünkü Hz. Yûnus’un (aleyhisselâm), kavminin ezâlarına karşı sabretmesi gerekiyordu.

Hz. Yûnus (aleyhisselâm), iç içe üç karanlık içinde Rabbine dua etti; deniz, gecenin karanlığı ve balığın karnı. Yûnus (aleyhisselâm) duasında; “Senden başka ilah yoktur. Sen bütün eksiklerden uzaksın, yücesin, ben zâlimlerden oldum.” (Enbiyâ, 21/87) diyerek yalvardı. Yüce Allah da; “Biz de onun duasını kabul ettik ve onu tasadan kurtardık. İşte biz, inananları böyle kurtarırız.” (Enbiyâ, 21/88) diyerek cevap verdi.

Daha sonra Cenâb-ı Hak, Yûnus (aleyhisselâm)’ı kurtarmasının sebebini onun rahatlık ve bolluk anında da Allah’ı çok zikretmesi olduğunu bildirdi: “Eğer (rahatlık ve bolluk anında da) tesbih edenlerden olmasaydı, (insanların) diriltilecekleri güne kadar onun (balığın) karnında kalırdı.” (Sâffât, 37/143-144)

Sevgili Peygamberimiz (sallallahu aleyhi ve sellem), bir hadislerinde; “Kederli, hüzünlü bir kimse, kardeşim Yûnus gibi dua ederse, Allah onun duasına cevap verir. O dua da لَا إِلٰهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِم۪ينَ duasıdır.”90 Öyleyse, “sıkıntılı anında Allah’ın, duasını kabul etmesi kimin hoşuna gidiyorsa, rahatlık ve bolluk anında Allah’a çok dua etsin”.91

Kişi bolluk ve mutluluk zamanında Allah’a dua etmeye devam ederse, daha sonra başına şiddetli belâ ve musîbetler geldiğinde yine Rabbine dua ettiği zaman melekler; “Ya Rabbi! Bu ses, tanıdık bir kuldan ve tanıdık bir ses. Allah’ım, onun duasını kabul et” derler. Bundan dolayı bazı büyük kimseler şöyle dua etmişlerdir:

اَللّٰهُمَّ اِنِّي اُمِرْتُ بِالدُّعَاءِ وَ وُعِدْتُ بِالْاِجَابَةِ وَ قَدْ سَاَلْتُكَ
كَمَا اَمَرْتَنِي فَاسْتَجِبْ لِي كَمَا وَعَدْتَنِي

“Ya Rabbi! Bana dua etmem emredildi ve duama cevap verileceği de vaat edildi. Senin emrettiğin gibi sana dua ediyor ve senden istiyorum. Vaat ettiğin gibi duama icâbet et.”

10. Dua Ederken “Eûzü-Besmele” Çekilir mi?

Duaya başlarken “eûzü” çekilmesi gerektiğini bildiren bir âyet veya hadis yoktur. Emredilen, Kur’ân okumaya başlarken “Eûzü” çekmektir. Ancak, duaya da onunla başlanmasında bir mahzur yoktur. Fakat her hayırlı işe besmele ile başlama kâidesinden hareketle, dua gibi bir hayırlı iş için de, Besmele çekmek sünnettir, diyebiliriz.

11. Kötü Ruhların ve Cinlerin Şerrinden Korunmak İçin Ne Yapılmalı, Ne Okunmalıdır?92

a. Bu işin birinci ve en sağlam yolu, Allah’ın emirleri yerine getirilip yasaklarından kaçınmak, Sevgili Peygamberimizin (sallallahu aleyhi ve sellem) sünnetini yaşamak sûretiyle, İslâm’ın prensiplerine uymaktır. Bir yandan bunları yaparken, bir yandan da kötü ruhların sızabileceği hiçbir boşluk ve günah penceresi bırakmamak gerekir. Ruhta açılacak bir gedik, onların sızmasına zemin hazırlayabilir.

b. Fiilî ve kavlî dua ile Cenâb-ı Hakk’a (celle celâluhû) sığınmak gerekir. Cinlerin ve kötü ruhların kötülüklerinden korunmada ikinci önemli bir yöntem, özellikle duanın kulluğumuzun bir parçası ve silahımız olarak dilimizden düşmemesidir.

c. Allah katında makbûl kimselerin duası alınmalıdır.

d. İnançlı psikiyatrist ve hekimlere gidilmelidir.

Bu mevzûdaki diğer tavsiyemiz, Allah’ı inkâr etmeyen, ruhlara, cinlere ve onların tesirlerine inanan ehil psikiyatrist ve hekimlerimize gidilmesidir. Fakat inanmayan, kalb ve ruhun gıdasızlığından ve tatminsizlikten dolayı vicdan ve duyguları arasında ölçü kuramayan doktorlar, kötü ruhların hücumuna uğrayanları daha çok bataklığa teşvik edip, bunalımlı, stresli kimselere, “Git, kadınlarla münasebet kur, ye-iç, eğlen ve kötü düşüncelerini atmaya çalış.” demektedirler. Böyle bir tavsiye, susuzluktan yanıp kavrulmuş birisine, “Biraz daha yan.” diye deniz suyu vermek gibi bir şeydir. Zaten, hastayı hasta eden, düşünce hayatının ölüp sönmesi ve kötü kimselerle düşüp kalkmasıydı. Evet, böyle düşünen tıp da, doktor da tek gözlü sayılır; kaybettiği diğer gözünü bulunca, o da ileride doğru görmeye başlayacaktır...

e. Ayetü’l-Kürsî, Muavvizeteyn (Felâk ve Nâs sûreleri) vb. dualara müracaat edilmelidir.

Evvelâ, Allah’a sığınıp himayesine girme, bu mevzûda en önemli yeri olan bir husustur. Yüce Allah’ın Kur’ân’da kullarına emrettiği de budur: “Sana şeytandan (şeytânî) bir dürtü olacak olursa, hemen Allah’a sığın.” (Fussilet, 41/36); yâni “Eûzü billahi mine’ş-şeytâni’r-racîm” de! Bu arada, Müminûn suresi 97 ve 98’nci âyetlerinin ezberlenip okunmasını da tavsiye edebiliriz:

وَقُلْ رَبِّ أَعُوذُ بِكَ مِنْ هَمَزَاتِ الشَّيَاطِينِ وَأَعُوذُ بِكَ رَبِّ أَنْ يَحْضُرُونِ

“Sen de ki: “Ya Rabbî! Şeytanların vesveselerinden, onların yanımda bulunmalarından Sana sığınırım!”

Ayetü’l-Kürsî, Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) tarafından bizzat tavsiye edilmiştir. Sahabi, zekat malına el uzatmak isteyen insan suretinde bir kötü ruhu yakalamıştı. O kötü ruh, kurtulmak için “Bırak beni, sana bizden kendini koruyacak dua öğreteyim: O, Âyetü’l-Kürsî’dir.” demişti. Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) de, “O yalancıdır, fakat bu defa doğru söylemiş.” şeklinde açıklamada bulunmuşlardı.

Efendimize (sallallahu aleyhi ve sellem) Yahudiler tarafından sihir yapıldığında Muavvizeteyn, yani Felak ve Nâs Sûreleri okunarak sihir çözülmüştü. Ayrıca Peygamberimiz (sallallahu aleyhi ve sellem), Âişe Validemiz’in (radıyallahu anhâ) açıklamasına göre, sabah-akşam “üçer defa İhlâs, Felâk ve Nas Sûreleri’ni okur, birbirine birleştirdiği avuçlarının içine üfler ve her defasında ellerini vücudunun erişebildiği yerlerine sürerdi.” Yine, Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem), sabah-akşam üçer defa

بِسْمِ اللّٰهِ الَّذِي لاَ يَضُرَّ مَعَ اسْمِهِ شَيْءٌ فِي اْلأَرْضِ وَلاَ فِي السَّمَاءِ وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ

“Yüce adına sığınana yerde ve gökte hiçbir şeyin zarar veremeyeceği Allah’ın adı ile... O hakkiyle işiten ve bilendir.”93 derdi ki -Allah’ın izniyle- felç hastalığına yakalanmamanın teminatıdır. Yine,

أَعُوذُ بِكَلِمَاتِ اللّٰهِ التَّآمَّةِ مِنْ كُلِّ شَيْطَانٍ وَهَآمَّةٍ وَمِنْ كُلِّ عَيْنٍ لآَمَّةٍ

“Her türlü şeytandan ve haşarattan, her türlü kötü nazardan Allah’ın tam kelimelerine sığınırım.” derdi ve buyururdu ki: “Babam İbrahim de oğulları İsmail ve İshak’a böyle dua ederdi.”94 Bu dua, tavsiye ve tecrübe edilen dualar arasındadır.

İmam-ı Gazalî’nin bu husustaki tavsiyesi:

1 kere Bismillâhirrahmânirrahîm,

10 kere Allahu Ekber,

19 defa “Lâ-yüflihu’s-sâhiru haysu etâ” (Büyücü, nereye varırsa varsın, hiç bir yerde iflah olmaz.) (Tâhâ, 20/69); ve “min şerr’in-neffâsâti fil-ukad” (Düğümlere üfleyip büyü yapan büyücü kadınların şerrinden) Allah’a sığınırım (Nâs, 114/4) okumaktır.

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ.

اَللّٰهُ أكْبَرُ، اَللّٰهُ أكْبَرُ، اَللّٰهُ أكْبَرُ، اَللّٰهُ أكْبَرُ، اَللّٰهُ أكْبَرُ،

اَللّٰهُ أكْبَرُ، اَللّٰهُ أكْبَرُ، اَللّٰهُ أكْبَرُ، اَللّٰهُ أكْبَرُ، اَللّٰهُ أكْبَرُ،

وَلَا يُفْلِحُ السَّاحِرُ حَيْثُ أَتَى. مِنْ شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فيِ الْعُقَدِ

Bir başka zâtın tavsiyesine göre, her defasında önce bir yudum su, çay, ya da çorba içip, arkadan bir defa yukarıda geçen bu iki âyet okunmalı ve bu okuma bu şekilde 19 defa tekrarlanmalıdır.

Bu mevzûda ayrıca Ashab-ı Bedr, Cevşen ve Kaside-i Bür’e de tavsiye edilebilir.95

12. Dua Kaderi Geri Çevirir mi?

“Allah’ın kaderdeki takdiri değişmeyeceğine göre duanın ne faydası vardır?” sorusuna şöyle cevap verebiliriz: Hadîs-i şerîf’e göre, “Dua; insanın başına gelen belâyı gelmeden önce de, geldikten sonra da defeder.”96 Ayrıca diğer bir hadîs’te Sevgili Peygamberimiz (sallallahu aleyhi ve sellem): “Kaderi ancak dua geriye çevirebilir, ömrü de ancak iyilikler arttırabilir. Kul, işlemiş olduğu günahlarla kendisini rızıktan mahrum eder.”97 buyurmuşlardır.

Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) Şâfiîlerin okuduğu kunut dua’sında: “Ya Rabbi! Bizi koru ve hakkımızda hükmettiğin şeyin şerrini bizden gider.” diye dua etmişlerdir. Eğer dua, kaza ve kaderin geri çevrilmesinde bir sebep olmasaydı, Peygamberimiz böyle dua etmez ve ümmetine de öğretmezdi.

Bir başka hadîs-i şerifte Allah Resûlü (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyururlar: “Mallarınızı zekâtla muhafaza ediniz, hastalıklarınızı sadakayla tedâvî ediniz, üzerinize gelen belâ dalgalarını dua ve Allah’a yalvarmakla defediniz.”98

2 M. Sait Şimşek, Şamil İslâm Ansiklopedisi, 1/417.

3 M. Fethullah Gülen, Ölçü ve Yoldaki Işıklar, 4.

4 Hüseyin K. Ece, İslâm’ın Temel Kavramları, Beyan Yayınları, s. 150.

5 Tirmizî, Daavât 1; Ebû Dâvûd, Salât 358.

6 Müslim, Birr 55.

7 Tirmizî, Tefsiru’l-Kur’ân 42; Ebû Dâvûd, Salât 358.

8 Tirmizî, Daavât 1.

9 Bkz. Bakara, 2/186.

10 Tirmizî, Sıfatü’l-Kıyâme 59.

11 Bediüzzaman Said Nursi, Sözler, s. 33.

12 Tirmizî, Daavât, 9.

13 Ebû Dâvûd, Salât 362; Müslim, Zühd 74.

14 Tecrîd-i Sarih Tercümesi, IV, 314.

15 Tecrîd-i Sarih Tercümesi, VIII, 344.

16 Tecrîd-i Sarih Tercümesi, X; 43-45.

17 Tirmizî, Daavât 115.

18 Tirmizî, Tıbb 2.

19 M. Fethullah Gülen, İnancın Gölgesinde, 1/163 vd.

20 Dua, Sızıntı, Nisan 2000.

21 M. Fethullah Gülen, Sonsuz Nur, 2/502.

22 Tirmizî, Daavât, 65; Ebû Dâvûd, Salât 358.

23 Buhârî, İstiska 21.

24 Ebû Dâvûd, Salât 358.

25 İbrahim Canan, Kütüb-i Sitte Tercüme ve Şerhi, 6/527-528.

26 Müslim, Salât 117.

27 Buhârî, Daavât, 50; Ebû Dâvûd, Salât 361 (Vitr, 26); Müslim, Zikir 45.

28 Tirmizî, Daavât, 66.

29 Tirmizî, Daavât, 66.

30 Tirmizî, Daavât 66.

31 Buhârî, Daavât, 22; Müslim, Zikir 92.

32 Müslim, Zikir 92; Tirmizî, Daavât 116.

33 Ebû Dâvûd, Salât 358.

34 Buhârî, Daavât 21; Müslim, Zikir 7-8.

35 Müslim, Zekât 65.

36 el-Irâkî, Tahrîcü Ehâdîsi'l-ihyâ, İskenderiyye, ts., 4/141.

37 Ebû Dâvûd, Salât 361.

38 Buhârî, Kitabu’t-Tevhid, 12; Tirmizî, Daavât 83.

39 Ebû Dâvûd, Salât 172.

40 Tirmizî, Birr 50; Ebû Dâvûd, Salât 364.

41 Müslim, Zikir 86-88; Ebû Dâvûd, Salât 364.

42 Herkul org. Kırık Testi, 27.01.2003.

43 Ebû Dâvûd, Salât 358.

44 Bkz. Âl-i İmran, 17.

45 Tirmizî, Daavât, 79.

46 Ebû Dâvûd, Salât 35.

47 Müslim, Salât 215; Ebû Dâvûd, Salât 152.

48 Müslim, Salât 207; Ebû Dâvûd, Salât 152.

49 Ebû Dâvûd, Edeb 105.

50 Buhârî, Daavât 14.

51 Tirmizî, Zühd 9; İbn Mâce, Zühd 19.

52 Tirmizî, Savm 1; Ahmed b. Hanbel, Müsned, 4/22; Buhârî, Savm 5; Müslim, Savm 1-2.

53 Tirmizî, Daavât,129; İbni Mâce, Sıyam, 48.

54 İbn Mâce, Sıyam, 48.

55 Buhârî, Cum’a 37, Talak 24, Daavât 61; Müslim, Müsâfirîn 166, 167, Cum’a 13-15; Tirmizî, Cum’a 2; Nesâî, Cum’a 45; İbn Mâce, İkâmet 99.

56 Müslim, Hac 510.

57 Buhârî, Fezâilu’s-Salât 1; Müslim, Hac 415, 511.

58 Müslim, Mesâcid 2.

59 Tirmizî, Daavât 123.

60 İbn Mâce, Dua 1.

61 Cemal Sofuoğlu, Açıklamalı Büyük Dua Kitabı, s. 16-21.

62 Abdullah Aymaz, Psikolojik ve Sıhhî Açıdan İbadet, s. 72.

63 Carrel, Dua, s. 6.

64 Brown, The Human Side of Prayer, s.166.

65 Wulf, Psychology of Religion, s. 167-168.

66 Bkz. Johnson, Psychology of Religion, s. 237-246.

67 Carrel, Dua, (Terc. Kerim Güney), s. 56.

68 Sahih-i Buhârî, Edeb, 27.

69 Sünen-i İbn Mace, Menâsık, 5.

70 Müslim, Zikr 92; Ebû Dâvûd, Salât 358.

71 Müslim, Zikir 92; Tirmizî, Daavât 116.

72 Bkz. Zâriyat, 51/56.

73 M. F. Gülen, Sızıntı, Dua, Nisan 2000.

74 M. F. Gülen, İnancın Gölgesinde I,163-5.

75 Bkz. İnsân, 76/19.

76 M. Fethullah Gülen, Fasıldan Fasıla, 3/147.

77 Ebû Dâvûd, Salât, 358.

78 Müslim, Zikir, 73.

79 Tirmizî, Daavât, 69.

80 Tirmizî, Daavât 102.

81 Ebû Dâvûd, Salat, 364; Tirmizí, Birr: 7.

82 Müslim, Zikir 86-88; Ebû Dâvûd, Salât 364; Tirmizî, Birr 50.

83 Tirmizî, Sıfatü’l-Cennet 2.

84 Mümin, 40/60.

85 Buhârî, Daavât, 22; Müslim, Zikir 92.

86 Müslim, Zikir 92; Tirmizî, Daavât 116.

87 Tirmizî, Daavât 2.

88 Arif Arslan, Dua İle Ruhsal Tedavi, s.17-51.

89 Ayrıca bkz. Meryem, 19/47 ve Tevbe, 9/114.

90 Tirmizî, Daavât 82.

91 Tirmizî, Daavât 9.

92 Bu bölümü, M. F. Gülen’in İnancın Gölgesinde, isimli kitabından özetle iktibas edeceğiz.

93 “Sabah ve akşam üç kere söyleyene bir şey zarar vermez.” Ebû Dâvûd, Edeb 110; Tirmizî, Daavât 13.

94 Buhârî, Enbiya 10; Müslim, Zikr 54, 55; Ebû Dâvûd, Tıbb 19, Sünnet 39; Tirmizî, Tıbb 18; Ahmet İbn Hanbel, 2/290.

95 M. F. Gülen, İnancın Gölgesinde, İstanbul 1996, 1/163 vd.

96 Ali el-Müttakî, Kenzu’l-Ummâl, 2/63.

97 Hâkim, Müstedrek, 1/492-493; Ali el-Müttakî, Kenzu’l-Ummâl, 2/62.

98 Merâsil-i Ebî Dâvûd, Beyrut 1988, s. 128; Münzirî, et-Tergîb ve’t-Terhîb, Beyrut 1968 1/520.

2. BÖLÜM
KUR’ÂN-I KERÎM VE
HADÎS-İ ŞERİFLERDEN
SEÇME DUALAR

Allah’ı zikir ve dualarda öncelikle okunması gerekenler; Kur’ân’da ve Sevgili Peygamberimiz’in (aleyhissalâtu vesselâm) duaları arasında zikredilen dualardır. Zira Kur’ân-ı Kerîm’in, dua konusu üzerinde ısrarla durması ve yapılacak duaları Efendimiz’e bizzat öğretmesi, konunun önemini göstermektedir. Böyle olmasaydı, Kur’ân-ı Kerîm, yüzlerce âyet-i kerime ile dua meselesi üzerinde ısrarla durur muydu? Bunun dışında, Efendimiz’den rivayet edilen yüzlerce, hatta binlerce hadîs-i şerif de hem duanın ehemmiyeti üzerinde duruyor, hem de hayatın her anında, yapılması gereken duaları bu ümmete öğretiyor. O halde insan, isteklerini Allah’a arz ederken, bunu en iyi şekilde ifade etmek ve az sözle çok mânâ dile getirmek ister ki, bu hususta da ona en büyük yardımcı başta Kur’ân-ı Kerîm, ikinci derecede de hadîs-i şeriflerde öğretilen dualardır. Bize isteme duygusunu veren Allah, o dualarda nasıl isteyeceğimizi de öğretmektedir. Kendisine en güzel ve en tesirli dualar öğretilen de, hiç şüphesiz Allah Resûlü’dür. Zira dua ile kapısı çalınan Zât’ı en iyi bilip tanıyan O’dur.

Bütün bunların yanında, Kur’ân ve hadislerden alınan duaların dışında, bu kaynaklara dayanmadığı halde sonraki dönemlerde insanların hayatta karşılaşabilecekleri özel durumlara göre tertip edilmiş ve kalıplaşarak dinî kültüre girmiş belirli dua şekilleri ve türleri vardır. Abdest duaları, kurban, hatim, nikâh, nazar, iş yeri açma ve kapama, bir esere başlama ve bitirme duaları bunlardan bazılarıdır. Âyet ve hadislere dayanmayan dua ifadelerini ezberleyip bunlarla dua etmekte bir sakınca yoktur.

A. Kur’ân’da Dua

Kur’ân-ı Kerîm’de dua ile ilgili âyetler geniş bir yer tutar. 200 kadar âyet doğrudan doğruya dua konusundadır; ayrıca tövbe, günahların affını isteme gibi kulun Allah’a yönelişini ve O’ndan dileklerini ifade eden çok sayıda âyet de geniş anlamda dua ile alâkalıdır. Konuyla ilgili âyetlerin bir kısmında insanların Allah’a dua etmeleri emredilmiş, duanın usul, prensipleri ve tesirleri üzerinde durulmuştur.99

Bazı âyetlerde yanlış, yersiz, zamansız ve makbul olmayan dualardan bahsedilmiştir.100 Bu âyetlerin çoğunda, dünyada iken Allah’ı ve O’nun hükümlerini tanımaktan kaçınan, ancak âhirette gerçeği anlayıp acı sonlarıyla yüz yüze gelince pişmanlık duyacak olanların dünyaya yeniden döndürülmeleri için Allah’a yakarışları anlatılmış, 100’den fazla âyette peygamberlerin, diğer sâlih insanların veya toplulukların dualarından söz edilmiştir. Hz. Musa, Hz. İbrahim, Hz. İsa, Hz. Nuh, Hz. Zekeriyyâ, Hz. Âdem, Hz. Şuayb, Hz. Yûnus, Hz. Yûsuf, Hz. Eyyûb, Hz. Lût ve Hz. Süleyman peygamberlerle Hz. Meryem’in annesi, Firavun’un hanımı, Firavun’a karşı koyan sihirbazlar, Tâlût’un askerleri, çaresiz kalanlar, melekler gibi kişi ve toplulukların duaları zikredilmiştir.

Bazı sûre ve âyetler örnek dua metinleri mahiyetindedir. Bunlardan Fatiha Sûresi Allah’ı özet bir şekilde tanıttıktan sonra O’na kulluk ve duadaki ihlâsı, insanlığın en büyük arayışı olan doğru yola ulaşmanın içten dileklerini benzersiz bir üslûpla ifade eden sözleriyle, bütün Müslümanların en çok okudukları dua haline gelmiştir.

Bakara sûresinin 201. âyetinde geçen, “Ey Rabb’imiz! Bize dünyada da güzellik ver, âhirette de güzellik ver; bizi cehennem azabından koru” mealindeki sözler Fâtiha’dan sonra en çok okunan dua olmuştur. Peygamber Efendimizin dua ederken en çok bu âyeti/duayı okuduğu101 ve okunmasını tavsiye ettiği102 belirtilmiştir. Fatiha Sûresi gibi bu âyet de bütün Müslümanların namazda ve namaz dışında, her vesile ile okudukları, duaların içinde veya sonunda tekrar etmeyi âdet haline getirdikleri, bütün duaların ihmal edilmez bölümüdür.

1. Kur’ân; Bir Dua Mecmuasıdır

Kur’ân-ı Kerîm’de Yüce Allah, kendisine nasıl dua edileceğini kullarına öğretir, Peygamberlerin dualarını bize haber verir. Müminler önce bu dualara bakmak ve böyle dualarla Allah’ı zikretmek durumundadırlar. Gerçekten, bilmediğimizi ve en güzelini öğreten Allah’tır.

Öncelikli okunacak duaların başında, Kur’ân’da zikredilen duaların olması gerektiğini söyleyen Fethullah Gülen Hocaefendi, Kur’ân’ı; açık-kapalı, doğrudan doğruya ve dolaylı olarak bir dua mecmuasına benzetmekte ve devamla şöyle demektedir:

“Kur’ân, varlığın tercümesi; hâdiselerin tercümanı; gözle görülmeyen âlemlerden, galaksilere kadar bütün âlemlerin açıklayıcısı; bu dünyada görünmeyen âlemlerin dili; İslâmiyet’in özü, esası, nuru; âhiret âlemlerinin haritası ve ona inananların mutluluk sebebi olduğu gibi aynı zamanda açık-kapalı, doğrudan doğruya ve dolaylı olarak bir dua mecmuasıdır.

Kur’ân, Fatiha Sûresi’yle incilerini saçmaya başladığı andan itibaren, Allah’a hamd ü senâ ile bir dua başlangıcı ortaya koyar ve sırat-ı müstakim (dosdoğru yol) isteğiyle işe başlar. Bakara Sûresi’nde de dualar devam eder: “Rabbimiz, bize dünyada da ahirette de hasene, iyilik ve güzellik ihsan eyle!” der ve bizi duaya çağırmanın yanında, Cenâb-ı Hak’tan ne istenileceği konusunu da öğretir. Birkaç sayfa sonra, “Rabbimiz! Üstümüze sağanak sağanak sabır yağdır, ayaklarımızı sabit kıl, kaydırma ve kâfirler topluluğuna karşı bize yardım eyle!” duasıyla, zor şartlar altında müminlere sığınacakları siperleri gösterir...”103

2. Kur’ân’da Peygamberlerin Duaları

Kur’ân’da, insanlığın önderleri Peygamberlerin ve onların etrafında bulunan büyük kimselerin Allah’a samimi ve halis nice dualarını görürüz. Onların diliyle Rabbimize arz edilen duaların Rahmeti sonsuzun dergahında kabul edileceği umulduğu için bir kısmını bir dua buketi halinde sunalım:

a. Hz. Âdem (aleyhisselâm) ve Havva’nın Tevbe Duası

İnsanlığın atası olan Hz. Âdem (aleyhisselâm) ve Hz. Havva önce cennette idiler. Cenâb-ı Hak bütün nimetleri onlara helâl kılmış, fakat bir ağacı yasaklamıştı. Şeytanın vesvesesiyle o yasak ağaçtan yiyince, Cenâb-ı Hakk: “Ben bu ağacı size yasak kılmamış mıydım?” diyerek onları azarladı. Daha sonra onları bu dünyaya gönderdi. Hz. Âdem ve Havva dünyaya gönderilince hatalarından dolayı çok gözyaşı döktüler ve Allah’a şöyle yalvardılar:

رَبَّنَا ظَلَمْنَا أَنْفُسَنَا وَإِنْ لَمْ تَغْفِرْ لَنَا وَتَرْحَمْنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ

“Ey Rabbimiz Biz nefsimize zulmettik. Eğer bizi bağışlamaz ve merhamet etmezsen, elbette büyük ziyana uğrayanlardan olacağız.” (A’râf, 7/23)

Bu duanın neticesi olarak, Cenâb-ı Hakk’ın merhametine, affına mazhar oldular.

b. Hz. Nuh’un (aleyhisselâm) Duası

رَبِّ اغْفِرْ لِي وَلِوَالِدَيَّ وَلِمَنْ دَخَلَ بَيْتِيَ مُؤْمِنًا وَلِلْمُؤْمِنِينَ

وَالْمُؤْمِنَاتِ وَلاَ تَزِدِ الظَّالِمِينَ إِلاَّ تَبَارًا

“Ya Rabbi! Beni, annemi, babamı ve evime mümin olarak girenleri, erkek ve kadın bütün müminleri affeyle. O zalimleri ise, daha da beter eyle, daha da perişan eyle!” (Nuh, 28)

c. Hz. İbrahim’in (aleyhisselâm) Bir Duası

رَبِّ اجْعَلْنِي مُقِيمَ الصَّلاَةِ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي رَبَّنَا وَتَقَبَّلْ دُعَاءِ
رَبَّنَا اغْفِرْ لِي وَلِوَالِدَيَّ وَلِلْمُؤْمِنِينَ يَوْمَ يَقُومُ الْحِسَابُ

“Rabbim beni namazı dosdoğru, mükemmel şekilde kılan bir insan yap. Zürriyetimden de böyle insanlar yarat. Ey Rabbimiz dualarımızı kabul et. Rabbimiz, kıyametin kopacağı günde, beni ana ve babamı ve müminleri bağışla.” (İbrahim, 14/40-41)

d. Hz. İbrahim ve Oğlu Hz. İsmail’in (aleyhimesselâm) Birlikte Yaptıkları Dua

Birlikte Kabe’nin duvarlarını yükselttiklerinde yaptıkları dua:

رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ

“Rabbimiz bizden (bunu) kabul et. Şüphesiz, Sen işiten ve bilensin.“ (Bakara, 127)

e. Hz. Yûsuf’un (aleyhisselâm) Duası

Hz. Yûsuf’un uzun yıllar zindanda kaldıktan sonra, masum olduğu herkesçe anlaşılır. Mısır Mâliye Bakanı olur. Artık zahmetli günler geride kalmış, anne-baba ve kardeşlerine de kavuşmuştur. Fakat böyle bir halde iken bile fânî dünyanın geçici güzellikleri O’nu aldatmaz. Sonsuz âhiret âlemini ister ve Allah’a şöyle yalvarır:

رَبِّ قَدْ آتَيْتَنِي مِنَ الْمُلْكِ وَعَلَّمْتَنِي مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحَادِيثِ

فَاطِرَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ أَنْتَ وَلِيِّي فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ تَوَفَّنِي

مُسْلِمًا وَأَلْحِقْنِي بِالصَّالِحِينَ

“Ya Rabbî! Sen bana iktidar ve hakimiyet verdin. Kutsal metinleri ve rüyaları yorumlama ilmini öğrettin. Ey gökleri ve yeri yaratan! Dünyada da, âhirette de mevlam, yardımcım Sensin. Sana tam itaat içinde bir kul olarak canımı al ve beni hayırlı ve dürüst insanlar arasına dahil eyle!.” (Yûsuf, 12/101)

f. Hz. Musa’nın (aleyhisselâm) Bir Duası

قَالَ رَبِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي وَيَسِّرْ لِي أَمْرِي وَاحْلُلْ عُقْدَةً مِنْ لِسَانِي يَفْقَهُوا قَوْلِي

“Ey Rabbim. Göğsümü aç, genişlet. İşimi kolaylaştır. Dilimde bulunan düğümü çöz de, anlasınlar beni.” (Tâhâ, 20/25-28)

Hz. Musa’nın (aleyhisselâm) Bir Başka Duası

رَبِّ إِنِّي ظَلَمْتُ نَفْسِي فَاغْفِرْ لِي

“Ey Rabbim, ben nefsime zulmettim, beni bağışla.” (Kasas, 28/16)

g. Hz. Süleyman’ın (aleyhisselâm) Duası

Hz. Süleyman, babası Hz. Dâvûd gibi hem peygamber, hem de devlet reisidir. Bir defasında Allah’a şöyle yalvarır:

رَبِّ أَوْزِعْنِي أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِي أَنْعَمْتَ عَلَيَّ وَعَلٰى وَالِدَيَّ وَأَنْ أَعْمَلَ صَالِحًا تَرْضَاهُ وَأَدْخِلْنِي بِرَحْمَتِكَ فِي عِبَادِكَ الصَّالِحِينَ

“Ya Rabbî! Beni nefsime öyle hâkim kıl ki gerek bana, gerek anne-babama ihsan ettiğin nimetlere şükredeyim, Seni razı edecek güzel ve makbul işler yapabileyim. Bir de lütfedip beni hayırlı kulların arasına dahil eyle!.” (Neml, 27/19)

h. Hz. Zekeriyyâ’nın (aleyhisselâm) Duası

رَبِّ هَبْ لِي مِنْ لَدُنْكَ ذُرِّيَّةً طَيِّبَةً إِنَّكَ سَمِيعُ الدُّعَاءِ

“Rabbim bana kendi katından tertemiz ve mübarek bir zürriyet ihsan et. Şüphe yok ki, sen duaları işitensin.” (Âl-i İmran, 3/38)

i. Hz. Yunus’un (aleyhisselâm) Duası

Hz. Yûnus, yüz binden fazla halkı olan bir şehre peygamber olarak gönderilir. Fakat kendisine çok az kişi îman eder. Kavminin inadından etkilenen Hz. Yûnus, daha Allah’ın oradan ayrılabilirsin emri gelmeden o şehirden ayrılır. Bir gemiye biner. Fakat gemiden atılır. Bir balık onu yutar. Deniz fırtınalı ve gece karanlıktır. Her taraftan ümit kesik bir vaziyette, balığın karnında şöyle yalvarır:

لاَ إِلٰهَ إِلاَّ أَنْتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ

“... Senden başka ilah yoktur. Senin şânın yücedir, ben zalimlerden oldum.” (Enbiya, 21/87)

j. Sabır Kahramanı Hz. Eyyûb’un (aleyhisselâm) Duası

Peygamberlerin hayat hikayelerinde akıl sahipleri için büyük ders ve ibretler vardır. Bu peygamberlerden biri de, sabır kahramanı Hz. Eyyûb’tur (aleyhisselâm). Hz. Eyyûb, belâ ve musîbetlere düşenler için en güzel bir örnektir. Önceleri çok zengin ve sağlam bir bedene sahipken, bütün bunlar birer birer elinden alınır. Hastalığı yıllarca devam eder. Fakat yaralarından çıkan kurtlar zikir ve Allah’ı bilme yerleri olan dil ve kalbine ilişince ibadetine zarar gelir endişesiyle şöyle yalvarır:

[رَبِّ] أَنِّي مَسَّنِيَ الضُّرُّ وَأَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ

“(Ey Rabbim!) Bu dert bana dokundu, Sen merhametlilerin en merhametlisisin.” (Enbiya, 21/83) Yüce Allah, O’nun bu güzel duasını kabul eder. Ona eski sıhhatini ve bir kat daha fazla bir zenginliği verir.

k. Sevgili Peygamberimiz Hz. Muhammed’in (sallallahu aleyhi ve sellem) Duaları

Kur’ân-ı Kerîm’de Peygamberimizin de (sallallahu aleyhi ve sellem) pek çok duaları zikredilmiştir. Bu duaların hemen hepsi “قُلْ” (kul), yani “de ki” ifâdesiyle başlamaktadır. Bu ifâde tarzından anlaşılıyor ki: Bütün insanlığa rehber olan Peygamberimizin (sallallahu aleyhi ve sellem) muallimi Cenâb-ı Hak’tır. Âyette belirtildiği gibi: “O kendi hevâsından konuşmaz, ancak kendisine vahyedileni söyler.” (Necm, 53/3-4)

Resûlullah’a bu duaların emredilmesi aynı zamanda O’nun ümmetine de emirdir. Yani, O’nun şahsında ümmete bu şekilde dua etmeleri gerektiği hususunda ders verilmektedir. Zira o Zât (sallallahu aleyhi ve sellem), “usve-i hasene”dir. Yani, en güzel örnektir, model insandır.

Yüce Allah’ın Resûlü’ne emrettiği dualardan bazıları:

İlim Talebi:

رَبِّ زِدْن۪ي عِلْمًا

“Ya Rabbî! Benim ilmimi artır.” (Tâhâ, 20/114)

Şeytanlardan sığınma:

رَبِّ أَعُوذُ بِكَ مِنْ هَمَزَاتِ الشَّيَاط۪ينِ وَأَعُوذُ بِكَ رَبِّ أَنْ يَحْضُرُونِ

“Ya Rabbî! Şeytanların vesveselerinden, onların yanımda bulunmalarından Sana sığınırım!” (Müminûn, 23/97-98)

Afv ve Mağfiret Talebi:

رَبِّ اغْفِرْ وَارْحَمْ وَأَنْتَ خَيْرُ الرَّاحِم۪ينَ

“Ya Rabbî, Sen bizi affet, Sen bize merhamet et. Zira merhamet edenlerin en hayırlısı Sensin Sen!” (Müminûn, 23/118)

Kur’ân’ın son iki sûresi olan Felâk ve Nâs Sûreleri’ne “Muavvizeteyn” denilir. Yani, bunlarla Allah’a sığınılmakta ve bu iki sûre, insan için koruyucu zırh hükmüne geçmektedir:

3. Kur’ân’da Zikredilen Diğer Dualar

a. Fatiha, en güzel duadır

Dua okuyacağımız zaman bir hadis-i şeriften istifadeyle Fatiha Sûresi’ni okuyabiliriz. “Allah’ım, işte bu şifa vesilesi Fatiha’dır; Sen de Şâfî’sin, şifa veren yalnız Sensin. Senden başka şifâ verebilecek kimse ve Senin şifandan başka da şifa yoktur. Hastalığımı gider; bu derdime deva ver. Hastalıktan hiçbir eser bırakmayacak bir şifa nasip et.” diyebiliriz. Evet, en güzel dua Fatiha’dır. Samimi bir kalple hangi hastalığa okunursa okunsun -Allah’ın izniyle- şifa vesilesi olur. Zaten, Fatiha’nın isimlerinden biri de Şâfiye’dir.

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [١]

اَلْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ [٢] اَلرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [٣] مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ [٤] إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ [٥] اِهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ [٦] صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلاَ الضَّالِّينَ [٧]

“Rahmân ve rahîm Allah’ın adıyla. Bütün hamdler, övgüler âlemlerin Rabbi Allâh’adır. O rahmândır, rahîmdir. Din gününün, hesap gününün tek hâkimidir. (Haydi öyleyse deyiniz): Yalnız Sana ibadet eder, yalnız senden medet umarız. Bizi doğru yola, Sana doğru varan yola ilet. Nimet ve lütfuna mazhar ettiklerinin yoluna ilet. Gazaba uğrayanların ve sapkınlarınkine değil.” (Fatiha, 1/1-7)

b. Dünya ve âhirette iyilik isteme duası

رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ

“Rabbimiz, bize dünyada da iyilik ver, âhirette de iyilik (ver) ve bizi ateşin azabından koru.” (Bakara, 2/201)

c. Sabır duası

رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ

“Ey Rabbimiz üzerimize sabır yağdır. Ayaklarımızı sabit kıl. Kâfirlerden meydana gelen topluluğa karşı bize yardım et.” (Bakara, 2/250)

d. Müttakîlerin duası veya ateş azabından korunma duası

Müttakî, kendini günahlardan koruyan, Allah’a saygılı olan ve O’ndan korkan kimse demektir. Kur’ân-ı Kerîm’de takva sahiplerinin şu duası nazara verilir:

رَبَّنَا إِنَّنَا آمَنَّا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ

“Ey bizim ulu Rabbimiz, biz iman ettik, günahlarımızı bağışla ve bizi cehennem azabından koru!” (Âl-i İmrân, 3/16)

e. Evlilerin ve evlenme niyetinde olanların okuyacağı dua

Furkan sûresi 61-77. âyetlerde Rahmân’ın (Allah’ın) hususî kulları, onları başkalarından ayıran özellikleriyle anlatılırken, şu dualarına yer verilir: “Onlar derler ki:

رَبَّنَا هَبْ لَنَا مِنْ أَزْوَاجِنَا وَذُرِّيَّاتِنَا قُرَّةَ أَعْيُنٍ وَاجْعَلْنَا لِلْمُتَّقِينَ إِمَامًا

“Ey keremi bol Rabbimiz! Bize gözümüzün, gönlümüzün süruru olan temiz eşler ve nesiller ihsan eyle, bizi müttakilere önder eyle!” (Furkan, 25/74)

f. Çocukların anne-babalarına duası

İsrâ sûresi 23-24. âyetlerde anne-babaya karşı evladın durumu şöyle ele alınır: “Eğer onlardan birisi veya her ikisi senin yanında yaşlılık haline ulaşırlarsa onlara “of” bile deme, onları azarlama, onlara güzel söz söyle, onlara şefkatle tevâzu kanadını ger ve onlar için şöyle dua et:

رَبِّ ارْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّيَانِي صَغِيرًا

“Ya Rabbî, onlar küçüklüğümde nasıl beni özenerek, dikkatle yetiştirdilerse, ona mükâfat olarak Sen de onlara merhamet buyur!” (İsrâ, 23-24).

g. Kırk yaş duası veya şükür, sâlih amel ve iyi bir nesil için dua

Ahkâf Sûresi 15’nci âyette şöyle buyurulur: “Biz insana, anne ve babasına güzel muamele etmesini emrettik. Zira annesi onu nice zahmetlerle karnında taşımış ve nice güçlüklerle doğurmuştur. Çocuğun anne karnında taşınması ve sütten kesilmesi otuz ay sürer. Nihayet insan, gücünü kuvvetini bulup daha sonra kırk yaşına girince (şöyle dua eder):

رَبِّ أَوْزِعْنِي أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِي أَنْعَمْتَ عَلَيَّ وَعَلٰى

وَالِدَيَّ وَأَنْ أَعْمَلَ صَالِحًا تَرْضَاهُ وَأَصْلِحْ لِي فِي ذُرِّيَّتِي إِنِّي تُبْتُ

إِلَيْكَ وَإِنِّي مِنَ الْمُسْلِمِينَ

“Ya Rabbî! Gerek bana, gerek anneme babama lütfettiğin nimetlerine şükür yoluna beni sevket. Senin razı olacağın makbul ve güzel iş yapmaya beni yönelt ve bana salih, dine bağlı, makbul nesil nasib eyle! Rabbim! Senin kapına döndüm, ben sana teslim olanlardanım.”

h. Mütefekkirlerin duası

İçinde yaşadığımız âlem, büyük-küçük her şeyiyle Allah’ın varlığı ve birliğinin delilleriyle doludur. Bir ülkenin her tarafında dalgalanan bayraklar, o ülkenin devletinin sembolü olduğu gibi, kâinat ülkesinin her tarafında dalgalanan Allah’ın varlığını ve birliğini gösteren bayraklar da, Allah’ın hâkimiyetinin ve saltanatının şâhitleridirler. Yaratılanlara bakıp Yaratan’ı düşünmeye, tefekkür denir. Tefekkürle ilgili Kur’ân’da yer alan bölümlerden birinde şöyle buyurulur: “Muhakkak göklerin ve yerin yaratılışında, gece ile gündüzün birbiri ardınca gelişinde düşünen insanlar için elbette birçok dersler vardır. Onlar ki Allah’ı gâh ayakta divan durarak, gâh oturarak, gâh yanları üzere zikreder, göklerin ve yerin yaratılışı hakkında düşünürler ve derler ki:

رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذَا بَاطِلاً سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ رَبَّنَا إِنَّكَ مَنْ تُدْخِلِ النَّارَ فَقَدْ أَخْزَيْتَهُ وَمَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ أَنْصَارٍ رَبَّنَا إِنَّنَا سَمِعْنَا مُنَادِيًا يُنَادِي لِلْإِيمَانِ أَنْ آمِنُوا بِرَبِّكُمْ فَآمَنَّا رَبَّنَا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَكَفِّرْ عَنَّا سَيِّئَاتِنَا وَتَوَفَّنَا مَعَ الْأَبْرَارِ رَبَّنَا وَآتِنَا مَا وَعَدْتَنَا عَلٰى رُسُلِكَ وَلاَ تُخْزِنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّكَ لاَ تُخْلِفُ الْمِيعَادَ

“Ey büyük Rabbimiz! Sen bunları gayesiz, boşuna yaratmadın. Senin bu gibi noksanlardan uzak olduğunu kabul ederiz. Sen bizi o ateş azabından koru!”

“Ey Ulu Rabbimiz! Sen kimi ateşe koyarsan, muhakkak onu hor hakîr edersin. Zalimlerin hiçbir yardımcısı yoktur.”

“Ya Rabbena! Biz, imana çağıran ve “Rabbinize inanın” diye tevhide dâvet eden bir zatı duyduk ve icabet ettik. Artık Sen bizi affet, kusurlarımızı bağışla ve iyilerle birlikte bizim canımızı al.”

“Ya Rabbena! Resûllerin vasıtasıyla bize vaat ettiğin mükâfatları bize lütfet, bizi kıyamet günü rüsvay ve perişan eyleme. Sen asla sözünden dönmezsin.” (Âl-i İmrân, 3/190-194)

i. Cehennem azâbından korunma duası

Furkan Sûresi 63-76. âyetlerde Allah’ın hususî kulları anlatılırken şu duaları da nazara verilir:

رَبَّنَا اصْرِفْ عَنَّا عَذَابَ جَهَنَّمَ إِنَّ عَذَابَهَا كَانَ غَرَامًا

إِنَّهَا سَاءَتْ مُسْتَقَرًّا وَمُقَامًا

“Ey Ulu Rabbimiz, cehennem azabını bizden uzaklaştır. Zira onun azabı tahammülü zor, ömür tüketen bir derttir. Ne kötü bir varış yeri, ne fena bir yerleşim yeridir orası!” (Furkan, 25/65-66)

j. Herhangi bir bineğe (at, deve, taksi, otobüs, uçak vs.) binince okunacak dua

Cenâb-ı Hak, insana olan nimetlerinden bahsederken şöyle buyurur: “Bütün çiftleri yaratan, denizde gemilerden, karada davarlardan sizin için binekler yapan da O’dur. Ta ki onların üstüne binerken Rabbinizin nimetini hatırlayasınız ve şöyle diyesiniz:

سُبْحَانَ الَّذِي سَخَّرَ لَنَا هَذَا وَمَا كُنَّا لَهُ مُقْرِنِينَ وَإِنَّا إِلَى رَبِّنَا لَمُنْقَلِبُونَ

“Bunları bizim hizmetimize veren Allah yüceler yücesidir, her türlü eksiklikten münezzehtir. O lütfetmeseydi biz buna güç yetiremezdik. Muhakkak ki biz sonunda Rabbimize döneceğiz.” (Zuhrûf, 43/13-14)

k. İlimde Derinleşmiş Olanların Duası veya Dinde Sebat İçin Dua

Kur’ân-ı Kerîm’de ilimde derinleşmiş olanların şu duası zikredilir:

رَبَّنَا لاَ تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا وَهَبْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً إِنَّكَ أَنْتَ الْوَهَّابُ

“Ey bizim kerîm Rabbimiz, bize hidâyet verdikten sonra kalplerimizi saptırma ve katından bize bir rahmet bağışla. Şüphesiz bağışı bol olan vehhab Sensin Sen!” (Âl-i İmrân, 3/8-9)

l. Mi’râç Hediyesi Dua, Âmenarrasûlü

Âlemlere rahmet olarak gönderilen Peygamberimiz Hz. Muhammed’in (sallallahu aleyhi ve sellem) en büyük mu’cizelerinden biri, mi’râç mu’cizesidir. Peygamberimiz (sallallahu aleyhi ve sellem), mi’râç ile semâ katlarında gezmiş, âhiret âlemlerini görmüş, Cenâb-ı Hak’la konuşmuş ve O’nu görmüştür. Mi’râç’tan ümmeti için birtakım hediyelerle dönen Peygamberimizin (sallallahu aleyhi ve sellem) bu hediyelerinden birisi de Bakara Sûresi’nin son iki âyetidir. Bu iki âyetin ikincisinde şu dualar yer alır:

رَبَّنَا لاَ تُؤَاخِذْنَا إِنْ نَسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا رَبَّنَا وَلاَ تَحْمِلْ عَلَيْنَا إِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنَا رَبَّنَا وَلاَ تُحَمِّلْنَا مَا لاَ طَاقَةَ لَنَا بِهِ وَاعْفُ عَنَّا وَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا أَنْتَ مَوْلاَنَا فَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ

“Ya Rabbenâ! Eğer unuttuk veya kasıtsız olarak yanlış yaptıysak bundan dolayı bizi sorumlu tutma. Ya Rabbenâ! Bizden öncekilere yüklediğin gibi ağır yük yükleme. Ya Rabbenâ! Takat getiremeyeceğimiz şeylerle bizi yükümlü tutma. Affet bizi, lütfen bağışla kusurlarımızı, merhamet buyur bize! Sensin Mevlâmız, yardımcımız! Kâfir topluluklara karşı Sen yardım eyle bize!” (Bakara, 2/285-286)

m. Ayakların kaymaması için dua

رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَإِسْرَافَنَا فِي أَمْرِنَا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا
وَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ

“Rabbimiz, günahlarımızı ve işimizdeki aşırılıklarımızı bağışla, ayaklarımızı (bastıkları yerde) sağlamlaştır ve bize kâfirler topluluğuna karşı yardım et.” (Âl-i İmran, 3/147)

n. İnançsız kimselere karşı yardım duası

رَبَّنَا لاَ تَجْعَلْنَا فِتْنَةً لِلْقَوْمِ الظَّالِمِينَ وَنَجِّنَا بِرَحْمَتِكَ مِنَ الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ

“Biz Allah’a tevekkül ettik; Rabbimiz, bizi zulmeden bir kavim için bir fitne (konusu) kılma. Ve bizi, kafirler topluluğundan rahmetinle kurtar.” (Yûnus, 10/85-86)

o. Bir şehre veya bir mekâna girerken okunacak dua

رَبِّ أَدْخِلْنِي مُدْخَلَ صِدْقٍ وَأَخْرِجْنِي مُخْرَجَ صِدْقٍ

وَاجْعَلْ لِي مِنْ لَدُنْكَ سُلْطَانًا نَصِيرًا

“Rabbim, gireceğim yere dürüst olarak girmemi, çıkacağım yerden de dürüst olarak çıkmamı nasib et.” (İsra, 17/80)

ö. Salih çocuk isteme duası

رَبِّ هَبْ لِي مِنَ الصَّالِحِينَ

“Rabbim, bana salihlerden (olan bir çocuk) armağan et.” (Sâffât, 37/100)

p. Bizden önce iman etmiş kimselere dua

رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا وَلِإِخْوَانِنَا الَّذِينَ سَبَقُونَا بِالْإِيمَانِ وَلاَ تَجْعَلْ

فِي قُلُوبِنَا غِلاًّ لِلَّذِينَ آمَنُوا رَبَّنَا إِنَّكَ رَؤُفٌ رَحِيمٌ

“Rabbimiz, bizi ve bizden önce iman etmiş olan kardeşlerimizi bağışla ve kalplerimizde iman edenlere karşı bir kin bırakma. Rabbimiz, gerçekten sen, çok şefkatlisin, çok esirgeyicisin.” (Haşr, 59/10)

r. Düşmanlara fitne olmamak için dua

رَبَّنَا عَلَيْكَ تَوَكَّلْنَا وَإِلَيْكَ أَنَبْنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ رَبَّنَا لاَ تَجْعَلْنَا

فِتْنَةً لِلَّذِينَ كَفَرُوا وَاغْفِرْ لَنَا رَبَّنَا إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ

“Ey Rabbimiz, biz sana tevekkül ettik ve “içten sana yöneldik.” Dönüş sanadır. Rabbimiz, bizi inkar edenler için fitne (deneme konusu) kılma ve bizi bağışla Rabbimiz. Şüphesiz Sen, üstün ve güçlüsün, hüküm ve hikmet sahibisin.” (Mümtehine, 60/4-5)

s. Nûrumuzu tamamla duası

رَبَّنَا أَتْمِمْ لَنَا نُورَنَا وَاغْفِرْ لَنَا إِنَّكَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

“Rabbimiz, nûrumuzu tamamla. Bizi bağışla. Doğrusu Senin her şeye gücün yeter.” (Tahrîm, 66/8)

ş. Hz. Asiye’nin duası

Hz. Nûh ve Lût’un hanımları, peygamber hanımı olmakla beraber, kendilerine îman nîmeti nasip olmamıştır. Hz. Asiye ise, Fir’avun’un hanımı olmakla beraber kocasına tâbi olmamış, Hz. Mûsa’ya îman etmiştir. İman ettiği ortaya çıkınca Fir’avun, onun ellerini, ayaklarını bağlayıp kızgın güneş altında şiddetli işkenceler eder. O ise, îmanından taviz vermeden sabırla mukabelede bulunur. Sonunda şu duayı yapar:

رَبِّ ابْنِ لِي عِنْدَكَ بَيْتًا فِي الْجَنَّةِ وَنَجِّنِي مِنْ فِرْعَوْنَ وَعَمَلِهِ

وَنَجِّنِي مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ

“Ya Rabbî! Sen kendi nezdinde, cennette benim için bir konak yaptır, beni Firavun’dan ve onun kötü işinden kurtar, beni bu zalimler gürûhundan halas eyle!” (Tahrim, 66/11)

t. Sihirbazların duası

Fir’avun, Hz. Mûsa’nın mu’cizelerini görünce “Bunlar sihirdir, benim de sihirbazlarım var, seni onlarla yarıştıracağım.” der ve her taraftan sihirbazlarını toplar. Belirtilen günde, halkın önünde bir araya gelinir. Sihirbazlar ellerindeki ip ve sopaları atınca bunlar birer yılan şeklinde görülür. Hz. Mûsa, Allah’ın emriyle âsâsını yere bırakır. Bu, daha büyük bir yılan olur ve sihirbazların yılanlarının hepsini tek tek yutar. Sihirbazlar bu manzarayı görünce, Hz. Mûsa’nın sihirbaz değil peygamber, olduğunu anlarlar. “Âlemlerin Rabbi, Mûsa ve Harun’un Rabbine îman ettik.” deyip secdeye varırlar. Gördüğü manzara karşısında dehşete düşen Fir’avun, tehditler savurmaya başlar: “Ben izin vermeden O’na inandınız ha... (Görürsünüz siz!) Ellerinizi ayaklarınızı çaprazlama keseceğim. Hepinizi astıracağım..” (A’raf, 7/103-125) der. Onlar ise: “Biz Rabbimize döneceğiz.” derler ve ardından şöyle yalvarırlar:

رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا وَتَوَفَّنَا مُسْلِمِينَ

“Ey bizim büyük Rabbimiz! Sabır kuvvetiyle doldur kalbimizi, yağmur gibi sabır yağdır üzerimize ve sana teslimiyette sebat eden kulların olarak canımızı teslim al!” (A’raf, 7/126)

İbn-i Abbas (radıyallahu anh) onların âkıbeti hakkında şöyle der: “Günün başlangıcında sihirbaz idiler. Sonunda ise şehit oldular.”104

u. Ashâb-ı Kehf’in (Mağaraya sığınan gençlerin) duası

İnsanlık tarihinde, hemen her devirde hayret verici hâdiseler meydana gelir. Bunlardan bir tanesi de Ashâb-ı Kehf’in başından geçen hadisedir. Bunlar Rab’lerine îman etmiş bazı delikanlılardı. Zamanın zâlim imparatoru onları inançlarından vazgeçirmek ister. Onlar ise, “Rabbimiz, göklerin ve yerin Rabbi’dir” deyip taviz vermezler. Bir yolunu bulup kaçarlar. Sığındıkları mağarada şu duayı yaparlar:

رَبَّنَا آتِنَا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً وَهَيِّئْ لَنَا مِنْ أَمْرِنَا رَشَدًا

“Ulu Rabbimiz! Katından bir rahmet ver ve şu dâvamızda doğruluk ve muvaffakiyet ihsan eyle bize!” (Kehf, 10)

B. Hadîs-i Şeriflerde Dua

1. Sevgili Peygamberimiz’in Hayatında Dua

Dua ederken, Kur’ân’daki dualardan sonra ikinci sırada tercih edeceğimiz dualar; Peygamber Efendimizin (sallallahu aleyhi ve sellem), hadislerinde rivayet edilen dualardır.

Gece-gündüz dua içinde geçen bir ömür görmek isteyen, Resûlullah’ın hayatına baksın! Baksın ve insanlık, duanın ne demek olduğunu, dua etmenin âdâbını ve duanın, insana maddî-manevî kazandırdıklarını görsün, görsün ve ibret alsın.

Yüzlerce insan, Efendimiz’in dualarını bir araya getirip, dua mecmuaları te’lif etmişlerdir. Bu eserlere bakanlar göreceklerdir ki, duada dahi Allah Resûlü’ne ulaşmak mümkün değildir. Sanki O, hayatının her ânını dua ile geçirmiş gibidir. Bir insan, başka hiçbir iş yapmasa ve sadece dua etse, onun bir ömrü dolduran duası, ancak Allah Resûlü’nden bize rivâyet edilen dualar kadar olabilir...

Allah Resûlü, dualarını hayatının içine paylaştırmış ve hep bu nurdan kristaller üzerinde yürümüştür. Dua, O’nun dudaklarından hiç eksik olmamıştır. O, bir an dahi duasız olmamış, dudaklarını ıslatan bu kevser dolu kadeh, hiçbir zaman elinden düşmemişti.105

Evet, Resûlullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) hayatına baktığımız zaman, duanın onun hayatının her noktasına serpiştirilmiş olduğunu görüyoruz. Dua, onun hayatında âdeta bir hayat tarzına dönüşmüştür. O, yatarken, kalkarken, yemekten sonra, tuvalete girerken ve çıkarken, elbise giyerken ve çıkarırken, bineğe binerken, hasta iken, sıhhatli iken, yolculuğa çıkarken ve döndükten sonra, sevinçli ve üzücü olaylar karşısında, namazın içinde, namazdan sonra, bir cenaze esnasında, birinin yeni elbise giydiğini gördüğünde, evden çıkarken, eve girerken, hoşuna giden bir mal gördüğünde, belâya uğrayanları gördüğünde, gök gürültüsü işittiğinde... İşte Allah Resûlü, böyle durumların hemen her birinde, o hâle ait olmak üzere dua okur. Hayatının her anını, Rabbe yönelmeyle nurlandıran bu Zât’ın hayatında, karanlık ve zulmetli bir ânın bulunması mümkün değildir. O’nun hayatı, bütünüyle bir dua ve yakarıştır.

2. Hadislerde Dua

Dua konusu hadislerde de önemli bir yer tutmuş, ilk dönemlerden itibaren hadis kitaplarının belli başlı bölümlerinden biri olarak ele alınmış ve bu durum daha sonraki bazı âlimlerin, dua bahsini hadis ilminin bir bölümü şeklinde göstermelerine yol açmıştır.

Hadislerde duanın fazileti, âdabı, şartları, kabul edilmesi mümkün olan ve olmayan dualar, dua etmek için en uygun zamanlar, Peygamberimizin çeşitli yerlerde ve zamanlarda, çeşitli durumlarda yaptığı özel dualar hakkında bilgi verilmiştir.

İslâm kültüründe, Kur’ân-ı Kerîm’deki dua âyetleri yanında hadis kaynaklarında nakledilen Resûlullah’a ait dualarla, geçmiş peygamberlere ve diğer din büyüklerine ait dualara “me’sûr dualar” denilmiştir. Dua sahasında yazılan eserlerin en önemli ve en geniş bölümünü bu me’sûr dualar meydana getirir. Kur’ân’da yer alan dua âyetleriyle Sevgili Peygamberimizin aynı mahiyetteki hadisleri, hem Allah veya Peygamber sözü olmaları, hem de lafızlarının güzelliği, mânalarının zengin ve kapsamlı oluşu, dolayısıyla kabul edilmeleri ümidinin yüksek olması gibi sebeplerle Asr-ı Saâdet’ten, yani Peygamber Efendimizin yaşadığı asırdan itibaren Müslümanlar tarafından büyük ilgi görmüştür. Bu ilgi, dua ile ilgili konuların anlatıldığı, me’sûr duaların derlendiği birçok kitabın yazılmasına yol açmıştır. Günümüzde de duaya ve bu konudaki yayınlara karşı aynı ilgi devam etmektedir.

3. Peygamberimiz’in Fazîletli Dualarından Bir Demet

O’nun bütün dualarının hepsini burada zikretmek mümkün değildir. Peygamber Efendimizin –önsözde de dediğimiz gibi– fazîletini bildirdiği dualarından bir kısmını zikredeceğiz. Bizim bu zikrettiğimiz fazileti bildirilen duaların dışında da elbette ki daha başka dualar vardır. Ama biz bu zikrettiklerimizle iktifa edeceğiz.

99 Meselâ bakınız: Bakara, 2/186; Nisâ, 4/32, 117, 134; A’râf, 7/29, 55, 180; Yûsuf, 12/86; Mümin, 40/60.

100 Meselâ bakınız: Bakara, 2/200; Yûnus, 12/12, 22, 106; İsrâ, 17/11; Müminûn, 23/99-100, 106-107; Kasas, 28/88; Fussılet, 41/51.

101 Buhârî, Daavât 55; Müslim, Zikr 26; Ebû Dâvûd, Salât 361; Tirmizî, Daavât 72.

102 Müslim, Zikir, 23.

103 M. F. Gülen, Zızıntı, Dua Zamanı-1, Kasım 2002.

104 İbn Kesîr, Tefsîru’l-Kur’âni’l-Azîm, Kahire, ts., II, 238.

105 M. F. Gülen, Sonsuz Nur, 2/505-506.

Sabah Duaları

Sabah Namazından Sonra

Namaz kılan kimse, selâm verdikten sonra okunması gereken diğer duaları okur, sonra da Âyetü’l-Kürsî’yi okur:

اَللّٰهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ لَا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَلَا نَوْمٌ لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ وَلَا يُحِيطُونَ بِشَيْءٍ مِنْ عِلْمِهِ إِلَّا بِمَا شَاءَ وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَلَا يَئُودُهُ حِفْظُهُمَا وَهُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ

“Allah o İlâhtır ki Kendisinden başka ilâh yoktur. Haydır, kayyûmdur. Kendisini ne bir uyuklama, ne de uyku tutar. Göklerde ve yerde ne varsa O’nundur. İzni olmadan huzurunda şefaat etmek kimin haddine? Yarattığı mahlûkların önünde ardında ne var, hepsini bilir. Mahlûklar ise O’nun dilediğinden başka, ilminden hiçbir şey kavrayamazlar. O’nun kürsüsü gökleri ve yeri kaplamıştır. Gökleri ve yeri koruyup gözetmek O’na ağır gelmez, O öyle ulu, öyle büyüktür.”

Âyetü’l-Kürsî’nin fazîletine dair hadisler:

1. “Kur’ân’da en büyük âyet, âyetü’l-kürsî’dir.”106

2. “Her kim farz namazların peşinden âyetü’l-kürsî’yi okursa onu ölümden başka cennete girmekten engelleyecek hiçbir şey kalmaz.”107

3. “Bu âyeti her kim yatağına yatarken okursa Allah onu korur ve şeytan ona yaklaşamaz.”108

4. Ebû Hüreyre (radıyallahu anh) anlatıyor: “Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm) şöyle buyurdular: ‘Her şeyin bir şerefesi vardır. Kur’ân-ı Kerîm’in şerefesi de Bakara Sûresi’dir. Bu sûrede bir âyet vardır ki, Kur’ân âyetlerinin efendisidir: ‘Ayetü’l-Kürsî.’”109

5. “Bu âyetin içinde Allah’ın en yüce ismi bulunmaktadır.”110

6. Übey İbnu Ka’b (radıyallahu anh) anlatıyor: “Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) bana: ‘Ey Ebu’l-Münzir, Allah’ın Kitabından ezberinde bulunan hangi âyetin daha büyük olduğunu biliyor musun?” diye sordu. Ben: ‘O Allah ki, O’ndan başka ilâh yoktur, O, Hayy’dır, Kayyûm’dur (yani diridir her şeye kıyam sağlayandır.’ (Bakara, 225) -ki buna Âyet’ü’l-Kürsî denir- dedim. Göğsüme vurdu ve: ‘İlim sana mübârek olsun ey Ebu’l-Münzir.’ dedi.”111

Bundan sonra 33’er defa سبحان اللّٰه “Sübhânallah”, الحمد للّٰه “Elhamdülillâh”, اللّٰه اكبر “Allahu Ekber” çeker ve dua eder.

Duadan sonra da 100 defa لا اله الا اللّٰه “Lâ ilâhe illâllah” der.

Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem): “Kim sabah namazının arkasından yüz kere tesbihde (sübhânallah) ve yüz kere tehlilde bulunursa (Lâ ilâhe illâllah derse), deniz köpüğü gibi çok bile olsa günahları affedilir.” buyurmuşlardır.112

Bunu takiben şu duaları okur:

Seyyidü’l-İstiğfâr Duâsı (İstiğfâr Dualarının Efendisi)

اَللّٰهُمَّ أَنْتَ رَبِّي لاَ إِلٰهَ إِلاَّ أَنْتَ خَلَقْتَنِي وَأَنَا عَبْدُكَ وَأَنَا عَلٰى عَهْدِكَ وَوَعْدِكَ مَا اسْتَطَعْتُ أَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ مَا صَنَعْتُ أَبُوءُ لَكَ بِنِعْمَتِكَ عَلَيَّ وَأَبُوءُ لَكَ بِذَنْبِي فَاغْفِرْ لِي فَإِنَّهُ لاَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ أَنْت

“Allahım! Sen benim Rabbimsin. İbadete lâyık Senden başka ilâh yoktur. Beni Sen yarattın. Ben Sen’in kulunum. Ezelde Sana verdiğim sözümde ve vaadimde hâlâ gücüm yettiğince durmaktayım. İşlediğim kusurların şerrinden Sana sığınırım. Bana lütfettiğin nimetleri yüce huzurunda minnetle anar, günahımı itiraf ederim. Beni affet; şüphe yok ki günahları Sen’den başka affedecek yoktur.” (3 defa)

Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) buyuruyor ki: “Bu seyyidü’l-istiğfâr duâsını her kim sevâp ve fazîletine inanarak gündüz okur da o gün akşam olmadan ölürse, o kimse ehl-i Cennet’ten olur. Her kim de sevap ve fazîletine inanarak gece okur da sabah olmazdan önce ölürse, o kimse de ehl-i Cennet’ten olur.113

Bu dua ve istiğfâr, tövbenin her türünü içine almaktadır. Son derece zengin nefis üslûbu, oldukça derin geniş mânası sebebiyle ona “seyyidü’l-istiğfâr” adı verilmiştir. Zira seyyidü’l-istiğfârı okuyan bir kul, biricik ilâhının Cenâb-ı Hak olduğunu bütün samimiyetiyle belirtmekte, ibadetini sadece O’na yaptığını ifade etmektedir. Tek ve eşsiz yaratanın Allah olduğunu söylemekte, Rabbinin ezelde kendisiyle yaptığı sözleşmeyi kabul etmekte ve orada Mevlâsına verdiği söze bağlı kaldığını samimiyetle arz etmektedir. Cenâb-ı Mevlâ’nın kendisine lütfettiği nimetleri şükranla yâd etmekte, işlediği günahları mahcûbiyetle itiraf etmekte, bu günahlardan dolayı kime sığınmak gerektiğinin şuuru içinde olduğunu bildirmekte, günahlarından kurtulma arzusunu açıklamakta ve onları Allah’tan başka kimsenin affedemeyeceği bilinciyle bağışlanma niyaz etmektedir.

Şüphesiz bu istiğfâr, kulun Mevlâsına yakarışını samimi bir şekilde yansıtması sebebiyle, gerçekten de “seyyidü’l-istiğfâr” diye anılmaya lâyık güzellikte ve mükemmelliktedir. Nebiyy-i Muhterem Efendimiz’in en güzel hediyelerinden biri olan seyyidü’l-istiğfârın çarpıcı sözlerinde İlâhî vahyin izleri sezilmektedir.

Hadisin sonundaki “o gün veya o gece ölenin cennetlik olması” müjdesi, günahlar altında ezilen zavallı gönüllere bir seher yeli serinliği ve canlılığı getirmektedir.

Tecrîd-i Sarîh mütercimlerinden merhum Kâmil Miras Bey’in “Ne güzel âdet idi” diye belirttiğine göre, vaktiyle Anadolu’daki büyük camilerde, perşembe günleri ikindi namazından sonra, seyyidü’l-istiğfâr duası imam ve cemaat tarafından beraberce okunurmuş. (Tecrid Tercemesi, 12/335)114

***

بِسْمِ الا الَّذِي لاَ يَضُرُّ مَعَ اسْمِهِ شَـْيءٌ فِي اْلأَرْضِ وَلاَ فِي السَّمَاءِ وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ

“İsmi sayesinde yerde ve gökte hiçbir şeyin zarar veremeyeceği Allah’ın adıyla. O herşeyi duyar ve bilir.” (3 defa)

Peygamberimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuşlardır: “Her sabah ve akşam ‘Bismillâhi’l-lezî lâ yedurru measmihi şey’ün fi’l-ardı ve lâ fi’s-semâi ve huve’s-semîu’l-Alîm.’(Adının anılmasıyla ne yerde ne de gökte hiçbir şeyin zarar veremeyeceği Allah’ın ismiyle ki, O Semî ve Alîm’dir.) duâsını üç defa okuyup ta kendisine herhangi bir zarar dokunan bir kimse yoktur.”

Bu hadîsi rivâyet eden Ebân bin Osman’ın bir tarafına felç gelmiş. Bunu işiten bir adam ona bakmağa başlamış. Ebân ona: “Ne bakıyorsun, hadis sana anlattığım gibidir; ancak ben o gün bu duâyı okumamıştım. Allah’ın kaderi de işte bu şekilde tecellî etti.” demiş. 115

Peygamber Efendimizin bu duası ile ilgili M. Fethullah Gülen Hocaefendi’nin bir değerlendirmesi “Pirizma116” isimli kitabından okunabilir.

***

أَعُوذُ بِكَلِمَاتِ اللّٰهِ التَّامَّاتِ مِنْ شَرِّ مَا خَلَقَ

“Yarattıklarının şerrinden Allah’ın mükemmel kelimelerine (âyet, sıfat ve isimlerini) sığınırım.”

Ebû Hureyre’den şöyle dediği rivayet edilmiştir: Eslem kabilesinden bir adam, ‘bu gece uyuyamadım,’ dedi. Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) de “Niçin?” dedi. Adam, beni akrep soktu, karşılığını verdi. Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem): “Eğer akşam olduğu zaman أَعُوذُ بِكَلِمَاتِ اللّٰهِ التَّامَّاتِ مِنْ شَرِّ مَا خَلَقَ diye duâ etseydin, sana akrep zarar vermezdi.” buyurdular. Bu dua ile ilgili olarak Efendimiz’in ayrıca şöyle buyurduğu da nakledilir: “Her kim bir yerde konakladığında bu duayı okursa, oradan ayrılana kadar hiçbir şey ona zarar veremez.”117

***

أَعُوذُ بِاللّٰهِ السَّمِيعِ الْعَلِيمِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ ۝ بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

هُوَ اللّٰهُ الَّذِي لَۤا إِلٰهَ إِلَّا هُوَ عَالِمُ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ هُوَ الرَّحْمٰنُ الرَّحِيمُ ۝ هُوَ اللّٰهُ الَّذِي لَۤا إِلٰهَ إِلَّا هُوَ الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ السَّلَامُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَيْمِنُ الْعَزِيزُ الْجَبَّارُ الْمُتَكَبِّرُ سُبْحَانَ اللّٰهِ عَمَّا يُشْرِكُونَ ۝ هُوَ اللّٰهُ الْخَالِقُ الْبَارِئُ الْمُصَوِّرُ لَهُ الْأَسْمَۤاءُ الْحُسْنٰى يُسَبِّحُ لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ

(Allah’ın rahmetinden) kovulmuş şeytanın şerrinden, her şeyi işiten ve bilen Allah’a sığınırım. (3 defa)

Bismillâhirrahmânirrahîm.

“Allah’tır gerçek İlâh! O’ndan başka yoktur ilâh. Görünmeyen ve görünen her şeyi bilir. O rahmandır, rahîmdir. Allah’tır gerçek İlâh, O’ndan başka yoktur ilâh. O Melik’tir, Kuddûs’tür, Selâm’dır, Mü’min’dir, Müheymin’dir, Aziz’dir, Cebbar’dır, Mütekebbir’dir. Allah, müşriklerin iddialarından münezzeh ve yücedir. Allah o gerçek İlâhtır ki Halık’tır, Bârî’dir, Musavvir’dir. Hâsılı, en güzel isimler ve vasıflar O’nundur. Göklerde ne var, yerde ne varsa hepsi O’nu tesbih ve tenzih eder. O, azizdir, hakîmdir.” (Haşr, 59/22-24)

Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Kim sabahleyin üç defa Eûzü billâhi’s-Semîı’l-alîmi mine’ş-şeytânirracîm ve bismillâhirrahmânirrahîm.” der sonra Haşr Sûresinin sonundaki üç âyeti (hüvellâhüllezî’yi) okursa, Allah kendisine yetmiş bin melek müvekkel kılar; bunlar akşama kadar o kişiye duâ ve istiğfar ederler. Eğer o gün vefât ederse şehîd olarak ölür. Her kim de akşam aynı şekilde okursa onun durumu da (sabah okuyan kimsenin ki) gibidir.”118

***

قُلْ هُوَ اللّٰه أَحَـــدٌ ۝ اَللّٰهُ الصَّـمَدُ ۝ لَــمْ يَلِدْ وَلَــمْ يُولَــدْ ۝
وَلَـمْ يَكُنْ لَهُ كُفُواً أَحَدٌ

“De ki: O, Allah’tır, gerçek İlâhtır ve Birdir. Allah Samed’dir. Ne doğurdu, ne de doğruldu. Ne de herhangi bir şey O’na denk oldu.” (3 defa)

قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ ۝ مِنْ شَــرِّ مَا خَلَقَ ۝ وَمِنْ شَرِّ غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ ۝ وَمِنْ شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِــي الْعُقَدِ ۝ وَمِـنْ شَـــرِّ حَاسِـــدٍ إِذَا حَسَــدَ

“De ki: Sabahın Rabbine sığınırım: Yarattığı şeylerin şerrinden, karanlığı çöktüğü zaman gecenin şerrinden, düğümlere üfleyip büyü yapan büyücü kadınların şerrinden, ve hased ettiği zaman hasetçinin şerrinden.” (3 defa)

قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ ۝ مَلِكِ النَّـاسِ ۝ إِلٰـهِ النَّــاسِ ۝ مِنْ شَرِّ الْوَسْوَاسِ الْخَنَّـاسِ ۝ اَلَّذِي يُوَسْـــوِسُ فِي صُــدُورِ النَّـــاسِ ۝ مِــنَ الْجِنَّــةِ وَالنَّـــاسِ

“De ki: İnsanların Rabbine, insanların yegâne Hükümdarına, insanların İlâhına sığınırım. O sinsi şeytanın şerrinden o ki insanların kalplerine vesvese verir, o şeytan, cinlerden de olur, insanlardan da.” (3 defa)

Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem), Abdullah bin Hubeyb’e: “Sabahladığın ve akşamladığın zaman “kul hüvallahu ehad” ile “Muavvizeteyn (Felâk ve Nâs)” Sûreleri’ni üçer defa okursan, sana her şey için yeter (yani seni her türlü kötülükten ve olumsuz şeylerden korur)” demiştir.119

***

Kim sabahleyin:

فَسُبْحَانَ اللّٰه حِيـنَ تُمْسُــونَ وَحِيـنَ تُصْبِحُونَ ۝ وَلَـــهُ الْحَمْدُ فِـــي السَّــموَاتِ وَاْلأَرْضِ وَعَشِيًّا وَحِينَ تُظْهِرُونَ ۝ يُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَيُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَيِّ وَيُـحْيِــــي اْلأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِـــهَا وَكَـذلِــكَ تُخْرَجُون

“Haydi siz akşama girerken, sabaha çıkarken Allah’ı takdis ve tenzih edin, namaz kılın. Göklerde ve yerde hamd, güzel övgü O’na mahsustur. İkindi vaktinde de öğleye girerken de O’nu takdis ve tenzih edin, namaz kılın! O, ölüden diriyi çıkarır, diriden ölüyü çıkarır ve ölmüş toprağa hayat verir. İşte siz de öldükten sonra böylece diriltileceksiniz.” (Rum Sûresi 17-19) âyetlerini okursa o gün kaçırdıklarını yakalar. Akşam okuyan da gece kaçırdıklarını yakalar (Yani, o günde ve gecede kaçırdığı evrad ü ezkâr ve benzeri hayırlardan hâsıl olacak sevap kendisine bağışlanır).120

***

Beşir b. Sa’d: “Ey Allah’ın Resûlü! Bize Yüce Allah, sana salât okumamızı emretti. Sana nasıl salât okuyabiliriz?” diye sordu. Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) aşağıdaki salâvatları söyledi ve ilâveten şöyle dedi: “Selam da bildiğiniz gibi olacak.”121

اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلٰى اٰلِ سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلٰى سَيِّدِنَا إِبْرَاهِيمَ وَعَلٰى اٰلِ سَيِّدِنَا إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ

“Allahım! Efendimiz İbrâhim’in ailesine rahmet ettiğin gibi Efendimiz Muhammed’e ve ailesine de rahmet et. Şüphesiz sen övülmeye lâyık ve yücesin.” (10 defa)

اَللّٰهُمَّ بَـارِكْ عَلٰى سَـيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلٰى اٰلِ سَـيِّدِنَا مُحَمَّدٍ كَـمَــا بَـــارَكْتَ عَلٰى سَـيِّدِنَا إِبْرَاهِيـــــمَ وَعَلٰــى اٰلِ سَـــــيِّدِنَا إِبْرَاهِيــــمَ إِنَّــكَ حَـمِــيـــــدٌ مَجِــيــــدٌ

“Allahım! Efendimiz İbrâhim’in ailesine hayır ve bereket lutfettiğin gibi Efendimiz Muhammed’e ve ailesine de hayır ve bereket ihsan et. Şüphesiz sen övülmeye lâyık ve yücesin.” (10 defa)

Peygamber Efendimiz’e salât ü selâm getirme ve bunu çokça yapmanın önemi hakkında “Sevgili Peygamberimize Salavât” bölümünde uzunca duracağız. Burada sadece, sabah-akşam salât ü selâm okumanın fazîletiyle ilgili hadisi zikretmekle iktifa edeceğiz. Peygamberimiz (aleyhissalâtu vesselâm) şöyle buyurmuştur: “Her kim sabahleyin ve akşamleyin bana onar defa salât ü selâm okursa, kıyamet gününde benim şefaatim gelir onu bulur.”122

***

اَللّٰهُمَّ إِنّـِي أَصْبَحْتُ أُشْــــهِدُكَ وَأُشْهِدُ حَمَلَةَ عَرْشِكَ وَمَلاَئِكَتَـكَ وَجَمِيـعَ خَلْقِكَ بِـأَنَّـكَ أَنْتَ اللّٰهُ الَّذِي لاَ إِلٰهَ إِلاَّ أَنْتَ وَأَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُكَ وَرَسُولُكَ

“Allahım, Senden başka ilâh olmadığına ve Hz. Muhammed (sallallahu aleyhi ve sellem)’in Senin kulun ve resûlün olduğuna; Seni, arşını taşıyan melekleri, diğer meleklerini ve bütün yaratıklarını şâhit tutarak sabahladım.” (3 defa)

Bu dua ile alâkalı olarak Peygamber Efendimiz’in şöyle söylediği nakledilmiştir: “Kim bu duayı sabah ve akşam bir defa okursa, Allah (celle celâluhû) onun vücudunun dörtte birini; iki defa okursa yarısını; üç defa okursa dörtte üçünü ve dört defa okursa tamamını Cehennem ateşinden azâd eder.”123

Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem), bütün varlığı, husûsiyle Allah’a (celle celâluhû) en yakın melekleri ve varlığa nezaret eden sekene-i semâvâtı kendisine şahit tutmakta ve Cenâb-ı Hakk’a takdim edeceği hamdini, onların soluklarına katıp öyle takdim etmektedir. Biz, Efendimizin duâsına, meleklerin soluklarıyla girmesinden şunu anlıyor ve şunu hissediyoruz ki, büyüklerin kapıları çalınırken, evvela tokmağa dokunulacak bir el aranmalıdır. Onun içindir ki, büyük feraset insanı Hz. Ömer (radıyallahu anh) Medine’de kıtlık olunca, Hz. Abbas’ın (radıyallahu anh) elinden tutup bir tepeye çıkarmış ve o elleri havaya kaldırarak duâ etmişti. Duâsında da şöyle yalvarmıştı: “Allahım şu Sana kalkan eller, Senin Habibinin amcasının elleridir. Bu el hürmetine yağmur ver!” Ve daha el aşağıya inmeden şakır şakır yağmur inmeye başlamıştı.”124 Bu bir Ömer (radıyallahu anh) ferâsetidir ve dersini, Efendimiz’in duâsına ve yakarışına meleklerin soluklarını katmasından almıştır.

***

اَللّٰهُمَّ فَـاطـِرَ السَّـموَاتِ وَاْلأَرْضِ عَالِمَ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ ذَا الْجَلاَلِ وَاْلإِكْرَامِ فَإِنّـِي أَعْهَدُ إِلَيْكَ فِي هذِهِ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَأُشْهِدُكَ وَكَفَى بِكَ شَهِيداً، إِنّـِي أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلٰهَ إِلاَّ أَنْتَ وَحْدَكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ، لَكَ الْمُلْكُ وَلَكَ الْحَمْدُ وَأَنْتَ عَلٰى كُلِّ شَـْيءٍ قَدِيرٌ ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُكَ وَرَسُولُكَ وَأَشْهَدُ أَنَّ وَعْـدَكَ حَقٌّ وَلِقَائَكَ حَقٌّ وَالسَّاعَةَ اتِيَةٌ لاَ رَيْبَ فِيهَا وَأَنَّكَ تَبْعَثُ مَنْ فِي الْقُبُورِ، وَأَنَّكَ إِنْ تَكِلْنِي إِلَى نَفْسِـي تَكِلْنِي إِلَى ضـَـعـْفٍ وَعـَوْزَةٍ وَذَنـْبٍ وَخَطـِيـئـَةٍ وَإِنّـِي لاَ أَثِقُ إِلاَّ بِرَحْمَتِكَ فَاغْفِرْ لِي ذُنُوبِي كُلَّهَا إِنَّهُ لاَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ أَنْتَ وَتُبْ عَلَيَّ إِنَّكَ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ

“Ey gökleri ve yeri yaratan, görünen ve görünmeyen âlemleri bilen Allahım! Azamet ve kerem sahibi Allahım! Sana şu dünya hayatında söz veriyor ve Seni şâhid tutuyorum. Sen, şâhid olarak yetersin.

Ben şehâdet ederim ki, Senden başka ilâh yoktur; sadece Sen varsın, ortağın bulunmaz; mülk Senindir, hamd Sana mahsustur. Sen her şeye gücü yetensin.

Ve yine şehâdet ederim ki, Muhammed (sallallahu aleyhi ve sellem) Senin kulun ve resûlündür. Vaadinin hak, Senin huzuruna çıkmanın da hak olduğuna, Kıyâmet saatinin geleceğine -bunda hiç şüphe olmadığına- ve kabirdekileri dirilteceğine de şehâdet ederim. Beni nefsimle baş başa bırakırsan, (bu takdirde) beni zaafa, muhtaçlığa, günaha ve hataya itmiş olursun. Ben ancak Senin rahmetine güveniyorum; günahlarımın hepsini bağışla, zira günahları ancak Sen bağışlarsın. Tevbemi kabûl et, zira Sen, tevbeleri kabul eden ve çok merhametli olansın.”

Zeyd b. Sabit (radıyallahu anh)’ın Peygamberimiz’den rivayet ettiği bir hadis-i şerifte Allah Resûlü (aleyhissalâtu vesselâm) Hz. Zeyd’e bu duayı öğretmiş ve ailesine de öğretip her sabah sürekli okumalarını tavsiye etmiştir.125

***

Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) bir gün Mescid’e girdi. Orada Ensâr’dan Ebû Ümâme (radıyallahu anh) denen sahabî ile karşılaştı. Ona: ‘Ey Ebû Ümâme, niçin seni namaz vakti dışında Mescid’de oturmuş görüyorum?’ diye sordu.

‘Peşimi bırakmayan bir sıkıntı ve borçlar sebebiyle ey Allah’ın Resûlü.’ diye cevap verdi. Bunun üzerine Hz. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem): ”Sana bazı kelimeler (duâlar) öğreteyim mi? Bunları okursan, Allah, senden sıkıntını giderir ve borcunu öder.”

‘Evet, ey Allah’ın Resûlü, öğret!’ dedim.

‘Öyleyse, dedi, akşama çıktın mı, sabaha erdin mi şu duâyı oku:

اَللّٰهُمَّ إِنِّــي أَعُــوذُ بِــكَ مِنَ الْهَـمِّ وَالْحَـزَنِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنَ الْعَجْزِ وَالْكَسَلِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنَ الْجُبْنِ وَالْبُخْلِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ غَلَبَةِ الدَّيْنِ وَقَهْرِ الرِّجَالِ

‘Allahım, tasadan ve hüzünden Sana sığınırım; âcizlikten ve tembellikten de Sana sığınırım; korkaklıktan ve cimrilikten yine Sana sığınırım; borca mağlub olmaktan ve düşmanların kahrından da yine Sana sığınırım.’ (3 defa)

Ebû Ümâme der ki: ‘Ben bu duâyı yaptım, Allah benden sıkıntımı giderdi, borcumu ödedim.’ ”126

Peygamber Efendimizin bu duası ile ilgili M. Fethullah Gülen Hocaefendi’nin değerlendirmesi “Pirizma127” isimli kitabından okunabilir.

***

اَللّٰهُمَّ فَـاطِرَ السَّموَاتِ وَاْلأَرْضِ عَالِمَ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ رَبَّ كـُلِّ شَـــْيءٍ وَمَلِيكَهُ أَشْـهَدُ أَنْ لاَ إِلٰهَ إِلاَّ أَنْتَ أَعُوذُ بِـكَ مِنْ شَـــرِّ نَفْسِــي وَشَـرِّ الشَّيْطَانِ وَشَرَكِهِ وَأَنْ أَقْتَرِفَ عَلٰى نَفْسِي سُوءًا أَوْ أَنْ أَجـُرَّهُ عَلٰى مُسْلِمٍ

“Ey gökleri ve yeri yaratan, görünen ve görünmeyen âlemleri bilen Allahım! Her şeyin Rabbi ve Sahibi olan Allahım, şehâdet ederim ki, Senden başka ilâh yoktur. Nefsimin ve şeytanın şerrinden, onun ağından, nefsime bir kötülük yüklemekten veya bir müslümana kötülük dokundurmaktan Sana sığınırım.” (4 defa)

Hz. Ebû Bekir (radıyallahu anh), Peygamber Efendimiz’e (sallallahu aleyhi ve sellem): ‘Ey Allah’ın Resûlü! Bana, sabah ve akşam okuyacağım bir duâ öğret!’ deyince, Peygamberimiz de ona bu duâyı okumasını tavsiye etmiştir.128

***

يَا حَيُّ يَا قَيُّومُ بِرَحْمَتِكَ أَسْتَغِيثُ أَصْلِحْ لِي شَأْنِي كُلَّهُ
وَلاَ تَكِلْنِي إِلَى نَفْسِي طَرْفَةَ عَيْنٍ

“Yâ Hayy, yâ Kayyûm (gerçek hayat sahibi ve kâinatı ayakta tutan), rahmetin hürmetine Senden yardım diliyorum; her halimi ıslah et ve göz açıp kapayıncaya kadar olsun beni nefsime bırakma.”129

Allah Resûlü (sevgili kızı) Fâtıma’ya: “Ey Fâtıma! Sana tavsiye ettiğim şu duayı sabah ve akşam okumaktan hiç bir şey seni alıkoymasın.” buyurmuş ve yukarıdaki duayı öğretmiştir.

***

Peygamberimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Kim her gün sabah akşam yedişer defa:

حَسْبِيَ اللّٰهُ لاَ إِلٰهَ إِلاَّ هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَهُـــوَ رَبُّ الْعَـرْشِ الْعَـظِـيـم

“Allah bana yeter, O’ndan başka ilâh yoktur. O’na tevekkül ettim; O, Arş-ı Azîm’in Rabbi’dir.” (Tevbe Sûresi, 129) diye dua ederse, ister sadık olarak okusun, isterse kâzib olarak okusun, onu üzen dünya ve âhiret her ihtiyacında Cenab-ı Allah ona kafîdir.”130

Hadisteki ‘sâdıkan’ kaydıyla alâkalı olarak Sünen-i Ebî Dâvûd’un şerhi Avnü’l-Ma’bûd’da “o kelimelerin mânâsına tam bir yakînle inanarak, samimi ve ihlâslı olarak olarak okursa”; ‘kâziben’ kelimesiyle ilgili olarak da “ihlâslı kimseler gibi tam duyarak değil de bir âdet olarak tekrarlayarak okursa” yorumları yapılmıştır. ‘Allah ona kafîdir’ den murad da “Allah o kimseyi her türlü yorgunluktan, kederden ve tasadan kurtarır; ona dünya gamı vermez.” şeklinde açıklanmıştır. Doğrusunu Allah bilir.131

***

Peygamberimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuşlardır: “Akşama ve sabaha ulaştığında üç defa

رَضِينَا بِاللّٰهِ رَبًّا وَبِاْلإِسْلاَمِ دِينـــــاً وَبِمُحَمَّدٍ رَسُـــولاً، رَضِيتُ بِاللّٰهِ
رَبًّا وَبِاْلإِسْــلاَمِ دِيناً وَبِمُحَمَّدٍ نَبِيًّا

“Rab olarak Allah’tan, din olarak İslâm’dan, resûl olarak da Hz. Muhammed (sallallahu aleyhi ve sellem)’den râzı olduk. Rab olarak Allah’tan, din olarak İslâm’dan, nebî olarak da Hz. Muhammed (sallallahu aleyhi ve sellem)’den râzı oldum.” diyen hiçbir müslüman (veya insan veya kul) yoktur ki, kıyâmet günü o kimseyi râzı (ve memnun) etmek Allah üzerine bir hak olmasın (yani Allah ona bol mükâfat vererek râzı etmeye söz vermiştir.)132

***

Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) buyurdular ki: “Kim sabaha erdiği zaman:

اَللّٰهُمَّ مَا أَصْبَحَ بِي مِنْ نِعْمَةٍ أَوْ بِأَحَدٍ مِنْ خَلْقِكَ فَمِنْكَ.
وَحْدَكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ فَلَكَ الْحَمْدُ وَلَكَ الشُّكْرُ

“Allahım, bu sabah, benim üzerimde veya mahlûkatından herhangi biri üzerinde ne gibi bir nimet varsa, hepsi Sendendir. Senin ortağın yoktur; hamd, Sana mahsus şükür de Sana hastır derse, o günkü şükür borcunu ödemiştir. Kim de aynı şeyleri akşama erince söylerse o da o geceki şükür borcunu edâ eder.”133

Hadis, akşama ve sabaha eren kişinin üzerinde bir hamd ve şükür borcu olduğunu belirtiyor. Bu borcun ödenmesi için Resûlullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) okunmasını tavsiye ettiği duâ, bize gösteriyor ki, şükür ve hamd, mazhar olunan nimetlerin Allah’tan geldiğini bilmekten, bunu dil ile ifade etmekten ibarettir.

***

اَللّٰهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ مِنْ فَجْأَةِ الْخَيْرِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فَجْأَةِ الشَّرِّ

“Allahım, Senden ani gelen hayrı ister, yine ani gelen şerden Sana sığınırım.”

Enes b. Malik Hazretlerinin rivayet ettiği bir hadiste Hz. Enes, Efendimiz’in (sallallahu aleyhi ve sellem) bu duayı hem sabahleyin hem de akşamları okuduğunu söylüyor. Ayrıca Hz. Enes (radıyallahu anh) şunu da ilave ediyor: “Zira insan, sabah ya da akşam karşısına sürpriz olarak neyin çıkacağını bilemez.”134

***

Kim sabahladığı zaman üç defa:

اَللّٰهُمَّ إِنِّــي أَصْبَحْتُ مِنْكَ فِي نِعْمَةٍ وَعَافِيَةٍ وَسَتْرٍ فَأَتِمَّ نِعْمَتَكَ عَليَّ وَعَافِيَتَكَ وَسَتْرَكَ فِي الدُّنْيَا وَاْلاخِرَةِ

“Allahım, bu sabaha, Senden gelen bir nimet, afiyet ile ve günahlarım örtülmüş olarak çıktım. (Öyleyse) dünyada ve Ahiret’te üzerimdeki nimetini, âfiyetini ve günahlarımı örtmeni tamamla.” derse, onu tamamlamak Allah’ın üzerine hak olur. Bunu akşamları söylerse, yine böyle olur.”135

***

رَبِّيَ اللّٰهُ تَوَكَّلْتُ عَلَى اللّٰهِ لاَ إِلٰهَ إِلاَّ هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيـمِ، لاَ إِلٰهَ إِلاَّ اللّٰهُ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ، مَا شَــاءَ اللّٰهُ كَانَ وَمَا لَمْ يَشَأْ لَمْ يَكُنْ، أَعْلَمُ أَنَّ اللّٰهَ عَلٰى كُلِّ شَـْيءٍ قَدِيـرٌ وَأَنَّ اللّٰهَ قَدْ أَحَاطَ بِكُلِّ شَـْيءٍ عِلْمًا، اَللّٰهُمَّ أَنْتَ رَبِّي لاَ إِلٰهَ إِلاَّ أَنْتَ عَلَيْكَ تَوَكَّلْتُ وَأَنْتَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ، مَا شَـاءَ اللّٰهُ كَانَ وَمَا لَمْ يَشَـأْ لَمْ يَكُنْ، لاَ حَــوْلَ وَلاَ قُـــوَّةَ إِلاَّ بِاللّٰهِ الْعَلِيِّ الْعَظِيمِ، اَللّٰهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ نَفْسِـي وَمِنْ شَرِّ كُلِّ دَابَّةٍ أَنْتَ اخِذٌ بِنَاصِيَتِهَا إِنَّ رَبِّي عَلٰى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

“Rabbim Allah’dır, tevekkülüm de Allah’adır. O’ndan başka ilâh yoktur. O’na tevekkül ettim. O, Yüce Arş’ın Rabbi’dir.

Yüce ve azamet sahibi Allah’tan başka ilâh yoktur. O, ne dilemişse olmuş, olmamasını dilediği şey de olmamıştır. Biliyorum ki, Allah’ın her şeye gücü yeter ve Allah, ilmiyle her şeyi kuşatmıştır.

Allahım, Sen Rabbimsin, Senden başka ilâh yok; Sana tevekkül ettim; Sen, Arş-ı Azîm’in Rabbi’sin. Allah, neyi dilediyse o olmuş, olmamasını dilediği şey de olmamıştır; Günahtan kaçacak güç, ibadet edecek kuvvet ancak Azîz ve Hakîm olan Allah’ın yardımıyla kazanılabilir.

Allahım, nefsimin ve Senin idarende olan bütün canlıların şerrinden Sana sığınırım. “Rabbim elbette tam istikamet üzeredir.” (Hûd Sûresi, 56)

Bu dualarla alâkalı olarak şöyle bir hâdise nakledilmiştir. Rivayete göre sahabe efendilerimizden Hz. Ebu’d-Derdâ’ya bir adam gelerek: “Ey Eba’d-Derdâ! Evin yandı” der. Ebu’d-Derdâ (radıyallahu anh): “Hayır, yanmadı. Hem öyle bir şey olamaz” der. Bir müddet sonra bir başka zât gelir ve der ki: “Aslında bir yangın vardı fakat, senin evine gelince (nasıl olduysa) söndü” der. Ebu’d-Derdâ: “Ben zaten Rabbimin benim evimi yakacağına hiç ihtimal vermem” der. Orada bulunanlar: “Ey Eba’d-Derdâ! Hayretimizi mûcib oldu: Hem ‘benim evim yan(a)maz’ dedin. Hem de ‘ben biliyorum ki, Rabbim yakmaz’ dedin. Ebu’d-Derdâ Hazretleri onlara şunu söyledi: “Ben bir defasında Peygamber Efendimiz’i şöyle söylerken işittim: ‘Her kim (yukarıda geçen) bu duaları günün başında okursa, akşama kadar ona bir musibet ârız olmaz. Kim de günün sonunda okursa, ertesi sabaha kadar hiçbir musibet ona ulaşamaz.’136

***

أَصْبَـحْنَا وَأَصْبَـحَ الْمُلْكُ للّٰهِ وَالْحَمْدُ للّٰهِ وَلاَ إِلٰهَ إِلاَّ اللّٰهُ، لهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلٰى كُلِّ شَـْيءٍ قَدِيرٌ . رَبِّ إِنّـِي أَسْـــأَلُكَ خَيْـرَ مَا فِي هذَا الْيَوْمِ وَخَيْرَ مَا بَعْدَهُ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ مَا فِي هذَا الْيَوْمِ وَشَرِّ مَا بَعْدَهُ رَبِّ أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْكَسَلِ وَسُوءِ الْكِبَرِ رَبِّ أَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابٍ فِي النَّارِ وَعَذَابٍ فِي الْقَبْرِ

“Sabaha erdik. Bütün mülk Allah’ındır. Hamd, Allah’a mahsustur. Başka ilâh yoktur, ancak Allah vardır. O’nun ortağı yoktur; mülk ve hamd O’na aittir. O’nun her şeye gücü yeter.

Rabbim, bugün ve daha sonraki günlerin hayrını Senden ister, bugün ve daha sonraki günlerin şerrinden ise Sana sığınırım.

Rabbim, tembellikten ve ihtiyarlığın dertlerinden Sana sığınırım.

Rabbim, Cehennem’deki ve kabirdeki azaptan Sana sığınırım.”

Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem), bu duayı sabah-akşam kendisi okumuş ve okunmasını istemiştir.137 Sabah okurken burada olduğu gibi “esbahnâ ve esbaha’l-mülkü...” şeklinde, akşam ise “emseynâ ve emse’l-mülkü...” şeklinde okunur.

***

اَللّٰهُمَّ عَافِنِي فـِي بَدَنِي، اَللّٰهُمَّ عَافِنِـي فِي سَـمْعِي،
اَللّٰهُمَّ عَافِنِي فِي بَصَرِي لاَ إِلٰهَ إِلاَّ أَنْتَ اَللّٰهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْكُفْرِ وَالْفَقْرِ، اَللّٰهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ لاَ إِلٰهَ إِلاَّ أَنْتَ

“Allahım, bedenime afiyet ver; Allahım, kulağıma afiyet ver; Allahım, gözüme afiyet ver. Senden başka ilâh yoktur. (3 defa)

Allahım, küfürden ve fakirlikten Sana sığınırım. Allahım, kabir azabından Sana sığınırım. Senden başka ilâh yoktur.” (3 defa)

Abdurrahman b. Ebî Bekre babasına: “Babacığım, sabah-akşam bu duayı üçer defa okuduğunu görüyorum, sebebi nedir?’ demiş. Babası da: ‘Ben Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) Efendimizin sabah-akşam bu duayı okuduğunu gördüm ve işittim. O’nun sünnetini yapmak benim hoşuma gidiyor.’ diye cevap vermiş.”138

***

سُـبْحَانَ اللّٰهِ وَبِحَمْدِهِ لاَ قُــوَّةَ إِلاَّ بِاللّٰهِ مَا شَـــاءَ اللّٰهُ كَانَ وَمَا لَمْ يَشـَـــأْ لَمْ يَكُنْ أَعْلَمُ أَنَّ اللّٰهَ عَلٰى كُلِّ شَـــْـيءٍ قَــدِيــرٌ وَأَنَّ اللّٰهَ قَدْ أَحَاطَ بِكُلِّ شَـْيءٍ عِلْماً

“Allah’a hamd ederek tesbih ederim. Kuvvet ancak Allah’ındır. Allah her ne dilediyse olmuş, olmamasını dilediği şey de olmamıştır. Biliyorum ki, Allah’ın her şeye gücü yeter ve Allah, ilmiyle her şeyi kuşatmıştır.”

Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) kızlarından birisine bu duayı öğretmiş ve şöyle demiştir: “Bu duayı sabah-akşam oku. Kim bu duayı sabah okursa, akşama kadar (kaza, bela, musibetlerden vs…) korunur, kim de akşam okursa, sabaha kadar korunur.”139

***

اَللّٰهُمَّ إِنِّـي أَسْـأَلُكَ الْعَافِيَةَ فِــي الدُّنْيــَـــا وَاْلاخِــرَةِ ، اَللّٰهُمَّ إِنّـِي أَسـْــأَلُكَ الْعَفْوَ وَالْعَافِيَةَ فِي دِينِي وَدُنْيَايَ وَأَهْلِي وَمَالِي اَللّٰهُمَّ اسـْــتُرْ عَوْرَاتِي وَاٰمِنْ رَوْعَــاتِي اَللّٰهُمَّ احْفَظْنِي مِنْ بَيْنِ يَدَيَّ وَمِنْ خَلْفِي وَعَنْ يَمِينِي وَعَنْ شِمَالِي وَمِنْ فَوْقِي وَأَعُوذُ بِعَظَمَتِكَ أَنْ أُغْتـَـالَ مِنْ تَحْتِي

“Allahım, Senden hem kendim, hem de âilem ve malım için dünyada âfiyet ve ahirette af dilerim.

Allahım, ayıplarımı ört ve beni korkularımdan emin kıl.

Allahım, önümden-arkamdan, sağımdan-solumdan ve üstümden (gelecek tehlikelerden) beni koru. (Yere batırılarak) altımdan helâk edilmekten azametine sığınırım.”

Bir adam Peygamber Efendimize (sallallahu aleyhi ve sellem) gelerek: “Ey Allah’ın Resûlü! En hayırlı duâ hangisidir?” diye sordu. Peygamberimiz (o zata): “Rabbinden dünyada âfiyet ve âhirette af dile.” buyurdu. (İkinci gün aynı soruya aynı cevap verildi.) Üçüncü gün yine aynı soruyu sordu, Peygamberimiz cevaben: “Rabbinden dünyada âfiyet ve âhirette af dile. Sana dünyada âfiyet ve âhirette af verilince şüphesiz murâdına ermiş olursun.” buyurdu.140

Peygamber Efendimiz’in (sallallahu aleyhi ve sellem) bu duâyı her gün sabah ve akşam okuduğu rivâyet edilir.141 Bu duâ da O (sallallahu aleyhi ve sellem); kendileri ve ev halkı ile malı için dünyada âfiyet, yani her türlü belâlardan, musîbetlerden, hastalıklardan ve hülâsa hoşlanılmayan tüm şeylerden selâmet ve âhirette ilâhî af dilemiş ve kusurlarını yani Yüce Allah’ın zâtını hakkıyla tanıyamama ve yüce şanına lâyık kulluk görevini îfa edememe kusurunu veya ümmetinin kusurlarını örtmeyi dilemiş, korkunç hallerden korunmasını niyaz etmiş, özellikle ansızın gelebilecek yere batma tehlikesinden Allah’a sığınmış, biz Müslümanların böyle duâ etmesine ışık tutmuştur.

***

Peygamber Efendimiz’in (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurduğu rivâyet edilmiştir: “İki kelime (iki cümle) vardır ki, onlar Rahmân (olan Allah)’a sevgili, dile hafîf, mîzanda da ağırdır. (Bu mübârek cümleler):

سـُــبْـحَـانَ اللّٰهِ وَبِـحَـمْـدِهِ سـُـبْـحَـانَ اللّٰهِ الْعَظِيمِ

“Allah’ı her türlü eksiklikten tenzih eder ve O’na hamd ederim. Azîm olan Allah, her türlü eksiklikten münezzehtir.” 142 (100 defa)

Sahih-i Müslim’de bu dua ile ilgili şöyle bir rivayet vardır: Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuşlardır: “Sabahladığı veya akşamladığı zaman yüz kere سُبْحَانَ اللّٰهِ وَبِحَمْدهِ “Yüce Allah’ı her türlü eksiklikten tenzih eder ve Ona hamd ederim.” duasını okuyan kimse, başkası da onun kadar veya daha çok söylemedikçe Kıyamet gününde onun getirdiğinden daha faziletli bir amel getiremez.”143 Bir başka rivâyette ise bu duayı yüz defa okuyanın deniz köpüğü kadar günahı bile olsa bağışlanır denilmektedir.144

***

سُبْحَانَ اللّٰهِ، اَلْحَمْدُ للّٰهِ، لاَ إِلٰهَ إِلاَّ اللّٰهُ، اَللّٰهُ أَكْبَرُ

“Allah, her türlü eksiklikten münezzehtir; hamd, Allah’a mahsustur. Allah’tan başka ilâh yoktur. Allah büyüktür.” (100 defa)

Ümmü Hâni diyor ki: Peygamber Efendimize geldim ve: “Yâ Resulallah! Bana bir amel göster. Çünkü artık yaşlandım ve gücüm kalmadı.” dedim. O da: “100 defa Allahu Ekber, 100 defa Elhamdülillah, 100 defa da Sübhanallah dememi ve bunların Allah yoluna adanmış, binmeğe hazır yüz attan, yüz deveden ve yüz köleden daha hayırlı olduğunu söyledi.”145

Başka bir rivâyette ise Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmaktadır: “Kim sabah ve akşam yüz defa سُبْحَانَ اللّٰهِ derse, yüz defa hac yapmış gibi olur. Kim yine sabah-akşam yüz defa اَلْحَمْدُ للّٰهِ derse, Allah yolunda yüz ata binmiş ve cihad etmiş gibi veya yüz gazveye katılmış gibi olur. Kim sabah-akşam yüz defa لاَ إِلٰهَ إِلاَّ اللّٰهُ derse, Hz. İsmâîl’in (aleyhisselâm) neslinden köle olan yüz insanı hürriyete kavuşturmuş gibi olur. Kim sabah-akşam yüz defa اَللّٰهُ أَكْبَرُ derse, başkası da onun kadar veya onun söylediğinden daha çok söylemedikçe, o gün ondan daha faziletli bir amel yapan olmaz.”146

***

اَللّٰهُمَّ حَبِّبْ إِلَيْنَا اْلإِيمَانَ وَزَيِّنْهُ فِي قُلُوبِنَا وَكَرِّهْ إِلَيْنَا الْكُفْرَ
وَالْفُسُوقَ وَالْعِصْيَانَ. وَاجْعَلْنَا مِنَ الرَّاشِدِيـنَ

“Allahım, imanı bize sevdir ve onu kalplerimizde güzelleştir, gönüllerimizi onunla donat; küfre, fıska ve isyana karşı içimizde tiksinti uyar ve bizi rüşde ermişlerden, doğru yolu bulmuşlardan eyle.”

Allah Resûlü’nün, Hucurât Sûresi’nin yedinci âyetinden muktebes (alarak/istifade ederek) yapmış olduğu bu dua ile ilgili olarak M. Fethullah Gülen Hocaefendi’ye sorulan bir soru şöyledir: “Resûl-ü Ekrem Efendimizin sünneti olarak her sabah okuduğumuz duaların birinde اَللّٰهُمَّ حَبِّبْ إِلَيْنَا اْلإِيمَانَ وَزَيـِّنـْهُ فِي قُلُوبِنَا وَكَرِّهْ إِلَيْنَا الْكُفْرَ وَالْفُسُوقَ وَالْعِصْيَانَ .وَاجْعَلْنَا مِنَ الرَّاشِدِيـنَ diyoruz. Bu duanın manasını ve onu tekrar ederken hangi mülahazalar içinde bulunmamız gerektiğini lütfeder misiniz?” Burada fazla yer tutacağından ve dualar arası akışı bozacağından, bu sorunun cevabını burada zikredemiyoruz. Meraklı okurlarımız M. F. Gülen Hocaefendi’nin “Diriliş Çağrısı” (İstanbul 2010, s. 283-292) isimli kitaba bakabilirler.

Güneş doğarken, sabahın ilk vakitlerini bu ve benzeri yüzlerce duâ ile süsleyen Allah Resûlü, güneş batarken, ortalığa karanlık çökerken ve gece, değişik duâlar okur; okur da âdetâ bu duâlar O’nun gecesinin güneşi olurdu. Efendimiz’in geceleri de gündüzleri kadar aydındı. Duâlar, O’nun gecesinin semâsında adetâ nurlu kandillerdi. Ve O, bu kandilleri yakmayı hiç mi hiç ihmal etmezdi.

Akşam Namazından Sonra

أَللّٰهُـمَّ يَا مُقَلِّبَ الْقُلـُوبِ ثَبِّتْ قُلُوبَنَا عَلٰى دِيـنِــكَ

“Ey kalbleri evirip çeviren Allahım, kalblerimizi dinin üzerine sabit kıl.”

Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem), akşam namazının sünnetinden sonra “Ey kalbleri evirip çeviren Allahım, kalblerimizi dinin üzerine sabit kıl.” diye dua ederdi.147

Şehr b. Havşeb, Peygamberimizin hanımlarından Ümmü Seleme vâlidemize sormuş:

“Peygamberimiz senin yanında iken en çok hangi duayı okuyordu?” O da bu duayı okuduğunu söylemiş ve niçin bu duayı bu kadar okuduğunu kendisine sormuş. Peygamberimiz de şöyle cevap vermiş: “Ey Ümmü Seleme! Hiçbir insan yoktur ki, kalbi Allah’ın iki parmağı arasında olmasın. Allah istediğini doğru yola iletir, istediğini sapıtır.”148

***

أَمْسَيْنَا وَأَمْسَى الْمُلْكُ لِلّٰهِ لاَ شَـرِيكَ لَهُ لاَ إِلٰهَ إِلاَّ هُوَ وَإِلَيْهِ الْمَصِيرُ، أَمْسَيْنَا وَأَمْسَى الْمُلْكُ لِلّهِ أَعُــوذُ بِاللّٰهِ الَّذِي يُمْسِكُ السَّــمَاءَ أَنْ تَقَعَ عَلَى اْلأَرْضِ إِلاَّ بِإِذْنِهِ مِنْ شَرِّ مَا خَلَقَ وَذَرَأَ وَبَرَأَ

Akşama girdik. Bütün mülk Allah’ındır. O’nun ortağı yoktur. O’ndan başka ilâh yoktur, dönüş O’nadır. Akşama girdik. Bütün mülk Allah’ındır. Gökleri izni olmadıkça yerin üzerine düşmekten alıkoyan Allah’a, yarattığı, zürriyet halinde her tarafa saçtığı ve kusursuz meydana getirdiği şeylerin şerrinden sığınırım.

Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) bu duayı kendileri okumuş ve şöyle demiştir: “Kim bu duayı okursa; sihirbaz, kâhin, şeytan ve hased eden kimseden (bunların kötülüklerinden) korunur.”149

***

اَللّٰهُمَّ إِنِّـي أَسْـأَلُكَ صِحَّةً فِي إِيمَانٍ وَإِيمَاناً فِي حُسْنِ خُلُقٍ وَنَجَاحاً يَتْبَعُهُ فَلاَحٌ وَرَحْمَةً مِنْكَ وَعَافِيَةً وَمَغْفِرَةً مِنْكَ وَرِضْوَاناً

“Allahım, Senden imanda sıhhat, güzel ahlâkla bezenmiş, peşinden felâh gelecek bir başarı, katından rahmet ve afiyet, nezdinden mağfiret ve rızanı istiyorum.”

Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem), Selman’a bir tavsiyede bulunmuş ve: “Allah’ın nebîsi sana bir iyilikte bulunup bu duayı sana öğretiyor ki, bununla gece-gündüz Allah’a dua edesin” demiş ve bu duayı öğretmiştir.150

***

اَللّٰهُمَّ فَاطِرَ السَّـــــموَاتِ وَاْلأَرْضِ عَالِمَ الْغَيْبِ وَالشَّـهَادَةِ رَبَّ كُلِّ شَـْيءٍ وَمَلِيكَهُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلٰهَ إِلاَّ أَنْتَ أَعُوذُ بِكَ مِنْ شَــرِّ نَفْسِي وَشَرِّ الشَّيْطَانِ وَشَرَكِهِ وَأَنْ أَقْتَرِفَ عَلٰى نَفْسِي سُوءًا أَوْ أَنْ أَجُرَّهُ عَلٰى مُسْلِمٍ

“Ey gökleri ve yeri yaratan, görünen ve görünmeyen âlemleri bilen Allahım! Ey her şeyin Rabbi ve sâhibi! Şehadet ederim ki Senden başka ilâh yoktur. Nefsimin şerrinden, şeytanın şerrinden, onun Allah’a şirk koşmaya davet etmesinden, nefsime bir kötülük yüklemekten veya bir Müslümana kötülük dokundurmaktan Sana sığınırım.” (3 defa)

Hz. Ebû Bekir (radıyallahu anh), Peygamber Efendimiz’e (sallallahu aleyhi ve sellem): “Ey Allah’ın Resûlü! Bana, sabah ve akşam okuyacağım bir duâ öğret!” deyince, Peygamberimiz de ona bu duâyı okumasını tavsiye etmiştir.151

***

اَللّٰهُمَّ إِنِّي أَمْسَيْتُ أُشْهِدُكَ وَأُشْهِدُ حَمَلَةَ عَرْشِكَ وَمَلاَئِكَتَكَ وَجَمِيعَ خَلْقِكَ بِأَنَّكَ أَنْتَ اللّٰهُ الَّذِي لاَ إِلٰهَ إِلاَّ أَنْتَ وَحْدَكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ وَأَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُكَ وَرَسُولُك

“Allahım, Senden başka ilâh olmadığına, Senin bir olduğuna, şerîkin olmadığına ve Hz. Muhammed’in Senin kulun ve resûlün olduğuna, Seni, arşını taşıyan melekleri, diğer meleklerini ve bütün yaratıklarını şahit tutarak akşamladım.” (3 defa)

Enes bin Mâlik (radıyallahu anh) diyor ki: “Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem), kim akşamları böyle dua ederse, o gece yaptığı günahlar affolunur.”152 buyurdu.

***

اَللّٰهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ الْعَفْوَ وَالْعَافِيَةَ فِي دِينِي وَدُنْيَايَ وَأَهْلِي وَمَالِي، اَللّٰهُمَّ اسْتُرْ عَوْرَاتِي وَاٰمِنْ رَوْعَاتِي اَللّٰهُمَّ احْفَظْنِي مِنْ بَيْنِ يَدَيَّ وَمِنْ خَلْفِي وَعَنْ يَمِينِي وَعَنْ شِمَالِي وَمِنْ فَوْقِي وَأَعُوذُ بِعَظَمَتِكَ أَنْ أُغْتَالَ مِنْ تَحْتِي

“Allahım, Senden hem kendim, hem de âilem ve malım için dünyada âfiyet ve ahirette af dilerim.

Allahım, ayıplarımı ört ve beni korkularımdan emin kıl.

Allahım, önümden ve arkamdan, sağımdan, solumdan ve üstümden (gelecek tehlikelerden) beni koru ve ayağımın altından derdest edilmekten de Senin azametine sığınırım.” 153

Bu mübarek duayı Resûl-i Ekrem Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) sabah ve akşam okumuştur.154

***

Peygamberimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuşlardır: “Akşama ve sabaha ulaştığında

رَضِينَا بِاللّٰهِ رَبًّا وَبِاْلإِسْلاَمِ دِينـــــاً وَبِمُحَمَّدٍ رَسُـــولاً، رَضِيتُ بِاللّٰهِ رَبًّا وَبِاْلإِسْــلاَمِ دِيناً وَبِمُحَمَّدٍ نَبِيًّا

“Rab olarak Allah’tan, din olarak İslâm’dan, resûl olarak da Hz. Muhammed (sallallahu aleyhi ve sellem)’den râzı olduk. Rab olarak Allah’tan, din olarak İslâm’dan, nebî olarak da Hz. Muhammed (sallallahu aleyhi ve sellem)’den râzı oldum.” (3 defa) diyen hiçbir Müslüman (veya insan veya kul) yoktur ki, kıyâmet günü o kimseyi râzı (ve memnun) etmek Allah üzerine bir hak olmasın (yani Allah ona bol mükâfat vererek râzı etmeye söz vermiştir).155

***

يَا حَيُّ يَا قَيُّومُ بِرَحْمَتِكَ أَسْتَغِيثُ أَصْلِحْ لِي شَأْنِي كُلَّهُ
وَلاَ تَكِلْنِي إِلَى نَفْسِي طَرْفَةَ عَيْنٍ

“Yâ Hayy, yâ Kayyûm (Ey gerçek hayat sahibi, ey kâinatı ayakta tutan). Rahmetin hürmetine Senden yardım istiyorum, bütün işlerimi düzelt; beni nefsimle göz açıp kapayıncaya kadar dahi olsa baş başa bırakma.”

“Allah Resûlü (sevgili kızı) Fâtıma’ya: ‘Ey Fâtıma! Sana tavsiye ettiğim şu duayı sabah ve akşam okumaktan hiç bir şey seni alıkoymasın.” demiş ve yukarıdaki duayı öğretmiştir.

***

Peygamberimiz(sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Kim her gün sabah akşam yedişer defa:

حَسْبِيَ اللّٰهُ لاَ إِلٰهَ إِلاَّ هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَهُـــوَ رَبُّ الْعَـرْشِ الْعَـظِـيـم

“Allah, bana yeter, O’ndan başka ilâh yoktur. O’na tevekkül ettim; O, Yüce Arş’ın Rabbi’dir.” (Tevbe, 9/129) diye dua ederse, ister sadık olarak okusun, isterse kâzib olarak okusun her ihtiyacında Cenab-ı Allah ona kafîdir.”156

***

اَللّٰهُمَّ أَنْتَ رَبِّي لاَ إِلٰهَ إِلاَّ أَنْتَ خَلَقْتَنِي وَأَنَا عَبْدُكَ وَأَنَا عَلٰى عَهْدِكَ وَوَعْدِكَ مَا اسْتَطَعْتُ أَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ مَا صَنَعْتُ أَبُوءُ لَكَ بِنِعْمَتِكَ عَلَيَّ وَأَبُوءُ لَكَ بِذَنْبِي فَاغْفِرْ لِي فَإِنَّهُ لاَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ أَنْت

“Allahım! Sen benim Rabbimsin. İbadete lâyık Senden başka ilâh yoktur. Beni Sen yarattın. Ben Sen’in kulunum. Ezelde sana verdiğim sözümde ve vaadimde hâlâ gücüm yettiğince durmaktayım. İşlediğim kusurların şerrinden Sana sığınırım. Bana lutfettiğin nimetleri yüce huzurunda minnetle anar, günahımı itiraf ederim. Beni affet; şüphe yok ki günahları Sen’den başka affedecek yoktur.”

Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) buyuruyor ki: “Bu seyyidü’l-istiğfâr duâsını her kim sevap ve fazîletine inanarak gündüz okur da o gün akşam olmadan ölürse, o kimse ehl-i Cennet’ten olur. Her kim de sevâp ve fazîletine inanarak gece okur da sabah olmazdan önce ölürse, o kimse de ehl-i Cennet’ten olur.157

***

Peygamberimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuşlardır: “Her sabah ve akşam

بِسْمِ الا الَّذِي لاَ يَضُرُّ مَعَ اسْمِهِ شَـْيءٌ فِي اْلأَرْضِ وَلاَ فِي السَّمَاءِ وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ

‘Bismillâhi’l-lezî lâ yedurru maasmihi şey’ün fi’l-ardı ve lâ fi’s-semâi ve huve’s-semîu’l-Alîm.’ (Adı(nın anılması)yla ne yerde ne de gökte hiçbir şeyin zarar veremeyeceği Allah’ın ismiyle ki, O Semî ve Alîm’dir.) duâsını üç defa okuyup da kendisine herhangi bir zarar dokunan bir kimse yoktur.”158

***

أَعُوذُ بِكَلِمَاتِ اللّٰه التَّامَّاتِ مِنْ شَرِّ مَا خَلَقَ

Yarattıklarının şerrinden Allah’ın mükemmel kelimelerine (âyet, sıfat ve isimlerine) sığınırım. (3 defa):

Ebû Hureyre’den şöyle dediği rivayet edilmiştir: “Eslem kabilesinden bir adam, ‘bu gece uyuyamadım,’ dedi. Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) de “Niçin?” dedi. Adam, ‘beni akrep soktu,’ karşılığını verdi. Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem): “Eğer akşam olduğu zaman اعوذ بكلمات اللّٰه التامات من شر ما خلق diye duâ etseydin, sana akrep zarar vermezdi.” dedi. Bu dua ile ilgili olarak Efendimiz’in ayrıca şöyle buyurduğu da nakledilir: “Her kim bir yerde konakladığında bu duayı okursa, oradan ayrılana kadar hiçbir şey ona zarar veremez.”159

***

فَسُــبْحَانَ اللّٰه حِيـنَ تُمْسُــونَ وَحِيـنَ تُصْبِحُونَ ۝ وَلَـــهُ الْحَمْدُ فِـــي السَّــموَاتِ وَاْلأَرْضِ وَعَشِيًّا وَحِينَ تُظْهِرُونَ ۝ يُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَيُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَيِّ وَيُـحْيِــــي اْلأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِـــهَا وَكَـذلِــكَ تُخْرَجُون

“Haydi, siz akşama girerken, sabaha çıkarken Allah’ı takdis ve tenzih edin, namaz kılın. Göklerde ve yerde hamd, güzel övgü O’na mahsustur. İkindi vaktinde de, öğleye girerken de, O’nu takdis ve tenzih edin, namaz kılın! O, ölüden diriyi çıkarır, diriden ölüyü çıkarır ve ölmüş toprağa hayat verir. İşte siz de öldükten sonra böylece diriltileceksiniz.” (Rum, 30/17-19)

Kim sabahleyin bu âyeti okursa o gün kaçırdıklarını yakalar. Akşam okuyan da gece kaçırdıklarını yakalar (Yani, o günde ve gecede kaçırdığı evrad ü ezkâr ve benzeri hayırlardan hâsıl olacak sevap kendisine bağışlanır).160

106 Ahmed b. Hanbel, Beyrut 1985, 5/142, 178.

107 Münâvî, Feyzu’l-Kadîr, Dâru’l-Fikr, ts., 6/197; el-Hindî, Kenzu’l-Ummâl, Beyrut 1985, 1/562, 568. 569.

108 Buhârî, İstanbul ts., Vekâlet 10.

109 Tirmizî, Mısır 1978, Sevâbu’l-Kur’ân 2, (2881).

110 Müsned, 6/461.

111 Müslim, Beyrut 1955, Müsâfirin 258, (810); Ebû Dâvûd, Hımıs ts., (Hattâbî’nin Meâlimü’s-Süneni ile birlikte) Vitr, 17, (Salât 352, (1460). (Bu mübarek âyetin tefsiriyle ilgili daha geniş malumat için bkz.: Davut Aydüz, Kur’ân Âyetlerinin En Büyüğü Âyetü’l-Kürsî ve Tefsîri, İst. 2009, Define Yay.).

112 Nesâî, Beyrut ts., Sehv, 95.

113 Buhârî, Daavât 2, 16; Tirmizî, Daavât 15; İbn Mâce, Beyrut 1975, Duâ, 14.

114 Riyâzü’s-Sâlihîn, (trcm: M. Y. Kandemir ve diğerleri) Erkam yay. İstanbul 2001, 7/598.

115 Tirmizî, Daavât 13; İbn Mâce, Duâ 14

116 M. F. Gülen, Prizma, 2, Nil Yay. İzmir, 1997, s. 116-122

117 Müslim, Zikr 55; İmam Malik, Muvatta, Beyrut ts., Şiir 4.

118 Tirmizî, Fedâil, 22. (Sabah ve akşam namazından sonra okunan bu aşirle ilgili daha geniş bilgi için bkz. Aydüz, 5 Vakit 4 Aşir, s.21-91, İst. 2010, Define Yay.).

119 Ebû Dâvûd, Edeb 110.

120 Aynı yer

121 Müslim, Salât 65; Ebû Dâvûd, Salât 183.

122 Heysemî, Mecmaü’z-Zevâid, Beyrut 1982, 10/120; Münâvî, Feyzu’l-Kadîr, Beyrut ts., 6/169.

123 Ebû Dâvûd, Edeb 110; Buhârî, Edebü’l-Müfred, Beyrut 1989, s. 412, (hadis no: 1201)

124 Kenzü’l-Ummâl, 13/504.

125 Mecmaü’z-Zevâid, 10/113.

126 Ebû Dâvûd, Salât, 367. Benzeri bir dua için bkz. Buhârî, Daavât, 39.

127 M. F. Gülen, Prizma, 3, Nil Yay. İzmir, 1999, s. 8-9

128 Ebû Dâvûd, Edeb 101; Tirmizî, Daavât, 95, benzeri bir dua için bkz. Tirmizî, Daavât, 14.

129 Hâkim, el-Müstedrek, Beyrut ts., 1/545.

130 Ebû Dâvûd, Edeb, 110; Nevevi, el-Ezkâr, Çağrı yay., İstanbul 1986, s. 79.

131 Ebu’t-Tîb Muhammed Şemsü’l-Hak el-Azîmâbâdî, Avnu’l-Ma’bûd, Medine-i Münevvere 1969, 13/426-427.

132 İbn Mâce, Duâ, 14; Müslim, Salât 13; Ebû Dâvûd, Salât 36; Tirmizî, Salât, 156. Müslim, Tirmizî ve Ebû Dâvûd’un rivâyetleri, ezandan sonra bu duâyı okuyanın günahlarının affedileceği şeklindedir.

133 Ebû Dâvûd, Edeb, 110.

134 Mecmaü’z-Zevâid, 10/115.

135 Nevevi, Ezkar s.78.

136 Zevâidu Müsned-i Hâris, (Heysemî’nin Kütüb-i Sitte üzerine hazırladığı iki cilt zevâid) Medine-i Münevvere 1992, 2/953.

137 Müslim, Zikir ve Dua 74-76; Tirmizî, Daavât 13; Ebû Dâvûd, Edeb 110.

138 Ebû Dâvûd, Edeb 110.

139 Ebû Dâvûd, Edeb 110.

140 İbn Mâce, Duâ, 5.

141 Ebû Dâvûd, Edeb 110.

142 Buhârî, Tevhîd, 58; Müslim, Zikir ve Dua 31.

143 Müslim, Zikir ve Dua, 29; Tirmizî, Daavât 61.

144 Müslim, Dua ve Zikir 28; Tirmizî, Daavât 60.

145 İbn Mâce, Edeb 56; Başka bir rivâyette ise Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem): “Sizden herhangi biriniz her gün bin hasene (sevap) kazanmaktan âciz midir? dedi. Orada bulunanlardan birisi: Bin haseneyi nasıl kazanırız? diye sordu. Bunun üzerine Sevgili Peygamberimiz: Yüz defa Sübhânalah diyen kimseye; bin sevap yazılır ve bin hatası silinir.” buyurdu. Bkz. Müslim, Dua ve Zikir, 37; Ahmed b. Hanbel, 1/174.

146 Tirmizî, Daavât 62.

147 Nevevî, Ezkâr, s.82.

148 Tirmizî, Daavât 90; Ahmed İbn Hanbel, Müsned 4/182.

149 Mecmaü’z-Zevâid, 10/119.

150 Mecmaü’z-Zevâid, 10/174.

151 Ebû Dâvûd, Edeb 101; Tirmizî, Daavât, 95.

152 Tirmizî, Daavât 79.

153 İbn Mâce, Duâ, 5.

154 Ebû Dâvûd, Edeb 110.

155 İbn Mâce, Duâ, 14; Müslim, Salât 13; Ebû Dâvûd, Salât 36; Tirmizî, Salât, 156. Müslim, Tirmizî ve Ebû Dâvûd’un rivâyetleri, ezandan sonra bu duâyı okuyanın günahlarının affedileceği şeklindedir.

156 Ebû Dâvûd, Edeb, 110; Nevevi, el-Ezkâr, s. 79.

157 Buhârî, Daavât, 2; İbn Mâce, Duâ, 14.

158 ibn Mâce, Dua, 14; Ahmed b. Hanbel, I/62.

159 Müslim, Zikr 55; İmam Malik, Muvatta, Şiir 4.

160 Ebû Dâvûd, Edeb 110.

Gece Duaları

Uyku, ölümün küçük kardeşidir.161 İnsan uykuya girerken bu şuur içinde girmelidir. Zira bu göz kapayış, onun için dünyaya ait bir son da olabilir. Öyle ise gafletle değil de yatağa uyanık ve dikkatli girmelidir. Onun için Sevgili Peygamberimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) uzun duâlar okuyordu. Bu duâların hepsini okumaya gücü yetmeyenlerin hiç olmazsa devamlı olarak bir kısmını veya bazı geceler bir kısmını, diğer geceler de diğer kısımları okumaya gayret etmelidir.

Peygamber Efendimiz’in sünnetine göre yatmadan önce yapılacak işler şunlardır:

Birincisi: Abdest almak. Önceden abdestli ise yenilemesi şart değildir. Çünkü maksat abdestli olarak uyumaktır. Bu hususta Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuşlardır:

“Akşamdan (abdestli olarak) temizlik üzere zikrederek uyuyan ve geceleyin de uyanıp Allah’tan dünya ve âhiret için hayır talep eden hiç kimse yoktur ki Allah dilediğini vermesin.”162

İkincisi: Sağ tarafına yatmak. Çünkü Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) her işinde sağdan başlamayı severdi. Peygamberimiz’in (sallallahu aleyhi ve sellem) yatış şekli şöyleydi: Sağ elini başının altına koyar, dizlerini hafif kıvırır ve sağ tarafına doğru yatardı.163

Üçüncüsü: Allah’ı zikretmek. Müslüman’ın son işi Allah’ı zikir olmalıdır. Bütün bunlar, Müslüman’ı tam bir ibadet havasına sokacak ve uykuyu da ibadetleştirecek üç sünnettir.

Peygamberimizin bu yaptıklarını yapıp, okuduğu duâları okuyarak yatan kimse, o gece ölürse, fıtrat üzere, yani Müslüman olarak ölecek, sabaha sağ çıkarsa, hayra kavuşacak ve bu sünnetlerin sevâbını kazanacaktır.164

Yatmadan önce şunları okur.

Bakara Sûresinin Son İki Âyeti: Amene’r-Resûlü

اٰمَنَ الرَّسُــولُ بِمَا أُنْـزِلَ إِلَيْـــهِ مِنْ رَبِّهِ وَالْمُؤْمِنُـونَ كُـلٌّ امَـنَ بِاللّٰهِ وَمَلئِـكَتِهِ وَكُتـُبِهِ وَرُسُلِهِ لاَ نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ وَقَالُوا سَــمِعْنَا وَأَطَـعْـنَا غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيـْـكَ الْمَصِيرُ ۝ لاَ يُكَلِّفُ اللّٰهُ نَفْساً إِلاَّ وُسْعَهَا لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ رَبَّنَا لاَ تـُـؤَاخِــذْنَا إِنْ نَسـِـــينَا أَوْ أَخْـطَـأْنَا رَبـَّـنَا وَلاَ تَحْمِلْ عَلَيْنَا إِصــْراً كَمَـا حَمَلْتَـهُ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنَا رَبَّنَا وَلاَ تُحَمِّلْنَا مَا لاَ طَاقَةَ لَنَا بِهِ وَاعْفُ عَنَّا وَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا أَنْتَ مَوْلينَا فَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ

“Peygamber, Rabbi tarafından kendisine ne indirildi ise ona iman etti, mü’minler de. Onlardan her biri Allah’a, meleklerine, kitaplarına ve resûllerine iman etti. ‘Onun resûllerinden hiçbirini diğerinden ayırt etmeyiz’ dediler ve eklediler: ‘İşittik ve itaat ettik ya Rabbenâ, affını dileriz, dönüşümüz Sanadır.’ Allah hiçbir kimseyi güç yetiremeyeceği bir şekilde yükümlü tutmaz. Herkesin kazandığı iyilik kendi lehine, işlediği fenalık da kendi aleyhinedir. Ya Rabbenâ! Eğer unuttuk veya kasıtsız olarak yanlış yaptıysak bundan dolayı bizi sorumlu tutma. Ya Rabbenâ! Bizden öncekilere yüklediğin gibi ağır yük yükleme. Ya Rabbenâ! Takat getiremeyeceğimiz şeylerle bizi yükümlü tutma. Affet bizi; lütfen bağışla kusurlarımızı, merhamet buyur bize. Sensin mevlâmız, yardımcımız; kâfir topluluklara karşı Sen yardım eyle bize.” (Bakara, 285-86)

Bu iki âyet, Bakara Sûresi’nin hâtimesidir. Tamamı Medine’de nâzil olan bu sûrede dinin bütün esaslarına temas edildikten sonra sıra mühür basmaya gelmiştir. Sûrenin mukaddimesinde, bu kitaba iman edip emirlerini tutacak olanların hidâyet ve felah bulacakları bildirilmişti. İşte hatimesi de ona iman eden cemaatın oluştuğunu ve Rab’lerinin onlara karşı muamelesini bildirmektedir.

Mü’min kul bu dualarla dua ettiği zaman, Allah’ın “peki yaptım” buyurduğunu Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) haber vermiştir.165

Bu Âyetlerin Faziletine Dikkat Çeken Hadisler

1. Resûl-i Ekrem Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuşlardır: “Allah Teâlâ, Bakara Sûresi’ni, arşın altındaki bir hazineden verdiği iki âyetle sona erdirdi ki, bunları öğreniniz, kadınlarınıza, oğullarınıza belletiniz, öğretiniz. Çünkü bunlar hem salâttır, hem duadır, hem Kur’ân’dır.”166

2. Hz. Ali (radıyallahu anh)’den rivayet edildiğine göre, “Aklı başında bir adam görmezdim ki, Bakara Sûresi’nin sonundaki bu âyetleri okumadan uyusun.”167 demiştir.

3. “Cibrîl, Hz. Peygamber’e Bakara Sûresi’nin sonunda ‘âmin’ demeyi telkin etti.” diye de Ebû Meysere’den gelen bir rivayet bulunmaktadır.

4. “Bakara Sûresi’nin sonundaki iki âyeti geceleyin kim okursa o iki âyet ona kâfi gelir.”168 Bu iki âyeti okuyan için:

a. Gece ibâdeti yerine geçer,

b. Eğer Kur’ân’dan okumaya devam ettiği bir hizbi varsa onun yerine geçer,

c. Mükâfat ve fazîlet olarak kişiye yeter,

d. O gece olması muhtemel âfetlere,

e. Şeytana ve şerrine,

f. İnsanlar ve cinlerin şerrine karşı yettiği söylenmiştir.169

5. İbn Mes’ûd şöyle demiştir: “Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) miraca çıkarıldığı zaman, kendisine üç hediye verilmiştir: a. Beş vakit namaz, b. Bakara Sûresinin sonu (Âmenarrasûlü), c. Ümmetinden Allah’a şirk koşmadan ölenlerin büyük günahlarının bağışlanacağı, müjdesi.”170

Âyetü’l-Kürsî

اَللّٰهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ لَا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَلَا نَوْمٌ لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ وَلَا يُحِيطُونَ بِشَيْءٍ مِنْ عِلْمِهِ إِلَّا بِمَا شَاءَ وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَلَا يَئُودُهُ حِفْظُهُمَا وَهُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ

“Allah O İlâhtır ki Kendisinden başka ilâh yoktur. Haydır, Kayyûmdur. Kendisini ne bir uyuklama, ne de uyku tutar. Göklerde ve yerde ne varsa O’nundur. İzni olmadan huzurunda şefaat etmek kimin haddine? Yarattığı mahlûkların önünde ardında ne var, hepsini bilir. Mahlûklar ise O’nun dilediğinden başka, ilminden hiçbir şey kavrayamazlar. O’nun kürsüsü gökleri ve yeri kaplamıştır. Gökleri ve yeri koruyup gözetmek O’na ağır gelmez, O öyle ulu, öyle büyüktür.”

Ebû Hüreyre’den rivâyet edilen uzun bir hadiste, şeytan Ebû Hüreyre’ye: “Yatağına gittiğin zaman Âyetü’l-Kürsî’yi başından sonuna kadar oku, Allah tarafından üzerine bir koruyucu gönderilir, sabah oluncaya kadar sana şeytan yaklaşmaz.” demiştir. Durumu Peygamberimize anlatan Ebû Hüreyre’ye Peygamberimiz, “şeytan doğru söylemiş...” buyurmuştur.171

Daha sonra Yâsîn, Secde, Mülk (Tebâreke) ve Kâfirun Sûreleri okunur.

Yâsîn Sûresi’nin Fazîleti

1. “Her şeyin bir kalbi vardır. Kur’ân’ın kalbi de Yâsîn’dir. Kim Yâsîn’i okursa Allah onun okumasına, Kur’ân’ı on kere okumuş gibi sevap yazar.”172

2. “Yâsîn, Kur’ân’ın kalbidir. Allah’ı ve âhiret gününü arzu ederek Yâsîn okuyan kimsenin geçmiş günâhı affedilir. Onu ölülerinize okuyunuz.”173

3. “Her şeyin bir kalbi vardır. Kur’ân’ın kalbi de Yâsîn’dir. Ümmetimden her insanın kalbinde bu sûrenin bulunması hoşuma gider.”174

4. “Her kim anasının-babasının veya bunlardan birinin kabrini her cuma ziyaret eder de yanlarında Yâsîn okursa, her harfinin sayısınca ona mağfiret edilir.”175

5. Ebû Hüreyre’den rivayete göre Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem): “Kim gündüz ve gece Yâsîn Sûresi’ni Allah rızası için okursa bağışlanır.” buyurmuştur.176

6. İslâm âlimlerine göre güç işler karşısında Yâsîn okununca Allah güçlüğü kolaylaştırır. Can çekişen kimsenin yanında Yâsîn okumak, onun üstüne rahmet ve bereket inmesine ve kolay can vermesine sebep olur.177

Secde Sûresi’nin Fazîleti

Câbir (radıyallahu anh)’dan rivâyet edildiğine göre, o şöyle demiştir: “Peygamberimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) Secde ve Tebâreke Sûreleri’ni okumadan uyumazdı.”178

Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) ashabına Secde ve Tebareke Sûreleri’ni okumayı emretmiş, “Zira bu iki sûrenin her âyeti diğer sûrelerin yetmiş âyetine bedeldir. Kim bu iki sûreyi yatsıdan sonra okursa bu ikisini kadir gecesinde okumuş gibi sevap alır.” buyurmuştur.179

Mülk Sûresi’nin Fazîleti

1. İbn Abbas (radıyallahu anh)’dan şöyle rivayet edilmiştir: “Hz. Peygamber’in ashâbından birisi bir kabrin üzerine çadırını kurmuştu, ancak onun bir kabir olduğunu bilmiyordu. Bir de baktı ki, orada bir adam Mülk (Tebâreke) Sûresini okuyor. Sonuna kadar okudu. Bunun üzerine çadır sahibi Peygamber Efendimize gelerek, ‘Ey Allah’ın Resûlü, ben çadırımı bir kabir üzerine kurmuşum; fakat onun bir kabir olduğunu bilmiyordum. Baktım ki orada bir adam Mülk Sûresi’ni okuyor, sonuna kadar okudu.’ Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) buyurdu ki, ‘O sûre Mânia’dır. O zatı kabir azâbından kurtarır.’ ”

2. Ebû Hüreyre’den şöyle rivâyet edilmiştir: “Hz. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) buyurdu ki: “Kur’ân’da otuz âyetli bir sûre bir adama şefaat etti. Nihayet o, bağışlandı. İşte bu sûre Mülk Sûresidir.”180

3. Câbir (radıyallahu anh)’den şöyle rivâyet edilmiştir: “Hz. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) Secde ve Mülk sûrelerini okumadan uyumazdı.”181

4. Ebû Hüreyre (radıyallahu anh) anlatıyor: “Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) buyurdular ki: ‘Kur’ân-ı Kerim’de otuz âyetlik (şanı yüce) bir sûre vardır. Bu sûre (kendisini okuyan) kimseye (kıyamet günü) şefaat eder ve Allah’ın onu affetmesini sağlar. Bu sûre Tebârekellezî bi-Yedihi’l-Mülk’dür.’ ”182

Ebû Dâvûd’daki rivayette: “(Okumak suretiyle) arkadaşlığını kazanan kimseye sûre şefaat eder.” denilmiştir.

5. Tirmizî’de, İbn Abbâs’tan gelen bir diğer rivayette, İbn Abbas (radıyallahu anh) Resûlullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle dediğini belirtir: “Bu sûre (kabir azabına veya kabir azabına sebep olan günahlara karşı) engeldir, bu sûre kurtuluş sebebidir, kişiyi kabir azabından kurtarır.”183

6. “Ben Mülk Sûresi’nin ümmetimden her insanın kalbinde, yani ezberinde olmasını severim.”184

Kâfirûn Sûresi’nin Fazîleti

1. Sahâbeden birisi Peygamberimize (sallallahu aleyhi ve sellem) geldi ve: “Ey Allah’ın Resûlü! Bana, yatağıma vardığım zaman okuyacağım bir şey öğret, dedi. Peygamberimiz de: Kul yâ Eyyühe’l-Kâfirûn Sûresi’ni oku; çünkü bu sûre, şirkten berâettir.”185 buyurdular.

2. Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem): “Size, Yüce Allah’a şirk koşmaktan koruyacak bir kelime söyleyeyim mi?” demiş ve: “Uyumadan önce “Kul yâ eyyühe’l-Kâfirûn” Sûresini okursunuz.”186 buyurmuşlardır.

3. “Bu sûre Kur’ân’ın dörtte birine denktir.”187

***

Sonra, yatağa girdiğinde ellerini birleştirerek İhlâs, Felak ve Nâs Sûrelerini okur.

قُلْ هُوَ اللّٰهُ أَحَـــدٌ ۝ اَللّٰهُ الصَّـمَدُ ۝ لَــمْ يَلِدْ وَلَــمْ يُولَــدْ ۝ وَلَـمْ يَكُنْ لَهُ كُفُواً أَحَدٌ

“De ki: O Allah birdir. Allah, Samed’dir (her şey O’na muhtaç, fakat O, hiçbir şeye muhtaç değildir). Doğurmamıştır ve doğrulmamıştır. Hiçbir şey O’nun dengi olmamıştır.” (3 defa)

قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ ۝ مِنْ شَــرِّ مَا خَلَقَ ۝ وَمِنْ شَرِّ غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ ۝ وَمِنْ شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِــي الْعُقَدِ ۝ وَمِـنْ شَـــرِّ حَاسِـــدٍ إِذَا حَسَــدَ

“De ki: Karanlığı yarıp sabahı getiren Rabb’e sığınırım, mahlûkatının şerrinden; karanlığı çöktüğü zaman gecenin şerrinden; düğümlere üfleyenlerin şerrinden; ve hased ettiği zaman hasetçinin şerrinden.” (3 defa)

قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ ۝ مَلِكِ النَّـاسِ ۝ إِلـهِ النَّــاسِ ۝ مِنْ شَرِّ الْوَسْوَاسِ الْخَنَّـاسِ ۝ اَلَّذِي يُوَسْـــوِسُ فِي صُــدُورِ النَّـــاسِ ۝ مِــنَ الْجِنَّــةِ وَالنَّـــاسِ

“De ki: Sığınırım insanların Rabbi’ne, insanların Meliki’ne, insanların İlâhı’na, o sinsi mi sinsi vesvese verip duranın şerrinden ki, insanların göğüslerine fısıldar durur, cinlerden ve insanlardan olur.” (3 defa)

Sonra avuçlarına üfler, başından ve yüzünden başlamak suretiyle vücudunun ulaşabildiği yerlerine kadar mesheder. (Bu son kısmı üç kere tekrarlar.)

Hz. Âişe şöyle demiştir: “Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) her gece yatmak üzere yatağına girdiğinde iki elini birleştirerek bunlara, İhlâs, Felâk ve Nâs Sûreleri’ni okur, ellerine üflerdi. Sonra iki eliyle elinin yetiştiği yerleri sıvazlardı. Elleriyle başını, yüzünü, vücudunun ön kısmını meshetmeye başlardı. (Sonra vücudunun arka tarafını sıvazlardı) ve böyle okuyup üfleyerek vücudunu meshetmeyi üç defa tekrarlardı.”188

Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem), Abdullah bin Hubeyb’e: “Sabahladığın ve akşamladığın zaman “kul hüvallahu ehad” ile “Muavvizeteyn (Felâk ve Nâs)” Sûreleri’ni okursan, sana her şey için yeter.” demiştir.189

Uyumadan Önce

Önce istiğfar eder, sonra 33 defa اللّٰه اكبر “Allahu Ekber”, 33 defa سبحان اللّٰه “Sübhânallah”, 33 defa الحمد للّٰه “Elhamdülillâh” derdi.

Peygamber Efendimiz’in (sallallahu aleyhi ve sellem) sevgili kızı Hz. Fâtıma, ev işlerini kendisi yapıyor ve çok yoruluyordu. Hz. Ali’nin tavsiyesiyle, hizmetçi istemek için babasına gelmiş ve işlerin kendisini çok yorduğundan şikâyet etmiş. Bunun üzerine: “Onu bizde bulamayacaksın.” buyurmuş ve şöyle devam etmiş: “Sana hizmetçiden daha hayırlı bir şey göstereyim mi: Yatağına yattığın vakit 33 defa Allahu ekber, 33 defa Sübhânallah ve 33 defa Elhamdülillâh dersin.”190

Hadîs şârihi bazı âlimlerimize göre bu hadîs-i şerîf, uykuya yatarken bu duâyı okuyanlara bir güçlük ve sakatlık ârız olmayacağına delildir. Çünkü Hz. Fâtıma (radıyallahu anhâ) çalışmaktan yorulduğunu şikâyet etmiş, Peygamberimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) de öğreteceği duânın hizmetçiden daha hayırlı olduğunu beyân buyurmuşlardır. Diğer bazı âlimlere göre ise buradaki hayırdan maksat, Âhiret ameli, dünya işlerinden daha hayırlıdır, demektir.191

***

Hz. Fatıma (radıyallahu anhâ), Peygamberimize geldi, ondan bir hizmetçi istedi. O da: “Yanımda sana verecek bir hizmetçi yok.” dedi. Hz. Fatıma dönüp gitti. Daha sonra geldi ve Peygamberimiz (sallallahu aleyhi ve sellem): “Daha önce istediğini mi vereyim, yoksa ondan daha iyisini mi vereyim?” dedi. Hz. Ali ona, daha iyisini istemesini söyledi. Peygamber Efendimiz de: “Öyleyse şöyle dua et.” dedi ve aşağıdaki duayı öğretti:192

اَللّٰهُمَّ رَبَّ السَّــموَاتِ وَرَبَّ اْلأَرْضِ وَرَبَّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ رَبَّنَا وَرَبَّ كُلِّ شَـْيءٍ فَالِقَ الْحَبِّ وَالنَّوَى وَمُنْزِلَ التَّوْرَاةِ وَاْلإِنْجِيلِ وَالْفُرْقَانِ أَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ كُلِّ شَـْيءٍ أَنْتَ اخِذٌ بِنَاصِيَتِهِ . اَللّٰهُمَّ أَنْتَ اْلأَوَّلُ فَلَيْسَ قَبْلَكَ شَـْيءٌ وَأَنْتَ اْلاخِرُ فَلَيْـسَ بَعْدَكَ شَــْيءٌ وَأَنـْـتَ الظَّاهِرُ فَلَيْسَ فَوْقَكَ شَـْيءٌ وَأَنْتَ الْبَاطِنُ فَلَيْسَ دُونَكَ شَـْيءٌ اِقْضِ عَنَّا الدَّيْنَ وَأَغْنِنَا مِنَ الْفَقْرِ

“Ey yedi kat göğün, azîm (büyük) Arş’ın, bizim ve her şeyin Rabbi olan, çekirdek ve tohumu yaran, Tevrat, İncîl ve Kur’ân-ı Kerim’i indiren Allah’ım!

Sen kendinden önce kimsenin gelmediği Evvel’sin. Sen kendinden sonra kimsenin gelmeyeceği Âhir’sin, Zahir Sensin (her şeyin fevkinde Sensin, esbab sırf bir perdedir), Senin üstünde hiçbir şey yoktur. Bâtın Sensin (melekût-u eşya Senin elindedir), Senden öte hiçbir şey yoktur. Borcumuzu edâ et ve fakirliğin sıkıntısından bizi kurtar.”

Ebû Hureyre (radıyallahu anh) de Peygamber Efendimizin (sallallahu aleyhi ve sellem), yatarken sağ tarafa yatmayı ve bu duayı okumayı emrettiğini söylemiştir.193

***

Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem): “Bir kimse:

اَللّٰهُمَّ إِنِّي أَسْلَمْتُ نَفْسِي إِلَيْكَ وَوَجَّهْتُ وَجْهِي إِلَيْكَ وَفَوَّضْتُ أَمْرِي إِلَيْكَ وَأَلْجَأْتُ ظَهْرِي إِلَيْكَ رَغْبَةً وَرَهْبَةً إِلَيْكَ لاَ مَلْجَأَ وَلاَ مَنْجَى مِنْكَ إِلاَّ إِلَيْكَ، اَللّٰهُمَّ اٰمَنْتُ بِكِتَابِكَ الَّذِي أَنْزَلْتَ وَنَبِيِّكَ الَّذِي أَرْسـَــلْتَ، اَللّٰهُمَّ قِنِـي عَذَابَكَ يَـوْمَ تَبـْـعَثُ عِبَادَكَ، بِاسْمِكَ أَمُوتُ وَأَحْيَا

‘Allahım, kendimi Sana teslim ettim, yüzümü Sana çevirdim, işimi Sana ısmarladım, Rızanı isteyerek, azabından korkarak sırtımı sana dayadım, Sana sığındım, Senden başka sığınak, Senden başka dayanak yoktur. Allahım, indirdiğin kitabına, gönderdiğin peygamberine iman ettim. Allahım, kullarını dirilteceğin gün beni azabından koru. Senin ismini anarak ölür ve dirilirim (uyur ve uyanırım)’ duasını okur da sonra o gece içinde ölürse, o kimse İslâm fıtratı ve yaratılışı üzere ölür, sabahlarsa hayra nâil olur.”194 buyurmuşlardır.

Berâ İbn Âzib (radıyallahu anh) şöyle demiştir: “Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem bana: ‘Yatağına gideceğin zaman namaz abdesti gibi abdest al, sonra sağ yanın üzerine yat ve bu duayı oku ve bu duanın sözlerini yatmadan önce son sözün yap.’ buyurdu.”195

***

اَللّٰهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِوَجْهِكَ الْكَرِيـمِ وَكَلِمَاتِكَ التَّامَّةِ مِنْ شـَــرِّ مـَـا أَنْتَ اخِذٌ بِـنَاصِيَـتِـهِ ۝ َللّٰهُمَّ أَنْتَ تَكْشـِفُ الْمَغْرَمَ وَالْمَأْثَمَ ۝ اَللّٰهُمَّ لاَ يُهْـزَمُ جُنْـدُكَ وَلا يُخْلَفُ وَعـْدُكَ وَلاَ يَـنـْـفَـعُ ذَا الْجـَــــدِّ مِنْـكَ الْجَـدُّ

“Allahım, idaresi Senin elinde olan her şeyin şerrinden kerem sahibi zâtına ve mükemmel kelimelerine (âyet, sıfat ve isimlerine) sığınırım.

Allahım, borçları ve günahları ancak Sen izale edersin.

Allahım, Senin ordun hezimete uğramaz. Senin vaadin yalan çıkmaz. Sana karşı hiçbir şan ve şeref sahibine, şan ve şerefinin bir faydası dokunmaz.”

Hz. Ali (radıyallahu anh), Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem), yatağa yatınca bu duayı okumamı buyurdu demiştir.196

Rüyasında Hoşlanmadığı Bir Şey Gördüğünde

Rüyasında hoşlanmadığı bir şey görürse, sol tarafına üç defa tüf, tüf, tüf der ve şeytandan Allah’a sığınır, yan değiştirir veya kalkıp namaz kılar.197

Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem): “Biriniz hoşlandığı bir rüya gördüğü zaman Allah’a hamd etsin, Elhamdülillah desin ve gördüğü rüyayı anlatsın. Hoşlanmadığı bir rüya gördüğü zaman, bilsin ki o, şeytandandır. Eûzü billâhimine’ş-Şeytâni’r-Racîm.” diyerek onun şerrinden Allah’a sığınsın, kimseye de söylemesin. O zaman o rüya kendisine zarar vermez.”198

Korktuğunda veya Yalnızlık Duyduğunda

أَعـُـوذُ بِكَلِمَاتِ اللّٰهِ التـَّــامـَّـةِ مِـنْ غَضَبِهِ وَعِقَابِهِ وَشَرِّ عِبَادِهِ
وَمِنْ هَمَزَاتِ الشَّيَاطِينِ وَأَنْ يَحْضُرُونِـي

“Gazabından, cezasından, kullarının şerrinden, şeytanların vesvesesinden ve yanımda hazır bulunmalarından Allah’ın mükemmel kelimelerine (âyet, sıfat ve isimleri) sığınırım.”

Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) gece korkulduğunda bu duanın okunmasını tavsiye etmiştir.

Abdullah b. Amr (radıyallahu anh), çocuklarından aklı erene bu duayı öğretirdi. Henüz aklı ermeyenler için ise bu duayı bir kâğıda yazar ve boynuna asardı.199

***

أَعـُـوذُ بِكَلِمَاتِ اللّٰهِ التَّـامَّاتِ الَّتِـي لاَ يُجَاوِزُهُنَّ بَرٌّ وَلاَ فـَاجِـرٌ مِنْ شَرِّ مَا يَنْزِلُ مِنَ السَّمَاءِ وَمَا يَعْرُجُ فِيهَا وَمِـنْ شـَرِّ مـَـا ذَرَأَ فِـي اْلأَرْضِ وَمَـا يَخْرُجُ مِنْهَا وَمِنْ شـَرِّ فِتــَــنِ اللَّيْـلِ وَفِتـَـنِ النَّـهَـارِ وَمِنْ شَرِّ طَوَارِقِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ إِلاَّ طَارِقًا يَطـْـرُقُ بِخَيـْــرٍ يـَــا رَحْمنُ

“Ya Rahmân, gökten inen ve oraya yükselen şeylerin şerrinden; (Allah’ın) yerde yarattığı ve yerden çıkan şeylerin şerrinden; gecenin ve gündüzün fitnelerinin şerrinden; hayırla gelenler müstesna, gece ve gündüz meydana gelen hadiselerin şerrinden; ne bir iyinin ne de bir kötünün kendilerini aşamayacağı Allah’ın mükemmel kelimelerine (âyet, sıfat ve isimleri) sığınırım.”

Hâlid b. Velid, Peygamber Efendimize gelerek, gece korktuğunu ve kılıcını alarak kalktığını ama kimseyi göremediğini söylemiş. Bunun üzerine Allah Resûlü ona: “Cebrâîl’in bana öğrettiği bir duayı sana öğreteyim mi?” buyurmuş. O da “evet” deyince, yukarıdaki duayı öğretmiş. Hz. Hâlid de bu duayı okuyunca korku ondan gitmiş.200

***

اَللّٰهُمَّ غَارَتِ النُّجُومُ وَهَدَأَتِ الْعُيُونُ وَأَنْتَ حَيٌّ قَيُّومٌ لاَ تَـأْخـُـذُهُ سِنَةٌ وَلاَ نـَـوْمٌ يَا حَــيُّ يَا قَيـُّـومُ أَهْدِئْ لَيْلِي وَأَنِمْ عَيْنِي

“Allahım, yıldızlar batıp kayboldu, gözler kapanıp uykuya daldı, Sen ise kendisine ne uyuklama ne de uyku ârız olmayan gerçek hayat sahibi ve kâinatı ayakta tutansın. Allahım! Geceme bir sükunet, gözlerime de güzel bir uyku nasib et.”

Zeyd b. Sâbit (radıyallahu anh), gece uyuyamadığını Peygamberimize şikayet edince, Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) bu duayı okumasını ona tavsiye etmiş.201

Gece Teheccüde Kalktığında

“Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) teheccüd namazı kılmak üzere geceleyin kalkınca şu duaları okurdu:

10 defa اَللّٰهُ أَكْبَرُ Allahu ekber,

10 defa اَلْحَمْد ُللّٰهِ Elhamdülillâh,

10 defa سُبْحَانَ اللّٰهِ Sübhânallah,

10 defa لاَ اِلَهَ اِلاَّ اللّٰهُLâ ilâhe illâllah,

10 defa اَسْتَغْفِرُ اللّٰهَ الْعَظِيمْ Estağfirullahe’l-azîm,

10 defa اَللّٰهُمَّ اغْفِرْ لِي وَاهْدِنِي وَارْزُقْنِي وَعَافِنِي “Allahım, beni bağışla, beni hidâyet üzere sâbit kıl, beni rızıklandır, bana âfiyet ihsân eyle.”,

10 defa, اَللّٰهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ ضِيقِ الْمَقَامِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ “Allahım, kıyâmet gününde yer darlığından Sana sığınırım.” 202

Sonra da şu dua okunur. Çünkü İbn Abbas diyor ki: Allah Resûlü (sallallahu aleyhi ve sellem) gece teheccüd namazına kalktığı zaman şöyle dua ederdi:203

اَللّٰهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ أَنْتَ قَيُّومُ السَّـــموَاتِ وَاْلأَرْضِ وَمـَـنْ فِيهِنَّ، وَلـَـكَ الْحَمْدُ أَنـْتَ مَلِكُ السَّـــموَاتِ وَاْلأَرْضِ وَمــَــنْ فِيهِنَّ، وَلـَــكَ الْحـَـمـْــدُ أَنـْـتَ نـُــورُ السَّــموَاتِ وَاْلأَرْضِ وَمـَــنْ فِيـهـِـنَّ، وَلـَـكَ الْحـَـمـْـدُ أَنْتَ الْحـَـقُّ وَوَعْدُكَ الْحَقُّ وَلِقَاءُكَ حَقٌّ وَقَوْلُكَ حَقٌّ وَالْجَنَّةُ حَقٌّ وَالنَّارُ حَقٌّ وَالنـَّـبـِـيـُّــونَ حـَـقٌّ وَمُحَمَّدٌ حـَـقٌّ وَالسـَّـاعـَـةُ حـَــقٌّ. اَللّٰهُمَّ لَكَ أَسْلَمْتُ وَبِكَ امَنْتُ وَعَلَيْكَ تَوَكَّلْتُ وَإِلَيْكَ أَنَبْتُ وَبِكَ خَاصَمْتُ وَإِلَيْكَ حَاكَمْتُ فَاغْفِرْ لِي مَا قَدَّمْتُ وَمَا أَخَّرْتُ وَمَا أَسْرَرْتُ وَمَا أَعْلَنْتُ وَمَا أَنْتَ أَعْلَمُ بِهِ مِنِّي ، أَنْتَ الْمُدِّمُ وَأَنْتَ الْمُؤَخِّرُ لاَ اِلهَ إِلاَّ أَنْتَ وَلاَحَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللّٰهِ

Allahım her türlü hamd Sana mahsustur. Sen semâları, yeri ve içindekileri ayakta tutan ‘Kayyûm’sun. Sana hamdolsun. Sen semâların, yerin ve içindekilerin hakiki sahibi olan Melik’sin. Ve Sana hamdolsun, Sen semâların, yerin ve içindekilerin Nûrusun,

Bitmez, tükenmez, hadd ü hesaba gelmez nihayetsiz hamdler Sana mahsustur. Sen Hak’sın, Senin vaadin hak, Sana kavuşmak hak, Senin sözün hak, Cennet hak, Cehennem hak, peygamberler hak ve Hz. Muhammed Aleyhisselâm hak, Kıyamet günü de haktır. Hâsılı bütün bunlar hak ve kesin bir gerçektir.

Allahım sadece Sana teslim oldum ve sadece ve sadece Sana îman ettim. Yalnız Sana tevekkülüm ettim, sadece Sana yöneldim. Yalnız Sen’in inâyetinle mücâdele ettim, yalnız Sen’in hakemliğine râzı oldum. Sen de benim geçmiş ve gelecek hatalarımı bağışla. (Gelecekte bana günah işletme ve benim için günah kapılarını kapat). Gizli işlediklerimi de açık işlediklerimi de affet. Ve bunlardan da öte Sen’in benden çok daha iyi bildiğin günahlarımı da bağışla. (Çünkü ben kalbimden geçeni bilebilirim; fakat sır, hafî ve ahfamdan geçenleri bilemeyebilirim. Eğer ben bilmeden bu duygularımda bir kopukluk oldu ise Sen ondan dolayı da beni affet). Ya Rab, günah işleyeni lütfunla affederek öne geçirecek olan da adaletinle muamele edip geride bırakacak olan da Sen’sin. Senden başka İlâh yoktur. Günahtan kaçacak güç, ibadet edecek kuvvet ancak Allah’ın yardımıyla kazanılabilir.”

Gecenin yarısında bu duânın okunması çok mânidardır. Semâ bütün ihtişam ve görkemiyle gecede gözükür. Yıldızlar ışıl ışıl göz kırpar ve oralardan insanın gönlüne neler neler akar gelir. Yeryüzü de aynı âhenge dilbestedir. Ve işte ihtişam, debdebe ve âhenk içinde, gökyüzünü ve yeryüzünü ayakta tutan Allah (celle celâluhû) ’a, bu duâda hamd edilmektedir.

“Kayyûm” çoklarına göre, İsm-i A’zam’dandır. Efendimiz, Cenâb-ı Hakk’a hamd ederken, çok defa bu ismin cilve ve tecellilerini şefaatçı yaparak hamd etmektedir.

“Mülk” de “Milk” de Allah (celle celâluhû) ’ındır. Öyle ise Melik de Mâlik de yalnız O’dur.

O’ndaki şu ahd ü peymâna, şu sadakata bakın ki, iki-üç saat evvel ahd ü peymanını yeniledi, uykuya girdi. Kalkarken de ilk iş olarak yine ahd ü peymanını yeniliyor. Çünkü uykuda gezip dolaştığı âlemlerden, şehâdet âlemine yeni dönmüştür, ahd ü peymânın da yenilenmesi gerekir.

Yatmadan evvel teslimiyetini Cenâb-ı Hakk’a arzetmişti, daha uykudan kalkar kalkmaz yine teslimiyetini arz ve îmanını îlan ediyor.. ediyor ve bir yeni hayata böyle bir îman ile böyle derin bir teslimiyet şuûruyla başlıyor. Ve, bu duâsını o, “Lâ havle velâ kuvvete illâ billah” diyerek bitiriyor. Zira insan, Cenâb-ı Hakk’ın güç ve kuvvetine dehâlet etmezse, omuzuna yüklenen ağır yüklerin altından kalkamaz; îman, tevekkül, teslimiyet, hep Allah (celle celâluhû) ’ın dilemesiyle olur. O dilemedikçe ve yardımı olmadıkça, kim O’nu bulup, O’na vâsıl olabilir ki? Öyleyse herkes, kendi seviyesi ölçüsünde, Allah’ın (celle celâluhû) havl ve kuvvetine sığınmak zorundadır.

Efendimiz, bu duygu ve düşünce içinde, işte böyle manevî bir atmosfer meydana getirdikten sonra, namaza duruyor ve gecenin siyah zülüfleri, O’nun gözyaşıyla ıslanıyordu.204

Vitirden Sonra

Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem), gece teheccüd namazından sonra, (yatsının peşinden kılmadığı) vitir namazını kılarlardı. Bu namazların peşinden seher vakti çok duâ ettiği görülmektedir. Bunun sebebini şu hadîs-i şerifte görebiliriz: “Rabbimiz Tebâreke ve Teâlâ, her gece, gecenin son üçte biri kaldığı zaman (keyfiyeti bizce bilinmez bir hâlde) dünyâ semâsına iner ve: Bana kim duâ ederse, onun duâsını kabûl ederim! Benden kim bir ihtiyâcını isterse, ona dileğini veririm! Benden kim mağfiret isterse onu affederim, buyurur.”205

أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلٰهَ إِلاَّ الا وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسـُـولُه. اَللّٰهُـمَّ اجْعَلْنِي مِـنَ التـَّــوَّابِينَ وَاجْعَلْنِـي مِـنَ الْمُتَـطَهّـِـرِيـنَ

“Allah’tan başka ilâh olmadığına, O’nun bir olduğuna, O’nun ortağı bulunmadığına ve Efendimiz Hz. Muhammed’in (sallallahu aleyhi ve sellem) Allah’ın kulu ve elçisi olduğuna şehâdet ederim.

Allahım, beni sürekli Sana tevbe eden ve maddî-manevî temizlenme gayreti içinde olan kullarından eyle.”

Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Kim güzel bir abdest alır (yıkanması gereken yerleri tam bir şekilde yıkarsa) ve sonra bu duayı okursa, ona sekiz cennet kapısı açılır; istediğinden girer”206

***

سُبْحَانَكَ اللّٰهُمَّ وَبِحَمْدِكَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلٰهَ إِلاَّ أَنْتَ أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ وَصَلَّى اللّٰهُ عَلَى سَيّـِدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلٰى اٰلِـهِ وَصَحْبِهِ وَسَلَّمَ ۝

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ ۝ إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ ۝ وَمَا أَدْريكَ مَا لَيْلَةُ الْقَدْرِ ۝ لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ ۝ تَنـَزَّلُ الْمَلـئِــكَةُ وَالرُّوحُ فِيــهَـا بـِــإِذْنِ رَبّـِهِمْ مِنْ كُلِّ أَمْرٍ ۝ سَلاَمٌ هِيَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ

“Sana hamd ile Seni bütün noksanlıklardan tenzih ederim. Allahım, şehâdet ederim ki, Senden başka ilâh yoktur. Senden affımı diler ve Sana tevbe ederim. Allah, Efendimiz Hz. Muhammed’e (sallallahu aleyhi ve sellem), O’nun âline ve ashâbına salât ve selâm etsin.

Bismillâhirrahmânirrahîm.

1 – Biz Kur’ân’ı indirdik kadir gecesi. 2 – Bilir misin nedir kadir gecesi? 3 – Bin aydan daha hayırlıdır kadir gecesi! 4 – O gece Rab’lerinin izniyle Ruh ve melekler, her türlü iş için iner de iner... 5 – Artık o gece bir esenliktir gider... Tâ tan ağarana kadar…” (3 defa)

***

اَللّٰهُمَّ اغْفِرْ لِــي ذَنـْــبِـي وَوَسّـِعْ لِـــي فِي دَارِي وَبَارِكْ لِـي فِـي رِزْقِـي وَلاَ تَفْتِنّـِي بِمَا زَوَيْتَ عَنـّـِـي

“Allahım, günahımı bağışla, mekânımı genişlet, rızkıma bereket ver ve bana ihsan etmediğin şeylerle beni imtihan etme.”

Ebû Mûsa el-Eşarî (radıyallahu anh) anlatıyor: “Resûlullah’a (sallallahu aleyhi ve sellem) su getirdim; abdest aldı ve bu duâyı okudu. Ben: Yâ Resûlallah, böyle böyle duâ ettiniz, dedim. O da: “Bu duâ geriye ne bırakıyor ki!” dedi.207

Camiye Giderken

بِسْمِ اللّٰهِ، اٰمَـنْـتُ بِاللّٰهِ، تَوَكَّلْتُ عَلَى اللّٰهِ، لاَ حـَــوْلَ وَلاَ قُــوَّةَ إِلاَّ بِاللّٰهِ

“Allah’ın ismiyle; Allah’a iman ettim; Allah’a tevekkül ettim; Günahtan kaçacak güç, ibadet edecek kuvvet ancak Azîz ve Hakîm olan Allah’ın yardımıyladır.”

Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuşlardır: “Her kim evinden çıktığı zaman ‘Bismillâhi, âmentü billâhi, tevekkeltü alellâhi lâ havle velâ kuvvete illâ billâhi.’ derse, kendisine: ‘Bu sana kâfidir. Doğru yola girdirildin, ihtiyacın giderildi. Zararlı şeylerden korundun.’ denilir ve şeytan ondan uzaklaşır.”208

***

İbn Abbâs (radıyallahu anh) diyor ki: “Bir gece (Ezvâc-ı tâhirat’tan olan) teyzem Meymûne’nin evine gittim; maksadım Resûlullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) gece nasıl ibadet ettiğini görmek idi. Sonra müezzin sabah ezanını okudu, O (sallallahu aleyhi ve sellem) da namaza çıktı, yolda şöyle diyordu:

اَللّٰهُمَّ اجْعَلْ فِي قَلْبِي نُوراً وَفِي لِسَانِي نُوراً وَفِي بَصَرِي نُوراً وَفِي سَمْعِي نُوراً وَمِنْ يَمِينِي نُوراً وَمِنْ خَلْفِي نُوراً وَمِنْ أَمَامِي نُوراً وَاجْعَلْ مِنْ فَوْقِي نُوراً وَمِنْ تَحْتِي نـُوراً وَاجْعَلْ لِي نُوراً وَفِي عَصَبِي نُوراً وَفِي لَحْمِي نُوراً وَفِي دَمِي نُوراً وَفِي شَعْرِي نُوراً وَفِي بَشَرِي نُوراً وَاجْعَلْ فِي نَفْسِي نُوراً وَأَعْظِمْ لِي نُوراً، اَللّٰهُمَّ أَعْطِنِي نُوراً

“Allah’ım! Kalbimi, dilimi, gözümü, üstümü, altımı, sağ, sol, ön ve arkamı, nefsimi (imânın nûruyla) nurlandır. Nûrumu artır. Beni nûr ile yoğur. Bana nûr ihsan eyle. Ey Allahım! Nûrdan nasiplendir. Sinirlerimi imanın nûruyla yatıştır. Etimi ziyalandır, kanımı nurlandır, saçıma, derime nur ver. Nurumu büyüt, bana nur lütfeyle Allahım.”209

Camide Yitik Arayana

لاَ رَدَّهَا اللّٰهُ عَلَيْكَ

“Allah Onu Sana İade Etmesin.”

Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuşlardır: “Her kim bir kimseyi mescidde kayıp ararken işitirse/görürse, ‘Allah onu sana geri vermesin’ desin! Çünkü mescidler bu gibi işler için binâ edilmemişlerdir.” Bu hadîs, câmilerde, mescidlerde kayıp eşyâ aramanın mekrûh olduğunu göstermektedir. Hadîste, “Çünkü mescidler bu gibi işler için binâ edilmemişlerdir.”210 buyurulmakla, mescidlerin ancak; zikrullah, namaz, tahsîl-i ilim ve hayır husûsunda müzâkere için yapıldıklarını gösterir. Ve mescidler bu gibi husûslarda kullanılmalıdırlar.

Akşam Ezanını İşittiğinde

اَللّٰهُمَّ هـذَا إِقْبـَـالُ لَيْـلِكَ وَإِدْبــَـارُ نَهَارِكَ وَأَصْوَاتُ دُعَاتِكَ
وَحُضُورُ صَلَوَاتِكَ فَاغْفِرْ لِي

“Allahım, bu; gecenin geldiği, gündüzün arkasını dönüp gittiği, Sana dua edenlerin (ve müezzinlerin) sesinin yükseldiği ve namaz (vakit)lerinin girdiği andır. (Bunlar hürmetine) beni mağfiret buyur” der.

Peygamberimizin zevcesi Ümmü Seleme annemiz diyor ki: “Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) akşam ezanı okunurken şöyle duâ etmemizi buyurdu ve yukarıdaki duâyı okudular.”211

Ezan Okunurken

Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: “Kim müezzini işittiği zaman:

أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلٰهَ إِلاَّ اللّٰهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَأَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ، رَضِيتُ بِاللّٰهِ رَبًّا وَبِمُحَمَّدٍ رَسُولاً وَبِاْلإِسْلاَمِ دِيناً

“Tek olan ve ortağı bulunmayan Allah’tan başka ilâh olmadığına, Muhammed’in O’nun kulu ve resûlü olduğuna şahitlik ederim. Rab olarak Allah’tan, resûl olarak Muhammed’den, din olarak İslâm’dan razı oldum.” derse, o kimsenin günahları bağışlanır.212

Ezandan Sonra

اَللّٰهُمَّ رَبَّ هذِهِ الدَّعْوَةِ التَّامَّةِ وَالصَّلاَةِ الْقَائِمَةِ اٰتِ عَلٰى سَيِّدِنَا مُحَمَّدِنِ الْوَسِيلَةَ، وَالْفَضِيلَةَ وَابْعَثْهُ مَقَامًا مَحْمُوداًنِالَّذِي وَعَدْتَهُ ۝ اَللّٰهُمَّ أَعْطِ مُحَمَّداًنِالْوَسِـــيلَـةَ وَالْفَضِيــلَـةَ وَاجْعَلْ فِي أَعْلَيْنَ دَرَجَتَهُ وَفِي الْمُصْطَفَيْنَ مَحَبَّتَهُ وَفِي الْمُقَرَّبِينَ ذِكْرَهُ ۝ اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى مُحَمَّدٍ وَبَلّـِغْهُ دَرَجَةَ الْوَسِيلَةِ عِنْدَكَ وَاجْعَلْنَا فِي شَفَاعَتِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ

“Ey bu kâmil davetin ve kılınacak namazın rabbi olan Allahım, Efendimiz Hz. Muhammed’e (sallallahu aleyhi ve sellem) “vesîle”yi (en büyük kurbet makamı) Cennete ve ötesine ulaşmayı lütfet ve O’nu, kendisine vaadettiğin Makam-ı Mahmud’a ulaştır.

Allahım, Muhammed’e (sallallahu aleyhi ve sellem) Cennet’te en yüksek ve faziletli dereceleri ver; O’nun derecesini en yüksekler arasında, muhabbetini seçkinler ve zikrini mukarrabîn katında kıl.

Allahım, Muhammed’e (sallallahu aleyhi ve sellem) salât et. O’nu katındaki şefaat makamına ulaştır, bizi de Kıyamet Günü’nde O’nun şefaatine mazhar olanlardan eyle.”

Peygamberimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuşlardır: “Müezzini işittiğiniz vakit siz de onun dediğini deyin. Sonra bana salavât getirin. Çünkü her kim bana bir defa salavât getirirse, Allah ona o salavât sebebiyle on defa salât eyler(rahmet ve mağfiret buyurur). Sonra Allah’tan benim için vesîleyi isteyin. Zîra vesîle Cennet’te bir makamdır (makâm-ı mahmûd) ki, Allah’ın kullarından yalnız bir tanesine lâyıktır. Umarım ki; o bir kişi de ben olayım. Kim benim için vesîleyi isterse, ona şefâatim vâcib olur.”213

Başka bir hadiste Sevgili Peygamberimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) ezanı duyan kimsenin ezan lafızlarını müezzinle birlikte tekrar etmesini, حَيَّ عَلَى الصَّلاَةِ وَحَيَّ عَلَى الْفَـلاَحِ “hayye ales-salâh ve hayye ale’l-felâh” deyince ise لاَ حَوْلَ وَلاَقُوَّةَ إِلاَّ بِاللّٰه La havle velâ kuvvete illâ billâh (güç ve kuvvet ancak Allah’ındır) demesini tavsiye etmiştir.214

161 Ebû Nuaym, Hilyetü’l-Evliyâ, Beyrut 1967, 7/90.

162 Ebû Dâvûd, Edeb 105, (5042).

163 Ebû Dâvûd, Edeb 107; Nesâî, Sıyâm, 70, 98; Buhârî, Daavât, 8,9; Müsned, I/400,414.

164 bkz. Buhârî, Vudû 75, Daavât 6; Müslim, Zikr 56-58, ayrıca bkz. Ebû Dâvûd, Edeb 98.

165 Müslim, İman, 126; Tirmizî, Tefsir, Sûre Bakara, 40.

166 Ahmed b. Hanbel, 4/147; Dârimî, Fedâilu’l-Kur’ân, 14 (2/450)

167 Dârimî, Fedâilu’l-Kur’ân, 14 (2/450)

168 Buhârî, Fedâilu’l-Kur’ân 10; Müslim, Müsâfirin 255, 256.

169 Aynî, Umdetü’l-Kâri’, Beyrut ts., 20/30.

170 Müslim, İman, 279. (Bakara Sûresinin son iki âyeti olan Âmene’r-Resûlü ile alâkalı daha geniş bilgi için bkz.: Aydüz, 5 Vakit 4 Aşir, İst. 2010, Define Yay.).

171 Buhârî, Fedâilu’l-Kur’ân, 10.

172 Tirmizî, Fedâilu’l-Kur’ân, 7; Dârîmî, Fedâilu’l-Kur’ân, 21.

173 Ebû Dâvûd, Cenâiz, 24; Ahmed İbn Hanbel, Müsned V,26.

174 Bu hadîsi Bezzâr rivayet etmiştir; bkz. İbn Kesîr tefsiri Yâsîn Sûresi tefsirinin girişi.

175 ez-Zebîdî, İthâfü’s-sâde, Beyrut ts., 1/393.

176 İbn Hacer el-Askalanî, Metâlibü’l-Âliye, yersiz ve tarihsiz, 3/361; Mecmaü’z-Zevâid, 7/97; benzeri bir rivayet için bkz. Ahmed b. Hanbel, Müsned, 5/26.

177 bkz. İbn Kesîr tefsiri Yâsîn Sûresi tefsirinin girişi.

178 Tirmizî, Daavât, 22.

179 Tirmizî, Fedailü’l-Kur’ân, 9; Dârimi, 2/454-455; Metalibü’l-Âliye, 3/358.

180 Ebû Dâvûd, Salât, 327; Tirmizî, Fedâilu’l-Kur'ân, 9; İbn Mâce, Edeb, 52.

181 Tirmizî, Fedâilu’l-Kur’ân, 9.

182 Ebû Dâvûd, Salât 327, (1400) (veya Ramazan 10); Tirmizî Sevâbu’l-Kur’ân 9.

183 Tirmizî, Sevâbu’l-Kur’ân 9, (2892).

184 Metâlib, 3/390; Zevâid, 7/127-8.

185 Tirmizî, Daavât, 22.

186 Âlusî, Rûhu’l-Meânî, Beyrut 1985, 30/249.

187 Tirmizî, Fedâilu’l-Kur’ân 10; Kurtubî, el-Câmi’ li Ahkâmi’l-Kur’ân, Beyrut 1985, 20/224; Âlusî, Rûhu’l-Meânî, Beyrut 1985, 30/249.

188 Buhârî, Daavât, 12; Tirmizî, Daavât, 21; Ebû Dâvûd, Edeb, 107.

189 Ebû Dâvûd, Edeb 107; Tirmizî, Daavât 117.

190 Buhârî, Daavât, 11, İbn Sîrîn’den bir rivayette Sübhanallah 34 defadır. Müslim’de ise Allahu Ekber 34 defadır, bkz. Müslim, Zikr, 81.

191 Ahmet Davudoğlu, Sahîh-i Müslim Tercüme ve Şerhi, İstanbul 1980, 11/66.

192 İbn Mace, Dua 2; Tirmizî, Daavât 68; Müslim, Zikir ve Dua 61.

193 Müslim, Zikir ve Dua 61-63.

194 Buhârî, Daavât, 6-7; Müslim, Zikir ve Dua 56-58.

195 Buhârî, Vudû 75; Müslim, Zikir, 56.

196 Mecmaü’z-Zevâid, 10/124.

197 Müslim, Rüya 5-6.

198 Tirmizî, Daavât 53; Müslim, Rüya 5-6.

199 Ebû Dâvûd, Tıb 19; Tirmizî, Daavât 94; Tirmizî’nin rivâyetinde duayı çocuklarına öğreten zât Abdullah b. Ömer şeklindedir.

200 Mecmaü’z-Zevâid, 10/126.

201 Mecmaü’z-Zevâid, 10/128.

202 Buhârî, Teheccüt 1; Müslim, Salâtu’l-Müsâfirin 199; Tirmizî, Daavât 29; Ebû Dâvûd, Salât 121.

203 Müslim, Salâtu’l-Müsâfirin 199; Ebû Dâvûd, Salât 121; Tirmizî, Daavât 29.

204 M. Fethullah Gülen, Sonsuz Nur, İstanbul, 2007, I, 608-610.

205 Buhârî, Daavât, 14.

206 Tirmizî, Taharet 41; Müslim, Taharet 17.

207 Ahmet bin Hanbel, Müsned, 4/399; Nevevî, Ezkâr, s. 31.

208 Tirmizî, Daavât 34.

209 Nevevî, Ezkâr s.32.

210 Müslim, Mesâcid 79.

211 Ebû Dâvûd, Salât 39; Tirmizî, Daavât 127.

212 Müslim, Salât 13; Tirmizî, Salât 42.

213 Buhârî, Ezân 8; Müslim, Salât, 11.

214 Buhârî, Ezân. 7; Müslim, Salât, 12.

Namaz Duâları

Namaz, İslâm’ın beş esasından birisidir ve çok önemli bir ibadettir. Kur’ân-ı Kerim’de mü’minlere namazları kılmaları tekrar tekrar emredilmiştir. Namaz aslında bir duadır; fakat diğer ibadetlerin özünü ihtiva eden bir duadır.

Yapmamız gereken duâların bir kısmı namazla ilgilidir. Daha namaza başlarken okumamız gereken duâlar olduğu gibi, namazın içinde, muhtelif safhalarda, keza namazdan selâmla çıktıktan sonra da okunacak duâlar mevcuttur. Şimdi bu bölümde namazla ilgili duâları göreceğiz.

Rükû’da

Hz. Âişe (radıyallahu anhâ) şöyle demiştir: “Resûl-i ekrem (sallallahu aleyhi ve sellem) rükû ve secdede şu duayı çok okurdu:

سُـبْحَانَكَ اللّٰهُمَّ رَبَّـنَا وَبِحَمْدِكَ اللّٰهُمَّ اغْفِرْ لِـي

‘Allahım! Yüce Rabbimiz! Seni ulûhiyyet makamına yakışmayan sıfatlardan tenzih eder ve Sana hamdederim. Allahım! Beni bağışla.’ Bu duayı Kur’ân’ın: ‘Rabbini hamd ile tesbih et’ (Nasr, 110/3) âyetine uyuyordu.215

Rükû’dan Doğrulduğunda

İbn Ömer (radıyallahu anh) anlatıyor: “Biz, Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) ile birlikte namaz kılarken, cemaatten biri aniden:

اَللّٰهُ أَكْبــَـــرُ كَبـِــيرًا وَالْحَـــمْـدُ للّٰهِ كَثـِـيرًا وَسـُـبْـحَانَ اللّٰهِ بُـكـْـرَةً وَأَصِيـلاً

“Allah büyüktür, büyük. Çokça hamd olsun Allah’a. Sabah ve akşam Allah’ı noksanlıklardan tenzih ederim.” dedi. Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) Efendimiz ‘Bu sözleri kim söyledi?’ diye sordu. Söyleyen adam ‘Ben, ey Allah’ın Resûlü’ dedi. Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) Efendimiz: ‘O sözler hoşuma gitti. Sema kapıları onlara açıldı.’ buyurdu. İbn Ömer (radıyallahu anh) der ki: ‘Peygamber Efendimizin böyle söylediği günden beri o zikri okumayı hiç terketmedim.’ ”216

***

Hz. Enes (radıyallahu anh) anlatıyor:

“Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) cemaate namaz kıldırırken ve rükûdayken nefes nefese bir adam geldi ve:

اَللّٰهُمَّ رَبـَّــنَا وَلَكَ الْحـَمْدُ حَـمْداً كَثـِـيراً طَيّـِـبـاً مُبـَارَكـاً فِـيـــهِ

‘Allahım, ey Rabbimiz, hamdin çoğu, iyisi ve mübârek olanıyla berâber hepsi Sana mahsustur.’ dedi. Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) namazı bitirince ‘Şu kelimeleri hanginiz söyledi?’ diye sordu. Cemaat bir müddet sessiz kaldı, Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) ‘(Kim söylediyse çekinmesin, benim desin), Zîra fena bir şey söylemiş değil)’ dedi. Bunun üzerine adam ‘Ben, ey Allah’ın Resûlü!’ dedi. Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) da ‘Ben on iki melek gördüm. Her biri, bu kelimeleri (Allah’ın huzuruna) kendisi yükseltmek için koşuşmuşlardı.’”217

Secdede

Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem), secdede çok duâ etmişler ve bizleri de çok duâ etmeye teşvik etmişlerdir: “Kulun Rabbine en yakın olduğu zaman secde hâlidir. Öyle ise secdede iken çok duâ edin.”218 Kulun Allah’a yakın olmasından murat, O’nun rahmetine yakın olmasıdır. Peygamberimizin secdede duâya teşvik buyurması da bundandır.

Peygamber Fendimizin secdede okuduğu dualardan bazısı şöyledir:

سُبْحَانَ رَبـّـِـيَ اْلأَعْلَى

“Yüce Rabbimi tesbih ederim.” (3-9 defa)

Hz. Âişe (radıyallahu anhâ) şöyle demiştir:

“Resûl-i Ekrem (sallallahu aleyhi ve sellem) rükû ve secdede şu duayı çok okurdu:

سُـبْحَانَكَ اللّٰهُمَّ رَبَّـنَا وَبِحَمْدِكَ اللّٰهُمَّ اغْفِرْ لِـي

‘Allahım! Yüce Rabbimiz! Seni ulûhiyyet makamına yakışmayan sıfatlardan tenzih eder ve sana hamdederim. Allahım! Beni bağışla.’ Bu dua ile Kur’ân’ın: ‘Rabbini hamd ile tesbih et’ (Nasr, 110/3) âyetine uyuyordu.” 219

***

Hz. Âişe (radıyallahu anhâ) şöyle demiştir:

“Bir gece Peygamberimizin (sallallahu aleyhi ve sellem) yanımda olmadığını farkettim, karanlıkta el yordamıyla bakınmaya çalıştım. (Onu araştırırken) elim ayağının tabanına temas etti. Secde vaziyetinde iki ayağını da dikmiş şöyle diyordu:

اَللّٰهُمَّ إِنّـِـي أَعُوذُ بِرِضَاكَ مِنْ سَخَطِكَ وَبِمُعَافَاتِكَ مِنْ عُقُوبَتِكَ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْكَ لاَ أُحْصِي ثَنَاءً عَلَيْكَ أَنْتَ كَمَا أَثْنَيْتَ عَلٰى نَفْسِـــكَ

“Allahım! Senin gazabından rızâna, azâbından affına sığınırım. Ben Senden Sana (celâlinden cemâline) sığınırım. Ben seni lâyık olduğun şekilde medh ü senâ edemem. Sen kendini nasıl medh ü senâ etmişsen öylesin.”220

İki Secde Arasında

Sevgili Peygamberimize bir adam geldi: “Yâ Resulallah! Rabbimden bir şey isterken ne dileyeyim?” dedi. O (sallallahu aleyhi ve sellem) da şöyle söylemesini buyurdu:

اَللّٰهُـمَّ اغْفِرْ لِـــي وَارْحَمْنِــي وَعَافِنِـي وَاهْدِنِي وَارْزُقْنِي وَاجْبُرْنِي وَارْفَعْنِي

“Allahım, beni bağışla, bana merhamet eyle, bana afiyet lütfeyle, beni hidayet eyle, bana rızık ihsan eyle, benim eksiğimi-gediğimi gider (kusurlarımı telafi et) ve beni yücelt.” Peygamberimiz (sallallahu aleyhi ve sellem), başparmağı hariç, diğer parmaklarını yumarak: “Bu kelimeler senin dinine de dünyana da yeter.” dedi.221

Teşehhüdde

اَلتَّـحِـيـَّـاتُ للّٰهِ وَالصـَّـلَوَاتُ وَالطَّيّـِبَاتُ، اَلسـَّـلاَمُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ وَبَرَكَاتُهُ، اَلسَّلاَمُ عَلَيْنَا وَعَلٰى عِبَادِ اللّٰه الصَّالِحِينَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلٰهَ إِلاَّ اللّٰهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ

“Bütün tahiyyeler (hayat sahibi varlıkların hayatlarıyla sunduğu ibadetler, saygılar), salâvât (duâlar) ve tayyibât (bütün güzel söz ve davranışlar) Allah’a mahsustur. Ey Peygamber, selâm, Allah’ın rahmeti ve bereketleri Senin üzerine olsun. Bize ve Allah’ın salih kullarına selâm olsun. Şehâdet ederim ki, Allah’tan başka ilâh yoktur. Yine şehâdet ederim ki, Hz. Muhammed (sallallahu aleyhi ve sellem) Onun kulu ve resûlüdür.”

Sahabe Efendilerimizden birisi şöyle diyor: “Allah Resûlü ile birlikte namaz kıldığımızda O’nun arkasında: ‘Selâm, Allah’ın üzerine, selâm Cibrîl ve Mikâîl üzerine ve falan falan üzerine olsun.’ derdik. Resûlullah Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) bunun üzerine: ‘Selâm Allah’ın üzerine olsun demeyin. Zira Allah selâm’ın kendisidir (O’nun isimlerinden birisidir). Ancak şöyle deyin…’ diyerek bizlere, namazlarda okuduğumuz tahiyyât duasını öğretti ve sonunda şöyle buyurdu: “Eğer bu duayı okursanız o zaman, yer ve göklerdeki Allah’ın bütün Sâlih kullarını kastetmiş olursunuz.”

Ayrıca bazı rivâyetlerde, Peygamber Efendimizin bu tahiyyat duasını Kur’ân’dan bir sûre öğretir gibi öğrettiği de ifade edilmektedir.222

***

اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى سَـيّـِدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلٰى اٰلِ سَيّـِدِنَا مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلٰى إِبْرَاهِيمَ وَعَلٰى اٰلِ إِبْرَاهِيمَ وَبَارِكْ عَلٰى سَــيّـِدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلٰى اٰلِ سَيّـِدِنَا مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلٰى إِبْرَاهِيمَ وَعَلٰى اٰلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ

“Allahım! Efendimiz İbrâhim’in ailesine rahmet ettiğin gibi Efendimiz Muhammed’e ve ailesine de rahmet et. Allahım! Efendimiz İbrâhim’in ailesine hayır ve bereket lutfettiğin gibi Efendimiz Muhammed’e ve ailesine de hayır ve bereket ihsan et. Şüphesiz sen övülmeye lâyık ve yücesin.”

Ashâb-ı kirâm, et-Tahiyyâtü duasını öğrenirken, Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’e “es-Selâmü aleyke eyyühe’n-nebiyyü ve rahmetullâhi ve berekâtüh” diye selâm edileceğini de öğrenmişlerdi. Ahzâb Sûresindeki (33/56) “Ey mü’minler! Resûlullah’a çokça salât ve selâm getirin.” âyeti nâzil olunca, Peygamber aleyhisselâm’a başvurarak nasıl salât getirileceğini öğrenmek istediler. Resûl-i Ekrem Efendimiz kendisine bu sual sorulduğu zaman sükût buyurdu. Ya âdeti üzere o konuda vahiy gelmesini bekledi veya bu suâle en uygun cevabı verebilmek için düşünme ihtiyacını hissetti. Sükûtun uzaması, Resûlullah’ı yorup üzdüklerini zanneden sahâbîleri endişeye sevketti ve keşke bu sual sorulmasaydı, Resûlullah Efendimiz de üzülmeseydi diye düşündüler. Çok geçmeden Allah’ın Resûlü yukarıdaki bildiğimiz salavâtı tavsiye buyurdu.”223

***

Hz. Ebû Bekir es-Sıddîk (radıyallahu anh): “Yâ Resûlallah! Bana namazda okuyacağım bir duâ öğret!” dedi. O da, şöyle demesini buyurdu:

اَللّٰهُمَّ إِنّـِي ظَلَمْتُ نَفْسِي ظُلْماً كَثِيراً وَلاَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ أَنْتَ فَاغْفِرْ لِي مَغْفِرَةً مِنْ عِنْدِكَ وَارْحَمْنِي إِنَّكَ أَنْتَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ

“Allahım! Ben kendime çok zulmettim. Günahları bağışlayacak ise yalnız sensin. Öyleyse tükenmez lutfunla beni bağışla, bana merhamet et. Çünkü affı sonsuz, merhameti nihayetsiz olan yalnız sensin.”224

***

Hz. Ali (radıyallahu anh) şöyle demiştir: Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) namazda, teşehhüd ile selâm arasında yaptığı duayı şöyle diyerek bitirirdi:

اَللّٰهُمَّ اغْفِرْ لِي مَا قَدَّمْتُ وَمَا أَخَّرْتُ وَمَا أَسْرَرْتُ وَمَا أَعْلَنْتُ وَمَا أَسْرَفْتُ وَمَا أَنْتَ أَعْلَمُ بِهِ مِنّـِي، أَنْتَ الْمُقَدِّمُ وَأَنْتَ الْمُؤَخّـِرُ لاَ إِلٰهَ إِلاَّ أَنْتَ

“Allahım! Şimdiye kadar yaptığım, bundan sonra yapacağım, gizlediğim ve açığa vurduğum, haddi aşarak işlediğim ve benden daha iyi bildiğin günahlarımı affeyle! Öne geçiren de sen, geride bırakan da sensin. Senden başka ilâh yoktur.”225

***

İbn Abbas (radıyallahu anh) diyor ki: “Allah Resûlü (sallallahu aleyhi ve sellem) bize Kur’ân sûrelerini öğretir gibi, şu duâyı da öğretirdi:

اَللّٰهُمَّ إِنّـِي أَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ وَأَعُوذُ بـِـكَ مِنْ فِتْنَةِ الْمَحْيَا وَالْمَمَاتِ

“Allahım, kabir azabından Sana sığınırım. Allahım, bir gözü kör Deccal’ın fitnesinden Sana sığınırım. Allahım, hayatın ve ölümün fitnesinden Sana sığınırım.”226

***

اَللّٰهُــمَّ إِنّـِـي أَعُــوذُ بـِــكَ مِنَ الْمَغْرَمِ وَالْمَأْثـَمِ

“Allahım, borçtan ve günahtan Sana sığınırım.”

***

Ebû Hüreyre’den (radıyallahu anh) rivâyet edildiğine göre Resûl-i Ekrem Efendimiz(sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: “Biriniz namazda tahiyyâtı bitirdiği zaman, dört şeyden Allah’a sığınarak şöyle desin:

اَللّٰهُمَّ إِنّـِـي أَعُـوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ جَهَنَّمَ وَمِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ وَمِنْ فِتْنَةِ الْمَحْيَا وَالْمَمَاتِ وَمِنْ فِتْنَةِ الْمَسِيحِ الدَّجـَّـالِ

‘Allahım, cehennem azâbından ve kabir azâbından, hayat ve ölüm fitnesinden, bir gözü kör deccâlin fitnesine uğramaktan sana sığınırım.’”227

Selâmdan Sonra

Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem), namazlardan sonra selâm verir vermez muhtelif dualar okurdu. Bazı rivayetlerde bu duaların bazılarını Resûlullah Efendimiz’in farz namazlardan sonra okuduğu,228 bazı rivayetlerde de her namazdan sonra okuduğu229 belirtilmiştir. Resûl-i Ekrem’in (sallallahu aleyhi ve sellem) farz namazlardan sonra çeşitli örneklerini gördüğümüz duaları okumasına bakarak, bazı İslâm âlimleri farzlardan sonra dua etmenin, nâfilelerden sonra dua etmekten daha uygun olacağını söylemişlerdir.230

***

Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem)’in hizmetçisi Sevbân, Peygamberimizin namazı bitirince üç defa:

أَسْتَغْفِرُ اللّٰهَ الْعَظِيمَ

“Estağfirullah el-Azîm” (Yüce Allah’tan günahlarımın affını dilerim.) ve

اَللّٰهُـمَّ أَنـْـتَ السـَّـلاَمُ وَمِـنـْكَ السَّـلاَمُ تَبَارَكْتَ يَا ذَا الْجَلاَلِ وَاْلإِكْرَامِ

‘Allahım selâm sensin. Selâmet ve esenlik sendendir. Ey azamet ve kerem sahibi Allahım! Sen hayır ve bereketi çok olansın.’ dediğini söylemiştir.”231

***

Muğîre ibn Şu’be’den (radıyallahu anh) rivâyet edildiğine göre, Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) selâm verip namazdan çıkınca şu duayı okurdu:

لاَ إِلٰهَ إِلاَّ اللّٰهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَـهُ، لَـهُ الْمُلْكُ وَلَــهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلٰى كُلِّ شَـْيءٍ قَدِيرٌ اَللّٰهُمَّ لاَ مَانِعَ لِمَا أَعْطَيْتَ وَلاَ مُعْطِيَ لِمَا مَنَعْتَ وَلاَ يَنْفَعُ ذَا الْجَدِّ مِنْكَ الْجَدّ

“Allah’tan başka ilâh yoktur, yalnız Allah vardır. Ortağı yoktur. Mülk O’nundur, hamd O’na mahsustur. O’nun gücü her şeye yeter. Allahım! Senin verdiğine engel olacak, vermediğini de verecek bir kimse yoktur. Senin lütfun olmadan hiçbir zengine serveti fayda vermez.”232

***

Abdullah İbnü’z-Zübeyr (radıyallahu anh) namazdan sonra selâm verince her defasında şöyle derdi:

لاَ حَـوْلَ وَلاَ قُـوَّةَ إِلاَّ بِاللّٰهِ، لاَ إِلٰهَ إِلاَّ اللّٰهُ وَلاَ نَعْبُدُ إِلاَّ إِيـَّاهُ، لَـهُ النـّـِعْمَةُ وَلَـهُ الْفَضْلُ وَلَـهُ الثَّـنَاءُ الْحَسَنُ، لاَ إِلٰهَ إِلاَّ اللّٰهُ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ وَلَـوْ كـَرِهَ الْكـَـافِـرُونَ

“O’nun gücü her şeye yeter. Günahtan kaçacak güç, ibadet edecek kuvvet ancak Allah’ın yardımıyla kazanılabilir. Allah’tan başka ibadete lâyık bir ilâh yoktur. Biz yalnız O’na ibadet ederiz. Sahip olduğumuz nimet ve lutuf O’nundur. En güzel medh ü senâ O’na yakışır. Kâfirler hoşlanmasa bile, bütün samimiyetimizle, Allah’tan başka ilâh yoktur, deriz.”233

Kunut Duası

اَللّٰهُــمَّ اهْدِنِـي فِيمَنْ هَدَيـْـتَ، وَعَافِنِـي فِيمَنْ عَافَيْتَ، وَتَولَّنِي فِيمَنْ تَوَلَّيْتَ، وَبَارِكْ لِــي فِـيـمـَا أَعْطَيْتَ، وَقِـنـِـي شَـرَّ مَا قَضَيْتَ، فـَإِنـَّــكَ تـَـقـْضِــي وَلاَ يـُقـْضَــى عَلـَيـْــكَ وَإِنـَّهُ لاَ يـَذِلُّ مَـنْ وَالـَيـْتَ وَلاَ يَـعِـزُّ مَـنْ عَـادَيْـتَ تَـبَـارَكْتَ اللّٰهُـمَّ رَبَّـنَا وَتَعَالَـيْـتَ وَصَلَّى اللّٰهُ عَلَى النَّبِيِّ

“Ey Allah’ım! Beni hidâyete eriştirdiklerinden eyle. Beni, kendilerine sağlık ihsan ettiklerinden kıl. Beni dost edindiklerinin arasına kat. Verdiğin nimetleri bana bereketli kıl. Takdir buyurduğun kazâ ve kaderinin şerrinden koru. Şüphesiz Sen hükmedersin, ama Sana hükmedilmez. Senin dost edindiğin kimse asla zillete düşmez. Düşman olduğun kimseler de aziz (güçlü) olamaz. Ey Rabbim! Sen çok mukaddes ve çok yücesin. Allah, Peygamber Efendimiz’e salât etsin.”

Peygamber Efendimizin torunu Hz. Hasan şöyle demiştir: “Allah Resûlü (sallallahu aleyhi ve sellem), vitir namazında kunut duası olarak bu duayı okumam için bana öğretti.”234 Bu dua, Şafiî mezhebi mensuplarının okuduğu kunut duasıdır. Hanefî mezhebi mensuplarının okuduğu kunut duası farklıdır.

Sabah Namazının Sünnetinden Sonra

Üsâme (radıyallahu anh) diyor ki: Sabah namazının iki rek’at sünnetini kıldım, Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) de yanımda idi o da iki rek’at sünnet kıldı, sonra üç defa şöyle dedi:

اَللّٰهُمَّ رَبَّ جِبْرِيلَ وَمِيكَائِيلَ وَإِسْرَافِيلَ وَمُحَمَّدٍنِ النَّبِيِّ أَجِرْنِي مِنَ النَّار

“Cibrîl, Mikâîl, İsrâfîl ve Nebî Muhammed’in (sallallahu aleyhi ve sellem) Rabbi Allahım, beni Cehennem’den koru.”235

Sabah ve Akşam Namazlarında Selâmdan Sonra

Kim akşam namazından sonra yerinden kalkmadan 10 defa:

لاَ إِلٰهَ إلاَّ اللّٰهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَــهُ، لَــهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ يُحْيِي
وَيُمِيتُ وَهُوَ عَلٰى كُلِّ شَـْيءٍ قَدِيرٌ

“Allah’tan başka ilâh yoktur, sadece O vardır, O’nun ortağı yoktur. Mülk ve hamd O’na mahsustur. Hayat verir ve öldürür. O’nun her şeye gücü yeter.” derse, her okumasına karşılık onun için on sevap yazılır; on günahı silinir ve mertebesi on derece yükseltilir. Bütün kötülüklerden ve şeytandan emin olur. Şirkten başka hiçbir günah ona yetişmez. Hiç kimse onun gibi amel edemez; meğerki biri de onun dediğinden daha fazlasını söyleye.236

***

Müslim bin Hâris diyor ki: “Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) bana gizlice şöyle dedi: ‘Akşam namazını bitirdiğin zaman yedi defa اَللّٰهُمَّ أَجِرْنِـي مِنَ النـَّارِ ‘Allahım, beni Cehennem’den koru.’ de, o gece ölürsen, senin için bir koruma yazılır. Sabah namazını kıldığın zaman da bunu söyle; eğer o gün ölürsen, senin için cehennemden bir koruma yazılır.237

Sa’d İbn Vakkâs (radıyallahu anh)’dan rivâyet edildiğine göre Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) namazlardan sonra şu duayı okuyarak Allah’a sığınırdı:

اَللّٰهُمَّ إِنـّـِي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْجُبْنِ وَأَعُوذُ بِكَ أَنْ أُرَدَّ إِلَى أَرْذَلِ الْعُمُرِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الدُّنْيَا وَأَعـُوذُ بِـكَ مِنْ عـَذَابِ الْقَـبـْـرِ

“Allahım, korkaklıktan Sana sığınırım ve bunamaktan Sana sığınırım. Dünyanın fitnesinden Sana sığınırım ve kabir azabından Sana sığınırım.”238

***

رَبِّ قِنِـي عَذَابَــكَ يَوْمَ تَبْعَثُ عِبَـادَكَ اَللّٰهُمَّ رَبَّ جِبـْرِيــلَ وَمِيـكـَائِيلَ وَإِسْـرَافِيلَ وَرَبَّ مُحَمَّدٍ أَعِذْنِي مِنْ حَرِّ النَّارِ وَعَذَابِ الْقَبْرِ

Rabbim, kullarını dirilttiğin gün azabından beni koru. Cibrîl, Mikâîl, İsrâfîl ve Muhammed’in (sallallahu aleyhi ve sellem) Rabbi Allahım, Cehennemin sıcaklığından ve kabir azabından beni koru.

***

Muâz İbn Cebel (radıyallahu anh)’den rivayet edildiğine göre Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem, Muâz’ın elini tutmuş ve şöyle buyurmuştur: “Ey Muâz, Allah’a yemin ederim ki, ben seni gerçekten seviyorum. Sonra da ey Muâz sana her namazın sonunda:

اَللّٰهُمَّ أَعِنّـِـي عَلٰى ذِكْرِكَ وَشُكْرِكَ وَحُسـْـنِ عِبـَادَتـِكَ

‘Allahım! Seni anmak, sana şükretmek ve sana güzelce kulluk etmekte bana yardım et!’ duasını hiç bırakmamanı tavsiye ediyorum.”239

***

Sonra “eûzü-besmele” çekerek Fâtiha Sûresini, Âyetü’l-Kürsî’yi, İhlâs, Felâk ve Nâs sûrelerini okur.

Ebû Zerr (radıyallahu anh) Peygamber Efendimize: “Yâ Resûlallah! Zenginler cennetin derecelerini, ebedî nimetleri kaptılar. Çünkü onlar da bizim gibi namaz kılıyorlar, bizim gibi cihad ediyorlar, mallarının fazlasını sadaka veriyorlar. Bizimse malımız yok ki, Allah yolunda sadaka olarak verelim.” dedi. Bunun üzerine Peygamberimiz (sallallahu aleyhi ve sellem): “Ey Ebû Zerr! Sana bir şeyler öğreteceğim, eğer onları yaparsan senden önde olanlara yetişirsin, senden arkada olanlar da sana yetişemez. Ama onlar da aynı şeyleri yaparlarsa, aynı sevabı kazanırlar, dedi ve: Her namazın ardından, 33 defa “Sübhânallah”, 33 defa “Elhamdülillâh”, 33 defa “Allahu ekber”, sonra da “Lâ ilâhe illâllahu vahdehû lâ şerîke leh, lehü’l-mülkü ve lehü’l-hamdü ve hüve alâ külli şey’in kadîr” dersin.” buyurmuştur.240

***

Ebû Hüreyre’den(radıyallahu anh) rivâyet edildiğine göre Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: “Her namazdan sonra kim 33 defa sübhânallah, 33 defa elhamdülillah, 33 defa Allahu ekber der, yüze tamamlamak için de:

لاَ إِلٰهَ إِلاَّ اللّٰهُ وَحْـدَهُ لاَ شَرِيكَ لَــهُ، لَــهُ الْمُلْكُ وَلَــــهُ الْحَمْدُ
وَهـُـوَ عَلٰى كُلِّ شَـْيءٍ قَدِيرٌ

‘Allah’tan başka ilâh yoktur; yalnız Allah vardır. O tektir, ortağı yoktur. Mülk O’nundur, hamd O’na mahsustur. O’nun gücü herşeye yeter.’ derse, günahları denizköpüğü kadar çok olsa bile affedilir.”241

Yağmur Duası

Güneşin ilk ışınları açığa çıkınca, (araziye veya bir tepeye) çıkılır ve Allah’a çokça istiğfar edilir. Sonra imam yüksekçe bir yere çıkar ve şöyle der:

الْحَمْدُ للّٰهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ الرَّحْمـنِ الرَّحِيمِ مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ

“Bütün hamdler, övgüler âlemlerin Rabbi Allah’adır. O rahmândır, rahîmdir. Din gününün, hesap gününün tek hâkimidir.”

Sonra ellerini iyice kaldırır ve şöyle dua eder:

لاَ إِلٰهَ إِلاَّ اللّٰهُ يَفْعَلُ مَا يُرِيدُ. اَللّٰهُمَّ أَنْتَ اللّٰهُ لاَ إِلٰهَ إِلاَّ أَنْتَ الْغَنِيُّ وَنَحْنُ الْفُقَرَاءُ أَنْزِلْ عَلَيْنَا الْغَيْثَ وَاجْعَلْ مَا أَنْزَلْتَ عَلَيْنَا قُوَّةً وَبَلاَغاً إِلَى حِينٍ . اَللّٰهُمَّ اسْقِ عِبَادَكَ وَبَهَائِمَكَ وَانْشُرْ رَحْمَتَكَ وَأَحْيِ بَلَدَكَ الْمَيّـِتَ . اَللّٰهُمَّ اسْقِنَا غَيْثاً مُغِيثاً مَرِيئاً مَرِيعاً نَافِعاً غَيْرَ ضَارٍّ عَاجِلاً غَيْرَ اٰجِلٍ

“Allah’tan başka ilâh yoktur. O, dilediğini yapar.

Allahım, Sen Allah’sın. Senden başka ilâh yok. Hiçbir şeye muhtaç olmayan Sensin. Bizler ise muhtaç kimseleriz. Bize yağmur lütfeyle, bize verdiğin yağmurda bir vakte kadar kuvvet ve kifâyet (yetecek kadar) ver.

Allah’ım! (yağmurunla) insanları, hayvanları sula, rahmetini yay, (o yağmurla) çorak beldelerini (yeşilliklerle) ihya et.

Allahım, hayırlı, âfiyetli, bereketli, zararlı olmayıp faydalı ve gecikmeden hemen yağmur ihsan et.”

Bu şekilde dua ettikten sonra, sırtını insanlara döner, elbisesini ters giyer, elleri yukarıda (dua halinde) olduğu halde iner ve iki rek’at namaz kılar.

Hz. Âişe (radıyallahu anhâ)’dan rivayet edildiğine göre şöyle demiştir: “İnsanlar Resûlullah’a (sallallahu aleyhi ve sellem) kuraklıktan şikâyet ettiler. Bunun üzerine Efendimiz, bir minber konulmasını emretti ve musallaya kendisi için bir minber konuldu. Yağmur duasına çıkacağı günü ahaliye bildirdi. (Kararlaştırılan gün gelince) Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) güneşin ilk ışınları görününce gidip minberin üzerine çıktı. Tekbir aldı. Allah’a hamdetti, sonra: “Siz memleketinizin kuraklığından ve yağmurun ilk zamanından geciktiğinden şikâyet ettiniz. Hâlbuki Allah size, kendisine duâ etmenizi emretti ve duanızı kabul edeceğini vâdetti” buyurdu. Sonra da şöyle devam etti:

“Hamd âlemlerin rabbi, rahim ve rahman, kıyamet gününün tek hâkimi olan Allah’a mahsustur. Allah’tan başka ilâh yoktur. O dilediğini yapar.

“Ey Rabbim! Sen Allah’sın, senden başka ilâh yok. Sen zenginsin biz muhtacız, bize yağmur indir. İndirdiğini bize kuvvet ve bir zamana ulaştıracak azık kıl.”

Sonra Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) ellerini kaldırdı, bu kaldırışa koltuklarının beyazı görününceye kadar devam etti. Bilâhare sırtını cemaate döndü, cübbesini ters çevirdi. Bunları yaparken elleri hâlâ kalkıktı. Daha sonra insanlara doğru döndü, minberden inip iki rekât namaz kıldırdı. Hemen akabinde Allah bir bulut meydana getirdi, bunun peşinden gök gürledi, şimşek çaktı, sonra Allah’ın izni ile yağmur yağdı. Peygamber Efendimiz (yollardan) seller akıncaya kadar mescidine gelmedi. İnsanların (yağmurdan korunmak için) kuytuya koştuğunu görünce azı dişleri görününceye kadar güldü ve şöyle buyurdu:

“Şehâdet ederim ki Allah, her şeye kâdirdir, ben de Allah’ın kulu ve resulüyüm.”242

İstihâre

Yapılacak bir işin iyi veya kötü olduğunu yahut hemen yapmanın mı, yoksa daha sonra yapmanın mı daha hayırlı olduğunu anlamak için iki rekât namaz kılınıp Allah’a duâ ederek işin sonucunu kalbine ilhâm etmesini niyazda bulunmak sünnettir. Namaz ve duâdan sonra kalbe ilk gelen şeyin hayırlı olduğu, karar verilemezse yedi defa tekrar edilmesi gerektiği bildirilmiştir.

İstihâre şöyle yapılır. Nafile olarak iki rek’at namaz kılar, sonra şöyle dua eder:

اَللّٰهُـمَّ إِنـّـِـي أَسْـــــتَـخـِـيرُكَ بـِـعِـلْـمِـكَ وَأَسْتَقْدِرُكَ بِقُدْرَتِكَ وَأَسْأَلُكَ مِنْ فَضْلِكَ الْعَظِيمِ فَإِنـَّكَ تَقْدِرُ وَلاَ أَقـْـــدِرُ وَتَـعْلَمُ وَلاَ أَعـْــلَــمُ وَأَنـْـــــتَ عـَلاَّمُ الْغــُـيـُـــوبِ ۝ اَللّٰهُمَّ إِنْ كُنـْتَ تَعْلَمُ (يسمي حاجته) أَنَّ هـذَا اْلأَمْرَ خَيْرٌ لِي فِي دِينِي وَدُنْيَايَ وَمَعَاشِي وَعَـاقِبـَـةِ أَمـْرِي أَوْ عـَـاجِـلِ أَمـْرِي وَاٰجِـلِـهِ فَاقْدُرْهُ لِي وَيَسّـِرْهُ لِي ثُمَّ بَارِكْ لِـي فِيهِ ، وَإِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنَّ هــذَا اْلأَمْرَ شَـرٌّ لِـي فِــي دِينِي وَدُنْيَايَ وَمَعَاشِي وَعَاقِبَةِ أَمْرِي أَوْ عـَاجِـلِ أَمـْرِي وَاٰجِـلِـهِ فـَـاصْـرِفـْهُ عـَـنـّـِـي وَاصْرِفْنِي عَنـْــهُ وَاقـْـدُرْ لِيَ الْخَيْرَ حَيْثُ كَانَ ثُمَّ رَضّـِـنِـي بِهِ

“Allah’ım, Sen’in ilmine danışıyor ve Sen’in kudretinden yardım diliyorum., istediğimi de Sen’in büyük fazlından istiyorum. Sen’in her şeye gücün yeter, benim ise hiçbir şeye gücüm yetmez. Sen her şeyi bilirsin, ben ise hiç birşey bilmem. Sen “Allâmü’l-Guyûb” (Bütün gizlilikleri bilen)sin.

Allah’ım eğer bu iş (burada işini zikreder.) benim dünya ve ahiret kazancım adına, başlangıcı ve neticesi itibariyle hayırlı ise ve Sen bunu böyle biliyorsan, o işi benim için takdir buyur, kolaylaştır ve sonra da onda, benim için bereket kıl. Ve yine Sen biliyorsun ki, bu iş benim din, dünya ve âhiretim hesabına başında veya sonunda hayırsızdır, onu benden uzaklaştır, beni de ondan uzak tut. Hakkımda ne hayırlıysa bana onu takdir et. Sonra da takdirinle beni hoşnut eyle.”

Tevbe Namazı

Resûlullâh Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) buyuruyor ki: “Vallahi ben günde yetmiş defadan fazla Allah’a istiğfâr ve tevbe ederim.”243

Yine Peygamberimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) insanlara hitâben şöyle buyurdular: “Ey insanlar! Allah’a dönüp tevbe ediniz. Ben O’na günde yüz defa tevbe ederim.”244

Herhangi bir kul, bir günah işlediğinde, istiğfar etmek istediğinde iki rek’at namaz kılar ve şöyle mağfiret taleb eder:

اَللّٰهُمَّ إِنّـِي أَتُوبُ إِلَيْكَ مِنْهَا، لاَ أَرْجِعُ إِلَيْهَا أَبَداً

“Allahım, bu (günahtan) Sana tevbe ediyorum, bir daha ebediyen bu günaha geri dönmeyeceğim.”

Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuşlardır: “Günah işleyip arkasından kalkıp abdest alarak iki rekât namaz kılan sonra da Yüce Allah’a tevbe eden her insan mutlaka mağfiret olunur.” Sonra da şu âyeti okudu (Meâlen): “O müttakiler ki çirkin bir iş yaptıklarında veya kendi nefislerine zulmettiklerinde, peşinden hemen Allah’ı anar, günahlarının affedilmesini dilerler. Zaten günahları Allah’tan başka kim affeder ki? Bir de onlar, bile bile işledikleri günahlarda ısrar etmez, o günahları sürdürmezler.” (Al-i İmrân 135).245

***

Kur’ân’ı Hıfz Etme Namazı ve Duası

Cuma gecesinin son üçte birinde kalkar, buna güç yetiremezse gecenin evvelinde veya ortasında kalkar, abdest alıp dört rek’at namaz kılar.

Zamm-ı sûre olarak birinci rek’atta Yâsîn, ikincide Duhân, üçüncüde Secde, dördüncüde Mülk Sûreleri’ni okur.

Teşehhüdü bitirince de şu duayı yapar:

الْحَمْدُ للّٰهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ ۝ الْحَمْدُ لِلّهِ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ وَجَعَلَ الظُّلُمَاتِ وَالنُّورَ ۝ الْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِي أَنزَلَ عَلٰى عَبْدِهِ الْكِتَابَ ۝ سـُــبْحَانَ اللّٰهِ وَالْحَـمْدُ للّٰهِ وَلاَ إِلٰهَ إِلاَّ اللّٰهُ وَاللّٰهُ أَكْبَرُ وَلاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بـِاللّٰهِ الْعَلِيِّ الْعَظِيـــمِ سـُـبْحَانَ اللّٰهِ وَبِحَمْدِهِ سُبْحَانَ اللّٰهِ الْعَظِيمِ ۝ اَللّٰهُمَّ صَلِّ وَسَلّـِمْ وَبَارِكْ عَلٰى سَــيّـِدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلٰى اٰلِهِ عَدَدَ كَمَالِ اللّٰهِ وَكَمَا يَلِيقُ بِكَمَالِهِ اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى مُحَمَّدٍ وَعَلٰى اٰلِ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلٰى إِبْرَاهِيمَ وَعَلٰى اٰلِ إِبْرَاهِيمَ وَبـَارِكْ عَلٰى مُحَمَّدٍ وَعَلٰى اٰلِ مُحَمَّدٍ كـَمَـا بـَارَكـْتَ عَلٰى إِبْرَاهِيـــمَ وَعَلٰى اٰلِ إِبْرَاهِيــمَ إِنـَّكَ حَمِيــــدٌ مَجِيــــدٌ ۝ اَللّٰهُمَّ صَـلِّ وَسَــلّـِمْ وَبَارِكْ عَلٰى سَــيّـِدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلٰى سَائِرِ إِخْوَانِهِ مِنَ النَّبِيّـِينَ وَالْمُرْسَلِينَ عَدَدَ خَلْقِكَ وَرِضَا نَفْسِكَ وَزِنَةَ عَرْشِكَ وَمِدَادَ كَلِمَاتِكَ مَا دَامَ مُلْكُ اللّٰهِ تَعَالَى۝ رَبـَّنَا اغْفِرْ لَنَا وَلإِخْوَانِـنَا الَّذِينَ سَبَقُونَا بِاْلإِيمَانِ وَلاَ تَجْعَلْ فِي قُلُوبِنَا غِلاًّ لِلَّذِينَ امَنُوا رَبَّنَا إِنَّكَ رَؤُفٌ رَحِيمٌ اَللّٰهُـمَّ ارْحَمْنِـي بِتـَـرْكِ الْمَعَاصِي أَبـَـداً مَـا أَبْقَيْتَنِي وَارْحَمْنِي أَنْ أَتَكَلَّفَ مَا لاَ يَعْنِينِي وَارْزُقْنِي حُسْنَ النَّظَرِ فِيمَا يُرْضِيكَ عَنّـِي اَللّٰهُمَ بَدِيعَ السَّموَاتِ وَاْلأَرْضِ ذَا الْجَلاَلِ وَاْلإِكـْـــــرَامِ وَالْـعِــــزَّةِ الَّـتِـــي لاَ تــُـــرَامُ ۝ أَسـْـأَلُكَ يـَـا اَللّٰهُ يـَـا رَحْمنُ بِجَلاَلِكَ وَنـُـورِ وَجْهِكَ أَنْ تُلْزِمَ قَلْبِي حِفْظَ كِتَابِكَ كَمَا عَلَّمْتَنِي وَارْزُقْنِي أَنْ أَتْلُوَهُ عَلَى النَّحْوِ الَّذِي يُرْضِيكَ عَنّـِـي ۝ اَللّٰهُمَّ بَدِيعَ السَّـموَاتِ وَاْلأَرْضِ ذَا الْجَلاَلِ وَاْلإِكْرَامِ وَالْعِزَّةِ الَّتِي لاَ تُرَامُ ، أَسـْــأَلُكَ يَا اَللّٰهُ يَا رَحْمنُ بِجَلاَلِكَ وَنُورِ وَجْهِكَ أَنْ تُنَوِّرَ بِكِتَابِكَ بَصَرِي وَأَنْ تُطْلِقَ بِهِ لِسَانِي وَأَنْ تُفَرِّجَ بِهِ عَنْ قَلْبِي وَأَنْ تَشْرَحَ بِهِ صَدْرِي وَأَنْ تُعْمِلَ بِهِ بَدَنِي، فَإِنَّهُ لاَ يُعيِنُنِي عَلَى الْحَقِّ غَيْرُكَ وَلاَ يُؤْتِيهِ إِلاَّ أَنْتَ لاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللّٰهِ الْعَلِيِّ الْعَظِيمِ

“Bütün hamdler, övgüler âlemlerin Rabbi Allah’adır.” (Fâtiha Sûresi 1)

“Hamd, gökleri ve yeri yaratan, karanlıkları ve aydınlığı var eden Allah’ın hakkıdır.” (En’âm, 6/1)

“Hamd O Allah’a mahsustur ki kuluna (Hz. Muhammed’e (sallallahu aleyhi ve sellem) kitabı indirdi.” (Kehf, 18/1)

Allah’ı tesbih ederim, hamd O’na mahsustur. Allah’tan başka ilâh yoktur, Allah büyüktür. Günahtan kaçacak güç, ibadet edecek kuvvet ancak Azîz ve Hakîm olan Allah’ın yardımıyla kazanılabilir.

Allah, bütün kusurlardan münezzehtir. O’na (kendine mahsus hamdiyle) hamd ederim. Azim olan Allah, bütün eksikliklerden münezzehtir.

Allahım, Efendimiz Hz. Muhammed’e ve O’nun âline Allah’ın kemâlâtı adedince ve kemaline yaraşır şekilde salât ü selâm et ve bereket ver.

Allahım! Efendimiz İbrâhim’in ailesine rahmet ettiğin gibi Efendimiz Muhammed’e ve ailesine de rahmet et. Efendimiz İbrâhim’in ailesine hayır ve bereket lutfettiğin gibi Efendimiz Muhammed’e ve ailesine de hayır ve bereket ihsan et. Şüphesiz sen övülmeye lâyık ve yücesin.

Allahım, Efendimiz Hz. Muhammed’e ve O’nun sâir nebî ve mürsel kardeşleri üzerine, Yüce Allah’ın mülkü bakî kaldığı müddetçe, mahlûkatının adedi, Zâtının rızası, Arşının ağırlığı ve kelimelerinin mürekkebi adedince salât ü selâm et ve hayır ve bereket ihsan et.

“Ey kerim Rabbimiz, bizi ve bizden önceki mümin kardeşlerimizi affeyle! İçimizde müminlere karşı hiçbir kin bırakma! Duamızı kabul buyur ya Rabbenâ, çünkü Sen raufsun, rahîmsin!” (şefkat ve ihsanın son derece fazladır). (Haşr, 59/10)

Allahım, beni yaşattığın müddetçe ebedî olarak ma’siyetleri terk etme hususunda bana merhamet et, beni ilgilendirmeyen şeylerin altına girmekten beni esirge, Seni benden razı edecek şeylere karşı güzel bakmayı bana ihsan et.

Gökleri ve yeri yoktan yaratan, celâl, ikram ve dâimî izzet sahibi Allahım.

Yâ Allah, yâ Rahmân, Senden, celâlin ve yüzünün nuru hürmetine, bana öğrettiğin gibi kalbimi kitabının hıfzı ile sürekli irtibatlandırmanı ve benden Seni razı edecek şekilde onu okumakla beni rızıklandırmanı isterim.

Gökleri ve yeri yoktan yaratan, Ey azamet ve kerem sahibi Allahım!

Yâ Allah, yâ Rahmân, Senden, celâlin ve yüzünün nuru hürmetine, kitabınla gözümü nurlandırmanı, lisanımı çözmeni, kalbimi ferahlandırmanı, sinemi açmanı ve bedenime amel ettirmeni isterim. Çünkü hakta bana Senden başka yardım edecek yoktur. Onu da ancak Sen verirsin. Günahtan kaçacak güç, ibadet edecek kuvvet ancak Azîz ve Hakîm olan Allah’ın yardımıyla kazanılabilir.”

(Bunu üç, beş veya yedi cuma tekrarlar.)

Hz. İbnu Abbâs (radıyallahu anh) anlatıyor:

“Hz. Ali İbn Ebî Tâlib (radıyallahu anh) Resûlullah’a (sallallahu aleyhi ve sellem) gelerek: ‘Anam ve babam sana kurban olsun, şu Kur’ân, göğsümde durmayıp gidiyor. Kendimi onu ezberleyecek güçte göremiyorum.’ dedi. Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) ona şu cevabı verdi: ‘Ey Ebu’l-Hüseyn! (Bu meselede) Allah’ın sana faydalı kılacağı, öğrettiğin takdirde öğrenen kimsenin de istifade edeceği, öğrendiklerini de göğsünde sabit kılacak kelimeler öğreteyim mi?’ Hz. Ali (radıyallahu anh): ‘Evet, ey Allah’ın Resûlü, öğret bana!’ dedi. Bunun üzerine Sevgili peygamberimiz yukarıda zikredilen şekliyle bu duâyı öğretmiştir.

İbn Abbâs (radıyallahu anh) der ki: “Allah’a yemin olsun, Ali (radıyallahu anh) beş veya yedi Cuma geçti ki Resûlullah’a (sallallahu aleyhi ve sellem) aynı önceki mecliste tekrar gelerek: ‘Ey Allah’ın Resûlü! dedi, geçmişte dört beş âyet ancak öğrenebiliyordum. Kendi kendime okuyunca onlar da (aklımda durmayıp) gidiyorlardı. Bugün ise artık kırk kadar âyet öğrenebiliyorum ve onları kendi kendime okuyunca Kitabullah sanki gözümün önünde duruyor gibi oluyor...”246

Tesbih Namazı

Dört rek’at olarak kılınır. Her rek’atta Fâtiha ve bir sûre okur. Birinci rek’atta kıraatı bitirince henüz ayakta iken on beş defa

سُبْحَانَ اللّٰهِ وَالْحَمْدُ للّٰهِ وَلاَ إِلٰهَ إِلاَّ اللّٰهُ وَاللّٰهُ أَكْبَرُ

“Sübhânallahi velhamdülillâhi velâ ilâhe illâllahu vallahu ekber.” der

Rükûya gider, rükûda yine on defa bu duayı okur. Sonra rükûdan başını kaldırır, (kavmede) on defa yine bu duayı okur. Sonra secdeye kapanır ve on defa aynı duayı okur. Sonra başını secdeden kaldırır, on defa bu duayı okur. Sonra tekrar secdeye kapanır, yine on defa bu duayı okur. Sonra başını secdeden kaldırır, on defa yine bu duayı okur. Diğer rek’atları da aynı bu şekilde kılar.

Abdullah b. Abbas’dan (radıyallahu anh) rivayet edildiğine göre, Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) amcası Abbas’a şöyle buyurmuştur:

“Ey Abbâs, ey amcam! Sana bir ikramda bulunayım, seni nimetlendireyim mi? Sana iyilikte bulunayım da sana, işlediğin takdirde Allah’ın on haslet olan günah(lar)ının ilkini de sonuncusunu da eskisini de yenisini de bilerek yapılanını da bilmeyerek yapılanını da küçüğünü de büyüğünü de gizlisini de açığını da bağışlayacağı bir ameli haber vereyim mi? İşte günahın çeşitleri olan bu on hasleti arıtan amel, tesbih namazıdır. Onu dört rekât olarak kılarsın. Her rekâtında Fatiha Sûresiyle diğer bir sûreyi okursun. Bunları okumayı bitirince rükûdan önce, ayakta iken onbeş kere “sübhânellahi velhamdülillâhi velâ ilâhe illallâhü vellâhü ekber” dersin. Sonra rükûa varırsın. Bunları on kere de rükûdayken söylersin, sonra rukûdan başını kaldırıp bunları on kere daha söylersin. Sonra secdeye gidersin on kere de secdede söylersin, sonra secdeden başını kaldırıp on kere, sonra ikinci secdeye kapanıp on kere, sonra başını ikinci secdeden kaldırıp on kere daha bu kelimeleri söylersin. Bunların bir rekâtteki toplamı yetmiş beştir. Bu namazı günde bir kere kılmaya gücün yeterse her gün bir kere kıl, eğer yapamazsan her cuma günü bir kere kıl, bunu da yapamazsan her ay bir kere kıl, bunu da yapamazsan senede bir kere kıl. Bunu da yapamazsan hiç değilse ömründe bir kere kıl.” 247

215 Buhârî, Ezân 123,139; Müslim, Salât 217.

216 Müslim, Mesâcid 150; Tirmizî, Daavât 127.

217 Müslim, Mesâcid 149; Ebû Dâvûd, Salât 121.

218 Müslim, Salât, 215.

219 Buhârî, Ezân 123,139; Müslim, Salât 217.

220 Müslim, Salât 222; Ebû Dâvûd, Salât 152.

221 İbn Mace, Dua 4. Bir iki lâfız farklıdır.

222 Buhârî, Ezân 148, 150; Müslim, Salât 55-61; Ebû Dâvûd, Salât 182.

223 Buhârî, Daavât 32,33; Müslim, Salât 65-66, 69; Ayrıca bkz. Ebû Dâvûd, Salât 183; Tirmizî, Salât 351 (Vitir 20).

224 Buhârî, Daavât 17; Müslim, Zikir 48; Tirmizî, Daavât 97; Nesâî, Sehv 59; İbn Mâce, Dua 2.

225 Müslim, Müsâfirîn 201, Zikr 70; Buhârî, Teheccüd 1, Daavât 10; Tirmizî, Daavât 32.

226 İbn Mâce, Dua 3; ayrıca bkz. Buhârî, Daavât 38; Müslim, Zikr 49.

227 Müslim, Mesâcid 128, 130.

228 Buhârî, Ezân 155.

229 Buhârî, Daavât 18.

230 Riyâzü’s-Sâlihîn (trcm: M. Y. Kandemir ve diğerleri), 6/236.

231 Müslim, Mesâcid 135,136; Ebû Dâvûd, Salât 360.

232 Buhârî, Ezân 155, Daavât 18; Müslim, Mesâcid 137,138; Ebû Dâvûd, Salât 360.

233 Müslim, Mesâcid 139,140; Salât 360.

234 Tirmizî, Salât 341 (Vitir 10); Hâkim, Müstedrek, 3/172.

235 Nevevî, Ezkâr s.40.

236 Tirmizî, Daavât 63; Ahmet bin Hanbel, Müsned, 4/227.

237 Ebû Dâvûd, Edeb 110; Nevevî, Ezkâr, s.70.

238 Buhârî, Daavât 37, 41, 44; Müslim, Zikir 50, 52.

239 Ebû Dâvûd, Salât 361 (Vitr 26); Nesâî, Sehv 60. Ayrıca bkz. Tirmizî, Zühd 30.

240 Ebû Dâvûd, Salât 359; Buhârî, Daavât 18.

241 Müslim, Mesâcid 146; Nesâî, Sehv 96.

242 İbn Hıbbân, Sahîh-i İbn Hıbbân, Beyrut 1988, 7/109; Hâkim, Müstedrek, I/328.

243 Buhârî, Daavât 3.

244 Müslim, Zikir 42.

245 Tirmizî, Tefsir Al-i İmran, (3006); Ebû Dâvûd, Salât 361, (1521).

246 Tirmizî, Daavât, 115.

247 Hâkim, Müstedrek 1/318; Tirmizî, Salât 350 (Vitir 19).

Umûr-u Âliye ile Alâkalı Dualar

Bulut Gördüğünde

Hz. Aişe (radıyallahu anhâ) diyor ki: Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem), ufuktan bir bulut çıktığını gördüğü zaman namazda bile olsa, içinde bulunduğu şeyi bırakır, ona karşı döner:

اَللّٰهُـمَّ إِنَّا نَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ مَا أُرْسِلَ بِهِ، اَللّٰهُـمَّ صَـيـّـِـبـًا نَافِـعاً

“Allahım, bununla gönderilenin şerrinden Sana sığınırız.” diye duâ ederdi. Eğer yağmur yağdırırsa, iki üç kere: “Allahım, bol bol faydalı (yağmur ver).” derdi. Eğer yağmaz da açılırsa, bunun için Allah’a hamd ederdi. Bunun sebebi sorulduğunda: “Ne biliyorsunuz, belki o, Hûd kavmini helâk eden buluttur.” derdi.248

Gök Gürlemesini Duyduğunda

Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) gök gürültüsü, şimşek gibi tabiî hadiseler karşısında:

اَللّٰهُـمَّ لاَ تَقْـتُلْنَا بِغَضَبِكَ وَلاَ تُهْلِكْنَا بِعَذَابِكَ وَعَافِنَا قَبْلَ ذلِكَ

“Allahım, bizi gazabınla öldürme, azabınla helâk etme ve bütün bunlardan önce bize afiyet ihsan eyle.249 diyerek, Cenâb-ı Hakk’ın geçmiş milletlere bu yollarla inmiş olan cezalarını hatırlatmış ve ümmeti tarafından hatırlanmasını istemiştir. Âd, Semûd ve Hz. Nûh (aleyhisselâm) kavimlerine inmiş olan bu çeşit belaların hatırlanmasında ibret ve pek çok insanın alacağı ders vardır.

Abdullah b. Zübeyr gök gürlediğinde konuşuyorsa susar ve:

“سُبْحَانَ الَّذِي” يُسَبِّحُ الرَّعْدُ بِحَمْدِهِ وَالْمَلاَئِكَةُ مِنْ خِيفَتِهِ

“Gök gürültüsünün kendisine has hamd ile meleklerinse kendisinden korkarak tesbih ettiği Allah250 her türlü eksiklikten münezzehtir.’ dedikten sonra da şöyle dermiş: ‘Bu Allah’ın yeryüzü halkına şiddetli bir tehdididir.’”251

Rüzgâr Estiği Zaman

İbn Abbas şöyle demiştir: “Rüzgâr estiğinde, Peygamber Efendimiz rüzgâra doğru yönelir, diz üstü çöker, ellerini açar, sonra şöyle dua ederdi.252 (Allâme Münâvî şöyle demiştir: Küçük birisinin büyük bir zat karşısında oturduğu gibi mütevazı bir şekilde dizlerinin üzerine oturur ve Rabbinin azabından korktuğundan O’na şöyle dua ederek yalvarırdı):253

اَللّٰهُمَّ إِنّـِـي أَسْأَلُكَ خَيْرَهَا وَخَيْرَ مَا فِيهَا وَخَيْرَ مَا أُرْسِلَتْ بِهِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّهَا وَشَرِّ مَا فِيهَا وَشَرِّ مَا أُرْسِلَتْ بِهِ ۝ اَللّٰهُمَّ اجْعَلْهَا رِيـَـاحـًا وَلاَ تَجْعَلْهَا رِيحـًا ۝ َللّٰهُـمَّ اجْعَلْهَا رَحْمَةً وَلاَ تَجْعَلْهَا عَذَاباً

Allahım! Senden bu rüzgârın, onun içinde bulunanın ve onunla gönderilenin hayrını isterim. Bu rüzgârın şerrinden, içinde bulunanın ve onunla gönderilenin şerrinden sana sığınırım.

Allahım, onu müjde getiren bereketli rüzgârlar eyle, azap getiren şerli rüzgâr eyleme.

Allahım, onu rahmet kıl, azap kılma.”

Rüzgârla Beraber Karanlık da Olursa

Rüzgârla beraber karanlık da olursa, Felâk ve Nâs Sûrelerini okur ve şöyle dua eder:

اَللّٰهُـمَّ إِنّـِـي أَسْـأَلُكَ مِنْ خَيْرِ هذِهِ الرِّيحِ وَخَـيْـرِ مَــا فِيــهَــا وَخَـيْــرِ مـَـا أُمِرَتْ بِهِ، وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ هذِهِ الرِّيحِ وَشَرِّ مَا فِيهَا وَشـَــرِّ مـَا أُمِـرَتْ بـِـهِ

Allahım, Senden bu rüzgârın hayrını, onda bulunan hayrı ve ona emrolunan hayrı isterim.

Bu rüzgârın şerrinden, onda bulunan şerden ve ona emrolunan şerden Sana sığınırım.

Hz. Âişe (radıyallahu anhâ) anlatıyor: “Gök yağmur bulutları ile dolup fırtına ve şimşeklerle kaynaşmaya başladı mı Peygamberimizin rengi değişirdi. (Artık huzursuzluk onu kaplar, bu sebeple yerinde duramaz) bir girer, bir çıkar, bir ileri, bir geri gider, gelirdi. Yağmur başlayınca rahatlar, huzursuzluğu açılırdı. Ben bu hâli, yüzünden anlardım.” Hz. Âişe devamla diyor ki: “Bir seferinde bunun sebebini sordum. Bana: ‘Ey Âişe, dedi, bu semada beliren şey belki de Âd kavminin şu sözleriyle ifâde ettikleri belanın gelişidir: ‘O azâbın yayılarak vâdilerine doğru yöneldiğini gördüklerinde ‘Bu yaygın bulut bize yağmur yağdıracaktır.’ dediler.” (Ahkâf, 24)254 Bu kavim gökte beliren azâbı yağmur getirici bir bulut parçası sanarak îmâna gelmediler ve nihâyet hak ettikleri elîm âkıbeti boyladılar.”

Küsuf (Güneş Tutulması) Duası

Güneşin tutulduğunu gördüğünde Allah’a dua eder, tekbir getirir, namaz kılar, tasaddukta bulunur ve mağfiret diler.

Hz. Aişe (radıyallahu anhâ) anlatıyor: “Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) zamanında güneş tutulmuştu. Hemen kalkıp halka namaz kıldırdı. Namazda kıraati uzun tuttu. Sonra rükûya gitti, rükûyu da uzun tuttu. Sonra başını kaldırdı, bu sırada uzun okudu, ancak bu okuyuşu öncekinden daha kısa idi. Sonra tekrar rükû yaptı ve rükûyu uzattı, ancak önceki rükûdan kısa idi. Sonra başını kaldırdı, sonra secdeye gidip iki secde yaptı. Sonra kalkıp, birinci rek’atte yaptıklarını aynen yaptı. Sonra selam verdi. Artık güneş de açıldı. Sonra kalkıp halka hitap etti. Dedi ki: ‘Bilesiniz, güneş ve ay bir kimsenin ölümü veya hayatı için tutulmaz. Onlar Allah’ın âyetlerinden iki âyetidir, kullarına gösterir. Bunların tutulduğunu görünce namaza koşun.’”255

Hilâli (Yeni Ay) Gördüğünde

Hilâl, ayın geçirdiği safhalardan bir safhanın adıdır. Ay’ın ufukta belirdiği ilk geceyle, ikinci ve üçüncü gecelerine denir. Dördüncü geceden itibaren kamer denir.

Hz. Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) emniyet ve îman talebinde hilâli vesile yapması onun şe’ninin büyüklüğüne delâlet eder. Ona teveccüh ederek: “Senin de benim de Rabbimiz Allah’tır sözü, bir kısım insanların, hâdisâtın cereyanında felek adı altında gök cisimlerine tesir izâfe etmelerini reddir. Bilindiği üzere günümüzde bile, yıldız falı adı altında, hâdisât üzerinde yıldızların ve burçlar denen yıldız kümelerinin tesirleri hususlarında pek bâtıl sözler mevcuttur. Görüldüğü üzere İslâm, yıldızların insanlara en yakın olan, geceleri aydınlatma ve yılın ay ve günlerini hesaplamada sunduğu takvimli hizmeti gibi hizmetlerde, insanların hayatını tanzimde oynadığı pek belirgin ve inkârı gayr-ı kâbil role sahip olan ay’a da “seni de bizi de yaratan Allah’tır.” cümlesiyle hem Câhiliye devrinde bir kısım insanlarda görülen ay ve güneşe tapma sapıklığına ve hem de yıldızlarla ilgili başkaca bâtıl inançlara hatime çekmiştir. Varlığını başkasından alan, keyfine göre bir başkasına tesir edemez, tasarrufta bulunamaz. Şayet bir tesiri, bir hizmeti varsa bu, onu yaratandan gelmektedir. Hakikî tesir O’na (celle celâluhû) aittir.

İslâm’ın tevhîd inancı, her çeşit tesir ve icraatın Allah’tan geldiğini takrir eder. Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem), ay doğduğu zaman okunacak duâda bile bunun tespit ve takrîrine ehemmiyet vermiştir. Bütün bu gayrete rağmen, günümüzde bile, hâlâ yıldızın tesirine inanan, yıldız falıyla vakit geçiren müslümanların varlığı, üzüntüyle karşılanacak bir durumdur.256

Kamere Baktığında

أَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنْ شَرِّ هذَا الْغَاسِقِ

“Bu karanlık gecenin (Ay’ının) şerrinden Allah’a sığınırım.”

Hz. Aişe (radıyallahu anhâ) diyor ki: “Ay doğdu, Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) elimden tuttu ve: ‘Bu karanlık gecenin (Ay’ının) şerrinden Allah’a sığınırım de!’ dedi.”257

248 İbn Mâce, Dua 21.

249 Tirmizî Daavât 49; Ahmed b. Hanbel, Müsned 2/100.

250 Ra’d Sûresi, 13.

251 Buhârî, Edebü’l-Müfred, s.252 (hadis no:723)

252 Mecmaü’z-Zevâid, 10/135.

253 Feyzü’l-Kadîr, 7/165.

254 Buhârî, Tefsir, Ahkâf, 2; İbn Mâce, Duâ, 21; İbrahim Canan, Hadis Ansiklopedisi, İstanbul 1996, 6/77.

255 Buhârî, Küsüf 2, 4, 5, 13, 19; Müslim, Küsüf 1, 8.

256 İbrahim Canan, Hadis Ansiklopedisi, 6/72.

257 Tirmizî, Tefsiru’l-Muavvizeteyn; Ahmed b. Hanbel, Müsned 6/206.

Şahsın Çeşitli Durumlarda
Okuyacağı Dualar

Cüzzamlı veya Salgın Hastalığa Maruz Birisi ile Yemek Yerse

Eğer cüzzamlı veya salgın hastalığa maruz birisi ile yemek yerse:

بِسْمِ اللّٰهِ ثِقَةً بِاللّٰهِ تَوَكُّلاً عَلَيْهِ

“Allah’a güvenerek ve O’na tevekkül ederek O’nun adıyla başlarım” der.

Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) cüzzamlı bir hastanın elinden tutmuş ve bir sofraya oturmuş, aynı kaptan bu duayı okuyarak yemek yemiştir.258

Yeme ve İçmeyi Bitirince

Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) yemek yiyip bir şey içtikten sonra değişik dualar okumuştur. Bu dualarda genellikle Allah’a hamd vardır ve bir defasında şöyle demiştir: “Bir kul yemek yer, yahut bir şey içer de elhamdülillah derse, Allah ondan razı olur ve geçmiş günahları affedilir.”259

Bineğe Oturduğunda

اَلْحَـمْدُ للّٰهِ اَللّٰهُ أَكْبــَــــــرُ

Üç defa “Elhamdülillâh”, üç defa “Allahu ekber” der.

Sonra şu duayı okur:

اَلْحَمْدُ للّٰهِ سُبْحَانَ الَّذِي سَخَّرَ لنَا هذَا وَمَا كُنَّا لَهُ مُقْرِنِينَ ۝ وَإِنَّا إِلَى رَبـّـِنَا لَمُنْقَلِبُون. سُبْحَانَكَ إِنّـِـي ظَلَمْتُ نَفْسِي فَاغْفِرْ لِي إِنَّـهُ لاَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ أَنْتَ ۝ اَللّٰهُمَّ إِنَّا نَسـْـأَلُكَ فِي سَـفَرِنَا هـذَا الْبِـرَّ وَالتَّـقْـوَى وَمِـنَ الْعَـمَـلِ مـَـا تَرْضَــى ۝ اَللّٰهُمَّ هَوِّنْ عَلَيْنَا سَـفَرَنَا هـذَا وَاطـْـوِ عَنَّـا بُعْدَهُ، اَللّٰهُمَّ أَنْتَ الصـَّاحِـبُ فِـي السـَّـفـَـرِ وَالْخَـلِيفَةُ فِي اْلأَهـْلِ ۝ اَللّٰهُمَّ إِنّـِـي أَعُوذُ بِكَ مِنْ وَعْثَاءِ السَّفَرِ وَكَابَةِ الْمَنْظَرِ وَسُوءِ الْمُنْقَلَبِ فِي الْمَالِ وَاْلأَهْلِ وَالْوَلَدِ وَمِنَ الْحَوْرِ بَعْدَ الْكَوْرِ وَمِنْ دَعْوَةِ الْمَظْلُومِ

“Allah’a hamd olsun. ‘Bunları bizim hizmetimize veren Allah yüceler yücesidir, her türlü eksiklikten münezzehtir. O lütfetmeseydi biz buna güç yetiremezdik. Muhakkak ki biz sonunda Rabbimize döneceğiz.’” (Zuhruf, 13-14)

Seni tesbih ü takdis ederim, ben nefsime zulmettim, beni bağışla, günahları Senden başka bağışlayacak yoktur.

Allahım, bu yolculuğumuzda Senden her türlü iyilik, hayır, takvâ ve hoşnut olacağın ameller istiyoruz.

Allahım, bizim bu yolculuğumuzda bize kolaylıklar ihsân eyle, mesafeleri bize yaklaştır. Allahım, yolculukta bizim sahibimiz, arkada kalan çoluk çocuğumuzu da görüp gözeten Sensin.

Allahım, yolculuğun meşakkatinden, tasalı, kederli, kırık-dökük, morali bozuk ve buruk bir duruma düşmekten, mal, aile, çoluk-çocuğun kötü bir duruma maruz kalmasından, varlıktan yokluğa, iyilikten kötülüğe düşmekten ve bir de mazlumun bedduasından Sana sığınırım.”

Allah’ın “yolculuk arkadaşı ve evde vekil” olarak tavsifi, hiçbir mekânın O’nun emrinden, hükmünden hâriç kalmadığını, her yerde mü’mine huzur verdiğini ifade eder. Öyle ise Zât-ı Zülcelâl Hazretleri yolcuya sefer sırasında selâmet vermek, rızık vermek, yardım etmek, muvaffak kılmak gibi çeşitli nimetleriyle beraberlik sağlamaktadır. Mü’min, mazhar olduğu her hayrı Allah’tan bilerek, O’nun huzurunu her yerde hisseder, yolculuk sırasında bile. Keza yolcu, geride kalan ailesi hakkında da aynı düşünce ve duyguları taşıyarak yolculuğunu huzur içinde devam ettirir.

Gemiye Bindiğinde

بِسْمِ اللّٰهِ مَجْرَاهَا وَمُرْسَاهَا إِنَّ رَبِّي لَغَفُورٌ رَّحِيمٌ
وَمَا قَدَرُوا اللّٰهَ حَقَّ قَدْرِهِ وَالْأَرْضُ جَمِيعاً قَبْضَتُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَالسَّماوَاتُ مَطْوِيَّاتٌ بِيَمِينِهِ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى عَمَّا يُشْرِكُونَ

“Onun akıp gitmesi de durması da Allah’ın adıyladır. Elbette ki Rabbim, Gafûr ve Rahîm’dir.” (Hûd Sûresi 41)

“Allah’ı gerektiği veçhile takdir edemezler. Hâlbuki yer, Kıyamet günü tamamen O’nun avucunun içindedir, gökler de sağ elinde dürülmüştür. Ortak koştuklarından münezzehtir O ve Yücedir.” (Zümer Sûresi 67)

Hz. Ali’nin oğlu Hüseyin (radıyallahu anh) Resûlullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem): “Ümmetim için gemiye bindikleri zaman sigorta şudur; bunu dedikleri zaman boğulmaktan emin olurlar.” dediğini söylemiş ve yukarıdaki duayı (âyetleri) zikretmiştir.260

Bir Beldede İkâmet Ettiğinde

أَعـُـوذُ بِكَلِمَاتِ اللّٰهِ التـَّامـَّاتِ مِنْ شَـرِّ مَا خَلَقَ “Yarattıklarının şerrinden Allah’ın mükemmel kelimelerine (âyet, sıfat ve isimleri) sığınırım.”

Resûlullah Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuşlardır: “Kim bir yerde konakladığı zaman şu duâyı okursa, oradan ayrılıncaya kadar ona hiçbir şey zarar vermez: ‘Eûzü bi-kelimâtillâhi’t-tâmmâti min şerri mâ halaka.’ (Mahlûkatının şerrinden, Allah’ın tam kelimelerine sığınırım.)”261

Abdullah b. Ömer b. Hattâb ise şöyle demiştir: Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) bir gazaya veya yolculuğa çıktığında akşam olunca şu (aşağıdaki) duayı okurdu.262

يَا أَرْضُ، رَبـّـِـي وَرَبُّكِ اللّٰهُ أَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنْ شَرِّكِ وَشَرِّ مَا فِيكِ وَشَرِّ مَا خُلِقَ فِيكِ وَشَرِّ مَا يَدِبُّ عَلَيْكِ اَللّٰهُـمَّ أَعُوذُ بِـكَ مِنْ أَسَـدٍ وَأَسْـوَدَ وَمِنَ الْحَيَّةِ وَالْعَقْرَبِ وَمِنْ سَاكِنِ الْبَلَدِ وَمِنْ وَالِدٍ وَمَا وَلَدَ

“Ey yeryüzü! Benim Rabbim de senin Rabbin de Allah’tır. Senin ve sendekilerin şerrinden, sende yaratılanların ve üzerinde dolaşıp duranların şerrinden Allah’a sığınırım. Allahım! Arslanın, büyük yılanın, (diğer) yılan ve akreplerin şerrinden, buralarda yaşayan cinlerden, şeytan ve avenelerinin şerrinden Sana sığınırım.”

Özellikle bu duanın akşam olup ortalık kararınca yapılması, yolu şaşırma, zorluklarla karşılaşma, iniş çıkışlarda düşüp kalkma, orada bulunan haşerat ve böceklerin saldırısına uğrama gibi olayların daha çok geceleyin vuku bulması sebebiyledir. Arslanların, yılanların ve akreplerin, o civarda yerleşmiş olan kurt, kuş ve cinlerin verebilecekleri zarar ihtimali hiç şüphesiz geceleri artmaktadır. Tedbir zamanında alınırsa güzeldir. Dua da korunma tedbirlerindendir. Onun da zamanlamasına dikkat etmek gerekir. Bu hadiste, Sevgili Peygamberimizin hale uygun bir şekilde ve tam zamanında yani akşam olunca yaptığı bir duayı görmekteyiz.

Arafat Duası

Telbiye ve tekbir getirir, sonra şu duayı okur:

Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) buyurmuşlar ki: “Benim ve benden önceki Peygamberlerin Arafe günü ettikleri en hayırlı dua şudur:263

لاَ إِلٰهَ إِلاَّ اللّٰهُ وَحْـدَهُ لاَ شَرِيكَ لَــهُ، لَــهُ الْمُلْكُ وَلَــهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلٰى كُلِّ شَـْيءٍ قَدِيرٌ ۝ اَللّٰهُمَّ اجْعَلْ فِي قَلْبِـي نُوراً وَفِـي سَمْعِي نُوراً وَفي بَصَرِي نُورًا ۝ اَللّٰهُمَّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي وَيَسّـِرْ لِي أَمْرِي وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ وَسَاوِسِ الصَّدْرِ وَشَتَاتِ اْلأَمْرِ وَفِتْنَةِ الْقَبْرِ۝ اَللّٰهُمَّ إِنّـِـي أَعـُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ مَا يَلِجُ فِي اللَّيْلِ وَشَرِّ مَا يَلِجُ فِي النَّهَارِ وَشَرِّ مَا تَهُبُّ بِهِ الرِّيَاحُ

“Allah’tan başka ilâh yoktur, sadece O vardır, O’nun ortağı yoktur; mülk ve hamd O’na mahsustur. O’nun her şeye gücü yeter. Allahım, kalbime nur, kulağıma nur, gözüme nur ver. Allahım, genişlet göğsümü, kolaylaştır işimi. Kalbe gelen vesveselerden, işlerin dağınıklığından ve kabir fitnesinden Sana sığınırım. Allahım, geceye ve gündüze girenlerin şerrinden ve rüzgârların getirdiği şerden Sana sığınırım.”

Cihad

Peygamberimizin cihâda çıkarken okuduğu duaların ne büyük bir yakarış ve teslimiyet ifadesi olduğunu açıkça görmekteyiz. İnsan ne kadar güç ve kuvvet sahibi olsa, ne kadar harp araç ve gereçlerine de sahip bulunsa, Allah’ın desteği ve yardımı olmaksızın zafer kazanması mümkün değildir. Nitekim sayı ve kuvvetçe düşman ordularıyla kıyaslanmayacak derecede az olan nice İslâm ordularının kâfirleri yenip bozguna uğrattığı tarihimizin şehadetiyle sabittir. Allah’ın yardımı ve desteği olmadan bu savaşların kazanılması mümkün değildir. Düşmanların müslümanlara karşı hazırladığı hile ve tuzaklar vardır. İnsan bunların her birini hissedip ona göre tedbir almaya güç yetiremeyebilir. Fakat yardımcısı Allah olan bir kimse veya bir topluluk, Cenâb-ı Hakk’ın izni ve inâyetiyle bu hile ve tuzaklardan kurtulur, kâfirlere üstünlük sağlar. İşte bütün bunların gerçekleşmesine vesile olacak işlerden biri de duadır.

Dua, mü’minin en önemli silahıdır. Çünkü dua, Allah’ı davet edip hâlini ona arzetmek ve yardımını niyâz etmektir. İnsan, her zaman Allah’a muhtaçtır ve her insanın duaya ihtiyacı vardır. Onun için bütün dinlerde doğru veya yanlış dua geleneği vardır. Fakat cihad gibi bir can pazarında dua daha çok önem kazanır. Bu sebeple Resûl-i Ekrem Efendimiz ashâbına cihadın duasını öğretmiş ve cihad yaparken yapılan duanın da reddedilmeyeceği müjdesini vermiştir:

“İki dua reddolunmaz veya pek nadir reddolunur: Bunlar ezan okunurken yapılan dua ile savaş anında düşmanla boğaz boğaza gelindiği sırada yapılan duadır.”264

اَللّٰهُــمَّ أَنْتَ عَضـُـدِي وَنَصِيرِي، بـِـكَ أَحـُولُ وَبـِكَ أَصـُـولُ وَبِكَ أُقَاتـِلُ

“Allah’ım! Benim dayanağım ve yardımcım sadece sensin. Senin sayende hareket ediyorum; Senin yardımın sayesinde düşmana hücum ediyorum; Senin verdiğin güç ve kuvvet sayesinde düşmanla savaşıyorum.”

Enes (radıyallahu anh) şöyle dedi: Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) gazâya çıktığı zaman böyle dua ederdi.265

Düşmanla Karşılaştıklarında

Ebû İbrahim Abdullah İbn Ebî Evfâ radıyallahu anhümâ’dan rivayet edildiğine göre, düşmanla karşılaştığı gazalardan birinde Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem güneş tepe noktasından batıya doğru meyledinceye kadar bekledi, sonra kalktı ve:

يَا أَيـُّهَـا النـَّـاسُ لاَ تَمَـنَّـوْا لِقَاءَ الْعَدُوِّ وَاسـْــأَلُوا اللّٰهَ الْعَـافِـيَـةَ، فَـإِذَا لَقِـيـتُمُوهُمْ فَاصْبِرُوا وَاعْلَمُوا أَنَّ الْجَنَّةَ تَحْتَ ظِلاَلِ السُّـيُوفِ

“Ey insanlar! Düşmanla karşılaşmayı temenni etmeyin. Allah’tan afiyet dileyin. Ama onlarla karşılaştığınızda da sabredin. Şunu bilin ki, Cennet, kılıçların gölgesi altındadır.” buyurdu. Sonra Nebi sallallahu aleyhi ve sellem şöyle dua etti:

اَللّٰهُـمَّ مُـنْزِلَ الْكِـتَـابِ وَمُجْرِيَ السَّحَابِ وَهَازِمَ اْلأَحْزَابِ اِهْزِمْهُمْ
وَانْصُرْنَا عَلَيْهِمْ

“Ey Kur’ân’ı indiren, bulutları gökyüzünde gezdiren, düşman saflarını darmadağın eden Allahım! Şu düşmanı perişan et ve bizi onlara karşı muzaffer kıl!”266

Düşmandan Korktuklarında

Ebû Mûsâ (radıyallahu anh)’dan rivâyet edildiğine göre, Nebî (sallallahu aleyhi ve sellem) bir topluluktan endişe duyduğu zaman şöyle dua ederdi:

اَللّٰهُـمَّ إِنَّا نَجْعَلُكَ فِي نُحُورِهِمْ وَنَـعُوذُ بِكَ مِنْ شُرُورِهِمْ

“Allahım! Senden, onların önünü kesmeni istiyoruz. Onların verecekleri zarardan sana sığınıyoruz.”267

Düşman Tarafından Kuşatıldıklarında

اَللّٰهُمَّ اسْتُرْ عَوْرَاتِنَا واٰمِنْ رَوْعَاتِنَا

“Allahım, açıklarımızı kapat ve bizi korktuklarımızdan emin kıl.”

Hendek savaşı sırasında ashab-ı kirâm Peygamber Efendimize (sallallahu aleyhi ve sellem), çok korktuklarını ve okuyacakları bir duanın olup olmadığını sormuşlar, Allah Resûlü de bu duayı okumalarını söylemiş.268

Mukârenet Murad Ettiğinde

بِسْمِ اللّٰهِ، اَللّٰهُمَّ جَنّـِبْنَا الشَّيْطَانَ وَجَنّـِبِ الشَّيْطَانَ مَا رَزَقْتَنَا

“Bismillah, Allahım! Şeytanı bizden ve bize vereceğin çocuktan uzaklaştır.”

İbn Abbas radıyallahu anhümâ’dan rivayet edildiğine göre Resûl-i Ekrem (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: “Biriniz eşiyle birleşeceği zaman, ‘bismillâh, Allahümme cennibne’ş-şeytâne ve cennibi’ş-şeytâne mâ razaktenâ: Bismillah, Allahım! Şeytanı bizden ve bize vereceğin çocuktan uzaklaştır’ derse ve bu beraberlikten çocukları olursa, şeytan ona zarar veremez.”269

Yeni Bir Elbise Giydiği Zaman

Ebû Saîd el-Hudrî radıyallahu anh şöyle dedi: “Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem sarık, gömlek, ridâ gibi yeni bir elbise giydiği zaman, giydiği şeyin adını anarak şöyle dua ederdi:

اَللّٰهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ أَنْتَ كَسَوْتَنِيهِ أَسْأَلُكَ خَيْرَهُ وَخَيْرَ مَاصُنِــعَ لَـهُ
وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّهِ وَشَرِّ مَـا صُنِــعَ لَــهُ

‘Allahım! Sana hamd olsun. Bana bu elbiseyi Sen giydirdin. Senden bu elbisenin hayrını ve ne için yapıldı ise onun da hayrını; onun kötülüğünden ve ne için yapıldı ise onun da şerrinden Sana sığınıyorum.’270

***

Hz. Ömer (radıyallahu anh) şöyle demiştir: “Resûlullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle dediğini işittim: “Kim yeni bir elbise giyer de:

اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِي كَسَانِي مَا أُوَارِي بِهِ عَوْرَتِي وَأَتَجَمَّلُ بِهِ فِي حَيَاتِـي

‘Bana örtmem gereken yerleri örtebileceğim ve hayatım boyunca benim için güzellik vesilesi olacak bu elbiseyi lütfedip bana giydiren Allah’a hamd olsun.’ diye dua eder ve eski elbisesini sadaka olarak verirse, Allah’ın koruması ve himâyesi altına girmiş olur.”271

***

Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuşlardır: “Kim yeni bir elbise giyer de:

اَلْحَمْدُ للّٰهِ الَّـذِي كَسَـانِـي هذَا وَرَزَقَنِيهِ مِنْ غَيْرِ حَوْلٍ مِنّـِي وَلاَ قُوَّةٍ

“Benden kaynaklanan hiçbir güç ve kuvvet olmaksızın bu elbiseyi bana giydiren ve onu bana rızık olarak veren Allah’a ham olsun.” derse, geçmiş günahları affedilir.”272

Çarşıya Çıktığında

Peygamberimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuşlardır: “Her kim çarşıya girer de:

لاَ إِلٰهَ إِلاَّ اللّٰهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ، لَهُ الْمُلْكُ ولَهُ الْحَمْدُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَهُوَ حَيٌّ لاَ يَمُوتُ بِيَدِهِ الْخَيْرُ وَهُوَ عَلٰى كُلِّ شَـْيءٍ قَدِيرٌ

‘Allah’tan başka ilâh yoktur, sadece O vardır. O’nun ortağı yoktur. Mülk O’nundur. Her türlü hamd O’na mahsustur. Hayatı veren de öldüren de O’dur. O Hayy’dır (diridir), ölmez. Bütün hayırlar O’nun elindedir. O’nun her şeye gücü yeter.’ duâsını okursa, Allah ona bin sevap yazar, bin günâhını siler ve derecesini milyon kere yükseltir.”273

Bir Meclisten Kalkmak İstediğinde

Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Kıyamet gününde kendisine en eksiksiz ölçekle ölçülüp mükâfat verilmesi kimin hoşuna gidiyorsa, meclisinden kalkmak istediği vakit meclisinin sonunda şu âyeti (duayı) okusun:274

سُبْحَانَ رَبّـِكَ رَبِّ الْعِزَّةِ عَمَّا يَصِفُونَ ۝ وَسَـلاَمٌ عَلَى الْمُرْسَــلِينَ ۝
وَالْحَمْدُ للّٰهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ

‘İzzet ve kudret Rabbi olan senin Rabbin onların bütün batıl iddialarından münezzehtir, yücedir. Selam bütün peygamberleredir. Bütün hamdler âlemlerin Rabbi Allah’adır.’” (Sâffât Sûresi, 180-182)

Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) Hazretleri buyurdular ki: “Kim, malâyânî konuşmaların çok olduğu bir yere oturur da oradan kalkmazdan önce şu duâyı okursa bu yerde oturmaktan hâsıl olan günahından arınmış olur.” Başka bir rivayette ise: “Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) ashabıyla yapmış oldukları toplantılarını/oturmalarını bitirip kalkmak istediğinde bu duayı okumuş ve ashabının: ‘Yâ Resûlallah! Daha önce toplantı sonunda bu duayı okumamıştınız’ diyenlere: ‘Evet doğru, Cebrâîl bana geldi ve bu duanın bu toplantıda konuşulan (Allah’ın hoşuna gitmeyen) şeylere keffâret olacağını söyledi’ demiştir.”

سُـبْحَانـَكَ اللّٰهُمَّ بِحَمْدِكَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلٰهَ إِلاَّ أَنْتَ أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتـُوبُ إِلَيْكَ ۝ عَمِلْتُ سُوءاً وَظَلَمْتُ نَفْسِي فَاغْفِرْ لِي إِنَّهُ لاَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ أَنْتَ

“Sana mahsus hamd ile Allahım, Seni tesbih ederim. Şehâdet ederim ki, Senden başka ilâh yoktur. Mağfiretini diler, Sana tevbe ederim.” (3 defa)275 “Birçok kötülük işledim, nefsime zulmettim; bağışla beni, şüphesiz ki günahları ancak Sen bağışlarsın.”276

Hayvan veya Benzeri Şeyler Satın Aldığında

Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem), bir hayvan (bugün için bir araç) satın aldığında, kişinin satın alınan şeyin üzerine elini koyup şöyle dua etmesini tavsiye etmiştir:

اَللّٰهُــمَّ إِنّـِـي أَسْـأَلُكَ خَيْـرَهَـا وَخَيْرَ مَا جَبَلْتَهَا عَلَيـْـهِ
وَأَعُـوذُ بِكَ مِنْ شَـرِّهَا وَشَـرِّ مَا جَبَلْتَهَا عَلَيْهِ

Allahım, bunun hayrını ve bunda yarattığın hayrı Senden istiyor, bunun şerrinden ve bunda yarattığın şerden Sana sığınıyorum.277

Yeni Doğan Çocuğa ve Çocukların Korunması İçin Yapılan Dua

Yeni doğan çocuğun kulağına ezan okur, bir hurma ile tahnik yapar (hurmayı ağzında çiğneyerek çocuğun damağına sürer) ve Resûlullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) Hz. Hasan ile Hz. Hüseyin’e yaptığı duayı okur:

أَعُوذُ بِكَلِمَاتِ اللّٰهِ التَّامَّةِ مِنْ كُلِّ شَيْطَانٍ وَ هَامَّةٍ وَ مِنْ كُلِّ عَيْنٍ لاَمّةٍ

“Her türlü şeytandan, haşarattan, her türlü kötü nazardan Allah’ın tam kelimelerine (isimlerine, sıfatlarına ve Kitabının âyetlerine) sığınırım.”278 Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) bu duayı okuduktan sonra: “Babam İbrahim de oğulları İsmail ve İshak’a böyle dua ederdi.” demiştir.

Nazar Duası

Sevgili Peygamberimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) buyuruyor ki: “Biriniz kardeşinde, kendisinde veya malında beğenip hoşuna giden bir şey gördüğünde ona bereketle (Mâşâallah veya Bârakellâh demek sûretiyle) dua etsin. Çünkü göz değmesi (nazar) haktır.”279

Hoşuna Giden Bir Şey Gördüğünde

Hz. Aişe (radıyallahu anhâ) şöyle demiştir: Allah Resûlü’nü sevindirecek bir şey olduğunda:

اَلْحَمْدُ للّٰهِ الَّذِي بِنِعْمَتِهِ تَتِمُّ الصَّالِحَاتُ

“İyiliklerin, güzelliklerin kendi ihsanı sayesinde tamamlandığı Allah’a hamd olsun.” duasını okurdu.

Turfanda Meyve Gördüğünde

Ashâb-ı Kiram Efendilerimiz, meyvelerin ilk olanlarından Allah Resûlü’ne (sallallahu aleyhi ve sellem) getiriyorlardı, o da kendisine verilen meyveyi önce gözüne sonra dudağına sürer ve şu duayı okurdu:

اَللّٰهُـمَّ كَمَا أَرَيْتَنَا أَوَّلَهُ فَأَرِنَا اٰخِـرَهُ

“Allahım, evvelini gösterdiğin gibi âhirini de göster.” Sonra da o meyveyi yanındaki birine, verirdi.280

***

Medineliler ilk hurmalarını gördükleri zaman onu Resûlullah’a (sallallahu aleyhi ve sellem) getirirlerdi. O da alınca:

اَللّٰهُـمَّ بـَارِكْ لَنَا فِي ثَمَرِنَا وَبـَارِكْ لَنَا فِي مَدِينَتِنَا
وَبـَارِكْ لَنَا فِي صَاعِنَا وَبَارِكْ لَنَا فِي مُـدِّنَا

“Allahım! Ürünlerimizi ve şehrimizi, ölçek ve tartılarımızı bize bereketli kıl.” der, sonra en küçük çocuğu çağırır, ona verirdi.281

Belâya Uğrayan Birini Gördüğünde

اَلْحَمْدُ للّٰهِ الَّذِي عَافـَانِي مِمَّا ابـْـتَـلاَكَ بِهِ وَفَضَّلَنِي عَلٰى كَثِيرٍ مِمَّنْ خَلَقَ تَفْضِيلا

“Sana verdiği belâdan beni âfiyette kılan ve himâye edip yarattığı birçok mahlûkâtından üstün kılan Allah’a hamd olsun.”

Allah Resûlü (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle demiştir: “Herhangi bir belâya uğrayan birini gören bir kimse eğer bu duayı okursa, yaşadığı müddetçe nerede olursa olsun ona böyle bir belâ dokunmaz.”282

Horoz Öterken

Allah’ın fazlından istekte bulunur.

Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem): “Horozun öttüğünü işittiğiniz vakit Allah’ın fazlından isteyiniz. Çünkü o bir melek görmüştür. Eşeğin anırmasını işittiğiniz vakit de şeytandan Allah’a sığının! Çünkü o bir şeytan görmüştür.” buyurmuşlardır.

Kâdî Iyâz’a göre, horoz öterken Allah’tan dilekte bulunmanın sebebi, yapılan duâya meleklerin âmin demesi ve istek sahibi hakkında istiğfârda ve niyazda bulunmaları ümid edilmesidir. Sâlih zâtların yanında duâ etmenin müstehab olması bundan alınmıştır.

İbn Hibbân’ın rivâyet ettiği bir hadîste: “Horoza sövmeyin! Çünkü o namaza davet eder.” buyrulmuştur. Horozda, hiçbir hayvanda bulunmayan bir özellik vardır. O, gece vakitlerini iyi bilir ve hiç yanılmamak şartiyle ara ara her gece öttüğü vakitlerde öter. Gece uzun olsun, kısa olsun fecir zamanında devamlı öter.283

Merkep Anırırken ve Köpek Havlarken

Peygamberimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: Kim gece köpeğin ulumasını yahut eşeğin anırmasını işitirse:

أَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنَ الشَّـيْطَانِ الرَّجِيـــمِ ۝ بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ

Eûzü-Besmele “Allah’ın rahmetinden kovulmuş şeytandan Allah’a sığınırım. Rahmân ve Rahîm Allah’ın adıyla.” desin. Zira hayvanlar, bir rivâyette “sizin görmediklerinizi” görürler.”, diğer bir rivâyette ise yukarıda geçtiği gibi, “O sırada eşek, şeytan görmüştür.” deniliyor.284

Kulağı Çınlayınca

Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle demiştir: “Kulağı çınlayan kimse, beni hatırlasın ve bana salât u selam getirip, sonra da şöyle desin: “Beni hayırla ananı, Allah da hayırla ansın.”285

Gazap Anında

أَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ

“Allah’ın rahmetinden kovulmuş şeytandan Allah’a sığınırım,” der.

Peygamberimizin yanında münakaşaya tutuşan iki kişi birbirine sövüp saymaya başladılar. Derken onlardan biri öfkelenmeye ve yüzü kızarmaya başladı. Bunun üzerine Peygamberimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) öfkeli adama doğru baktı ve şöyle buyurdular: “Ben bir kelime (duâ) biliyorum ki, onu söylese öfkesi mutlaka gidecektir: Eûzü billâhi mine’ş-şeytanirracîm.”286

Âfet ve Musibetler Dolayısıyla Tasalandığında

Aşağıda nakledeceğimiz duâlar, Peygamber Efendimizin (sallallahu aleyhi ve sellem) tasalandığında okuduğu ve okunmasını tavsiye ettiği duâlardır.287 Taberî’ye göre, eski âlimlerimiz bu duâlarla duâ eder ve bunlara “sıkıntı duâları” derlerdi.

Hasan-ı Basrî şunları anlatmıştır: “Haccâc bana adam gönderdi. Ben de maksadını anlayarak bu duâyı okudum. Huzuruna çıktığım vakit: – Vallahi seni öldürmek için istemiştim. Ama bugün sen bana şundan ve şundan daha makbulsün, dedi. Şunu da ilâve etti: – Dile benden ne dilersen.”288

لاَ إِلٰهَ إِلاَّ اللّٰهُ الْعَظِيمُ الْحَلِيمُ، لاَ إِلٰهَ إِلاَّ اللّٰهُ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ ۝ لاَ إِلٰهَ إِلاَّ اللّٰهُ رَبُّ السَّــــموَاتِ وَرَبُّ اْلأَرْضِ وَرَبُّ الْـعَـرْشِ الْكَرِيمِ ۝ لاَ إِلٰهَ إِلاَّ اللّٰهُ الْحَلِيمُ الْكَرِيم ُلاَ إِلٰهَ إِلاَّ اللّٰهُ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ ۝ لاَ إِلٰهَ إِلاَّ اللّٰهُ رَبُّ السَّموَاتِ وَربُّ اْلأَرْضِ وَرَبُّ الْعَرْشِ الْكَرِيـمِ ۝ حَسـْــبُـنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ عَلَى اللّٰهِ تَوَكَّلْنَالاَ إِلٰهَ إِلاَّ اللّٰهُ الْحَلِيمُ الْكَرِيمُ، سُبْحَانَ اللّٰهِ رَبِّ السَّموَاتِ السَّبْعِ وَرَبِّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ اَلْحَمْدُ للّٰهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ ۝ اَللّٰهُمَّ إِنّـِي أَعُوذُ بـِـكَ مِنْ شَرِّ عِبـَادِكَ، حَســْـبُـنَا اللّٰهً وَنِـعْمَ الْوَكِيلُ، حَسْبِيَ اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ

“Azamet ve hilim sahibi olan Allah’tan başka ibadete lâyık hiçbir ilâh yoktur. Azametli arşın sahibi olan Allah’tan başka ibadete lâyık hiçbir ilâh yoktur. Göklerin Rabbi, yerin Rabbi ve o Arşın, o muazzam saltanatın Rabbi Allah’tan başka ilâh yoktur. Halîm ve Kerîm Allah’tan başka ilâh yoktur. Azametli arşın Rabbi Allah’tan başka ilâh yoktur. Göklerin Rabbi, yerin Rabbi ve Arşın Rabbi Allah’tan başka ilâh yoktur. Allah bize kâfidir, O ne güzel vekildir; Allah’a tevekkül ettik. Halîm ve Kerîm Allah’tan başka ilâh yoktur. Göklerin ve yerin Rabbi, o Arşın, o muazzam saltanatın Rabbi, (Kendisine eş, ortak uyduranların iddialarından) münezzehtir, yüceler yücesidir.” (Zuhruf, 43/82-87)

Bütün hamdler, övgüler âlemlerin Rabbi Allah’adır. Allahım, kullarının şerrinden Sana sığınırım. Allah bize kâfidir, O ne güzel vekildir. Allah bana kâfidir, O ne güzel vekildir.”

***

Esmâ binti Ümeys: “Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) sıkıntılı anımda bana:

اَللّٰهُ اَللّٰهُ رَبّـِي لاَ أُشْرِكُ بِهِ شَيْئاً، اَللّٰهُ اَللّٰهُ رَبّـِـي لاَ أُشْرِكُ بِهِ شَيْئًا،
اَللّٰهُ اَللّٰهُ رَبّـِي لاَ أُشْرِكُ بِهِ شَيْئًا

“Allah Rabbimdir. Evet, hiç şüphesiz Rabbim Allah’tır. O’na hiçbir şeyi ortak koşmam.

Allah Rabbimdir. Evet, hiç şüphesiz Rabbim Allah’tır. O’na hiçbir şeyi ortak koşmam.

Allah Rabbimdir. Evet, hiç şüphesiz Rabbim Allah’tır. O’na hiçbir şeyi ortak koşmam.” şeklinde duâ etmemi öğretti, demiştir.289

***

Allah Resûlü (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle demiştir: “Herhangi bir iş beni tasalandırdığında Cebrâil bana temessül eder ve şu duayı oku derdi:

تَوَكَّـلْـتُ عَلَى الْحَيِّ الَّذِي لاَ يَمُوتُ ۝ اَلْحَـمْـدُ للّٰهِ الَّـذِي لَـمْ يَتَّخِذْ وَلَــــدًا وَلَـمْ يَكُنْ لَــهُ شـَرِيكٌ فِي الْمُلْكِ وَلَـمْ يَكُنْ لَهُ وَلِيٌّ مِنَ الذُّلِّ وَكَبّـِرْهُ تَكْبِيرًا

“Ölmeyen, o mutlak hayat sahibi Allah’a dayandım.”, “Çocuk edinmeyen, hâkimiyette ortağı bulunmayan, asla acze düşmeyen ve bu sebeple hiçbir yardımcısı da bulunmayan Allah’a hamd olsun; O’nu gereği gibi tekbir et.” (İsrâ, 17/111)

***

Ebû Musa el-Eşarî’den: “Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: ‘Kimin başına bir sıkıntı, bir keder gelir de şu duayı okursa, Allah onun sıkıntısını giderir, onu ferahlatır:

اَللّٰهُمَّ إِنّـِـي عَبْدُكَ وَابْنُ عَبْدِكَ وَابْنُ أَمَتِكَ، نَاصِيَتِي بِيَدِكَ، مَاضٍ فِيَّ حُكْمُكَ، عَدْلٌ فِيَّ قَضَاؤُكَ، أَسْأَلُكَ بِكُلِّ اسْمٍ هُوَ لَكَ سَمَّيْتَ بِهِ نَفْسَكَ أَوْ أَنْزَلْتَهُ فِي كِتَابِكَ أَوْ عَلَّمْتَهُ أَحَدًا مِنْ خَلْقِكَ أَوِ اسـْـتَأْثَرْتَ بِـهِ فِـي عِلْمِ الْغـَيْـبِ عِنْـدَكَ أَنْ تَجْعَلَ الْقُرْانَ رَبِيعَ قَلْبِي وَنُـورَ بَصَرِي وَجَلاَءَ حُزْنِي وَذَهَابَ هَمّـِـي وَغَمّـِـي وَلاَحَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ باللّٰهِ

“Ey Allah’ım! Ben ancak senin kulun ve kulların olan bir ana ve babanın evlâdıyım. Her şeyim Senin kudretindedir. Benim için geçerli olan ancak Senin hükmündür. Şüphesiz Senin hükmün de adâlettir. Bütün isimlerini şefaatçi kılarak senden dilerim. Talebimi sana arz ederim. Evet, kendini isimlendirdiğin, Kitabında bildirdiğin, yaratıklarından herhangi bir kimseye öğrettiğin veya gayb âleminde kalmasını tercih ettiğin isimlerinle Kur’ân’ı gönlümün baharı, göğsümün nuru, hüzün ve kederimin kalkmasına vesîle kılmanı dilerim. Günahtan kaçacak güç, ibadet edecek kuvvet ancak Allah’ın yardımıyla kazanılabilir..”290

***

Bol bol istiğfar eder.

Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem): “Kim istiğfara (estağfirullah demeye) devam ederse, Allah onu her türlü kederden kurtarır ve her türlü sıkıntıdan halâs eder ve ona ummadığı yerden rızık verir.” buyurmuştur.291

Başka bir hadiste de şöyle buyurmuşlardır: “İstiğfar eden kimse günde yetmiş kere de tevbesinden dönse günahta musır (ısrar eden) sayılmaz.”292

Zor Bir Duruma Maruz Kaldığında

Başına bir dert gelen kimse, ezanı kollar, müezzinin dediklerini aynen tekrarlar ve sonra şöyle dua eder:

اَللّٰهُــمَّ رَبَّ هٰذِهِ الدَّعْـوَةِ الصـَّـادِقَــةِ الْمُسْتَجَابِ لَهَا دَعْوَةِ الْحَقِّ وَكَلِمَةِ التَّقْوَى أَحْيِنَا عَلَيْهَا وَأَمِتْنَا عَلَيْهَا وَابْعَثْنَا عَلَيْهَا وَاجْعَلْنَا مِنْ خِيَارِ أَهْلِهَا أَحْيَاءً وَأَمْوَاتًا

“Ey icabet edilen bu gerçek davetin Rabbi olan Allahım, hak davet ve takvâ kelimesi üzerinde bizi yaşat; yine onun üzerinde öldür ve dirilt. Bizi, diriler olarak da ölüler olarak da bu (davete) uyanların hayırlılarından eyle.” Ve sonra da isteyeceği şeyi Allah’tan ister.293

Meşguliyetten veya Maişetinin Artması Arzusu ile Yorgun Düştüğünde

Uyumadan önce her gece 33 defa “Sübhânallah”, 33 defa “Elhamdülillâh” ve 34 defa “Allahu ekber” der.

Peygamber Efendimiz’in (sallallahu aleyhi ve sellem) sevgili kızı Hz. Fâtıma, hizmetçi istemek için babasına gelmiş ve işlerin kendisini çok yorduğundan şikâyet etmiş. Bunun üzerine Resul-i Ekrem, “Onu bizde bulamayacaksın,” buyurmuş ve şöyle devam etmiş: “Sana hizmetçiden daha hayırlı bir şey göstereyim mi: Yatağına yattığın vakit 33 defa Sübhânallah, 33 defa Elhamdülillâh ve 34 defa Allahu ekber, dersin.”294

Hadîs şârihi bazı âlimlerimize göre bu hadîs-i şerîf, uykuya yatarken bu duâyı okuyanlara bir güçlük ve sakatlık ârız olmayacağına delildir. Çünkü Hz. Fâtıma (radıyallahu anhâ) çalışmaktan yorulduğunu şikâyet etmiş, Peygamberimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) de öğreteceği duânın hizmetçiden daha hayırlı olduğunu beyân buyurmuşlardır. Diğer bazı âlimlere göre ise buradaki hayırdan maksat, âhiret ameli, dünya işlerinden daha hayırlıdır, demektir.295

Şeytan ve Emsâli Şeylerden Korkunca

Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem), miraç gecesi, kendisini bir cinin elinde ateş alevi ile takip ettiğini gördü. Nereye baktı ise onu gördü. Cebrâîl (aleyhisselâm): “Sana bir duâ öğreteyim mi ki, onu okuduğun zaman elindeki alev söner, o da yüzükoyun yere düşer.” dedi. Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem): “Evet” deyince, Cebrail, şu duâyı oku dedi:296

أَعُـوذُ بِوَجْهِ اللّٰهِ الْكَرِيمِ وَبـِكَـلِـمَاتِ اللّٰهِ التَّامَّاتِ الَّتِي لاَ يُجَاوِزُهُنَّ بَرٌّ وَلاَ فَاجِرٌ مِنْ شَرِّ مَا خَلَقَ وَذَرَأَ وَبَرَأَ وَمِنْ شَرِّ مَا يَنْزِلُ مِنَ السَّمَاءِ وَمِنْ شَرِّ مَا يَعْرُجُ فِيهَا وَمِنْ شَرِّ مَا ذَرَأَ فِي اْلأَرْضِ وَمِنْ شَرِّ مَا يَخْرُجُ مِنْهَا وَمِنْ شَرِّ فِتَنِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَمِنْ شَرِّ كُلِّ طَارِقٍ إِلاَّ طَارِقاً يَطْرُقُ بِخَيْرٍ يَا رَحْمنُ

“Yaratıklarının şerrinden, yoktan var edip icad ettiklerinin şerrinden, gökten inip göğe yükselen (her) şeyin şerrinden, yeryüzünde çoğaltıp yaydığı ve yeryüzünden çıkan (her) şeyin şerrinden, gece ve gündüzün şerrinden, (kapımızı) hayırla çalanın dışında kalan herkesin şerrinden, iyi veya kötünün aşamayacağı Allah’ın noksansız kelimelerine sığınırım, ya Rahmân!”

Korku Anında

أَعُوذُ بِكَلِـمَـاتِ اللّٰهِ التـَّـامَّـةِ مِـنْ غَضَـبِـهِ وَعِقَابِهِ وَشَرِّ عِبَادِهِ
وَمِنْ هَمَزَاتِ الشَّيَاطِينِ وَأَنْ يَحْضُرُونِ

“Allah’ın gazabından, cezalandırmasından, kullarının şerrinden, şeytanların vesveselerinden ve bana sokulmalarından Allah’ın mükemmel kelimelerine (âyet, sıfat ve isimleri) sığınırım.”

Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) korkulduğunda bu duanın okunmasını tavsiye etmiştir. Abdullah b. Amr (radıyallahu anh), çocuklarından aklı erene bu duayı öğretirdi. Henüz aklı ermeyenler için ise bu duayı bir kâğıda yazar ve boynuna asardı.297

Şeytan ve Gulyabaninin Kaçması İçin

اَللّٰهُ لاَ إِلٰهَ إِلاَّ هُـوَ الْحَــيُّ الْقـَـيـُّـومُ لاَ تَــأْخُذُهُ سِـــنَةٌ وَلاَ نـَوْمٌ لَـهُ مَا فِي السَّــموَاتِ وَمـَـا فِـي اْلأَرْضِ مَنْ ذَا الَّذِي يَشْــفَعُ عِنْـــدَهُ إِلاَّ بـِإِذْنِـهِ يَعْلَمُ مَـا بَيْنَ أَيـْدِيهـِـمْ وَمَا خَـلْفـَهُمْ وَلاَ يـُحِيطُونَ بِشَــْيءٍ مِنْ عِلْمِهِ إِلاَّ بِمـَا شَـــاءَ وَسـِـــعَ كُرْسِــــيُّهُ السَّــــموَاتِ وَاْلأَرْضَ وَلاَ يـَــؤُدُهُ حِفْظُهُمَا وَهُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ

Âyetü’l-Kürsî: “Allah O İlâhtır ki Kendisinden başka ilâh yoktur. Haydır, Kayyûmdur. Kendisini ne bir uyuklama, ne de uyku tutar. Göklerde ve yerde ne varsa O’nundur. İzni olmadan huzurunda şefaat etmek kimin haddine? Yarattığı mahlûkların önünde ardında ne var, hepsini bilir. Mahlûklar ise O’nun dilediğinden başka, ilminden hiçbir şey kavrayamazlar. O’nun kürsüsü gökleri ve yeri kaplamıştır. Gökleri ve yeri koruyup gözetmek O’na ağır gelmez, O öyle ulu, öyle büyüktür.” (Bakara, 2/255)

Âyetü’l-Kürsi’den sonra ezân okur.298

Vesveseye Mübtelâ Olunca

Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuşlardır: “Şeytan sizden birinize gelip vesvese vermekten vazgeçmez. Size gelip şöyle der: ‘Yerleri ve gökleri kim yarattı, sonra da kendisi Allah cevabını verir. Sonra seni kim yarattı diye sorar ve yine Allah diye cevap verir. Son olarak da Allah’ı kim yarattı’ der. Sizden biriniz Şeytan’ın bu vesvesesini hissettiği zaman ‘Allah’a ve peygamberlerine iman ettim.’ desin.

Başka hadislerde, başta Eûzü çekme ve devamında diğer duaları okuma, sonra da sol tarafa üç defa (tükürür gibi) tüf tüf yapma tavsiye edilmiştir:299

أَعُـوذُ بـِاللّٰهِ مِـنَ الشَّـيْطَانِ الرَّجِيـمِ وَمِـنْ فِـتْـنَـتِـهِ ۝ اٰمَنْتُ بـِاللّٰهِ وَرُسُلِهِ ۝ اَللّٰهُ أَحَدٌ، اَللّٰهُ الصَّمَدُ، لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ، وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُواً أَحَدٌ

“(Allah’ın rahmetinden) kovulmuş şeytandan ve fitnesinden Allah’a sığınırım. Allah’a ve peygamberlerine iman ettim. O, Allah’tır, gerçek İlâhtır ve Birdir. Allah Samed’dir. Ne doğurdu, ne de doğuruldu. Ne de herhangi bir şey O’na denk oldu.” der.

Borca Mübtelâ Olunca

Hz. Ali’den (radıyallahu anh) rivayet edildiğine göre anlaşmalı bir köle300 ona gelerek: “Borcumu ödeyecek gücüm yok, bana yardım et,” dedi. O da: “Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’in bana öğrettiği duayı ben de sana öğreteyim mi? Bunu okumaya devam ettiğin takdirde üzerinde dağ gibi borç olsa bile Yüce Allah onu ödemene yardım eder. Şöyle dua et dedi:

اَللّٰهُــمَّ اكْفِـنِـي بـِحَلاَلِكَ عَنْ حَرَامِكَ وَأَغْنِـنِـي بِفَضْلِكَ عَمَّنْ سِوَاكَ

‘Allahım! Helâlinle benim bütün ihtiyaçlarımı öğle bir karşıla ki, haramlara hiç düşmeyeyim. Lütfu kereminle de beni Senden başka herkesten müstağni kıl.’”301

***

Hz. Aişe diyor ki: “Babam Ebû Bekir yanıma geldi: ‘Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem)’in, bana öğrettiği duâyı işittin mi?’ dedi. ‘O da neymiş?’ dedim. Babam: ‘Bunu Hz. İsa (aleyhisselâm) arkadaşlarına öğretirmiş. Birinizin üzerinde dağ kadar borç olsa, bununla Allah’a dua etse, mutlaka Allah ona ödetir.’ dermiş:302

اَللّٰهُـمَّ فـَارِجَ الْـهَـمِّ كَاشِـفَ الْغـَـمِّ مُجِيـبَ دَعْـوَةِ الْمُضْطَرِّينَ رَحْمنَ الدُّنْيَا وَاْلاخِرَةِ وَرَحِيمَهُمَا أَنْتَ تَرْحَمُنِي فَارْحَمْنِي بِرَحْمَتِكَ تُغْنِينِي بـِهَا عَنْ رَحْمَةِ مَنْ سِـوَاكَ

‘Sıkıntı ve tasaları kaldıran, gam ve kederleri gideren, darda kalanların duasına icâbet eden, dünya ve ahiretin Rahmân u Rahîmi Allahım, bana merhamet eden Sensin. Senden başkalarının merhametine ihtiyaç bırakmayacak rahmetinle bana merhamet eyle.’”

***

Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem), Muâz b. Cebel’e: “Sana bir duâ öğreteyim de onunla duâ ettiğin takdirde üzerinde dağ kadar borç olsa, Allah sana ödeme fırsatı verir, dedi ve şu duâyı okudu:303

اَللّٰهُـمَّ {مَالِكَ الْمُلْكِ تُؤْتِي الْمُلْكَ مَنْ تَشَـاءُ وَتـَـنْـزِعُ الْمُلْكَ مِمَّنْ تَشَـاءُ وَتـُعِزُّ مَنْ تَشَـــاءُ وَتُذِلُّ مَنْ تشَـــاءُ بـِـيَدِكَ الْخَيْرُ إِنَّكَ عَلٰى كُلِّ شَـْيءٍ قَدِيـــرٌ}رَحْمنَ الدُّنْيَا وَاْلاخِرَةِ تُعْطِيهِمَا مَنْ تَشَـــاءُ وَتَمْنَعُهُمَا مَنْ تَشَـاءُ .اِرْحَمْنِي رَحْمَةً تُغْنِينِي بِهَا عَنْ رَحْمَةِ مَنْ سِوَاكَ

“Ey mülk ve hâkimiyet sahibi Allah’ım! Sen mülkü dilediğine verir, dilediğinden onu çeker alırsın. Dilediğini aziz dilediğini, zelil kılarsın. Her türlü hayır yalnız Senin elindedir. Sen elbette her şeye kâdirsin.” (Âl-i İmrân, 3/26)

Ey dünya ve ahiretin Rahmânı. Dünya ve ahireti dilediğine verir, dilediğinden de men edersin. Senden başkalarının merhametine ihtiyaç bırakmayacak bir rahmetle bana merhamet et.”

***

Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) bir gün Mescid’e girdi. Orada Ensâr’dan Ebû Ümâme (radıyallahu anh) ile karşılaştı. Ona: “Ey Ebû Ümâme, niçin seni namaz vakti dışında Mescid’de oturmuş görüyorum?” diye sordu. O da: “Peşimi bırakmayan sıkıntı ve borçlar sebebiyle ey Allah’ın Resûlü” diye cevap verdi. Bunun üzerine Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm): “Sana bazı kelimeler öğreteyim mi? Bunları okursan, Allah, senden sıkıntını giderir ve borcunu öder.” “Evet, ey Allah’ın Resûlü, öğret!” dedim. “Öyleyse, dedi, akşama çıktın mı sabaha erdin mi şu duayı oku:

اَللّٰهُمَّ إِنيِّ أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْهَمِّ وَالْحَزَنِ، وَالْعَجْزِ وَالْكَسَـلِ، وَالْبُخْلِ
وَالْجُبْنِ، وَضَلَعِ الدَّيْنِ وَغَلَبَةِ الرِّجَالِ

“Allahım üzüntüden ve kederden sana sığınırım. Âcizlikten ve tembellikten sana sığınırım, korkaklıktan ve cimrilikten sana sığınırım. Borcun galebe çalmasından ve insanların kahrından sana sığınırım.” (Ebû Ümâme ) der ki: “Ben bu duayı yaptım, Allah benden üzüntümü giderdi, borcumu ödemeye muvaffak kıldı.”304

Fakirlikten Kurtulmak İçin Okunacak Dua

Fakirlik İslâm dîninin hiç hoş görmediği, adetâ savaş açtığı bir durumdur. Hâl böyle olunca, Müslüman kimse rızık ve geçimini helâl yollardan kazanmak için gece-gündüz gayret sarf etmelidir. Tabiî dua edip Allah’a yalvarmayı, bu kötü durumdan kendisini kurtarmasını niyaz etmeyi hiçbir zaman unutmamalıdır. Bu durumda olan bir kimse yatsı namazını kıldıktan sonra aşağıdaki duayı da samimi bir kalple okumalı, gönlünce dua etmelidir:

بِسْمِ اللّٰهِ عَلَي نَفْسِي وَ مَالِي وَ دِينِي اللّٰهُمَّ رَضِّنِي بِقَضَائِكَ وَ بَارِكْ لِي فِيمَا قُدِّرَ لِي حَتَّي لاَ اُحِبَّ تَعْجِيلَ مَا اَخَّرْتَ وَ لاَ تَاْخِيرَ مَا عَجَّلْتَ

“Kendim, malım ve dinim hususunda Allah’ın adını söylerim. Allahım! kaza ve hükmüne beni razı et, bana takdîr edilen şeyleri bereketlendir. Öyle ki, sonraya bıraktığını şimdi, şimdi verdiğini de sonra isteyip durmayayım.”305

Kendisine Göz Değmiş Olana Edilecek Dua

Abdullah b. Âmir b. Rabîa, babasından naklen şöyle demiştir: Ben ve Sehl b. Hanîf küçük bir göl bulduk. Biz yıkanırken bir başkasının bizi görmesinden utanırdık, onun için de kimsenin görmeyeceği şekilde yıkanırdık. Sehl üzerindeki cübbesini çıkardı ve göle girdi, benim gözüm onun beyaz tenine ilişti ve ona hemen nazarım değdi. Bunun üzerine Sehl sıtmaya tutuldu ve suyun içinde kalakaldı. Ona seslendim ama bana cevap veremedi. Ben de bunun üzerine Allah Resûlüne (sallallahu aleyhi ve sellem) gittim ve hadiseyi haber verdim. O (sallallahu aleyhi ve sellem) hemen gidelim dedi ve Sehl’in yanına geldik. Resûlullah paçalarını sıvadı -ayağındaki beyazlık ve parlaklık hâlâ gözümün önünde- ve suya girdi. Sonra da Sehl’e şu duayı okudu:

بـِـسـْـمِ اللّٰهِ، اَللّٰهُمَّ أَذْهِبْ حَرَّهَا وَبَرْدَهَا وَوَصَبَهَا

“Allah’ın ismiyle. Allahım, bunun sıcaklığını, soğukluğunu ve ağrısını (hastalığını) gider.”

Sonra Sehl’e “kum biiznillâh (Allah’ın izniyle kalk)” dedi. Sehl de hiçbir şey olmamış gibi kalktı. Sonra da Allah Resûlü (sallallahu aleyhi ve sellem): “Biriniz kenidisinde, malında veya kardeşinde hoşuna giden bir şey görünce ona bereket duası etsin (yani ‘Allah onu mübarek kılsın, hakkında hayırlı olsun’ manasına gelen bârekellah desin.)” buyurdular.306

Mâ’tûha (Bunamışa) Yapılacak Dua

Mâ’tûha üç gün sabah akşam Fâtiha Sûresini okur. Her Fâtiha’yı bitirişte tükürüğü ile tüf, tüf eder.

Sahabeden birisi şöyle anlatıyor: Resûlullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) yanından bir Arap kabilesine gittim. Bana: “Sen Peygamberin yanından geliyorsun, sen hayırlı bir kimsesin; şu adamımıza oku!” dediler. Ben de ona üç gün üç gece Fâtiha Sûresi’ni okudum. Her okuyuşumda ona hafif tükürükle üfledim. O da bağı çözülmüş gibi harekete geçti. Buna karşılık bana bir ücret verdiler, ben ise Rasûlullah’a sormadan alamam dedim. Daha sonra Peygamber Efendimize (sallallahu aleyhi ve sellem) geldim. Durumu anlattım. “Verdiklerini ye” dedi. “Başkaları bâtıl afsunla (duâlarla) kazandıklarını yerlerken, sen helâlinden kazandığını yiyorsun.” dedi.307

***

Bundan sonraki dualarda, değişik hastalık ve rahatsızlıklara karşı okunacak dualara yer verilecektir. Zira bazı âyet ve sûreleri ve Peygamber Efendimizden nakledilen duaları okuyarak Allah’a sığınmak ve ondan şifa dilemek câiz ve meşrûdur. Gayr-i meşrû olan ise birtakım tılsımlı ifadelerle hastalık ve şerlerden kurtulmayı düşlemektir. Bu hareket, Allah inancına ters düşer.

İltihap ve Yaralara

Hz. Âişe’den (radıyallahu anhâ) rivayet edildiğine göre, bir kimsenin herhangi bir yeri ağrıdığında veya yara bere olduğunda Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) parmağıyla şöyle yapar -râvi Süfyân İbni Uyeyne, şehâdet parmağını yere değdirip kaldırarak Peygamberimizin nasıl yaptığını gösterdi- ve:

بِسْـمِ اللّٰهِ تُرْبَةُ أَرْضِنَا بِرِيقَةِ بَعْضِنَا يُشْفَى بِهِ سَقِيمُنَا بـِإِذْنِ رَبـّـِنَا

“Bismillah, bu, birimizin tükrüğüyle karışmış bizim yurdumuzun toprağıdır, Rabbimizin izniyle hastalarımıza iyi gelir” buyururdu.308

Mutazarrır Olup Hayattan Bıktığı An

Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuşlardır: “Biriniz başına gelen bir zarardan dolayı kat’iyyen ölüm istemesin. İstemekten başka çâre yoksa:

اَللّٰهُـمَّ أَحْيـِنِـي مَا كَانَتِ الْحَيَاةُ خَيْرًا لِي وَتَوفـَّنِي إِذَا كَانَتِ الْوَفَاةُ خَيْرًا لِي

‘Allahım, benim için yaşamak hayırlı olduğu sürece beni yaşat, hakkımda ölüm hayırlı olduğu zaman da beni öldür.’ desin.

İslâm âlimlerinin bir kısmına göre başa gelen zarardan murad; dünyevî zarardır. Uhrevî bir zarardan korkan kimsenin ölümü istemesi yasak değildir. Meselâ: Dininde fitneye düşeceğinden endişe eden bir kimse ölümü isteyebilir. Fakat bu hadîs, hastalık, fakirlik veya düşman korkusu gibi dünyevî bir meşakkat sebebiyle ölümü istemenin mekruh olduğuna delildir. Başına belâ gelen kimse sabredemeyecekse Resûlullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) buyurduğu gibi duâ etmelidir. Fazîletli olan, Allah’ın kaza ve kaderine râzı olarak sabretmek ve sükûn içinde bulunmaktır.309

Göz Ağrılarında

Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem), kendisine, ehline veya ashabına göz ağrısı isabet ettiğinde şu duayı okurdu:310

اَللّٰهُـمَّ مَتّـِعْنِي بِبَصَرِي وَاجْعَلْهُ الْوَارِثَ مِنّـِي وَأَرِنِي فِي الْعَدُوِّ ثَأْرِي
وَانْصُرْنِي عَلٰى مَنْ ظَلَمَنِي

Allahım, gözümden beni yararlandır ve (ölünceye kadar) onu sıhhat ü âfiyette kıl. Düşmanıma karşı intikamımı bana göster ve bana zulmedene karşı da yardım ihsan eyle.

***

Duâ, sebeplere müracaattan sonra yapılır. Hastalıktan kurtulmanın zâhirî sebebi doktora gitmek ve ilaçtır. O halde hasta, önce doktora gidecek, ilaçlarını alacak, sonra da şifâ vermesi için Allah’a duâ edecektir. Zira esas şifâyı veren ne doktordur, ne de ilaçtır. Şifâyı veren ancak ve ancak Allah’tır. Doktor ve ilaçlar birer sebeptir. Zira nice maharetli doktorlar ve nice pahalı ilaçlar birçok hastaya şifâ vermeyebiliyor ve o hastalar ölüyorlar. Öyleyse bir müslüman zâhirî sebeplere müracaat ettikten sonra esas sebep olan, sebeplerin sebebine yapışıp şifâyı Allah’tan beklemelidir. Gerek bu göz ağrıları için okunacak duâ, gerekse bundan sonraki hastalıklarla ilgili duâları bu yönüyle düşünüp okumalıdır. Yani ne bir sebep olan doktor ve ilacı ihmal etmeli, ne de Allah’a duâyı.

Hummaya Tutulduğunda

İbn Abbâs (radıyallahu anh) şöyle demiştir: Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) humma(sıtma) ve bütün ağrılar için şunu okumamızı buyurdular:

بِسْـمِ اللّٰهِ الْكَبِيرِ، نَعُوذُ بـِاللّٰهِ الْعَظِيــمِ مِنْ شَرِّ كُلِّ عِرْقٍ نَعَّارٍ، وَمِنْ شَرِّ حَرِّ النَّارِ

“Büyük Allah’ın adıyla. Kanı kesilmeyen (zonklayan her) damarın şerri ve ateşin sıcaklığının şerrinden yüce Allah’a sığınırız.”311

Rahatsız Olduğunda

Bedeninin bir yeri rahatsızlandığında, elini oraya koyarak şöyle dua eder:

بِسْمِ اللّٰهِ بِسْمِ اللّٰهِ بِسْمِ اللّٰهِ اَعُوذُ بِعِزَّةِ اللّٰهِ وَ قُدْرَتِهِ مِنْ شَرِّ مَا اَجِدُ
وَ اُحَاذِرُ مِنْ وَجَعِى هَذَا

“Allah’ın ismiyle, Allah’ın ismiyle, Allah’ın ismiyle. Vücudumda hissettiğim ağrının şerrinden ve sakındığım (korktuğum) şu acıdan, ağrıdan Allah’ın izzet ve kudretine sığınırım.”312

Bu dua bitince elini kaldırır, sonra tekrar ağrı yerine koyarak bir daha dua eder. Bu şekilde duayı yediye tamamlar.

Osman b. Ebi’l-Âs Sakafî’den, demiştir ki: Bende ağrı vardı, beni az daha öldürecekti. Resûlullah’a (sallallahu aleyhi ve sellem) gittim: “Sağ elimi ağrıyan yerin üzerine koymamı ve yedi kere yukarıdaki duayı okumamı söyledi. Ben de öyle yaptım, Allah bana şifa verdi.”313

Hasta Ziyaretinde

İslâm’da hasta ziyareti çok önemlidir. Konuyla ilgili birkaç hadis zikredelim:

1- “Müslümanın, müslüman üzerindeki hakkı beştir: Selâm almak, hasta ziyaret etmek, cenâzenin arkasından yürümek, davete icâbet etmek ve aksırana “yerhamükellah” demek.”314

2- “Yüce Allah kıyâmet gününde şöyle buyurur:

– “Ey âdemoğlu! Hastalandım, beni ziyaret etmedin”. Âdemoğlu:

– Sen âlemlerin Rabbi iken ben seni nasıl ziyaret edebilirdim? der. Yüce Allah:

– “Falan kulum hastalandı, ziyaretine gitmedin. Onu ziyaret etseydin, beni onun yanında bulurdun. Bunu bilmiyor musun?...315

3- “Bir Müslüman, hasta olan bir Müslüman kardeşini sabahleyin ziyarete giderse, yetmiş bin melek akşama kadar ona rahmet okur. Eğer akşamleyin ziyaret ederse, yetmiş bin melek onun için sabaha kadar istiğfar eder. Ve o kişi için cennette toplanmış meyveler de vardır.”316

4- “Hasta ziyaretinde bulunan kimse, ziyaretten dönünceye kadar cennet meyveleri arasındadır.”317

İbn Abbâs (radıyallahu anh)’den rivayet edildiğine göre Nebî sallallahu aleyhi ve sellem, hasta bir bedevîyi ziyaret etti. Her hastayı ziyaret ettiğinde yaptığı gibi ona da:

لاَ بَأْسَ، طَهُورٌ إِنْ شَاءَ اللّٰهُ

“Geçmiş olsun, hastalığın günahlarına keffâret olur inşallah” buyurdu.318 Ziyaretçi sağ eliyle hastanın hasta olan yerini mesh eder ve 2 defa bu duayı yapar.

***

Hz. Aişe annemiz anlatıyor: Bir insan bir yerinden şikâyet edince, Peygamberimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) parmağını tükürüğü ile hafifçe ıslatır, toprağa değdirir, sonra da kaldırır ve:

بِسْمِ اللّٰهِ تـُرْبـَةُ أَرْضِنَا بِـرِيقـَةِ بَعْضِـنَا يُـشْـفَى بِهِ سَقِيمُنَا بـِإِذْنِ رَبّـِنَا

“Allah’ın ismiyle; arzımızın toprağı, bazımızın tükürüğü, Allah’ın izniyle hastalarımız şifa bulur.” der, parmağını yaralı kısmın üzerine koyardı.319

***

Hz. Âişe demiştir ki: Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) bizden birisi rahatsız olduğu veya bir hastanın yanına girdiği zaman onu sağ eliyle mesheder (sıvazlar), sonra şöyle derdi:

اللّٰهُمَّ رَبَّ النَّاسِ اَذْهِبِ اْلبَاْسَ اِشْفِهِ اَنْتَ الشَّافِى لاَ شِفَاءَ
اِلاَّ شِفَاؤُكَ شِفَاءً لاَ يُغَادِرُ سَقَماً

“Ey bütün insanların sahibi Allahım! Bu hastanın sıkıntıların gider, onda hiçbir hastalık bırakmayacak bir şifa lütfet, şifa veren ancak Sensin. Zaten Senin şifandan başka şifa da yoktur.”320

***

Ebû Saîd şöyle demiştir: Cebrail (aleyhisselâm) Resûlullah’a (sallallahu aleyhi ve sellem) geldi ve rahatsız mısın dedi? Efendimiz de “evet” deyince şöyle dua etti:

بِسْمِ اللّٰهِ أَرْقِيكَ مِنْ كُلِّ شَـْيءٍ يُؤْذِيكَ وَمِنْ شَرِّ كُلِّ نَفـْسٍ أَوْ عَـيـْنٍ حَاسِـدٍ، اَللّٰهُ يَشْفِيكَ، بِسْـمِ اللّٰهِ أَرْقِيـكَ

“Sana eziyet veren her şeyden, her canlının şerrinden veya her hasetçinin gözünden Allah’ın ismiyle sana okurum, üflerim. Allah sana şifâ verir. Allah’ın adıyla sana okuyor, üflüyorum.”321

Eceli Henüz Gelmemiş Olan Hastaya

Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Kim, henüz eceli gelmemiş bir hastayı ziyâret eder de onun başucunda yedi kere:

أَسْـأَلُ اللّٰهَ الْعَظِيـــمَ رَبَّ الْعَرْشِ الْعَظِيــمِ أَنْ يَشْـفِـيَكَ

“Büyük arşın sahibi yüce Allah’dan seni iyi etmesini dilerim” diye duâ ederse, Allah o hastayı iyi eder.”322

Hadiste ‘henüz eceli gelmemiş bir hasta’ ifadesi yer almaktadır. Yani ziyaretçinin yapacağı duanın, ancak eceli gelmemiş hastaların iyileşmesinde bir etkisi olabileceğine, eceli gelmişse hiçbir şeyin onun önüne geçemeyeceğine dikkat çekilmiş olmaktadır. Diğer bir ifadeyle dua, ancak ecel dışındaki rahatsızlıkların giderilmesine vesile olabilmektedir.

Ölüm Hastalığında

40 defa, لاَ إِلٰهَ إِلاَّ أَنْتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ “Ya Rabbî! Sensin İlâh, Senden başka yoktur ilâh. Sübhansın, bütün noksanlardan münezzehsin, Yücesin. Doğrusu kendime zulmettim, yazık ettim. Affını bekliyorum Rabbim!” (Enbiyâ, 21/87) der.

Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Kim hastalanır da 40 defa لاَ إِلٰهَ إِلاَّ أَنْتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ diyerek dua eder ve sonra da ölürse, Allah ona bir şehit sevabı verir. Eğer iyileşirse, bütün günahları affedilir.”323

Sekerât Halindeki Kişinin Okuyacağı Dua

Hz. Aişe (radıyallahu anhâ) diyor ki: Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) ölüm hastalığında idi; yanında su bardağı vardı. Elini bardağa batırıp yüzünü su ile silerken şöyle dua ediyordu:

لاَ إِلٰهَ إِلاَّ اللّٰهُ، إِنَّ لِـلْـمَـوْتِ سَـكَـرَاتٍ، اَللّٰهُمَّ اغْفِرْ لِـي وَارْحَمْنِي وَأَلْحِقْنِي بِالرَّفِيقِ اْلأَعْـلَـى اَللّٰهُــمَّ أَعِنّـِـي عَلٰى غَمَرَاتِ الْمَوْتِ وَسَكَرَاتِ الْمَوْتِ

“Allah’tan başka ilâh yoktur. Şüphesiz ölümün sekerâtı (kendinden geçirme halleri) vardır. Allahım, beni bağışla, bana merhamet et ve beni Yüce Dost’a kavuştur.”324 ve “Allahım, ölümün sıkıntılarına ve şiddetlerine karşı bana yardım et.”325

Geçmiş ve gelecek günahları bağışlanmış olan Efendimizin bu duası, her halde herşeyden önce ümmetini eğitmek içindir. Bu nazik ve kritik anda, gaflete düşmeyip Allah’tan mağfiret ve rahmet dilemek gerektiğine işaret etmektedir. Çünkü bu durum gerçekten göç hali ve ölüm anıdır. O anda bile Allah’ın kulu olduğunu idrak edip O’na müracaatta bulunmak, her halde yapılabilecek işlerin en isabetlisidir.

Ölümcül Hastaların Yanında Okunacak Dualar

Ölmek üzere olan bir kimsenin mümkün olduğu takdirde sağ tarafa çevrilmesi ve yüzünün kıbleye doğru döndürülmesi sünnettir. Eğer hastaya eziyet verilecek olursa bundan vazgeçilir.

Ölmek üzere olan hastanın yanında “Yâsîn Sûresi” okunur. Bu sûreyi okumak Peygamberimiz (sallallahu aleyhi ve sellem)‘in tavsiyesidir.326

Hastanın duyacağı şekilde “Lâ ilâhe illallah, Muhammedü’r-Resûlullâh”, “Eşhedü en lâ ilâhe illallah ve eşhedü enne Muhammeden abduhû ve Resûlüh” denir. Zorlamadan onun da tekrarlanması sağlanır.

اَللّٰهُــمَّ أَعِنْهُ عَلَي سَكَرَاتِ الْمَوْتِ

“Allahım! Ölümün verdiği şuursuzluk halinde (sekerâtu’l-mevt) ona yardım et”327 diye dua edilir.328

Ölünün Gözlerini Kapadığında

Ölünün gözlerini kapadığında aşağıdaki duaları okur:

Ümmü Seleme radıyallahu anhâ’dan rivayet edildiğine göre Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:

“Hasta veya ölünün başında bulunduğunuz zaman güzel sözler söyleyiniz. Zira melekler sizin dualarınıza âmin derler.”

Ümmü Seleme dedi ki, Ebû Seleme vefat edince Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’e geldim ve: Ey Allahın Resûlü! Ebû Seleme öldü, dedim. Bana şöyle buyurdu:

اَللّٰهُـمَّ اغْفِرْ لِي ولَـهُ وَأَعْقِبْنِـي مِنْهُ عُقْبَى حَسَنَةً

“Allahım, beni ve onu bağışla! Ve bana ondan daha iyi birini nasip et!” diye Allah’a yalvar.”

Peygamber Efendimiz’in dediği gibi yaptım. Neticede Yüce Allah bana Ebû Seleme’den daha hayırlı olan Muhammed sallallahu aleyhi ve sellem’i eş olarak verdi.329

“Allahım, (ölünün adını söyleyerek) falanı bağışla, hidayete erenler içinde derecesini yükselt, geriye kalanlar içinde kendisine hayırlı bir halef ihsan eyle. Ey Âlemlerin Rabbi, bizi ve onu bağışla, kabrini genişlet ve kabrinde onu nurlandır.”

Başka bir rivâyette: Ümmü Seleme radıyallahu anhâ’dan rivayet edildiğine göre şöyle dedi: Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem, (vefat etmiş olan) Ebû Seleme’nin yanına girdi. Gözleri açık kalmıştı, onları kapattı. Sonra şöyle buyurdu: “Ruh çıkınca gözler onu izler.”

Tam bu sırada Ebû Seleme’nin aile fertlerinden bazıları bağıra-çağıra ağlamaya başladılar. Bunun üzerine Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem;

“Kendinize hayırdan başka bir şeyle dua etmeyin. Çünkü melekler dualarınıza âmin derler” buyurdu. Sonra şöyle dua etti:

اَللّٰهُمَّ اغْفِرْ وَارْفَعْ دَرَجَتَهُ فِي الْمَهْدِيّـِينَ وَاخْلُفْهُ فِي عَقِبِهِ في الْغَابِرِينَ وَاغْفِرْ لَنَا وَلَهُ يَا رَبَّ الْعَالَمِينَ وَافْسَحْ لَهُ فِي قَـبْـرِهِ وَنَوِّرْ لَـهُ فِيهِ

“Allah’ım! Bu kulunun (ölenin ismi söylenir) günahlarını bağışla, af ve mağfiret eyle, hidâyetine mazhar olan kullarla beraber derecesini yükselt ve arkasında kendisine hayırlı olacak sâlih kişiler bırak. Ey âlemlerin Rabbi olan Allah’ım! Bizim ve onun günahlarını af ve mağfiret eyle, kabrini genişlet ve nurlandır (kabrini cennet bahçelerinden bir bahçe eyle)!”330

Sonra da Yâsîn Sûresi’ni okur.

Musibetzedenin Okuyacağı Dua

Peygamberimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) buyuruyor ki: “Bir kimsenin çocuğu öldüğü zaman, Cenâb-ı Hakk meleklerine: “Kulumun çocuğunu mu aldınız?” der. Onlar da “evet” deyince, “onun ciğerparesini mi aldınız?” der. Onlar da “evet” deyince, “kulum ne dedi?” diye sorar. Onlar da:

إِنَّا للّٰهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ ۝ اَللّٰهُمَّ أْجُرْنِي فِي مُصِيبَتِي وَأَخْلِفْ لِي خَيْراً مِنْهَا

“Biz Allah’a âidiz ve vakti geldiğinde elbette O’na döneceğiz,” (Bakara, 156) Allahım, bu musibetimde bana mükâfat lütfeyle, sonra da bundan daha hayırlısını ihsan et.” dedi, derler. Cenâb-ı Hakk da: “O kuluma cennette bir köşk yapın; adını da hamd köşkü koyun.” der.331

Ümmü Seleme radıyallahu anhâ’dan rivayet edildiğine göre şöyle dedi: Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’i şöyle buyururken dinledim: “Herhangi bir kul sıkıntıya düşer de “Biz Allah’dan geldik, Allah’a döneceğiz. Allahım, başıma gelen musibetin ecrini ver ve bana bundan daha hayırlısını lutfet” diye dua ederse, Yüce Allah onu uğradığı sıkıntıdan dolayı mükâfatlandırır ve ona kaybettiğinden daha hayırlısını verir.”

Ümmü Seleme dedi ki, Ebû Seleme öldüğünde ben, Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’in öğrettiği gibi dua ettim. Allah da bana Ebû Seleme’den daha hayırlısını, Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’i verdi.332

Definden Sonra

Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem bir ölü defnedildikten sonra kabri başında durdu ve orada bulunanlara şöyle buyurdu:

اِسْتَغْفِرُوا لأَخِيكُمْ وَاسْأَلُوا لَهُ التَّثَبُّتَ

“Kardeşinizin bağışlanmasını isteyiniz ve Allah’tan ona başarılar dileyiniz.” Çünkü o şu anda sorgulanmaktadır.333

Daha sonra kabrin başında Bakara Sûresi’nin evveli ile sonu okunur.

***

Kabir Ziyareti ve Duası

Kabir ziyaretleri günlük hayatımızın olmasa bile, yıllık veya aylık hayatımızın ayrılmaz bir parçasını teşkil eder. Ölümün ne zaman ve nasıl geleceği daima meçhulümüzdür. Her zaman yakın bir dostumuzu, bir akrabamızı kaybedebiliriz. Ve ölüm hepimiz için her zaman hazır beklemektedir. Sabah işe giderken hiçbir zaman akşama eve sağlam geleceğimizin bir garantisi yoktur. Eğer dikkat edecek olursak dostlarımızın birçoğu toprağın üstünde değil, altındadır ve onlar bizden dua beklemektedir.

Kabirleri ziyaret etmek kadınlara ve erkeklere menduptur. Kabir ziyareti insana âhireti hatırlattığından iyi görülmüştür. Hadîs-i şerifte: “Ben sizi, kabirleri ziyâretten menetmiştim. Artık bundan sonra ziyâret ediniz.” buyurulmuştur.334

Kabir ziyaretinde şöyle der:

اَلسَّلاَمُ عَلَيْكُمْ أَهْلَ الدِّيَارِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُـسْــلِـمِينَ، وَإِنــَّــا إِنْ شَــــــاءَ اللّٰهُ بِكُمْ لَلاَحِقُونَ، نَسْأَلُ اللّٰهُ لَنَا وَلَكُمُ الْعَافِيَةَ، أَنْتُمْ لَنَا فَرَطٌ وَنَحْنُ لَكُمْ تَبَعٌ وَيَرْحَمُ اللّٰهُ الْمُسْتَقْدِمِينَ وَالْمُسْتَأْخِرِينَ

Ey Mü’minler ve Müslümanlar diyarının ahalisi! Allah’ın selâmı üzerinize olsun Biz de inşâallah size kavuşacağız. Allah’tan size de bize de âfiyet dileriz. Siz, bizim öncülerimiz, biz de sizin izcileriniziz. Allah, önden gidenlere de arkadan geleceklere de merhamet etsin.

Kabirde yatan ölülerimize okumak için mutlaka mezara kadar gitmemize gerek yoktur. Nerede olursa olsun okuyacağımız Kur’ân ve dualar onlara ulaşır. Mezar ziyareti onlardan ziyade bizim için faydalıdır. Çünkü bizlere ölümü hatırlatır.

258 Tirmizî, Et’ime 19.

259 Müslim, Zikr 89; Tirmizî, Daavât 56.

260 Nevevi, Ezkâr, s.199.

261 Müslim, Zikr 54; Tirmizî, Daavât, 41.

262 Ahmed b. Hanbel, Müsned 3/124; Ebû Dâvûd, Cihâd 82.

263 Tirmizî, Daavât 88, 123; Beyhakî, Sünenü’l-Kübrâ, 5/117; Fethu’l-Kadîr, 5/176; Gazâlî, İhyâu Ulûmi’d-Dîn, 1/264.

264 Ebû Dâvûd, Cihâd 41.

265 Ebû Dâvûd, Cihâd 99; Tirmizî, Daavât 121.

266 Buhârî, Cihâd 112; Müslim, Cihâd 20.

267 Ebû Dâvûd, Salât 365 (Vitir 30).

268 Ahmed b. Hanbel, Müsned 3/3; Mecmaü’z-Zevâid, 10/136.

269 Buhârî, Vudû’ 8, Bed’ü’l-halk 11, Nikâh 66, Daavât 54, Tevhîd 13; Müslim, Nikâh 116. Ayrıca bkz. Ebû Dâvûd, Nikâh 45; Tirmizî, Nikâh 8.

270 Ebû Dâvûd, Libâs 1; Tirmizî, Libâs 29.

271 Tirmizî, Daavât 108.

272 Ebû Dâvûd, Libâs 1; Dârimî, İsti’zân 55(II/292).

273 Tirmizî, Daavât, 36.

274 Kurtubî, 15/141.

275 Tirmizî, Daavât, 39.

276 Beyhakî, es-Sünenü’l-Kübrâ, 6/113.

277 Ebû Dâvûd, Nikâh 46; İbn Mâce, Ticaret 47; Mecmaü’z-Zevâid, 10/141.

278 Buhârî, Enbiyâ 10.

279 Ahmed, Müsned 4/446.

280 Feyzü’l-Kadîr, 5/89.

281 Tirmizî, Daavât 54.

282 Tirmizî, Daavât 38; Mecmaü’z-Zevâid, 10/138

283 Davudoğlu, Sahîh-i Müslim Tercüme ve Şerhi, 11/67.

284 Müslim, Zikr 82; Ebû Dâvûd, Edeb 115.

285 Taberânî, Kebir, Bezzar, Müsned’den naklen, Mecmaü’z-Zevâid, 10/138.

286 Buhârî, Edeb, 44; Müslim, Birr, 109.

287 Buhârî, Daavât 27, Tevhid 22, 23; Müslim, Zikir 83; Tirmizî, Dua 40.

288 Davudoğlu, A.g.e., 11/69.

289 İbn Mace, Dua 17.

290 Nevevi, Ezkâr, s.113.

291 İbn Mace, Edeb 57.

292 Ebû Dâvûd, Salât 361; Tirmizî, Daavât 107.

293 Feyzü’l-Kadîr, I/445 (Şerhte)

294 Müslim, Zikr, 81. Buhârî, Daavât, 11, Buhârî rivayetinde Sübhanallah, Elhamdülillah ve Allahu Ekber hepsi 33’er defa şeklindedir, ancak İbn Sîrîn’den gelen bir rivayette ise Sübhanallah 34’tür.

295 Ahmet Davudoğlu, Sahîh-i Müslim Tercüme ve Şerhi, 11/66.

296 Ahmed b. Hanbel, Müsned, 3/419; Mecmaü’z-Zevâid, 10/126.

297 Ebû Dâvûd, Tıb 19; Tirmizî, Daavât 94.

298 Korku halinde ezan okunması ve gulyabanîlerin kaçması ile ilgili rivayetler için bkz. Ahmed b. Hanbel, 3/305; Mecmaü’z-Zevâid, 3/213; İbn Huzeyme, Sahîh, 4/145, Beyrut 1992; Beyhakî, es-Sünenü’l-Kübrâ, 6/236.

Bir Hadîs-i şerifte Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuşlardır: “Namaz için ezan okunduğu zaman, şeytan ezanı duymamak için arkasını dönüp yellenerek kaçar. Ezan bitince tekrar geri gelir. Namaz için kamet edilince yine arkasını dönüp kaçar. Kamet bittiğinde yine gelir ve kişi ile nefsi arasına sokulur ve ona: Filân şeyi hatırla, filân şeyi hatırla diyerek, namazdan önce aklında olmayan şeyleri hatırlatır da neticede insan kaç rek’at namaz kıldığını bilemez olur.” bkz. Buhârî, Ezân 4; Müslim, Salât 19.

299 Müslim, İman 212, 213, 214; Ebû Dâvûd, Sünnet 19; Mecmaü’z-Zevâid, 1/32.

300 Anlaşmalı köle diye tercüme ettiğimiz mükâteb, efendisinin takdir edeceği bir parayı ona ödeyerek hürriyetine kavuşmak isteyen erkek veya kadın köle demektir. Bunlar çalışarak, şahıslardan ve devletten yardım alarak ödemeleri gereken miktarı efendilerine öder ve hürriyetlerini elde ederler.

301 Tirmizî, Daavât 111; Ahmed b. Hanbel, Müsned, 1/153.

302 Hâkim, Müstedrek, I/515.

303 Taberanî, Mucemu’s-Sağîr, I/202, Beyrut 1983.

304 Buhârî, Daavât 36; Ebû Dâvûd, Salât 367.

305 Nevevî, İstanbul 1986, el-Ezkâr, s.116.

306 Ahmed b. Hanbel, Müsned, 3/447; Hâkim, Müstedrek, 4/215.

307 Ebû Dâvûd, Tıb 19.

308 Buhârî, Tıb 38; Müslim, Selâm 54. Ayr. bkz. Ebû Dâvûd, Tıb 19.

309 Ahmed Davudoğlu, Sahîh-i Müslim Tercüme ve Şerhi, 11/13

310 Feyzü’l-Kadîr, 5/104.

311 İbn Mace, Tıb 37.

312 Müslim, Selâm 67.

313 Ebû Dâvûd, Tıb, 19; Tirmizî, Tıb, 29, Daavât, 125; İbn Mace, Tıb, 36.

314 Buhârî, Cenâîz 2; Müslim, Selâm 4.

315 Müslim, Birr 43.

316 Tirmizî, Cenâiz 2. Ayrıca bkz. Ebû Dâvûd, Cenâiz 7; İbni Mâce, Cenâiz 2.

317 Müslim, Birr 40; Tirmizî, Cenaiz 2.

318 Buhârî, Merdâ 10, 14.

319 Buhârî, Tıb 38; Müslim, Selâm 54; Ebû Dâvûd, Tıb 19; İbn Mace, Tıb 36.

320 Buhârî, Merdâ, 20, Tıb, 38, 40; Müslim, Selâm 46-49.

321 Müslim, Selâm 40.

322 Ebû Dâvûd, Cenâiz 12; Tirmizî, Tıb 32.

323 Hâkim, Müstedrek, 1/512.

324 Nevevi, age., s.129.

325 Nevevi, age., s.129.

326 Peygamberimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) “Ölülerinize Yasin okuyunuz” buyurmuştur. Bkz. Ebû Dâvûd, Cenâiz, 24.

327 İbn Mâce, Cenâiz, 64.

328 Cemal Sofuoğlu, s.142.

329 Müslim, Cenâiz 6; Tirmizî, Cenâiz 7.

330 Müslim, Cenâiz 7. Nevevî, Ezkâr, s.131.

331 Nevevî, Ezkâr, s. 132.

332 Müslim, Cenâiz 3-4.

333 Ebû Dâvûd, Cenâiz 73.

334 Müslim, Cenâiz, 106; Tirmizî, Cenâiz, 60.

Peygamberimizin (s.a.s.)
Değişik Zamanlarda Okuduğu
Dualar

İnsanlığın efendisi bu duaları değişik zamanlarda okumuştur. Bu sebeple, söz konusu duaların hepsini aynı anda okumak gerekmez; namazlardan sonra, yatmadan önce veya boş kalınca okunabilir.

Ebû Ümame diyor ki: Peygamberimiz’in (sallallahu aleyhi ve sellem) yanında idik: “Birçok dua ettin, onları ezberleyemedik. Birçok dua daha ettin, onları da ezberleyemedik.” dedik. “Bunların hepsini içine alacak bir dua öğreteyim.” dedi ve şu duayı okudu:

اَللّٰهُمَّ اِنَّا نَسْئَلُكَ مِنْ خَيْرِ مَا سَئَلَكَ مِنْهُ نَبِيُّكَ مُحَمَّدٌ صَلَّي اللّٰهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمَ وَ نَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ مَا اسْتَعَاذَكَ مِنْهُ نَبِيُّكَ مُحَمَّدٌ صَلَّي اللّٰهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمَ وَ اَنْتَ الْمُسْتَعَانُ وَ عَلَيْكَ الْبَلاَغُ وَ لاَ حَوْلَ وَ لاَ قُوَّةَ اِلاَّ بِاللّٰهِ

“Allahım! Peygamber’in Muhammed sallallahu aleyhi ve sellem’in senden istediği hayırları ben de isterim. Peygamber’in Muhammed sallallahu aleyhi ve sellem’in sana sığındığı şerlerden biz de sana sığınırız. Yardım ancak senden beklenir. İnsanı dünya ve âhirette muradına ulaştıracak sensin. Günahtan kaçacak güç, ibadet edecek kuvvet ancak Allah’ın yardımıyla kazanılabilir.”335

***

Hz. Enes (radıyallahu anh) diyor ki: Peygamberimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) en çok şu duâyı ederdi:

رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الآخِرَةِ حَسَنَةً

“Rabbimiz!, bize dünyada ve ahirette iyilik ver ve Cehennem azabından bizi koru.”336 Bu duâ Kur’ân-ı Kerim tarafından da övülmüş ve bu duayı okuyanların büyük bir kazanç elde edecekleri bildirilmiştir. (Bakara, 202)337

***

– Bir adam gelerek Peygamber Efendimize: Yâ Resûlallah! Rabbimden bir şey isteyeceğim zaman nasıl dua edeyim? diye sordu. Resûl-i Ekrem de şöyle buyurdu:

اَللّٰهُمَّ اغْفِرْ لِي وَارْحَمْنِي وَعَافِنِي وَارْزُقْنِي

“Allahım, beni bağışla, bana merhamet et, rızânı kazandıracak işler yaptır ve bana hayırlı rızık ver.” de. Bu sözler senin hem dünya hem de âhiret için istemen gereken şeyleri ihtiva eder.”338

***

Şehr İbn Havşeb şöyle dedi: Ümmü Seleme radıyallahu anhâ’ya: Ey mü’minlerin annesi! Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem senin yanında bulunduğu zamanlarda en çok hangi duayı okurdu? diye sordum. O da şöyle dedi:

أَللّٰهُمَّ يَا مُقَلِّبَ الْقُلُوبِ ثَبِّتْ قَلْبِي عَلٰى دِينِكَ

“Ey kalpleri halden hale çeviren Allahım! Benim kalbimi dînin üzere sabit kıl, dininden ayırma!” 339

***

اَللّٰهُمَّ أَحْسِنْ عاَقِبَتَنَا فِي الْأُمُورِ كُلِّهاَ وَأَجِرْناَ مِنْ خِزْيِ الدُّنْياَ وَعَذَابِ الْآخِرَةِ

Allahım! Yapıp edegeldiğimiz bütün işlerimizin neticesini güzel eyle! Bizleri dünyada rezil rüsvay olmaktan ve âhiret azâbından koru!340

***

اَللّٰهُمَّ إِلَى مَا تُحِبُّ وَتَرْضَى

Allahım, Senin sevdiğin ve râzı olduğun şeyi yapmaya beni muvaffak kıl.341

***

اَللّٰهُمَّ وَفِّقْنِي وَوَفِّقْنَا إِلَى مَا تُحِبُّ وَتَرْضَى

Allahım, Senin sevdiğin ve râzı olduğun şeyi yapmaya beni ve bizleri muvaffak kıl.342

***

رَبِّ اغْفِرْ وَارْحَمْ وَاَنْتَ خَيْرُ الرَّاحِمِينَ

Yâ Rabbi! Sen beni/bizi affet, Sen bana/bize merhamet et. Zira merhamet edenlerin en hayırlısı Sensin Sen!343

***

اَللّٰهُمَّ لَا تُخْزِنَا فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ

Allahım! Dünya ve Âhirette bizi rezil rüsvay etme.344

***

سُبْحَانَ اللّٰه وَالْحَمْدُ لِلّٰهِ وَلاَ إِلَهَ إِلاَ اللّٰهُ وَاللّٰهُ أَكْبَرُ وَ لاَ حَوْلَ
وَلاَ قُوَّةَ إِلاَ بِاللّٰهِ الْعَلِيِّ الْعَظِيم

Allah’ı bütün noksan sıfatlardan tenzih ederim; bütün hamdler, övgüler, Allah’adır. Allah’tan başka ilâh yoktur; Allah çok büyüktür. Güç ve kuvvet, yüce ve kuvvet sahibi Allah’ındır.345

***

سُبْحَانَكَ اللّٰهمَّ وَ بِحَمْدِكَ إِنِّي أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ

Allahım! Seni hamdinle her türlü noksan sıfatlardan tenzih ederim. Senden mağfiret diliyor ve sana tevbe ediyorum.346

***

اَللّٰهُمَّ بَاعِدْ بَيْنِي وَبَيْنَ خَطَايَايَ كَمَا بَاعَدْتَ بَيْنَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ

Allahım! Doğu ve batının arasını uzaklaştırdığın gibi, benimle hatalarım arasını aynı şekilde uzaklaştır.347

***

اَللّٰهُمَّ نَقِّنِي مِنْ خَطَايَايَ كَمَا يُنَقَّى الثَّوْبُ الأَبْيَضُ مِنَ الدَّنَسِ

Allahım! Beyaz elbisenin kirden temizlenmesi gibi beni de hatalardan temizle.348 diye dua ederdi.

***

Özellikle sabah ve akşam, لاَ إِلٰهَ إِلاَّ اللّٰهُ “Lâ ilâhe illâllah” kelimesi tekrar tekrar okunmalı.

Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Zikrin en faziletlisi lâ ilâhe illallah’tır.”349

***

سُــبْـحَانَ اللّٰهِ وَبِحَمْدِهِ سُــبْحَانَ اللّٰهِ الْعَظِيـمِ

Allah’ı, kendisine mahsus hamd ile tesbih ederim. Yüce Allah her türlü eksiklikten münezzehtir. (100 defa)

Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Dile hafif, mîzana konduğunda ağır gelen ve Rahmân olan Allah’ı hoşnut eden iki cümle vardır: Sübhânallahi ve bi-hamdihî sübhânallahi’l-azîm: Ben Allah’ı ulûhiyyet makamına yakışmayan sıfatlardan tenzih eder ve O’na hamdederim. Ben Yüce Allah’ı ulûhiyyet makamına yakışmayan sıfatlardan tekrar tenzih ederim”350

***

Resülullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) zevcelerinden Cüveyriye (radıyallahu anhâ)’nin anlattığına göre, “Resülullah (sallallahu aleyhi ve sellem) Efendimiz bir gün sabah namazını kılınca, daha kendisi namazgâhında iken, erkenden yanından çıkmış, gitmiş, kuşluktan sonra Cüveyriye (aynı yerinde zikrederek) otururken geri gelmiş ve: “Bırakıp gittiğim halde duruyorsun (hiç yerinden kımıldamadın galiba?)” diye sormuştur. “Evet” cevabı üzerine şunu söylemiştir: “Ben senden ayrıldıktan sonra dört kelimelik bir duayı üç kere okudum. Eğer bunlardan hâsıl olan sevab tartılacak olsa, senin burada sabahtan beri okuduğun duaların sevabının ağırlığına denk olur. O dua şudur:

سُــبْـحَانَ اللّٰهِ وَبـِحَـمْـدِهِ عَدَدَ خَلْقِهِ وَرِضَا نَفْسِهِ وَزِنَةَ عَرْشِهِ وَمِدَادَ كَلِمَاتِهِ ۝ سُــبْـحَانَ اللّٰهِ عَدَدَ خَلْقِهِ، سُـبْحَانَ اللّٰهِ رِضَا نَفْسِهِ۝ سُــبْحَانَ اللّٰهِ زِنَةَ عَرْشِهِ ۝ سُبْحَانَ اللّٰهِ مِدَادَ كَلِمَاتِهِ سُبْحَانَ اللّٰهِ عَدَدَ مَا خَلَقَ فِي السَّمَاءِ ۝ وَسُــبْـحَانَ اللّٰهِ عَـدَدَ مَا خَـلَـقَ فِي اْلأَرْضِ ۝ وَسُــبْـحَانَ اللّٰهِ عَدَدَ مَا بَيْنَ ذلِكَ ۝ وَسُبْحَانَ اللّٰهِ عَدَدَ مَا هُوَ خَالِقٌ ۝

“Yarattıkları sayısınca, kendisinin hoşnut olduğunca, arşının ağırlığınca ve bitip tükenmeyen kelimeleri adedince ben Allah’ı ulûhiyyet makamına yakışmayan sıfatlardan tenzih eder ve O’na hamdederim.351

Allah’ı, yarattıkları sayısınca tesbih ederim. Allah’ı, kendisinin hoşnut olduğunca tesbih ederim. Arşının ağırlığınca Allah’ı tesbih ederim. Bitip tükenmeyen kelimeleri adedince Allah’ı tesbih ederim.

Ben Allah’ı gökyüzünde yarattıkları sayısınca ulûhiyyetine yakışmayan sıfatlardan tenzîh ederim.

Ben Allah’ı yeryüzünde yarattıkları sayısınca ulûhiyyetine yakışmayan sıfatlardan tenzîh ederim.

Ben Allah’ı yerle gök arasında yarattıkları sayısınca ulûhiyetine yakışmayan sıfatlardan tenzîh ederim.

Ben Allah’ı bundan sonra yaratacakları sayısınca ulûhiyyetine yakışmayan sıfatlardan tenzîh ederim.”352

***

Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur:

سُــبْحَانَ اللّٰهِ وَالْحَـمْـدُ للّٰهِ وَلاَ إِلٰهَ إِلاَّ اللّٰهُ وَاللّٰهُ أَكْبَرُ

“Allah’ı tesbih ederim. Allah’a hamd ederim. Allah’tan başka ilâh yoktur. Allah büyüktür.” (100 defa) demem, bana, üzerine güneşin doğduğu her şeyden (dünyadan) daha sevgilidir.353

***

İstiğfarın fazîletiyle ilgili âyet ve hadisler:

“Hepiniz Allah’a tövbe edin, ey mü’minler! Belki böylece korktuğunuzdan kurtulur, umduğunuzu elde edebilirsiniz.” (Nur, 31)

“Rabbinizden sizi bağışlamasını isteyiniz; sonra ona tövbe ediniz.” (Hûd, 3)

“Ey iman edenler! Allah’a samimiyetle tövbe edin!” (Tahrîm, 8)

Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Ey insanlar! Allah’a tövbe edip ondan af dileyiniz. Zira ben ona günde yüz defa tövbe ederim.”354

“Yüce Allah gündüz günah işleyenin tövbesini kabul etmek için geceleyin elini açar. Geceleyin günah işleyenin tövbesini kabul etmek için de gündüzün elini açar. Güneş battığı yerden doğuncaya kadar bu böyle devam edip gider.”355

رَبِّ اغْفِرْ لِي وَتُبْ عَلَيَّ إِنَّكَ أَنْتَ التَّـوَّابُ الرَّحِيــمُ

Rabbim! Bana mağfiret eyle ve tevbemi kabul buyur. Sen şüphesiz tevbeyi kabul edip mağfiret edensin. (100 defa)

***

Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem), Hz. Dâvûd’un (aleyhisselâm):

وَأَسْأَلُكَ حُبَّكَ وَحُبَّ مَنْ يُحِبُّكَ وَحُبَّ عَمَلٍ يُقَرِّبُنِي إِلَى حُبّـِكَ

“Allahım! Senden seni sevmeyi, seni sevenleri sevmeyi ve senin sevgine ulaştıracak amelleri sevmeyi dilerim.” şeklinde dua ettiğini bildirmiştir:356

***

İbni Ömer radıyallahu anhumâ şöyle dedi: Resûlullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) şu duaları yapmadan önce bir meclisten kalktığı pek az olurdu:

“Allahım! Bize, Senden o kadar korku ver ki, bizimle günahlarımızın arasına girsin. Bize o kadar tâat ver ki, bizi Cennetine ulaştırsın. Bize o kadar yakîn (şüphesiz iman) ver ki, dünya musîbetlerini bize hafifletsin. Allahım! Bizi yaşattığın müddetçe kulaklarımız, gözlerimiz ve kuvvetimizden faydalandır; ölümümüze kadar da onları sıhhatli kıl. Bize zulmedenlerden öcümüzü sen al. Bize düşmanlık edenlere karşı bize yardım et. Bizi dinimizde musîbete uğratma. Dünyayı en büyük düşüncemiz ve gayemiz, ilmimizin sonu kılma. Bize acımayanları üzerimize musallat etme.”357

Esmâ-i Hüsnâ

“Cenâb-ı Hakk’ın güzellerden güzel isimleri diyeceğimiz “esmâ-i hüsnâ”, Peygamber Efendimiz döneminden itibaren, Allah’ı bilme ve tanıma adına yanıltmayan bir kaynak olmuştur. Allah’ı tanıma yolculuğuna çıkan herkes, esmâ-i hüsnânın aydınlık çehrelerinde ve onların tecelli alanlarında imanda derinleşmeye yürümüş; O’nu, gerçek mahiyetine uygun bilme hesabına bu isimleri birer sırlı anahtar gibi zâhir ve bâtın hâsselerinin eline vermiş ve onların araladığı kapılardan sızan ziya-i hakikatle O’nu görme, bilme ve duyma ufkuna yönelmiştir.

Esmâ-i hüsnâ, en güzel ve en âlî isimler mânâsına Zât-ı Ulûhiyet’in esmâ-i sübhaniyesi demektir. Kur’ân-ı Kerim ve Sünnet-i Sahiha’da ilâhî isimler hep bu unvan-ı mübeccelle yâd edilegelmiştir.

Bir kısım ulema, esmâ-i ilâhiye tevkîfîdir; Sahib-i Şeriat’tan şerefsudur olmayan isimler esmâ-i hüsnâdan sayılmaz… Ayrıca, Cenâb-ı Hak her ismini bize bildirmiş de değildir. Allah’ın ismi olarak zikredilen esmâ-i hüsnâsının yanında, Kur’ân veya herhangi bir kitapla indirdiği, özel mahiyette bazı kullarına bildirdiği veya nezd-i ulûhiyetinde başkalarından gizleyip sakladığı isimleri de vardır. Ne var ki, O bunları bildirmezse kimse de bilemez. Biz ancak Sahib-i Şeriat’ın Kur’ân’la ve Sünnet’le bildirdiği esmâyı bilebiliriz. Hadiste Ebû Hüreyre’den rivayet edilen, -farklı kitaplardaki farklı rivayetler mahfuz- doksan dokuz esmâ-i ilâhiyedir. Burada doksan dokuzun kesretten kinaye olduğunu söyleyenleri hatırlatmada da yarar var...

Esmâ-i hüsnâ adına en sıhhatli rivayet Ebû Hüreyre’nin rivayeti olsa da ulemanın büyük çoğunluğuna göre ilâhî isimler bu hadis-i şerifte rivayet edilenlere münhasır değildir. Aksine hem Kitab-ı Mübîn’de hem de Sünnet-i Sahiha’da sarâhaten ve zımnen zikredilen daha bir hayli esmâ-i ilâhiyenin mevcudiyeti söz konusudur. İhtimal doksan dokuz esmâ-i mübareke, dua, tazarru, niyaz ve hususi teveccühler itibarıyla özel bir önem arz etmektedir. Yoksa yukarıda da işaret edildiği gibi doksan dokuz esmânın yanında, hususi bazı şahıslara bildirilen ve hiç kimseye açılmayan değişik isimler de vardır. Hatta Kur’ân’da fiil ve sıfat şeklinde bulunanlarla bazı hadis kitaplarında 100, 125, 133, 155, 167, 305, 313, 552, dahası bazı ehl-i beyt kaynaklarına göre 1000 olduğuna dair rivayetlerin bulunduğu da söz konusudur.”358

Esmâ-i Hüsnâ ile Dua ve Esmâ-i Hüsnâyı Ezberleme

وَلِلّٰهِ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى فَادْعُوهُ بِهَا

“En güzel isimler Allah’ındır, O’na o isimlerle dua edin...” (A’râf, 7/180)

Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) buyurdular ki: “Allah’ın doksan dokuz ismi vardır. Kim bunları sayarsa cennete girer. Allah tektir, teki sever.”359

Âlimler buradaki saymaktan ne kastedildiği husûsunda ihtilâf etmişlerdir. Buhârî ile diğer bazı muhakkık âlimlere göre bunun mânâsı; kim ezberlerse demektir. Bazı âlimler ise bundan murad;

1. Duâ ederken bunları kim sayarsa demektir, Yani kişi Allah’a bu isimlerin hepsi ile duâ eder ve ondan bir şeyler ister. İsimlerinin bir kısmını anmakla yetinmez.

2. Allah’ın 99 isminin hakkını vermek, muktezâsıyla amel etmek, yâni isimlerin taşıdığı yüce anlamları düşünüp buna göre durum ve davranışlarını düzeltmektir. Meselâ, Allah’ın Rezzâk/Rızık verici olduğunu bilip düşünerek rızkı için endişeye kapılmamalı, bunu helâlinden talep etmeli, haram kazanca girişmemelidir. Diğer isimler de böyledir.

3. Allah’ın 99 ismini mânâlarıyla beraber öğrenmek ve bellemek olduğunu ifade etmişlerdir.

Yüce Allah’ın zâtı bir, güzel isimleri ise çoktur. Bu hadiste ilâhî isimlerin hepsi değil, bellenip sayılması ve bu kadarının Cennete girmeye vesîle olması hikmetinden ötürü doksan dokuz tânesi zikredilmiş olabilir.

هُوَ اللّٰهُ الَّذ۪ي لآَ إِلٰهَ إِلاَّ هُوَ

اَلرَّحْمٰنُ ۝ اَلرَّح۪يمُ ۝ اَلْمَلِكُ ۝ اَلْقُدُّوسُ ۝ اَلسَّلاَمُ ۝ اَلْمُؤْمِنُ ۝ اَلْمُهَيْمِنُ ۝ اَلْعَز۪يزُ ۝ اَلْجَبَّارُ ۝ اَلْمُتَكَبِّرُ ۝ اَلْخَالِقُ ۝ اَلْبَارِئُ ۝ اَلْمُصَوِّرُ ۝ اَلْغَفَّارُ ۝ اَلْقَهَّارُ ۝ اَلْوَهَّابُ ۝ اَلرَّزَّاقُ ۝ اَلْفَتَّاحُ ۝ اَلْعَل۪يمُ ۝ اَلْقَابِضُ ۝ اََلْبَاسِطُ ۝ اَلْخَافِضُ ۝ اَلرَّافِعُ ۝ اَلْمُعِزُّ ۝ اَلْمُذِلُّ ۝ اَلسَّم۪يعُ ۝ اَلْبَص۪يرُ ۝ اَلْحَكَمُ ۝ اَلْعَدْلُ ۝ اَللَّط۪يفُ ۝ اَلْخَب۪يرُ ۝ اَلْحَل۪يمُ ۝ اَلْعَظ۪يمُ ۝ اَلْغَفُورُ ۝ اَلشَّكُورُ ۝ اَلْعَلِيُّ ۝ اَلْكَب۪يرُ ۝ اَلْحَف۪يظُ ۝ اَلْمُق۪يتُ ۝ اَلْحَس۪يبُ ۝ اَلْجَل۪يلُ ۝ اَلْكَر۪يمُ ۝ اَلرَّق۪يبُ ۝ اََلْمُج۪يبُ ۝ اَلْوَاسِـعُ ۝ اَلْحَك۪يمُ ۝ اَلْوَدُودُ ۝ اَلْمَج۪يدُ ۝ اَلْبَاعِثُ ۝ اَلشَّه۪يدُ ۝ اَلْحَقُّ ۝ اَلْوَك۪يلُ ۝ اَلْقَوِيُّ ۝ اَلْمَت۪ينُ ۝ اَلْوَلِيُّ ۝ اَلْحَم۪يدُ ۝ اَلْمُحْص۪ي ۝ اَلْمُبْدِئُ ۝ اَلْمُع۪يدُ ۝ اَلْمُحْي۪ي ۝ اَلْمُم۪يتُ ۝ اَلْحَيُّ ۝ اَلْقَيُّومُ ۝ اَلْوَاجِدُ ۝ اَلْمَاجِدُ ۝ اَلْوَاحِدُ ۝ اَلصَّمَدُ ۝ اَلْقَادِرُ ۝ اَلْمُقْتَدِرُ ۝ اَلْمُقَدِّمُ ۝ اَلْمُؤَخِّرُ ۝ اَلْأَوَّلُ ۝ اَلْاٰخِرُ ۝ اَلظَّـاهِرُ ۝ اَلْبَاطِنُ ۝ اَلْوَال۪ي ۝ اَلْمُتَعَال۪ي ۝ اَلْبَرُّ ۝ اَلتَّوَّابُ ۝ اَلْمُنْتَقِمُ ۝ اَلْعَفُوُّ ۝ اَلرَّؤُفُ ۝ مَالِكُ الْمُلْكِ ۝ ذُو الْجَلَالِ وَالْإِكْرَامِ ۝ اَلْمُقْسِط ۝ اَلْجَاِمــعُ ۝ اَلْغَنِيُّ ۝ اَلْمُغْن۪ي ۝ اَلْمَانِــعُ ۝ اَلضآَّرُّ ۝ اَلنَّاِفـــعُ ۝ اَلنُّورُ ۝ اَلْهَاد۪ي ۝ اَلْبَد۪يعُ ۝ اَلْبَاق۪ي ۝ اَلْوَارِثُ ۝ اَلرَّش۪يدُ ۝ اَلصَّبُورُ

“O Allah’tır ki, Ondan başka ilâh yoktur. er-Rahmân (Engin rahmet sahibi), er-Rahîm (Rahmeti bol), el-Melik (Her şeyin mâliki), el-Kuddûs (Kusurdan münezzeh olan), es-Selâm (Selâmet veren), el-Mü’min (Güven veren/vaad eden), el-Müheymin (Görüp gözeten), el-Azîz (Yegâne galip), el-Cebbâr (İradesini, azametini gösteren), el-Mütekebbir (Büyüklüğünü izhar buyuran), el-Hâlık (Her şeyi temelden yaratan), el-Bâri’ (Örneği kendine ait Yaratıcı), el-Musavvir (Şekil ve suret veren), el-Ğaffâr (Günahları yarlığayan), el-Kahhâr (Kahrolacakları kahreden), el-Vehhâb (Bol bol hibede bulunan), er-Rezzâk (Gıdaları yaratıp lütfeden), el-Fettâh (Hayır kapılarını açan), el-Alîm (Her şeyi bilen), el-Kâbız (Kabzeden, can alan), el-Bâsit (Genişletilecekleri genişleten), el-Hâfıd (İstediğini alçaltan), er-Râfi’ (Yücelten, yükselten), el-Mu’izz (Aziz kılan), el-Müzill (Zelil kılan), es-Semî’ (Her şeyi işiten), el-Basîr (Herşeyi gören), el-Hakem (Her şeyi hall ü fasl eden), el-Adl (Mutlak âdil), el-Lâtîf (En ince noktalara kadar ihtiyaçları gören, gözeten), el-Habîr (Her şeyden haberdar), el-Halîm (Hilm ile muamele eden), el-Azîm (En büyük ve ulu), el-Ğafûr (Her günahı yarlığayan), eş-Şekûr (İyiliklere karşılık veren), el-Alî (En yüce), el-Kebîr (Ululardan ulu olan), el-Hafîz (Koruyup kollayan), el-Mukît (Gıda veren, bakıp koruyan), el-Hasîb (Her şeye yeten), el-Celîl (Azametli tecelli sahibi), el-Kerîm (İyilik ve ikramda bulunan), er-Rakîb (Gözleyip, kontrol eden), el-Mücîb (Dua edenin duasını kabul buyurandır), el-Vâsi’ (Bol bol veren her şeyi ilmi ile kuşatandır), el-Hakîm (Hikmet sahibidir), el-Vedûd (Sevilen, seven ve mahlûkat arasında sevgi var edendir), el-Mecîd (İkramı bol ve şerefli olandır), el-Bâis (Ölüleri diriltendir), eş-Şehîd (Her şeye şâhit olandır), el-Hakk (İnkarı mümkün olmayandır), el-Vekîl (Her şeyi tedbir ve idare eden, hiçbir şeyi korumak ve idare etmek kendisine ağır gelmeyendir), el-Kaviyy (Her şeye gücü yetendir), el-Metîn (Kuvvetli olandır), el-Veliyy (Yardım edendir), el-Hamîd (Hamdedilmeye ve övülmeye müstahak olan, karşılık veren ve mahlûkatın işlerini tekeffül edendir), el-Muhsî (Hiçbir şey kudreti ve ilmi dışında kalmayan ve her şeyi tek tek bilendir), el-Mübdi’ (Yoktan var edendir), el-Mu’îd (Öldükten sonra tekrar diriltendir), el-Muhyî (Hayat verendir), el-Mümît (Öldürendir), el-Hayy (hayat sahibidir), el-Kayyûm (Bizatihi var olup başkasına muhtaç olmayan ve her şeyin varlık ve bekâsı kendisine muhtaç bulunandır), el-Vâcid (Dilediği her şeyi bulan), el-Mâcid (Şanlı, namlı), el-Vâhid (Her şeyiyle bölünmez bir tek), es-Samed (Herkesin muhtaç olduğu bir müstağni), el-Kâdir (Her şeye gücü yeten), el-Muktedir (Her şeye güç yetiren), el-Mukaddim (Öne alan, öne çıkaran), el-Muahhir (Geriye bırakan), el-Evvel (Varlığının başlangıcı olmayan), el-Âhir (Varlığının sonu olmayan), ez-Zâhir (Varlığı ayândan ayân), el-Bâtın (Zât’ı, hakikatiyle ihata edilmeyen), el-Vâlî (Kâinatları idare eden), el-Müteâlî (Zâtî ulviyet sahibi), el-Berr (İyilik eden), et-Tevvâb (Tevbeye sevk eden ve tevbeleri kabul buyuran), el-Müntakım (Suçluları tecziye eden), el-Afüvv (Günahları affeden), er-Ra’ûf (Çok şefkatli), Mâlikü´l-Mülk (Mülkün tek sahibi), Zü’l-Celâli ve’l-İkrâm (Celâl ve ikram sahibi), el-Muksit (Adaletle hükmeden), el-Câmi’ (Herkesi toplayıp bir araya getiren), el-Ğanî (Her şeyden müstağni), el-Muğnî (Zenginlik bahşeden), el-Mâni’ (İstemediği şeyleri vermeyen), ed-Dârr (Zararları yaratan), en-Nâfi’ (Faideli şeyler veren), en-Nur (Işık kaynağı olan), el-Hâdî (Hidayete erdiren), el-Bedî’ (Eşi, benzeri olmayan şeyler yaratan), el-Bâkî (Fena bulmayan), el-Vâris (Her şeyin nihâî tek sahibi olan), er-Reşîd (Doğru noktaya ulaştıran), es-Sabûr (Çok sabırlı).”360

İsm-i A’zam Duası

M. F. Gülen Hocaefendi İsm-i A’zam hakkında şöyle demektedir: Allah’ın güzel isimlerinden birisi, İsm-i A’zam’dır. İsm-i A’zam’ın hangisi olduğu kesin şekilde belirtilmemiştir. Beş vakit içerisinde “Salât-ı vustâ”; Cuma gününde “vakt-i icâbe” (duaların umumiyetle kabul olacağı saat), insanlar arasında velî kullar, Ramazan ayında Kadir Gecesi, bütün tâat ve ibadetler içerisinde rıza-yı ilâhî, kâinatın ömründe kıyamet ve ferdin hayatı içerisinde ölüm anı gizlendiği gibi Esmâ-i Hüsnâ arasında da İsm-i A’zam gizli tutulmuştur. Müminlerin sürekli uyanık, dikkatli ve devamlı Allah’a ibadet ve tâat içerisinde bulunmalarına vesilelik eden bu gizlilikten dolayı hangi ismin a’zam olduğu da bilinememiş; pek çok muhtelif isim, İsm-i A’zam olarak zikredilmiştir.

İmam-ı Gazalî Hazretleri, Esma-yı İlâhiye’den “Ferd, Hayy, Kayyûm, Hakem, Adl, Kuddûs” isimlerini İsm-i A’zam (en büyük isim) olarak kabul etmiş; haklarında bir risalecik yazarak onları okumanın değişik hastalık ve belalara şifa ve kalkan olacağını söylemiştir. Gümüşhânevî Hazretleri de onun dualarını Mecmûatu’l-ahzâb’a dâhil etmiştir. Mesela; on defa “Allahu ekber” dedikten sonra “Bismillâhirrahmânirrahîm”le başlayıp “Ferdun, Hayyun, Kayyûmun, Hakemun, Adlun, Kuddûs”

اَللّٰهُ أكْبَرُ، اَللّٰهُ أكْبَرُ، اَللّٰهُ أكْبَرُ، اَللّٰهُ أكْبَرُ، اَللّٰهُ أكْبَرُ، اَللّٰهُ أكْبَرُ، اَللّٰهُ أكْبَرُ، اَللّٰهُ أكْبَرُ، اَللّٰهُ أكْبَرُ، اَللّٰهُ أكْبَرُ ۝ بِسْـــــمِ اللّٰهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ ۝ فَرْدٌ حَيٌّ قَيُّومٌ حَكَمٌ عَدْلٌ قُدُّوسٌ

demenin şerlilerin şerrinden korunmaya ve zafer kazanmaya vesile olacağını nakletmiştir. Üstad Hazretleri de Sekîne ve Tahmîdiye gibi duaların başında bu isimleri zikretmiştir.

İsm-i A’zam olarak rivayet edilen isimlerin hemen hepsi me’suratta (Kur’ân ve sünnet kaynaklı dualarda) vardır. Dua Mecmuası’na bütün o isimleri koymaya çalışmıştım. Hatta meselenin bir sırrı olabileceği düşüncesiyle aynı kelimeler, farklı rivayetlerde geçiyorsa, birbirine yakın lafızlarla rivayet ediliyorsa bile tamamını almış; o sözler, Efendimiz’e ait olduğu için hepsini çok kıymetli görerek hiç birini kaçırmamaya gayret etmiştim.

Dua Mecmuası’nda da görüleceği gibi “Ferdun, Hayyun, Kayyûmun, Hakemun, Adlun, Kuddûs” فَرْدٌ حَيٌّ قَيُّومٌ حَكَمٌ عَدْلٌ قُدُّوسٌ den başka, Rahman, Rahîm, Hannân, Mennân, Melik, Selam, Mümin, Müheymin... رَحْمَنٌ رَحِيمٌ حَنَّانٌ مَنَّانٌ مَلِكٌ سَلامٌ مُؤْمِنٌ مُهَيْمِنٌ gibi isimler de İsm-i A’zam olarak rivayet edilmiştir. Ayrıca, tek bir isim şeklinde değil de âyet ya da izâfet terkibi olarak zikredilen “Bedîu’s-semavâti ve’l-ard” بَدِيعُ السَّمَوَاتِ وَ اْلاَرْضِ “Zü’l-Celâli ve’l-İkrâm” ذُو اْلجَلالِ وَ اْلاِكْرَامِ “Lâ ilâhe illâ ente sübhâneke innî küntü mine’z-zâlimîn” لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ ve Ayetü’l-kürsî gibi İsm-i A’zam olduğu söylenen başka rivayetler de vardır. Bunlar İsm-i A’zam’ın tecellî alanı mı, bunlarda mı tecelli etmiş; yoksa bunların içinde geçen Cenâb-ı Hakk’ın mübarek isimleri mi İsm-i A’zam? Bu, sadece Allah Teâlâ’nın bileceği bir meseledir.

Aslında, biz Esmâ-i İlâhiye’nin tamamını bilmiyoruz. Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) bir kimsenin âfet ve musibetler dolayısıyla tasalandığında okuması için talim ettikleri duada, “Allahım, ben Senin kulunum, kullarından bir erkekle bir kadının oğluyum. Perçemim Senin (kudret) elindedir. Hakkımdaki kararın yürürlükte ve takdirin âdilânedir. Senden, kendini isimlendirdiğin, Kitab’ında zikrettiğin, mahlûkatından herhangi birine öğrettiğin veya gayb ilminde kendine tahsis ettiğin (kimseye bildirmediğin) her ismin hürmetine... Kur’ân’ı kalbimin baharı, gözümün nuru, hüzün, gam ve tasamın gidericisi kılmanı diliyorum.” buyuruyor.

Demek ki, sadece bir insanın bildiği, yalnız bir kitapta zikredilmiş, tek bir sâlih kul, cin veya meleğe bildirilmiş ya da nezd-i Ulûhiyette mazhar-ı isti’sâr olmuş (kimseye bildirilmeyip ilm-i İlâhîye has kılınmış) isimler de vardır.

Ayrıca, siz muztar kaldığınız ve ihtiyaç hissettiğiniz zaman herhangi bir lafızla Cenâb-ı Hakk’a çağrıda bulunursunuz. Söylediğiniz lafız ne olursa olsun, o içinizin sesi ve gönlünüzün ifadesiyse hiç farkına varmadan o gizli bırakılmış isimlerden birini ya da İsm-i A’zam gibi kabul edilecek bir ismi telaffuz edebilirsiniz. Mesela, “Ben bâis-i fakîrim, Sense düşkünlerin elinden tutan.” dersiniz. Esmâ-i İlâhiye’de bunun karşılığı bir isim bilmiyoruz ama belki bu da onlardandır. Mesela, “Ben muztar-ı muhtacım, muztar olanların ızdırarını gideren de Sensin.” dersiniz ve bunu Cevşen’de geçen “Fârice’l-hemm, Kaşife’l-ğamm” فَارِجَ اْلهَمِّ كَاشِفَ اْلغَمِّ yerinde kullanabilirsiniz. Eğer samimi ve gönülden iseniz Cenâb-ı Hak dilinizin bağını çözer ve farkına varmasanız da size İsm-i A’zam’ı söyletir. Fakat diliniz gönlünüze tercüman değilse, İsm-i A’zam’ı da söyleseniz, o işin bir yanını eksik bırakmış olursunuz.

İşte bundan dolayı, hak dostları, yalvarış ve yakarışların ancak sıdkla edâ edildiği ölçüde “İsm-i A’zam”a iktiran etmiş gibi, rahmet arşına ulaşacağını ve hüsn-ü kabûl göreceğini söylemişlerdir.. evet samimiyet, sıdk ve sadâkat âdetâ İsm-i A’zam iksiri gibi tesir eder. Bayezid-i Bistâmî, kendisinden İsm-i A’zam’ı soranlara: “Siz, Allah’ın isimleri içinde İsm-i Asgarı (en küçük isim) gösterin, ben de size İsm-i A’zam’ı göstereyim” der ve ilâve eder: “Bence İsm-i A’zam tesiri yapacak bir şey varsa, şüphesiz o da sıdktır; sadâkatle hangi isim okunsa, o İsm-i A’zam olur.”

Evet, insan Cenâb-ı Hakk’a samimi teveccüh etmeli ve Esmâ-i İlâhiye’yi, Sıfat-ı Sübhâniye’ye yanaşma hususunda çok önemli bir merdiven olarak değerlendirmeli. Zât-ı Ulûhiyeti tanımanın, ancak Esmâ-i İlâhiye’yi bilmekle mümkün olacağını kabul etmeli. Bütün kalbiyle onların arkasına düşmeli. Bir gönül insanı olarak bu isimleri bilmeli ve zikretmeli.”361

İsm-i A’zam Duâsının Fazîleti

1. Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem), bir adamın şöyle söylediğini işitti: “Allahım, şehâdet ettiğim şu hususlar sebebiyle senden talep ediyorum: Sen, kendisinden başka ilâh olmayan Allah’sın, birsin, samed’sin (hiçbir şeye ihtiyacın yok, her şey sana muhtaç), doğurmadın, doğmadın, bir eşin ve benzerin yoktur.”

Bunun üzerine Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) buyurdular:

“Nefsimi kudret elinde tutan Zât’a yemin olsun ki, bu kimse, Allah’tan İsm-i A’zamı adına talepte bulundu. Şunu bilin ki, kim İsm-i A’zamla duâ ederse Allah ona icâbet eder, kim onunla talepte bulunursa (Allah ona dilediğini mutlaka) verir.”362

2. “Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) bir adamın: “Ey Allah’ım, bir ve samed olan, doğurmayan ve doğurulmayan, eşi ve benzeri de olmayan Allah adıyla senden istiyorum. Günahlarımı mağfiret et, sen Gafûrsun, Râhimsin!” dediğini işitmişti, hemen şunu söyledi: “O mağfiret edildi. O mağfiret edildi. O mağfiret edildi!”363

3. “Bir adam şöyle dua etmişti:

اَللّٰهُمَّ إِنِّي اَسْأَلُكَ بِاَنَّ لَكَ الْحَمْدُ لَا إِلٰهَ اِلاَّ اَنْتَ الْمَنَّّانُ بَدِيعُ السَّمٰوَاتِ وَلْاَرْضِ يَا ذَا الْجَلاَلِ وَلْاِكْرَامِ يَا حَيُّ يَا قَيُّومُ

“Allahım! Hamd Sana mahsustur, Senden başka hiçbir ilâh yoktur. Sen Mennân’sın; bol bol verensin, gökleri ve yeri örneği olmadan yaratan Sensin. Ey celâl ve ikram sahibi! Ey varlıklara hayat veren, onların hayatını devam ettiren Allahım! Bu isimlerini şefaatçi yaparak senden istiyorum, duamı kabul eyle.” (Bu duayı işiten) Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) sordu: “Bu adam neyi vesile kılarak dua ediyor, biliyor musunuz?” Sahabiler: “Allah ve Resûlü daha iyi bilir?” dediler. Bunun üzerine Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem): “Nefsimi kudret elinde tutan Zât’a yemin ederim ki, o Allah’a, İsm-i A’zam’ı ile dua etti. O İsm-i A’zam ki, onunla dua edilirse Allah icabet eder, onunla istenirse verir.”364 buyurdular.

﴿لآَ إِلٰهَ إِلآَّ أَنْتَ سُبْحَانَكَ إِنّ۪ي كُنْتُ مِنَ الظَّالِم۪ــينَ﴾ ۝ ﴿اَللّٰهُ لآَ إِلٰهَ إِلاَّ هُوَۚ اَلْحَــيُّ الْقَـيُّومُۚ لاَ تَأْخُذُهُ سِــنَةٌ وَلاَ نَــوْمٌۘ لَهُ مَا فِــي السَّمٰوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِۘ مَنْ ذَا الَّذ۪ي يَشْفَعُ عِنْدَهُٓ إِلاَّ بِإِذْنِه۪ۘ يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْد۪يهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْۚ وَلاَ يُح۪يطُونَ بِشَيْءٍ مِنْ عِلْمِه۪ٓ إِلاَّ بِمَا شآَءَۚ وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّمٰوَاتِ وَالْأَرْضَۚ وَلاَ يَؤُۧدُهُ حِفْظُهُمَاۚ وَهُوَ الْعَلِيُّ الْعَظ۪يمُ﴾ ۝ ﴿قُلِ اللّٰهُمَّ مَالِكَ الْمُلْكِ تُؤْتِي الْمُلْكَ مَنْ تَشآَءُۘ وَتَنْزِعُ الْمُلْكَ مِمَّنْ تَشآَءُ ۬ وَتُعِزُّ مَنْ تَشآَءُ وَتُذِلُّ مَنْ تَشآَءُۘ بِيَدِكَ الْخَيْرُۘ إِنَّكَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَد۪يرٌ﴾ ۝ ﴿هُوَ اللّٰهُ الَّذ۪ي لآَ إِلٰهَ إِلاَّ هُوَۚ عَالِمُ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِۚ هُوَ الرَّحْمٰنُ الرَّح۪يـمُ، هُوَ اللّٰهُ الَّذ۪ي لآَ إِلٰهَ إِلاَّ هُوَۚ اَلْمَلِكُ الْقُدُّوسُ السَّلاَمُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَيْمِنُ الْعَز۪يزُ الْجَبَّارُ الْمُتَكَبِّرُۘ سُبْحَانَ اللّٰهِ عَمَّا يُشْرِكُونَ، هُوَ اللّٰهُ الْخَالِقُ الْبَارِئُ الْمُصَوِّرُ لَهُ الْأَسْمَآءُ الْحُسْنٰىۘ يُسَبِّحُ لَهُ مَا فِي السَّمٰوَاتِ وَالْأَرْضِۚ وَهُوَ الْعَز۪يزُالْحَك۪يمُ﴾۝ ﴿ الٓـمٓۚ ، اَللّٰهُ لآَ إِلٰهَ إِلاَّ هُوَۙ اَلْحَيُّ الْقَيُّومُۘ﴾۝ ﴿ وَإِلٰهُكُمْ إِلٰهٌ وَاحِدٌۚ لآَ إِلٰهَ إِلاَّ هُوَ الرَّحْمٰنُ الرَّح۪يمُ﴾ ۝ اَللّٰهُ لآَ إِلٰهَ إِلاَّ هُوَ الْأَحَدُ الصَّمَدُ الَّذ۪ي لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُواً أَحَدٌ ۝ أَسْأَلُكَ يَآ اَللّٰهُ يَا هُوَ يَا رَحْمٰنُ يَا رَح۪يمُ يَا حَيُّ يَا قَيُّومُ يَا ذَا الْجَلاَلِ وَالْإِكْرَامِ ۝ اَللّٰهُمَّ إِنّ۪يٓ أَسْأَلُكَ بِأَنّ۪يٓ أَشْهَدُ أَنَّكَ أَنْتَ اللّٰهُ لآَ إِلٰهَ إِلآَّ أَنْتَ الْأَحَدُ الصَّمَدُ الَّذ۪ي لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُواً أَحَدٌ ۝ اَللّٰهُمَّ إِنّ۪يٓ أَسْأَلُكَ بِأَنَّ لَكَ الْحَمْدَ لآَ إِلٰهَ إِلآَّ أَنْتَ الْمَنَّانُ بَد۪يعُ السَّمٰوَاتِ وَالْأَرْضِ ذُو الْجَلَالِ وَالْإِكْرَامِ يَا حَيُّ يَا قَيُّومُ ۝ يَا حَنَّانُ يَا مَنَّانُ يَا بَد۪يعَ السَّمٰوَاتِ وَالْأَرْضِ يَا ذَا الْجَلاَلِ وَالْإِكْرَامِ أَسْأَلُكَ الْجَنَّةَ وَأَعُوذُ بِكَ مِنَ النَّارِ ۝ اَللّٰهُمَّ أَحْسِنْ عَاقِبَتَنَا فِي الْأُمُورِ كُلِّهَا وَأَجِرْنَا مِنْ خِزْيِ الدُّنْيَا وَعَذَابِ الْاٰخِرَةِ ۝

“Ya Rabbî! Sensin İlâh, Senden başka yoktur ilâh. Sübhansın, bütün noksanlardan münezzehsin, Yücesin. Doğrusu kendime zulmettim, yazık ettim. Affını bekliyorum Rabbim!” (Enbiyâ, 21/87)

“Allah O İlâhtır ki Kendisinden başka ilâh yoktur. Haydır, Kayyûmdur. Kendisini ne bir uyuklama, ne de uyku tutar. Göklerde ve yerde ne varsa O’nundur. İzni olmadan huzurunda şefaat etmek kimin haddine? Yarattığı mahlûkların önünde ardında ne var, hepsini bilir. Mahlûklar ise O’nun dilediğinden başka, ilminden hiçbir şey kavrayamazlar. O’nun kürsüsü gökleri ve yeri kaplamıştır. Gökleri ve yeri koruyup gözetmek O’na ağır gelmez, O öyle ulu, öyle büyüktür.” (Bakara, 2/255)

De ki: “Ey mülk ve hâkimiyet sahibi Allah’ım! Sen mülkü dilediğine verir, dilediğinden onu çeker alırsın. Dilediğini aziz, dilediğini zelil kılarsın. Her türlü hayır yalnız Senin elindedir. Sen elbette her şeye kadirsin.” (Âl-i İmrân, 3/26)

Allah’tır gerçek İlâh! O’ndan başka yoktur ilâh. Görünmeyen ve görünen her şeyi bilir. O rahmandır, rahîmdir. Allah’tır gerçek İlâh, O’ndan başka yoktur ilâh. O melik’tir, kuddûs’tür, selam’dır, mü’min’dir, müheymin’dir, aziz’dir, cebbar’dır, mütekebbir’dir. Allah, müşriklerin iddialarından münezzeh ve yücedir. Allah O gerçek İlâhtır ki hâlık’tır, bârî’dir, musavvir’dir. Hâsılı, en güzel isimler ve vasıflar O’nundur. Göklerde ne var, yerde ne varsa hepsi O’nu tesbih ve tenzih eder. O, azizdir, hâkimdir.” (Haşr, 59/22-24)

“Elif, Lâm, Mîm. Allah O İlâhtır ki Kendinden başka tanrı yoktur. Hay O’dur, Kayyûm O’dur.” (Âl-i İmrân, 3/1-2)

“Hepinizin İlâhı tek İlâhtır. Ondan başka tanrı yoktur. O, Rahmandır, Rahîmdir.” (Bakara, 2/163)

Allah O İlâhtır ki Kendinden başka tanrı yoktur. O, Birdir. Allah Samed’dir (Tam, eksiği olmayan, her şey Kendisine muhtaç olduğu halde, Kendisi hiçbir şeye muhtaç olmayan) Ne doğurdu, ne de doğuruldu. Ne de herhangi bir şey O’na denk oldu.

Yâ Allah, yâ Hû, yâ Rahmân, yâ Rahîm, yâ Hayy, yâ Kayyûm, yâ Ze’l- Celâl-i ve’l- İkram.

Allahım, şüphesiz, Senin Allah olduğuna, Senden başka ilâh olmadığına, bir ve Samed olduğuna, doğurmadığına, doğurulmadığına, denginin olmadığına şehâdet ederim.

Allahım, muhakkak ki hamd Sana mahsustur. Mennân (bol bol veren), semâvât ve arzı eşsiz, örneksiz yaratan (Allahım), Senden başka ilâh yoktur. Sen Celâl ve İkram sahibisin. Yâ Hayy, ya Kayyûm.

Yâ Hannân, Yâ Mennân, ey semâvât ve arzı eşsiz örneksiz yaratan, ey celâl ve ikrâm sahibi (Allahım), Senden Cennet’i istiyor ve Cehennem’den Sana sığınıyorum.

Allahım, bütün işlerimizde akıbetimizi güzel yap, dünyada rezil-rüsvay olmaktan ve ahiret azabından bizi koru.

Sevgili Peygamberimize Salavât

Kısaca “salavât” getirmek şeklinde ifade edilen bu husus, Peygamberimize “Salât ve Selâm olsun”, demekten ibarettir. Kur’ân-ı Kerim’de mü’minlere şu âyet ile Peygamberimize salât ve selâm getirmek emredilmektedir: “Muhakkak ki Allah ve melekleri Peygambere hep salât ederler. Ey iman edenler! Siz de O’na salât edin ve tam bir içtenlikle selam verin.” (Ahzâb, 33/56)

Allah’ın salâtı: Nebîsini rahmetine mazhar etmesi, onun şanını yüceltmesidir.

Meleklerin salâtı: Peygamberimizin şanını yüceltme, müminler için duadır.

Müminlerin salâtı da: O’na duadır.

Selamları ise ona güven verme, ona kendileri tarafından meydana gelebilecek zarar, saygısızlık gibi olumsuz durumlardan teminat verme anlamına gelir. Demek ki salât-u selam, Sevgili Peygamberimizin Allah Teâla tarafından getirdiği ne kadar emirler ve yasaklar varsa hepsini kabul edip, devamlı sûrette ona verilen sözü yenileme mânasına gelir. Evet, her salavât, Peygamberimize bağlılığı yenileme ve O’na söz vermedir.

Öyleyse Peygamberimize nasıl salavât getirmek gerekir? Sahâbîler bu hususu Peygamber Efendimizden (sallallahu aleyhi ve sellem) sormuşlar, o da şöyle demelerini öğretmiştir:

اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلٰى اٰلِ سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلٰى سَيِّدِنَا إِبْرَاهِيمَ وَعَلٰى اٰلِ سَيِّدِنَا إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ

“Allahım! Efendimiz Muhammed’e ve Efendimiz Muhammed’in âilesine; Efendimiz İbrâhim’in âilesine salât ettiğin gibi salât et. Şüphesiz Sen, her bakımdan hamde lâyık ve şânı yüce olansın.”

اَللّٰهُمَّ بَارِكْ عَلٰى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلٰى اٰلِ سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلٰى سَيِّدِنَا إِبْرَاهِيمَ وَعَلٰى اَلِ سَيِّدِنَا إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ

“Allahım! Efendimiz İbrâhim’e ve Efendimiz İbrâhim’in âilesine bereket ihsân ettiğin gibi, Efendimiz Muhammed’in âilesine de bereket ihsân et. Şüphesiz Sen, her bakımdan hamde lâyık ve şânı yüce olansın.” (Sabah, akşam onar defa).365

Görüldüğü gibi, bunlar namaz esnasında Ettehiyyâtü’den sonra okuduğumuz dualardır.

Efendimiz’e (s.a.s.) Salavât Getirmenin Fazileti

Resûlullâh Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) buyurdular ki: “Bana salât (ve selâm) getirene Allah on defa salât (ve selâm) eder. (Hz. Muhammed’e (sallallahu aleyhi ve sellem) Allah’tan rahmet ve bereket dileyene Allah on katı rahmet ve bereketini ihsan eder).”366

“Kabrimi bayram tören ve merâsim yerine çevirmeyin. Bana salâvât getiriniz. Nerede olursanız olun salât ve selâmınız bana ulaşır.”367

“Cimri, yanında adım zikredildiğinde bana salâvât getirmeyen kimsedir.”368

“Allah’ın, yeryüzünde, ümmetimin bana getirdiği salâvâtı ulaştıran gezici melekleri vardır.”369

“Biri bana salât (ve selâm) getirdiği zaman, onun selâmına mukâbele etmem için Allah bana rûhumu (o an için) iâde eder.”370

“Kıyamet günü bana insanların en yakını, bana en çok salavât okuyandır.”371

Salât u Selâmın Hükmü

Resûlullah’a salât u selam okumak bizzat Allah’ın emridir: “Muhakkak ki Allah ve melekleri Peygambere hep salât ederler. Ey iman edenler! Siz de O’na salât edin ve tam bir içtenlikle selam verin.” (Ahzâb, 56).

Bu emir bir farz mıdır, yoksa vâcib veya müstehap mıdır? Bu sorunun cevabında İslâm âlimleri on ayrı görüş beyan etmiştir:

1- Bazılarına göre müstehaptır, yani yapılması halinde sevap kazanılır, yapılmasa günah olmaz.

2- Bazılarına göre ise “vâcibtir ve bu hükümde icma edilmiştir, yani fikir birliğine varılmıştır.”

3- Ömürde bir kere salavât okumak vacibtir. Namazda da olsa, namaz dışında da olsa vacib yerine gelir.

4- Namazda son oturuşta, ettehıyyâtü’den sonra, namazdan çıkış selâmı vermeden önce okumak vaciptir.

5- Ettehıyyâtü’den sonra okumak vâciptir. Ettehıyyâtü’den sonra salât okunması, Şâfiî ve Ahmed b. Hanbel’e göre farz ise de Hanefîlere, Mâlikilere ve Cumhûr’a göre sünnettir. Farz diyenlere göre, salavât terkedilecek olsa, namaz iptal olur, yeniden kılınması gerekir.

6- “Teşehhüd diye kayıtlanmaksızın namazın herhangi bir yerinde okunması vacibtir.”

7- “Sayı ile sınırlanmaksızın çokça okunması vacibtir.”

8- “Resûlullah’ın (aleyhissalâtu vesselâm) zikri geçtikçe, hatırlandıkça söylenmelidir” diye hükmedenler de olmuştur. “Böyle yapmak ihtiyata uygun olanıdır” denmiştir.

9- “Bir mecliste Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm)’ın zikri bir çok kere geçse de bir kere salât u selâm okunması yeterlidir, her seferinde okumak müstehabtır.”

10- “Her dua esnasında” vacibtir.

Şu halde din âlimleri, salât u selâm okumanın vacib olduğu husûsunda fikir ayrılığına düşmemiştir. Hangi şartlarda vâcib olduğunda ihtilâf varsa da en uygunu Resûlullah’ın ismi zikredildikçe okumaktır. Hutbe dinlerken, Kur’ân okurken salavât getirmek vacib değildir.372

Her Zaman Okunabilecek Dualar

Mânen Canlı ve Zinde Kalabilmek İçin Okunacak Dua

Dinî şevk ve heyecanımızın devamı için dua etmek çok önemlidir. رَبَّنَا لاَ تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا “Ey bizim Kerîm Rabbimiz, bizi hidayete erdirdikten sonra kalplerimizi kaydırma.” (Âl-i İmrân, 3/8) şeklindeki Kur’ân-ı Kerîm’den, Peygamber Efendimizden ve din büyüklerinden öğrendiğimiz duaları devamlı tekrar etme ve ayaklarımızın kaymaması hususunda Cenâb-ı Hakk’a sığınma önemlidir. Kalbin istikameti için kavlî, fiilî ve hâlî ciddi bir gayret içinde olmak; sapmalara, sürçüp düşmelere karşı daima uyanık bulunmak lazımdır... mümkün olduğu kadar:

اَللّٰهُمَّ يَا مُقَلِّبَ الْقُلُوبِ ثَبِّتْ قُلُوبَنَا عَلٰى دِينِكَ

“Ey kalpleri evirip çeviren Allah’ım! Kalplerimizi dinin üzere sabit eyle.” diye yakarmalıyız..

يَا رَبِّ إِلَى مَا تُحِبُّ وَتَرْضَى

“Ey Rabbim! Seveceğin ve razı olacağın şeyleri yapmaya bizi muvaffak eyle.” duası da çok yapılması gerekli olan dualardan biridir. Evet, bizim hoşumuza gitmese bile, Allah’ın hoşnut olacağı, seveceği, razı olacağı şeyleri istemeliyiz. Çünkü önemli olan O’nun hoşnutluğudur.373

اَللّٰهُمَّ عَفْوَكَ وَعَافِيَتَكَ وَرِضَاكَ

“Allah’ım, Senden af, âfiyet ve rızânı istiyourm.”

اَللّٰهُمَّ اجْعَلْنِي حَلِيماً سَلِيماً أَوَّاهاً مُنِيباً

Allah’ım! Beni halîm (yumuşak huylu), selîm (temiz kalpli), evvâh (yufka yürekli), münib (kendini Allah’a teslim eden) yap.

رَبِّ اغْفِرْ وَارْحَمْ وَاَنْتَ خَيْرُ اْلاَكْرَمِ

Yâ Rabbi! Sen beni/bizi affet, Sen bana/bize merhamet et. Zira ikrâm edenlerin en hayırlısı Sensin Sen!

***

اَللّٰهُمَّ أَيِّدْنَا بِرُوحٍ مِنْ عِنْدِكَ

Allah’ım! Kendi katından bir ruh ile bizi destekle.

***

اَللّٰهُمَّ الْإِيمَانَ وَالْإِسْلاَمَ والْإِحْسَانَ

Allah’ım! Senden, îman, İslâm ve ihsan istiyorum.

***

اَللّٰهُمَّ ارْحَمْ أُمَّةَ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللّٰهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Allah’ım! Ümmet-i Muhammed’e (sallallahu aleyhi ve sellem) merhamet et.

***

اَللّٰهُمَّ فَرَجًا وَ مَخْرَجًا

Allah’ım! Bize içinde bulunduğumuz sıkıntılı halden bir çıkış ve kurtuluş nasip et.

***

اَللّٰهُمَّ اجْعَلْ لَنَا مِنْ اَمْرِنَا فَرَجًا وَ مَخْرَجًا

Allah’ım! İşimizde bize bir çıkış ve kurtuluş nasip et.

***

اَللّٰهُمَّ اجْمَعْ شَمْلَنَا أُمَّةَ مُحَمَّدٍ، اَللّٰهُمَّ أَلِّفْ بَيْنَنَا أُمَّةَ مُحَمَّدٍ، اَللّٰهُمَّ يَا قَاضِيَ الْحَاجَاتِ، يَا دَافِعَ الْبَلِيَّاتِ، اِقْضِ حَوَائِجَنَا وادْفَعْ عَنَّا الْبَلاَيَا. اَللّٰهُمَّ يَا حَافِظُ، يَا حَفِيظُ، اِحْفَظْنَا وَاحْفَظْ إِخْوَانَنَا وَأَحِبَّاءَنَا وَأَصْدِقَاءَنَا مِنْ كُلِّ شَرٍّ وَضَرٍّ.

Allah’ım! Ümmet-i Muhammed olarak hepimizi birliğe erdir. Allah’ım! Ümmet-i Muhammed olarak hepimizin arasını birleştir! Kalplerimizi birbirine bağla. Ey İhtiyaç ve hâcetleri gideren, belâları def edip kaldıran Allah’ım! Bizim ihtiyaçlarımızı gider, belâları bizden uzaklaştır ve kaldır. Ey bizleri koruyup gözeten Allah’ım! Bizleri, kardeşlerimizi, sevdiklerimizi, yârânlarımızı ve dostlarımızı her türlü şer ve zarardan sen koru.

***

اَللّٰهُمَّ اجْمَعْ شَمْلَناَ أُمَّةَ مُحَمَّدٍ!

اَللّٰهُمَّ أَلِّفْ بَيْنَ قُلُوبِناَ أُمَّةَ مُحَمَّدٍ!

اَللّٰهُمَّ ارْحَمْ أُمَّةَ مُحَمَّدٍ!

Allah’ım! Biz ümmet-i Muhammed’i bir araya getir!

Allah’ım! Biz ümmet-i Muhammed’in gönüllerini bir eyle!

Allah’ım! Ümmet-i Muhammed’e rahmetinle muamele et!

اَللّٰهُمَّ أَعْلِ كَلِمَةَ اللّٰهِ فِي كُلِّ أَنْحَاءِ الْعَالَمِ، وَاسْتَخْدِمْنَا فِي هٰذَا الشَّأْنِ، وَضَعْ لَنَا الْوُدَّ بَيْنَ عِبَادِكَ فِي السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ، وَاجْعَلْنَا مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَجَعَلْتَ لَهُمْ وُدًّا

Allah’ım! “Allah” kelimesini, ismini dünyanın her tarafında yücelt. Senin ismini yüceltip dünyanın dört bir tarafına götürme işinde bize de hizmet etme imkanı ver. Sema ve arzdaki, kulların arasında sevilmemiz için vüdd, meveddet ve sevgi vaz’ et ve yerleştir. Bizleri, iman edip salih ameller işleyen ve kendilerine sevgi vaz’ ettiğin, yerleştirdiğin kullarından eyle.

Her zaman okunabilecek bazı Türkçe dualar da şunlardır

Allah’ım! Sen neden hoşnutsan bana onu yaptır!

Allah’ım! Âhirette bizi sevdiklerinle birlikte haşr ve neşr eyle!

Allah’ım! Bizi İslâm’a hizmet yolundan ayırma!

Allah’ım! Beni arkadaşlarımla, onları da benimle mahcup etme!

335 Tirmizî, Daavât 89.

336 Buhârî, Edebü’l-Müfred, s.236 (Hadis no.677).

337 Buhârî, Daavât 55; Müslim, Zikr 26; Ebû Dâvûd, Salât 361; Tirmizî, Daavât 72.

338 Müslim, Zikir 36.

339 Tirmizî, Daavât 90.

340 Ahmed b. Hanbel, Müsned, 4/181.

341 Abdurrezzak, Musannef, 2/237.

342 Deylemî, Firdevs, 1/471.

343 Ebû Şeybe, Musannef, 6/31.

344 Deylemî, Firdevs,1/494.

345 Bezzâr, Müsned 3/362.

346 Müslim, Salât 218.

347 Buhârî, Ezân(Salât) 89.

348 Buhârî, Ezân(Salât) 89.

349 Tirmizî, Daavât 9; İbni Mâce, Edeb 55.

350 Buhârî, Tevhîd 58; Müslim, Zikir 31; Tirmizî, Daavât 60; İbni Mâce, Edeb 56.

351 Müslim, Zikr 79.

352 Tirmizî, Daavât 104; Ebû Dâvûd, Salât 359.

353 Müslim, Zikr 32.

354 Müslim, Zikir 42; Ebû Dâvûd, Salât 361.

355 Müslim, Tevbe 31.

356 Tirmizî, Daavât 73.

357 Tirmizî, Daavât 80.

358 M. F. Gülen, Kalbin Zümrüt Tepeleri, IV, 160-170.

359 Buhârî, Daavât, 68; Müslim, Zikr, 5,6.

360 Buhârî, Daavât 68; Tirmizî, Daavât 83. Esmâ-i Hüsnâ’nın tercümeleri için bkz: M. F. Gülen, Kalbin Zümrüt Tepeleri, IV, 173-178.

361 M. F. Gülen, Kırık Testi, Zaman Kitap, İstanbul 2002, s.340-342.

362 Tirmizî, Daavât, 64; Ebû Dâvûd, Salât, 358.

363 Ebû Dâvûd, Salât 184.

364 Tirmizî, Daavât 64; Ebû Dâvûd, Salât 358.

365 Müslim, Salât 65; Tirmizî, Tefsir, 34 Ahzâb,(3220); Ebû Dâvut, Salât 183.

366 Müslim, Salât 11.

367 Ebû Dâvûd, Menâsik 100.

368 Tirmizî, Daavât 101.

369 Hâkim, 2/421.

370 Ebû Dâvûd, Menâsik 100.

371 Tirmizî, Salât 352.

372 İbrahim Canan, Kütüb-i Sitte Tercüme ve Şerhi, 7/137-138.

373 M. F. Gülen, Herkul org. Kırık Testi, 27.01.2003.

Sonuç

Sonuç yerine her zaman; namazlardan sonra, kandil gecelerinde, Cuma gecelerinde, mübârek yerlerde okuyabileceğimiz, değişik dualardan derlenmiş uzunca Türkçe bir duayı vermeyi uygun gördük. Bu duanın, her namazdan sonra okunması uzun sürebilir ve bıktırıcı olabilir, fakat her namazdan sonra duanın hepsinin okunması gerekmez. Bu uzun duayı beşe de bölebiliriz veya sadece bir vakitte, hatta haftada bir defa da okuyabiliriz.

Ey Merhametlilerin en Merhametlisi! Ey Tevbeleri kabul eden ve dualara cevap veren Rabbimiz! Sana yöneldik. Efendimizi şefaatçi yapıyor, ellerimizi O’nun mübarek ellerinin altında tutuyor ve istediklerimizi böylece istiyoruz.

Ey Rabbimiz! Ettiklerimize binlerce tevbeler olsun. Günahımız çoktur ama, Senin rahmetin de her şeyi aşkındır, her şeyi kuşatmıştır. Rahmetin gazâbını geçmiştir. Bize rahmetinle muamele eyle.

Ey Rabbimiz! Bazı yüzlerin ağarıp, bazı yüzlerin kararacağı günde; bizi yüzleri ak, gönülleri pak olan, sevgili Resûlü’nün bayrağı altında toplanan mesut insanlar zümresine kat. O’nun yanında Cennete girmeyi, mübarek Cemalini görmeyi, Senin dostlarınla komşu olmayı ve en büyük makam olan rızâna ulaşmayı nasip eyle.

Ey Rabbimiz! Mülkün sahibi sensin. Dilediğine mülkü verir, dilediğinden alırsın. Dilediğini aziz, dilediğini zelil edersin. Bütün hayırlar, iyilikler senin elindedir. Sen her şeye Kâdirsin, Sen Lütfedensin. Bize dünyada ve âhirette iyilikler ver.

Ey Rabbimiz! Bizim ve çocuklarımızın kalplerimize İslâm nûrunu, Kur’ân hidâyetini bahşeyle. Bütün soyumuzu İslâm’a ve Kur’ân’a bağlı insanlar eyle. Hepimizi Müslüman olarak yaşat. Bizi dünya ve ahiret mutluluğuna nâil eyle.

Ey Rabbimiz! Habibin Muhammed Mustafa(sallallahu aleyhi ve sellem) yüzü suyu hürmetine; Müslümanların kalplerindeki her türlü ayrılık tohumlarını gider. Bizi ashab-ı kiram gibi birbirine dost ve birbiri için yaşayan insanlar eyle.

Ey Rabbimiz! Sen Selamsın, kurtuluş ancak sendedir. Efendimiz Muhammed Mustafa’ya rahmet et. Öyle bir rahmet et ki; o rahmetinle; bizi bütün korku ve belalardan kurtar. Bütün ihtiyaçlarımızı gider, günahlarımızı temizle, bizi katındaki en yüce derecelere çıkar. O rahmetin hürmetine hayatta iken de öldükten sonra da düşünülebilecek bütün hayırların en yücesine ulaştır.

Ey Rabbimiz! Bizi, hocalarımızı, ana-babamızı, Kur’ân ve îman hizmetinde çalışan kardeşlerimizi, eşlerimizi, çocuklarımızı, akrabalarımızı, dedelerimizi, mümin dostlarımızı iyi kullarınla birlikte cennetine koy.

Ey Rabbimiz! Nesillerimize inâyet eyle, onların imdadına koşmayı bize nasip eyle. Kalbi, gönlü kırıkların, ihtiyaç sahiplerinin imdadına koşmayı bizlere nasip eyle. Bizleri birbirimize sevdir ve insanca yaşamayı nasip eyle. Kalplerimizi, ayaklarımızı kaydırma.

Ey Rabbimiz! Sana dua dua yalvaran, Sana karşı saygı ile dopdolu olan ve Senin yoluna yönelen kalpler istiyoruz. Nefislerimize takva bahşeyle ve onları temizle.

Ey Rabbimiz! Hatalarımızı kar ve dolu suyu ile yıka. Kalplerimizi günahlardan beyaz elbisenin kirden temizlendiği gibi temizle ve bizimle günahlarımızın arasını doğu ile batının arasını ayırdığın gibi ayır.

Ey Rabbimiz! Senden dünya ve âhirette âfiyet ve bizden şerri uzaklaştırmanı dileriz. Âlem-i İslâm’ı ve bütün insanlığı arzî ve semavî âfetlerden koru.

Ey Rabbimiz! Gücümüzün zayıflığını, çaremizin azlığını ve insanlarca önemsenmeyişimizi sana şikayet ediyoruz. Bizi kendi gözümüzde küçük, fakat insanların gözünde büyük eyle.

Ey Rabbimiz! Senden rahmetini bize ulaştıracak şeyleri, gerçekleşmesi muhakkak olan mağfiretini, her türlü günahtan korunmayı, her türlü iyiliği kazanmayı, cennet ve Cemal’inle şereflenmeği ve cehennemden kurtuluşu dileriz.

Ey Rabbimiz! Bilerek veya bilmeyerek işlediğimiz günahlarımızı affet. Senden işimizde başarı istiyor, nefislerimizin kötülüklerinden sana sığınıyoruz.

Ey Rabbimiz! Bizi yücelt, eksiğimizi, gediğimizi gider, bize rızık ihsan et, bizi sâlih amellere, güzel ahlaka ilet. Zira bunların sâlih olanına ancak sen ulaştırır, kötülerinden de ancak sen alıkorsun.

Ey Rabbimiz! Ciddiyetimizi şakamızı, zulmümüzü ve haksızlıklarımızı, hatamızı, kastımızı mağfiret buyur. İtiraf ediyoruz ki bu kusurların hepsi bizde vardır, ihsan ettiğin nimetlerin bereketinden bizi mahrum etme, mahrum ettiklerinle de imtihan etme.

Ey Rabbimiz! Her işimizde esas olması itibariyle dinimizi ıslah et. İçinde geçimimiz olan dünyayı ıslah buyur. Döneceğimiz yer olan âhiretimizi ıslah et. Hayatı her türlü hayırları artırmamıza vesile kıl. Ölümü de her türlü şerlerden kurtulup rahat etmemize vesile yap.

Ey Rabbimiz! Bizi, Seni çok zikreden, Senden çok korkan, Sana çok şükreden, Sana çok itaat eden, Sana karşı içi saygı ve huşu ile dopdolu olan, dua dua yalvaran ve durmadan Sana teveccüh eden insanlar eyle.

Ey Rabbimiz! Sana güzelce ibadet etmeyi istiyor, Senden doğru yolda azim ve sâdık diller selim kalpler dileniyoruz. Dillerimizdeki düğümleri çöz, onları güçlendir ve istikamet ver. İçimizdeki kinleri, nefretleri ve hasetleri sök al.

Ey Rabbimiz! Senden hayırlı işler yapmayı, kötülükleri terk etmeyi, fakirleri sevmeyi, bizi bağışlamanı, bize merhamet etmeni ve insanların fitnesini murad buyurduğunda fitnelere düşmeden bizi vefat ettirmeni dileriz.

Ey Rabbimiz! Senden; Senin sevmeni, Senin sevdiklerinin sevgisini ve bizi Senin sevgine ulaştıracak amellerin sevgisini dileriz. Senden tertemiz bir hayat, dosdoğru bir ölüm, rezil etmeyen ve ayıpların sayılıp dökülmediği bir dönüş istiyoruz.

Ey Rabbimiz! Bize Senin korkudan öyle bir pay ayır ki; bu Sana karşı işlenecek günahlarla bizim aramızda bir engel olsun. İtaatinden öyle bir nasip ver ki; o bizi cennetine ulaştırsın. Sana kesin imandan öyle bir pay lutfet ki; dünyevi musibetlere tahammül kolaylaşsın.

Ey Rabbimiz! Sağ olduğumuz müddetçe; kulaklarımızdan, gözlerimizden, kuvvetimizden, istifade etmemizi nasip et. Aynı şeyi bizden sonra gelecek olan neslimize de nasip et.

Ey Rabbimiz! Bizi; azgın ve mütecavizlere karşı muzaffer kıl. İntikamımızı bize zulmedenlerden al, merhametsizleri bize musallat etme. Bize dinî musibet verme. Dünyayı ne asıl gayemiz kıl, ne de ilmimizin son hedefi.

Ey Rabbimiz! Din düşmanlarının ve bizi düşman görenlerin birliğini boz, onların cemaatlerini paramparça eyle, içlerine ayrılık tohumları saç. Birbirlerine karşı kin ve nefret hislerini kamçıla, kurmuş oldukları oyunları ve komploları başlarına geçir. İslâm düşmanlarını, bizi düşman ilan edenleri, Senin düşmanlarını ve Kur’ân düşmanlarını, kör, sağır ve dilsiz eyle.

Ey Rabbimiz! Bize hile yapanları ve yapmayı düşünenleri, bize komplo kuranları ve kuracak olanları, düşmanlık yapanları ve yapacak olanları, aldatanları ve aldatarak hile yapacak olanları Sana havale ediyoruz.

Ey Rabbimiz! Bizim ve iman ve Kur’ân hizmetindeki kardeşlerimizin; istediğimiz ve istemediğimiz, bildiğimiz ve bilmediğimiz bütün ihtiyaçlarımızı gider ve bütün belaları bizden sav. Dünyanın her yerindeki Senin rızan için hizmet eden kardeşlerimizi bizlerle beraber tam ihlasa muvaffak eyle.

Ey Rabbimiz! Bütün günahlarımızı küçüğünü-büyüğünü, evvelini-âhirini, açığını-gizlisini bağışla. Bize merhamet et, kırığımızı-döküğümüzü sar ve bizi yücelt.

Ey Rabbimiz! Kusurlarımızı affet, bizi kendine kul kabul et, emanetini kabzetme anına kadar bizi emanetinde emin kıl. Bizleri cennet ve Cemalinle şereflendir.

Ey Rabbimiz! Biz Muhammed ümmetinin dağınıklığını gider, bize birlik ve dirlik ver. Kalplerimizi birbirine ısındır bizleri birbirimize sevdir, bizden bütün şerleri ve zararları uzaklaştır.

Ey Rabbimiz! Bizi idare edenleri hidayet eyle, vatanımız ve milletimiz için yapmak istedikleri iyi şeylerde yardımcı ol.

Ey Rabbimiz! Ömrümüzün en hayırlı anını son anımız, amelimizin en hayırlısını son amelimiz ve günlerimizin en hayırlısını ise sana kavuştuğumuz gün kıl.

Ey Rabbimiz! Tembellikten, fakirlikten, zilletten, miskinlikten, borçtan, ihtiyarlayıp elden-ayaktan düşmekten, günahtan, zenginliğin şerrinden, hayatın ve ölümün fitnesinden, kabir azabından, ateşin fitnesinden, sana sığınırız.

Ey Rabbimiz! Gafletten, küfürden, fısıktan, muhâlefet edip düşmanlık çıkarmaktan, başkaları duysun ve görsün diye bir şey yapmaktan sana sığınırız.

Ey Rabbimiz! Sağırlıktan, dilsizlikten, delilikten, cüzzamdan, alaca hastalığından ve her türlü kötü hastalıklardan, nimetinin zevalinden, afiyetinin değişmesinden, azabının ansızın gelip çatmasından sana sığınırız.

Ey Rabbimiz! Fayda vermeyen ilimden, ürpermeyen kalpten, doymayan nefisten ve kabul edilmeyen duadan sana sığınırız.

Ey Rabbimiz! İşlediğimiz ve işlemediğimiz amellerin şerrinden, bildiğimiz ve bilmediğimiz şeylerin şerrinden sana sığınırız.

Ey Rabbimiz! Enkaz altında kalmaktan, yukarıdan yuvarlanmak ve düşmekten, boğulmaktan, yanmaktan, trafik kazalarından, her türlü kaza ve belalardan, yılan, akrep vb. şeylerle sokulmuş olarak ölmekten, ve ölüm anında şeytanın çarpmasından sana sığınırız.

Ey Rabbimiz! Bizi dinî ve dünyevî fitnelerden ve âhir zaman fitnesinden Mesih-i Deccal’ın ve Süfyan’ın fitnesinin şerrinden, dinsizlerin tecavüzünden, münafıkların şerrinden, fâsıkların fitnesinden koru.

Ey Rabbimiz! Bizi dalâletten, bid’atlardan, belâlardan, kötülüğe sevk eden nefsin şerrinden koru. Bizi bir an olsun nefsimizle baş başa bırakma.

Ey Rabbimiz! Bizi kabir azabından, kıyamet günü azabından, cehennem azabından ve kahrının azabından koru.

Ey Rabbimiz! Bizi gösterişten, başkaları duysun ve görsün diye ibadet etmekten, ameline güvenmekten ve övünmekten koru.

Ey Rabbimiz! Bizi ana-babamızı iman ve Kur’ân hizmetinde çalışan bütün kardeşlerimizi, eşlerimizi, çocuklarımızı, mümin dostlarımızı, akrabalarımızı, ecdadımızı ve âhirete intikal eden bütün mümin ve Müslümanları cehennem azabından koru. Affına sığınıyoruz. Bizi her türlü şer, fitne ve azaptan kurtar! Fazlınla ikram eyle. Bütün günahlarımızı bağışla. Ayıplarımız ört.

Ey Rabbimiz! Nefislerimize zulmettik, sana isyan ettik, eğer bizi bağışlamaz, bize acımazsan dünyada da âhirette de kaybedenlerden oluruz. Bizi hüsrana uğrayanlardan eyleme. Şeytanın kalbimize girip saptırmasına fırsat verme.

Ey Rabbimiz! Bizi İslâm’dan ve Kur’ân’dan ayırma. Bizi daima sırat-ı müstakimde tut. İslâm nurunu söndürmek isteyenlere fırsat verme. Bizim yüzümüzden insanları helak etme.

Ey Rabbimiz! Bizi Senin rızana ulaştıracak amellere muvaffak kıl. ÂMÎN bi-hurmeti Seyyidi’l-mürselin, ve bi-hurmeti Tâhâ ve Yâsîn ve sallallâhu ala seyyidinâ Muhammedin ve alâ âlihî ve ashâbihî ecmaîn, Velhamdulillâhi Rabbi’l-âlemîn.

İstifade Edilen Kaynaklar

Kur’ân-ı Kerim

Abdurrezzak b. Hemmam, Musannef, Beyrut, 1983

Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdullah Ahmed b. Muhammed b. Hanbel; el-Müsned, Beyrut, 1969

Ahmet Naim ve Kamil Miras, Tecrîd-i Sarih Tercümesi, Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, Ankara, tsz

Alexis, Carrel, Dua, (Terc. Kerim Güney)

Ali el-Müttakî, Alâuddin el-Müttakî b. Hüsamüddin el-Hindî, Kenzu’l-Ummâl Fi Süneni’l-Akvâli ve’l-Ef’âl, Müessesetü’r-Risale, Beyrut, 1989

Arslan, Arif, Dua İle Ruhsal Tedavi, Samanyolu Yayınları, İstanbul, 2004.

Aymaz, Abdullah, Psikolojik ve Sıhhî Açıdan İbadet, Nil Yay., İzmir, 2000.

Bezzâr, Müsned, Beyrut, tsz

Brown, The Human Side of Prayer

Buhârî, el-Edebü’l-Müfred, Beyrut, 1989

Buhârî, Muhammed b. İsmail; el-Câmiu’s-Sahih, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut, 1994

Canan, İbrahim, Kütüb-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları, İstanbul, 1996

Cilâcı, Osman, DİA, “Dua” maddesi.

Darimi, Sünenu’d-Dârimî, Dâru’l-Kitâbi’l-Arabî, Beyrut, 1987

Deylemî, Firdevs, Beyrut, 1986

Ebû Dâvûd, Merâsil-i Ebî Dâvûd, Beyrut 1988

Ebû Dâvûd, Süleyman b. Eş’as es-Sicistânî, es-Sünen, Dâru’l-Cinân, Beyrut, 1988.

Ebû Nuaym, Hılyetü’l-Evliyâ, Dâru’l-Kitâbi’l-Arabî, Beyrut, 1405

Ece, Hüseyin K. , İslâm’ın Temel Kavramları, Beyan Yayınları, İstanbul,

Gülen, M. Fethullah, Fasıldan Fasıla 1-4, Nil Yayınları, İzmir, 1997

–––, İnancın Gölgesinde 1-2, Nil Yayınları, İzmir, 2002

–––, Kalbin Zümrüt Tepeleri IV, İstanbul, 2008

–––, Kırık Testi, Zaman Kitap, İstanbul 2002

–––, Prizma, 3, Nil Yay. İzmir, 1999

–––, Ölçü veya Yoldaki Işıklar, Nil Yayınları, İstanbul, 2004

–––, Sonsuz Nur, Nil Yayınları, İzmir, 2000

Hâkim en-Neysâbûrî, Müstedrek, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut, 1990

Herkul org., Kırık Testi, 27.01.2003.

Heysemî, Ali b. Ebî Bekr, Mecmau’z-Zevâid ve Menbeu’l-Fevâid, Dâru’l-Kitâbi’l-Arabî, Beyrut, 1987.

el-Irâkî, Tahrîcü Ehâdîsi’l-ihyâ, İskenderiyye, ts.

İbn Ebî Şeybe, Musannef, Haydarabad, 1966

İbn Kesir, Tefsîru’l-Kur’âni’l-Azîm, Kâhire, 1980

İbn Mâce, Muhammed b. Yezid el-Kazvînî, es-Sünen, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut, tsz.

Johnson, Psychology of Religion.

Mâlik b. Enes, el-Muvatta, Kâhire, 1951

Münzirî, et-Tergîb ve’t-Terhîb, Beyut 1968

Müslim, Ebû’l-Huseyn el-Haccâc el-Neysâbûrî; Sahîhu Müslim, Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, Beyrut, ts.

Nesaî, Ebû Abdurrahman Ahmed b. Şuayb en-Nesâî, es-Sünen, Beyrut, 1411/1991

Nevevî, el-Ezkâr, İstanbul 1986

Said Nursî, Sözler, Işık Yayınları, İstanbul, 2004

Sızıntı Dergisi, “Dua”, Nisan 2000

Sızıntı Dergisi, “Dua Zamanı-1”, Kasım 2002

Sofuoğlu, Cemal, Açıklamalı Büyük Dua Kitabı, İrfan yay., İstanbul 2000.

Şimşek, M. Sait, Şamil İslâm Ansiklopedisi, “Dua” maddesi

Tirmizî, Ebû İsa Muhammed b. İsa, el-Câmiu’s-Sahih, Beyrut, ts.

Wulf, Psychology of Religion