İYİ DOKTOR

Damon Galgut 1963 yılında Güney Afrika’nın Pretoria kentinde doğdu. University of Cape Town’da drama eğitimi aldı. İlk romanı A Sinless Season’ı on yedi yaşında yazdı. Diğer kitapları Small Circle of Beings (1988), The Beautiful Screaming of Pigs (1991), The Quary (1995) ve The Good Doctor’dır (2003). The Good Doctor Man Booker Prize son listesine kaldı, IMPAC Dublin Prize ve Commonwealth Writers’ Prize ödüllerini aldı. Son romanı In a Strangers Room (2010) Man Booker Ödülü adayı oldu. Damon Galgut Cape Town’da yaşıyor.

Kıvanç Güney Ankara’da yaşıyor. T.E.D. Ankara Koleji’ni ve Hacettepe İngiliz Dili ve Edebiyatı Bölümü’nü bitirdi. 2002 yılından beri edebiyat çevirisi yapıyor.

Başlıca çevirileri: Irvine Welsh: Porno, Olağanüstü Üç Kimyasal Romans (Ecstasy); James Baldwin: Bundan Sonrası Ateş; J.P. Donleavy: Zencefil Adam; Jon McGregor: Önemli Şeylerden Kimse Söz Etmezse, Başlamanın Binbir Yolu, Köpekler Bile; Kurt Vonnegut: Ölümlüler Uyurken; Ian McEwan: Solar; Lidia Yuknavitch: Dora: Freud’a Kafa Tutan Kız; Virginia Woolf: Deniz Feneri; Joyce Carol Oates: Küçük Cennet Kuşu; Alan Hollinghurst: Yabancının Çocuğu.

DAMON GALGUT

İyi Doktor

Roman

Çeviren

Kıvanç Güney

Yapı Kredi Yayınları - 4206

Edebiyat -1186

İyi Doktor / Damon Galgut

Özgün adı: The Good Doctor

Çeviren: Kıvanç Güney

Kitap editörü: Fatih Sel

Düzelti: Fulya Tükel

Kapak tasarımı: Nahide Dikel

Çeviriye temel alınan baskı: Atlantic Book, 2011

1. baskı: İstanbul, Eylül 2014

ISBN 978-975-08-3021-1

© Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık Ticaret ve Sanayi A.Ş. 2011

Sertifika No: 12334

Copyright © Damon Galgut 2003

First published in the UK by Atlantic Books Ltd.

Bütün yayın hakları saklıdır.

Kaynak gösterilerek tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında yayıncının yazılı izni olmaksızın hiçbir yolla çoğaltılamaz.

Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık Ticaret ve Sanayi A.Ş.

İstiklal Caddesi No: 142 Odakule İş Merkezi Kat: 3 Beyoğlu 34430 İstanbul

Telefon: (0 212) 252 47 00 (pbx) Faks: (0 212) 293 07 23

http://www.ykykultur.com.tr

e-posta: ykykultur@ykykultur.com.tr

İnternet satış adresi: http://alisveris.yapikredi.com.tr

Yüzlerce kilometrelik ıssız, tekdüze, kavrulmuş bozkır, yanınıza oturmuş konuşan ve ne zaman gideceğini bilmediğiniz bir adamın neden olduğundan daha derin bir bunalım yaratamaz.

Çehov

1

Onu ilk gördüğümde, fazla dayanamaz, diye düşündüm.

Akşama doğru ofiste otururken bir elinde valizi, beyaz ceketinin altında sade giysileriyle –kot pantolon ve kahverengi bir gömlek– ansızın kapıda beliriverdi. Genç adam, kaybolmuş ve biraz da şaşkın görünüyordu, ama böyle düşünmemin nedeni bunlar değildi. Yüzünde gördüğüm, başka bir şeydi.

“Merhaba?.. Hastane burası mı?” dedi.

Bu kadar uzun boylu ve zayıf birinden beklenmeyecek kadar derin bir sesi vardı.

“Girsene,” dedim. “Çantanı bırak.”

İçeri girdi ama çantasını bırakmadı. Pembe duvarlara, boş sandalyelere, köşedeki tozlu masaya, saksılarında solup giden cılız bitkilere bakarken yanında tuttu. Bir yanlışlık olduğunu düşünüyordu, görebiliyordum. Onun adına üzülmüştüm.

“Ben Frank Eloff,” dedim.

“Ben de Laurence Waters.”

“Biliyorum.”

“Biliyor musunuz?..”

Günlerdir bir sürü faks çekip gelişini ilan etmesine rağmen onu bekliyor oluşumuza şaşırmış gibiydi.

“Aynı odayı paylaşacağız,” dedim. “Seni oraya götüreyim.”

Oda ayrı bir kanattaydı. Park yerine yakın bir açıklıktan geçmek zorundaydık. Gelirken de oradan yürümüş olmalıydı, ama şimdi uzun otların arasından geçen yol ve yaprak yüklerini dökmekte olan bakımsız ağaçlara daha önce hiç görmemiş gibi bakıyordu.

Uzun koridordan geçerek odaya girdik. Bugüne kadar burada tek başıma yaşamış ve uyumuştum. İki yatak, bir dolap, küçük bir halı, duvarda bir resim çıktısı, ayna, yeşil bir divan, sentetik ahşaptan yapılma alçak bir sehpa, lamba. Hepsi temel ve basit gereksinimler. Dolu olan birkaç oda, özelliksiz ve kasvetli bir otelinkiler gibi birbirinin aynı görünüyordu. Tek bireysellik belirtisi mobilyaların düzenleniş şekliydi, ama ben fazladan bir yatak getirdikleri iki gün öncesine kadar kendiminkileri yerinden bile kıpırdatmamıştım. Fazladan bir şey de getirmemiştim. Çirkin, yalın mobilyalarda kişilikten eser yoktu; o nötr fonda, tek bir giysi bile karakteri ele veren bir şey olurdu.

“Şu yatak senin,” dedim. “Dolapta yer var. Banyo da şu kapıdan girince.”

“Ha. Peki. Tamam.” Çantasını hâlâ bırakmamıştı.

Odayı paylaşmam gerektiğini daha iki hafta önce öğrenmiştim. Dr. Ngema beni yanına çağırıp söylemişti. Pek memnun olmamış ama itiraz da etmemiştim. Sonraki günlerdeyse, hiç istemesem de paylaşma fikrine alışmıştım. O kadar da kötü olmayabilirdi. İyi anlaşabilir, dost olabilirdik ve buradaki hayatım hoş bir şekilde değişebilirdi. Yani bir bakıma bu değişikliği merakla bekler olmuştum. O gelmeden önce de dostça karşılandığını hissetmesi için birkaç şey yapmıştım. Yeni yatağı pencerenin altına çekip temiz çarşaf sermiştim. Dolaptaki birkaç rafı boşaltmıştım. Yerleri süpürüp temizlik yapmıştım ki bu pek sık yaptığım bir şey değildi.

Ama şimdi karşımda dururken bunun ne kadar nafile bir çaba olduğunu görebiliyordum. Oda çirkin ve basitti. Laurence Waters düşündüğüm gibi biri değildi. Düşündüğüm şey neydi bilmiyorum ama sonunda valizini yere bırakan, neredeyse hâlâ çocuk yaşta olan bu hafif esmer, mülayim delikanlı değildi.

Gözlüğünü çıkarıp ceketinin koluna sildi. Sonra tekrar takıp yorgun bir sesle, “Anlamıyorum,” dedi.

“Neyi?”

“Bütün bu yeri.”

“Hastaneyi mi?”

“Sadece hastane değil. Yani...” Dışarıdaki dünyayı işaret eder gibi bir el hareketi yaptı. Hastane duvarları dışındaki kasabayı kastediyordu.

“Buraya gelmeyi kendin istedin.”

“Böyle olacağını bilmiyordum ki. Neden?” dedi aniden duygusallaşan bir sesle. “Anlamıyorum.”

“Bunu sonra konuşuruz. Şu an nöbetteyim, ofise dönmem gerek.”

“Dr. Ngema’yı görmem lazım,” dedi hemen. “Beni bekliyordu.”

“Sen şimdi bunu düşünme. O işi sabaha da yapabilirsin. Acelesi yok.”

“Şimdi ne yapmam gerekiyor?”

“Ne istersen. Valizini aç, yerleş. Ya da gelip benimle otur. Birkaç saat sonra işim bitmiş olacak.”

Onu yalnız bırakıp geri döndüm. Şaşkına dönmüş ve canı sıkılmıştı. Onu anlıyordum; ilk geldiğimde ben de kendimi böyle hissetmiştim. Buraya bir şeyler bekleyerek geliyor ama tamamen farklı bir şeyle karşılaşıyordunuz.

Canlı bir kasabada –küçük ve taşrada olsa da hareketin eksik olmadığı– yoğun ve modern bir hastane bulmayı bekliyordunuz. Burası eski yurtluklardan[1] birinin başkenti olduğu için, kurulmasına neden olan siyasetin nasıl bir ahlak anlayışı olursa olsun, insanların gelip gittiği, idari işlerle dolu ve hareketli bir yer bekliyordunuz. Sınıra giden anayoldan dönüp buraya varan küçük yollardan birine girdiğinizde –uzaktan bakınca– hâlâ beklediğiniz türden bir yer gibi görünebiliyordu. Fıskiyeli havuzun ve heykelin olduğu meydana giden anacadde, dükkân vitrinleri, kaldırımlar, sokak lambaları ve ötesindeki bütün o binalar. Düzenli, tertipli, net bir görüntüsü vardı. Yaşamak için fena bir yere benzemiyordu.

Sonra kasabaya varıyor ve görüyordunuz. İlk ipucu belki de rahatsız edici bir detay oluyordu: hiç bozulmamış görünen bir duvarda boylu boyunca uzanan bir çatlak ya da önünden geçtiğiniz bir ofisteki bir dizi kırık pencere. Ya da fıskiyeli havuzun aslında susuz, dibinin yıllanmış kumlarla kaplı oluşu. Belli belirsiz bir kaygıyla yavaşlayarak etrafa bakınırdınız ve birden her şey netleşirdi. Kaldırım taşlarının ve tuğlaların aralarındaki otlar, sokakta yer yer bitmiş çimler, patlak ampuller ve boş vitrinlerin ardındaki boş dükkânlar, küf, rutubet, kavlamış boyalar, tüm yüzeyleri kaplayan yağmur lekeleri, sağlam yapıların yer yer ufak ufak, yer yer parçalar halinde dökülmekte oluşu. Artık nerede olduğunuzu bilememeye başlardınız.

Ayrıca hiç insan yoktu. Fark ettiğiniz son şey bu olsa da fark ettiğiniz anda o huzursuzluğu, boşluk hissini veren ilk şeyin de bu olduğunu anlardınız: Burası terk edilmiş bir yerdi. Evet, arka sokakların birinde ağır ağır giden bir araba, bir kaldırımda salına salına yürüyen bir-iki resmî üniformalı, belki otların bürüdüğü bir arazideki patikada aygın baygın ilerleyen bir siluet olurdu, ama etraf çoğunlukla bomboştu. Issızdı. İnsanların yarattığı keşmekeşten bir eser, bir kıpırtı yoktu.

Bir hayalet kasabaydı.

“Burada korkunç bir şey olmuş sanki,” dedi Laurence. “O hissi veriyor insana.”

“Ja[2] ama gerçek bunun tam tersi. Burada şimdiye kadar hiçbir şey olmamış. Hiçbir zaman da olmayacak. Sorun da bu zaten.”

“Peki o zaman nasıl?..”

“Ne nasıl?”

“Hiç. Sadece nasıl?”

Nasıl olmuş da böyle bir yer kurulmuş, demek istiyordu. Asıl soru da buydu. Tabii ve insani nedenlerle –kuru bir bölgedeki bir nehir mesela ya da altın bulunması, tarihteki bir olay– doğal olarak gelişmiş bir yer değildi bu şehir. Büyük ihtimalle buraya hiç gelmemiş olan, uzaklardaki bir kentteki kötü bürokratlar tarafından kâğıt üzerinde kurulup tasarlanmıştı. İşte bizim yurtluk, demişlerdi haritadaki bir bölgenin sınır çizgilerini parmaklarıyla takip ederek, şimdi başkenti nereye koysak? Şuraya, tam ortada olsa fena mı olur? Kırmızı kalemle bir “X” yapıp kendilerinden pek bir memnun halde, projelerin çizilmesi için devlet mimarlarını çağırtmışlardı.

Laurence Waters’ın şaşkınlığı alışılmadık bir şey değildi yani. Aynı şeyi ben de yaşamıştım. Bu yüzden geçici bir his olduğunu da biliyordum. O şaşkınlık bir-iki hafta içinde başka bir şeye dönüşecekti: hayal kırıklığına belki ya da kızgınlığa, öfkeye. Sonra bu da teslimiyete dönüşecekti. Birkaç ay içinde Laurence da hepimiz gibi buradaki cezasını çekiyor olacak ya da kaçma planları yapmaya başlayacaktı.

“Peki herkes nerede?” dedi, benden çok tavanla konuşarak.

“Kim?”

“İnsanlar.”

“Dışarıda,” dedim. “Yaşadıkları yerde.”

Saatler sonra, geceleyin, odamda –odamızda– geçiyordu bu konuşma. Tam ışığı kapatıp uzanmış uyumaya çalıştığım sırada karanlığın içinden onun sesi gelmişti:

“İyi ama neden orada yaşıyorlar? Niçin burada değiller?”

“Burada ne yapabilirler ki?”

“Her şeyi. Arabayla gelirken kasaba civarını gördüm. Hiçbir şey yok. Ne bir otel ne bir dükkân lokanta, sinema... Hiçbir şey.”

“Onların böyle şeylere ihtiyacı yok ki.”

“Ya hastane? Ona da mı ihtiyaçları yok?”

Dirseğimin üstünde doğruldum. Sigara içiyordu, kırmızı parıltının yükselip alçaldığını görebiliyordum. Sırtüstü uzanmış tavana bakıyordu.

“Laurence,” dedim. “Bir şeyi anlaman lazım. Burası gerçek bir hastane değil. Şaka gibi bir yer. Buraya gelirken bir saat kadar önce geçtiğin son şehri hatırlıyor musun? Gerçek hastane orada. İnsanlar hastalanınca oraya gider. Buraya gelmezler. Burada hiçbir şey yok. Yanlış yerdesin.”

“Hayır, inanmıyorum.”

“İnansan iyi edersin.”

Kırmızı kor bir an kıpırtısız kaldıktan sonra yükselip alçalmaya devam etti. “Ama insanlar yaralanıyor, hasta oluyor. Yardıma ihtiyaç duymuyorlar mı?”

“Sence burası onlar için ne ifade ediyordur? Ordu buradan çıktı. Kukla diktatörleri burada yaşadı. Buradan nefret ediyorlar.”

“Siyasetten söz ediyorsun,” dedi. “Ama bunlar tarih oldu. Artık bir önemi yok ki.”

“Tarih daha yeni yaşandı. Henüz geçmişe karışmış değil.”

“Bunlar benim umurumda değil. Doktorum ben.”

Uzanarak bir süre onu izledim. Birkaç dakika sonra sigarayı pencere eşiğinde söndürüp izmaritini dışarı attı. Sonra duyamadığım bir-iki söz söyledi, elleriyle bir işaret yapıp iç çektikten sonra uykuya daldı. Neredeyse ânında uyudu. Vücudu gevşeyiverdi ve düzenli soluk alıp verişlerini duymaya başladım.

Bense uyuyamadım. Geceyi biriyle aynı odada geçirmek zorunda kalmayalı yıllar olmuştu. Çok eskiyi, karanlıkta yanımda uyuyacak biri olması fikrinin içimi rahatlatan bir avuntu olduğu o zamanları –yersiz denebilecek şekilde, çünkü Laurence benim için bir hiçti– hatırladım o anda. Bundan daha iyi bir şey olamazdı. Şimdiyse nefes alıp veren bu öteki vücut yüzünden gergin, tetikte ve her nedense kızgın olduğum için gözlerimi yumabilecek kadar bitkin düşmem saatler sürdü.

2

Uzun zamandır sadece yedi kişiydik: Tehogo ve mutfak personeli, Dr. Ngema, Santanderler ve ben. Bir zamanlar farklıydı. İlk geldiğimde Hintli bir kadın doktor vardı ama o da gideli çok oldu, Cape Townlı beyaz bir adam da sonradan evlenip başka bir yere taşınmıştı. Dört-beş tane hemşire de vardı, ama Tehogo dışında hepsi ya işten çıkarılmış ya da başka bir yere gönderilmişti. Damla damla gelen insani ihtiyaçla ilgilenecek çok fazla insan vardı. Bu yüzden birisi gittiğinde yerine yenisi gelmiyor, geride bıraktığı boşluk kum torbalarıyla çevrilip tahkim edilerek nihai çöküşe karşı bir istihkâma dönüştürülüyordu.

Bu yüzden Laurence’ın gelişi gizemli bir olaydı. Hiçbir mantığı yoktu. Dr. Ngema bir yıllık kamu hizmeti için genç bir doktor geleceğini söylediğinde, ilk başta şaka yaptığını sanmıştım. Kamu hizmetini duymuştum; ülkedeki bütün hastanelere personel ve hizmet sağlamayı hedefleyen yeni bir hükümet planıydı. Ama biz bu plana dahil edilemeyecek kadar gözden uzaktık.

“Neden ki?” dedim. “Başka birine ihtiyacımız yok.”

“Biliyorum,” dedi Dr. Ngema. “Ben bir talepte bulunmadım. Buraya gelmeyi kendisi istemiş.”

“Kendisi mi istemiş? Niye ki?”

“Bilmem.” Şaşkınlık içinde, faksla gelen bir mektuba bakıyordu. “Başka seçeneğimiz yok Frank. Ona bir yer bulmalıyız.”

“Peki, tamam,” diyerek omuz silktim. “Beni ilgilendiren bir şey değil.”

Dr. Ngema bana bakarak içini çekti. “İlgilendiriyor maalesef,” dedi. “Onu senin odana yerleştirmek zorundayım.”

“Efendim?”

Daha önce hiç böyle bir şey olmamıştı. Yüzümdeki hayal kırıklığını görmüştü.

“Çok uzun sürmez Frank. Santanderler gidince oraya yerleştiririm.”

“Ama... koridor boş odalarla dolu. Neden onlardan birinde kalamıyor?”

“Çünkü o odalarda mobilya yok. Ben sadece yatak tedarik edebilirim. Peki masalar, sandalyeler ne olacak?.. Arada bir oturması da lazım. Lütfen Frank. Zor olduğunu biliyorum ama birinin fedakârlık yapması gerekiyor.”

“Ama neden ben?”

“Başka kim olsaydı, Frank?”

Bu basit bir soru değildi. Ama koridorun sonunda tartışmalı olan başka bir oda daha vardı.

“Tehogo,” dedim.

“Frank. Bunun mümkün olmadığını biliyorsun.”

“Niçin?”

Koltuğunda huzursuzca kıpırdandı ve sesi buna karşı çıkarak bir-iki tık yükseldi. “Frank. Frank. Ben ne yapabilirim? Lütfen. Bir şeyler ayarlayacağım, söz veriyorum. Onu sokakta bırakamam ya.”

“Sokakta bırakman gerekmiyor. Onlar niye aynı odada kalamıyor?”

“Çünkü... Doktor olan Tehogo değil, sensin. İki doktorun birlikte kalması daha mantıklı.”

Bu sözlerin ardında söylenmeyen başka sözler de vardı. Sorun sadece Laurence Waters’ın da doktor olması değildi; ayrıca ikimiz de beyazdık ve bu yüzden aynı odada kalmalıydık.

Sabah alarmla uyandığımda, o çoktan kalkıp giyinmiş, yatağının ucuna oturmuş sigara içiyordu.

“Dr. Ngema ile görüşmek istiyorum,” dedi hemen.

“Görüşebilirsin. Ama biraz beklemen lazım.”

“Ofisine kendim de gidebilirim. Senin götürmene gerek yok. Tek başıma da giderim.”

“Saat sabahın altısı, daha gelmemiştir. Sakinleş, lanet olsun, gevşe biraz. Duş falan yap.”

“Yaptım bile.”

Banyoya girdiğimde yerler suyla kaplıydı ve ıslak havlusunu kapının üstüne asmıştı. Lavaboda sakallar ve tıraş köpüğü vardı. Arkasını temizlerken bozulan moralim, bir kez daha sigara dumanından mavi bir pusun içine çıkınca daha da kötüleşti. Öylesine dolaşıp duruyor, sigarasını tüttürerek bir şeyler düşünüyordu. Ben öksürünce, sigarasını dün gece yaptığı gibi pencere eşiğinde söndürerek dışarı attı.

“Böyle olmaz. Her yeri sigara yanığı yapacaksın.”

“Kül tablası yok. Baktım.”

“Ben sigara içmiyorum. Bir tane alman gerekecek.”

“Pis bir alışkanlık, biliyorum, bırakmam lazım.” Telaşlı gözlerle etrafa bakındıktan sonra tekrar yatağa çöktü. “Hazır mısın, gidelim mi?”

“Giyinmem lazım Laurence. Nedir bu acelen? Bir yere yetişmiyoruz.”

“Öyle mi?”

Yavaşça giyinerek onu izledim. Dikkati birkaç saniyede bir bana yöneliyor, sonra da bazen pencerenin dışındaki gereksiz bir detaya takılıp gidiyordu. Benim görebildiğim bir sebebi olmasa da tutuk ve dalgın görünüyordu. Sonraları alışacağım bir özelliğiydi bu, ama o ilk gün tuhaf ve rahatsız edici gelmişti.

Sonunda hazırlandım. “Tamamdır,” dedim. “Gidebiliriz. Ama, Laurence... şu beyaz ceketin. Burada pek giymeyiz öyle şeyleri.”

Bir an duraksadı, ama ceketi çıkarmadı. Kapıyı kilitledim ve güneş her yeri daha güçlü ısıtmaya başlarken yoğun yaprakların altındaki patikadan yürüdük. Onun ana binaya, ofisin ve idarenin olduğu yere doğru gitmeye çalıştığının farkındaydım, ama ben yandaki patikalardan birine sokarak kahvaltı edeceğimiz yere götürdüm. Yemek salonu, mutfak ile mutfak ve temizlik personelinin kaldığı bölümün bulunduğu, hastaneye ait üçüncü bir binadaydı. Yarısı dinlenme salonu olarak kullanılan, öteki yarısını üzerindeki kirli örtüyle büyük, dikdörtgen bir masanın kapladığı uzun bir salondu.

Laurence’ı Jorge ve Claudia Santander ile tanıştırdım; şaşkın gözlerle ona baktılar.

“Siz... yeni misiniz?” dedi Jorge.

“Evet, kamu hizmeti. Bir yıllık.”

“Pardon,” dedi Claudia, “ne hizmeti dediniz?”

“Bir hükümet planı var,” dedim. “Yeni doktorların hepsi yapmak zorunda. Mezun olduklarında.”

“Ha. Peki.” Ama ona hayretle bakıyorlardı. Birkaç kişinin gidişini görmüşlerdi, ama şimdiye kadar ondan başka gelen olmamıştı.

Sessizlik çöktü. Santanderler ile aramızda her zaman bir tuhaflık olurdu, ama kahvaltı boyunca yerinde zor oturan, pek bir şey yemeden tabağındaki kızarmış ekmeğiyle oynayıp duran Laurence yüzünden bugün bu durum daha da artmıştı. Laurence’ın birkaç gelişigüzel sohbet başlatma çabasının ardından hepimiz sustuk; ötekiler izin isteyip masadan kalkıncaya kadar bir tek tabaklara sürtünen metal kaşıkların sesi ve yandaki mutfaktan gelen gülüşmeler duyuldu.

Sonra bir tek ikimiz kaldık ve gözlerimizi uzun salonun pinpon masası, siyah-beyaz televizyonu, eski dergileri, kutu oyunlarıyla düzensiz görünen öteki yarısına diktik.

Buranın nasıl bir yer olduğunu anlamaya başlamıştı sanırım. Odadaki manyakça sabırsızlığından eser kalmamıştı. Yemeğini bitirdiğinde bir sigara daha yaktı, ama pek içmeden, duman parmaklarından döne döne yükselirken öylece oturup boşluğa baktı.

Sonra birlikte ana binaya gittik. Claudia Santander resmî olarak hâlâ mesaide olduğu, Tehogo’nun da oralarda olması gerektiği halde ofiste kimse yoktu. Dr. Ngema’nın gelmesini beklerken oturup sessizce kahve içtik. Hayatımın kafeinle ekşiyen yılları bu odada yudumlana yudumlana geçip gitmişti. Duvarda, kolları sonsuza kadar üçe on kalaya sabitlenmiş, bozuk ve sessiz bir saat vardı. Burada ben geldiğimden beri değişen tek şey, kapının arkasındaki dart tahtasıydı. Onu da bir pazar günü dinlenme salonundan, zaman biraz daha kolay geçer diye umarak ben getirmiştim. Ama insan bir tahtaya ok ata ata, bir yerden sonra nişan ve hedef fikri de anlamını yitirmeye başlıyor.

Dr. Ngema dokuzu bir dakika geçirmeden geldi. Koğuşları dolaşmak için gelmişti. Hastanede tek bir hastanın olmadığı günlerde bile –yani çoğu zaman– uyguladığı gündelik bir rutindi bu. Ne kadar önemsiz ve gereksiz olursa olsun tartışılacak, protokole ya da prosedüre dair söylenecek bir şeyler mutlaka olurdu. Ama bugün, tesadüf bu ya, görülmesi gereken iki hasta vardı.

Dr. Ngema kapıda durdu ve gözleri yan tarafında kalan Laurence’ın ceketinin alışılmadık beyazlığına doğru kaydı. Laurence ayağa kalkıp gülümseyerek elini uzatmıştı.

“Ben Laurence Waters,” dedi.

Kadın şaşkın şaşkın elini sıktı. “Ha, evet,” dedi, “tabii ya. Ne zaman geldiniz?”

“Dün. Gece geldim. Hemen sizi görmek istedim ama Frank dedi ki...”

“Çok geç olacağını düşündüm,” dedim. “Bugünü beklemesini söyledim.”

“Peki,” dedi Dr. Ngema. “Peki.” Hızlı hızlı başını salladı.

Bir sessizlik çöktü. Laurence beklenti dolu bir tebessümle, gözlerinden ışıklar saçarak öylece dururken nihayet bir şeyler olacağını düşündüğü belliydi. Şimdiye kadar olan her şey –gelişi, bekleyişi, benimle konuşması– sadece hazırlıktı. Artık patronla tanışmıştı ve kendisine bahşedilecek olan o görev bilinciyle dolu anlamlı hayata kavuşacaktı.

Ancak Dr. Ngema alnını kırıştırıp etrafa bakındı. “Tehogo nerede?” diye sordu.

“Bilmem. Daha gelmedi.”

“Ha. Peki. Tamam... Gidelim mi?”

Ben yanından yürüdüm, Laurence peşimizden geldi. Mühim ayak seslerimiz o boşluğun içinde yankılandı. İki hasta da gerçekten işe yarayan tek koğuş olan birinci koğuştaydı. Ofisten çıkınca koridordan yukarı doğru ikinci odada. Geçtiğimiz, soldaki ilk kapı, muayenelerin ve her çeşit ameliyatın yapıldığı ameliyathaneydi. O kapı kapalıydı. Sağdaki ikinci kapıysa koğuştu. Normal bir hastanedeki normal bir odaya benziyordu. İki sıra yatak, perdeler, soluk bir floresan ışığı.

Ülkeye yasadışı yoldan yürüyerek girmiş, yirmili yaşlarının başında bir delikanlı olan ilk hastanın yatağı etrafında toplandık. Sınıra yakın olduğumuz için bu türden çok vaka olurdu: beş parasız ve aç biilaç, uzun mesafeler yürümüş olan insanlar. Bu delikanlı yolculuğu tamamlayabilmiş, ama güneşte çok kötü yanmış, su kaybetmiş ve ayakları mahvolmuştu. Su kaybı serumla gideriliyor ve görünüşe göre iyiye gidiyordu. Gözlerindeki korkulu parıltı dışında, bizimle iletişim kurmuyordu.

“Tansiyonu 130’a 80. Tehogo bu çizelgeyi ne zaman doldurdu?”

“Bilmiyorum ki.”

“Zamanını da yazması lazım. Anlaşılır olmalı. Ona söyler misin? Frank, ateşi biraz yüksek. Ama yine idrar kaçırıyor. Ne dersin?”

“Yarın sabah katı besin vermeyi deneyelim.”

“Katılıyorum. Bunu Tehogo’ya da iletir misin?”

“Tamam.”

“Ne zaman taburcu edebiliriz sence?”

“Durumu iyiye gidiyor,” dedim. “Yarın değil öbür gün.”

Dr. Ngema başını salladı. Arkadaş değildik; zaten hiç arkadaşı yoktu, ama başkalarının yanında benim fikrimi de sormaya özen gösterirdi. “İyi bir iş ilişkisi” denebilecek türden bir münasebetimiz vardı.

Sonra öteki hastaya, çok ağrısı olduğu şikâyetiyle birkaç gün önce kocası tarafından getirilen kadına geçtik. Kadının apandisiti patlamak üzereydi ve Dr. Ngema onu hemen ameliyata almıştı. Apandisit sevdiğimiz bir acil durumdu: teşhis edilebilen ve kaynaklarımızın tedavi etmeye yetebileceği bir şey.

Hastanedeki ameliyatların çoğunu Dr. Ngema gerçekleştiriyor, ama elleri bayağı titriyordu ve bana sorarsanız gözlerine de pek güven olmazdı. Kişisel nedenlerle ameliyat konusunda deneyimli biri olarak tanınmak istiyordum, ama sadece arada bir küçük operasyonları yapmama izin vardı. Bu durum gücüme gitse de kızgınlığımı belli etme lüksüm yoktu. Yıllar boyu birçok hayal kırıklığını sineye çekmiştim.

Örneğin, bu sabah. Bu hastanın pek iyi durumda olmadığını çabucak görebilmiştim –halsizdi ve kısa bir muayene karnında biraz şişkinlik olduğunu göstermişti– ama fazla açıksözlü davranmanın ne zamanı ne de yeriydi. Dr. Ngema eleştirilere karşı hassastı, ama bundan daha fazlası da vardı. Ters giden bir şeyler olduğunda hastayı en yakın şehirde bulunan, bir saat kadar uzaklıktaki, daha gelişmiş cihazlar ve tecrübeli personele sahip olan büyük hastaneye göndermek zorundaydık. Artık yapacak bir şeyimizin kalmadığı olağanüstü durumlarda hastaları göndermeye zorunluyduk, ama yaptığımız her hata bize ayırdıkları cılız fonu riske attığından, bu her zaman için son çareydi.

“Neden onu izlemeye almıyoruz?” dedim. “Durumunu takip edebiliriz.”

Dr. Ngema yavaşça başını salladı. “Pekâlâ.”

“Sızıntı var,” dedi Laurence.

İkimiz de ona baktık.

“Kesilen yerde sızıntı var,” dedi. “Bakın. Karın şişliği. Basınca duyarlı. Uzun süre böyle bırakamazsınız.”

Takip eden sessizlik yataktaki kadının boğuk nefes alıp verişleriyle doluydu.

“Laurence,” dedim.

Ona haddini bildirmek için sert konuşmuştum, ama isminden başka söyleyebileceğim bir şey yoktu. Haklıydı: Bunu ikimiz de biliyorduk ve sözlerindeki basit gerçek bizi utandırmaya yetmişti.

“Evet,” dedi Dr. Ngema. “Evet. Bunu hepimiz görebiliyoruz sanırım.”

“Ne yapmamı istersin?” diye sordum hemen.

“Onu bu sabah götür. Sen yokken ben senin yerine bakarım Frank. En iyisi... evet. Evet. Öyle yapalım.”

Sakin sakin ve dikkatle konuşuyordu, ama pek mutlu bir an değildi bu. Hızla dönüp ofisine doğru yürüdüğünde, her zamanki gibi yanından değil, arkasında kalıp bir adım geriden yürüdüm. Laurence hemen yanına fırladı.

“Dr. Ngema,” dedi. “Biraz konuşabilir miyiz? Benden ne beklendiğini öğrenmek istiyorum.”

“Nasıl yani?”

“Görevim ne olacak?” dedi neşeli bir sesle. “Başlamak için can atıyorum.”

Dr. Ngema hemen cevap vermedi, ama ofisin kapısında ona döndü. “Sen Frank’in yanında kal,” dedi. “Bir şeyler öğrenebilirsin.”

“Tamam.”

“Evet,” dedi Ngema. “Frank çok tecrübeli bir doktordur. Çok şey öğrenebilirsin... tecrübeli insanlardan.”

Onu hiç bu kadar sert görmemiştim, ama Laurence farkında değil gibiydi. Masanın başına oturmuş Tehogo’nun karanlık gözlerle ahşabın üzerindeki çizgileri seyretmekte olduğu ofise kadar, bir köpek yavrusu gibi peşimden geldi.

“Apandisit hastasını öteki hastaneye götürüyorum,” dedim. “Bir de, Tehogo, çizelgeye zamanları da yazmalısın. Öteki hasta, şu delikanlı, yarından itibaren katı besinler yiyebilir.”

“Olur,” dedi Tehogo başını kaldırmadan. Bunu bir şeye izin verir gibi söylemeyi becermişti. O soğuk ve haşin tavrını hiçbir şey, şaşkınlık bile bozamazdı ama yeni oda arkadaşım yanına sıçrayıp elini uzattığında biraz ürkmüş göründü.

“Merhaba,” dedi Laurence. “Tanıştığımıza memnun oldum. Ben Laurence Waters.”

Rutin işlerle oyalandım; yola çıktığımızda öğlen olmak üzereydi. Hastanenin antika bir ambulansı varsa da görevli şoför uzun zaman önce gitmişti; ambulans bir yere gönderildiğinde, şoförlüğünü doktorlardan biri yapmak zorundaydı. Kadını bir sedyeyle arkaya koyduk ve şoför koltuğuna geçtim. Laurence’ın da ön tarafa, yanıma oturmasını bekledim, ama hastayla birlikte arkaya binip avının üstündeki bir baykuş gibi yoğun bir ilgiyle kadının üzerine eğildi.

“Nefes alacak yer bırak,” dedim. “Kadına klostrofobi gelecek.”

“Pardon. Pardon.” Mahcup bir tavırla geri çekilirken aynada o geniş yüzünü inceledim. Kaşları, ebedi bir soru sürekli aklını kurcalıyormuşçasına çatılmıştı.

Motoru ısıtıp sokağa çıkarken onunla hiç konuşmadım. Şehir, bütün o etkileyici boşluğuyla, yanımızdan geçip gidiyordu. Sonra anacaddeye giden arayola girdik, iki yanımız da çalılıklarla doldu. Sıcağın görüntüsünü bulanıklaştırdığı yapraklar, nüfuz edemeyeceğiniz sert bir duvar gibiydi. Yol dağ sırtlarıyla alçak tepelerin arasından dolaşıyordu. Kahverengi otlarla nehir kenarındaki yemyeşil çalıların oluşturduğu tezat arasında serpilen, sıcak, sık çalılıklı bir bölgeydi.

Buraya ilk geldiğimde manzaraya, o bolluk ve verimliliğe, yaydığı yaşama hayran kalmıştım. Çıplak yer yoktu. Her yer filizler, dikenler ve yapraklarla kaplıydı; her yerde hayvanlar ya da böceklerce açılmış küçük küçük patikalar vardı. Kokular ve renkler çok güçlüydü. Bütün boş zamanımı saatler boyunca çalılıklarda yürüyüş yaparak geçirirdim. Bu bereketin kaynağına daha yakın olmak isterdim. Ama beni bu kadar derinden etkileyen şey, zamanla farklı, gizli bir yönünü göstermeye başlamıştı. O yaşam doluluk ve sıcaklık bunaltıcı, hatta ürkünç gelmeye başlamıştı. Burada hiçbir yer süregelmiyor, hiçbir şey aynı kalmıyordu. Metaller aşınıp paslanıyor, kumaşlar çürüyor, canlı renkteki boyalar solup gidiyordu. Ormanda yarattığınız bir açıklığı iki hafta sonra bulamıyordunuz.

Anayola çıktığımızda, etrafımızdaki manzara değişti; burada çalılıklar daha seyrekti, daha çok yerleşim vardı. İki yanda da köyler belirdi, koni biçimindeki sazdan yapılmış çatılar ve canlı renklerdeki desenlere boyanmış, öbek öbek kulübeler. Zemin basılmaktan sımsıkı ve dümdüz olmuştu. Çocukların, çalışıp didinen adamların, aylaklık eden yaşlıların gözleri geçişimizi izliyordu. Derme çatma sebze tarlalarındaki kadınlar, ellerinde çapalar, ayağa kalkıyordu.

Yarım saat sonra yolun yükselerek tırmanmaya başladığı dik kayalığa geldik. Burası eski yurtluğun bittiği ve gelişebilir bir sanayinin başladığı yeri belirleyen sınırdı: Dizi dizi dikilmiş çam ağaçları manzarayı karartmıştı. Az önce geride bıraktığımız düzlük, küflü bronz rengi dalgalı bir çarşaf halinde, tepeden şöyle bir göründükten sonra çayırlar başlıyordu.

Dik kayalığın öteki yanına geçtikten sonra gittiğimiz şehir, pek hareketli hastanesiyle fazla uzakta değildi: Bir sapaktan dönüp kısa bir tali yoldan geçtik ve oradaydık. Çevresindeki sokakların durgun ve güneş altında olduğu o öğle sıcağında bile, hastanenin girişinde bayağı bir keşmekeş –arabalar, gelip giden insanlar– vardı. Hastanın durumu pek ciddi olmasa da onu acile teslim ettim. Yaşı Laurence’tan fazla büyük olmayan, Du Toit isminde sık sık gördüğüm, kendini beğenmiş genç bir doktor vardı. O gün hastanedeydi; önceden telefonda konuşmuştuk. İmzalanacak bütün formları hazırlamıştı ve suratında küstah bir sırıtmayla beni karşılamaya çıktı.

“İş yine bize düştü,” dedi. “Ne oldu, daha kadını öldürmeyi beceremediniz mi?”

“Onu da sana bırakayım dedim.”

“Gerçek bir iş istediğinde, nereye gelmen gerektiğini biliyorsun. O taşra hastanesinde saklanmaya daha ne kadar devam edeceksin?”

“Gerektiği kadar,” diyerek bininci kez aynı resmî formu imzalayıp kadının sedyeyle götürülüşünü izledim. Buraya ne zaman bir hasta getirsem Du Toit ile aramda bu karanlık şakalaşmanın bir çeşitlemesi gerçekleşirdi.

Du Toit ilgiyle Laurence’a bakıyordu. “Sen yenisin,” dedi. “Yeni birilerini aldıklarını bilmiyordum; eskilerden kurtulmaya çalıştıklarını zannediyordum.”

“Kamu hizmeti için geldim,” dedi Laurence. “Bir seneliğine.”

Du Toit pis pis güldü. “Şans işte. Kısa çöpü sen çektin demek?”

“Hayır, hayır. Kendim gelmek istedim.”

“Tabii. Tabii. Merak etme, çabuk geçer.” Laurence’ın omzuna vurarak bana, “Öğle yemeğine kalır mısın?” dedi.

“Dönmem lazım, sağ ol. Görevdeyim. Bir dahaki sefere.”

Tekrar dışarı çıktığımızda, “Ondan hoşlanmadım,” dedi Laurence.

“İyi adamdır.”

“Şımarığın teki. Kendini bir şey zannediyor. Gerçek bir doktor olmadığı çok belli.”

Kayalığın tepesine yakın, yol kenarındaki bildiğim bir lokantanın önüne çektim.

“Ne oldu?” dedi Laurence.

“Öğle yemeği için durdum. Sen acıkmadın mı?”

“Görevde olduğunu sanmıştım. Gördün mü,” dedi bilmiş bilmiş, “o adamla birlikte yemek istemedin. Sen de ondan pek hoşlanmıyorsun.”

Bir masaya oturup yemeğimizi yerken gelip giden müşterileri izledik. Bu yoldaki trafiğin çoğunu sınıra gidip gelen kamyonlar oluşturur, şoförler bir şeyler yiyip içmek için sık sık burada dururdu. O adamları izlemek hoşuma giderdi. Onlarda, doktorların yanlarında taşıdıkları o sıkıntılı iç gözlem halinden eser yoktu. Hayatları yolların uzun çizgileri boyunca akıp gidiyordu.

“Demek orasıydı,” dedi Laurence birdenbire. “Öteki hastane. Herkesin gittiği yer.”

Yavaşça başımı salladım. “Orasıydı.”

“Bütün fonlar, cihazlar, personel falan oraya gidiyor yani?”

“Öyle.”

“Ama neden?”

“Neden mi? Tarihî bir hata yüzünden. Birkaç yıl önce haritada bir çizgi vardı; şu anda oturduğumuz yerin yakınından geçen. Bir yanında her şeyin göstermelik bir taklit olduğu yurtluk vardı. Öteki yanındaysa beyaz rüya; bütün paranın...”

“Evet, evet, onu anlıyorum,” dedi sabırsızlanarak. “Ama haritadaki çizgi artık yok. Neden onlarla aynı değiliz?”

Omzumu silktim. “Bilmiyorum ki Laurence. Herkese yetecek kadar para yok. Öncelikleri belirlemek zorundalar.”

“Onlar en öncelikli, bizse bir hiçiz.”

“Öyle sayılır. Bizi kapatmak işlerine gelirdi.”

“Ama. Ama.” Kaşları çatılmıştı, sıkkındı. “Konu yine siyasi, değil mi?”

“Her şey siyasi, Laurence. İki insanı bir odaya koyduğun anda, siyaset başlar. Bu böyledir.”

Bu fikir onu sessizleştirir gibi oldu; kalkana kadar hiç konuşmadı. Sonra birdenbire ambulansı kullanmak istediğini söyledi.

“Ne?”

“İçimden geldi. Haydi Frank, bu sefer de ben kullanayım. Nasıl bir his olduğunu görmek istiyorum.”

Anahtarları ona attım. Daha park yerinden çıkmadan, konuşmasındaki ve tavırlarındaki fevriliğin tam aksine, ne kadar dikkatli, yavaş ve kontrollü giden bir şoför olduğunu hissettim. Ama bu Laurence’taki çelişkilerden, genel tavrına uymayan küçük çatlak ve defolardan sadece biriydi.

Artık ikindi olmuştu. Dik kayalığın altı gölgelerle kararmıştı; tekrardan güneşin altına daldığımızda yerdeki gölgeler upuzun ve daracıktı. Yol bir ok gibi dümdüz ufka ve sınıra doğru gidiyordu. Yirmi dakika gittikten sonra, “Kenara çeksene,” dedim.

Ani bir dürtü gibiydi, ama o anda, sabahtan beri bütün gün boyunca içimde yükselmekte olduğunu fark ettim. Hatta belki daha öncesinden beri.

“Ne?”

“Şuraya, ağaçların yanına.”

Yol kenarındaki bir grup okaliptüsün biraz gerisinde ufacık bir ahşap kulübe vardı. Onun da arkasında küçük bir tepenin üstünde, bir köydeki evlerin çatıları hafiften görülebiliyordu.

“Neden ki?”

“Bir bakalım işte.”

Sonra tabelayı gördü ve sesli okudu: “Hediyelik Eşya ve El Sanatları.”

“Bakalım neler varmış.”

Kapının önünde park edilmiş bir araba daha vardı. Nazik davranmaya özen gösteren, gürültücü bir Amerikalı çift, ellerinde ahşap oyma iki zürafa ile dükkândan çıkıyordu. Bu küçük, salaş dükkânı işleten kadın arkalarında, kapıda durmuş gülümsüyordu. Beni görünce tebessümü kayboldu; sonra daha sert bir görüntüyle tekrar belirdi.

Amerikalılara, “İyi tatiller,” diye seslendi.

Otuzlu yaşlarının başındaydı. Geniş yüzünde dostça bir ifade olan, ince kemikli ama güçlü bir kadın. Eski püskü, kırmızı bir elbise giymiş, yalınayak.

Yanından geçerek loş kulübeye girdik. İçeride el yapımı şeylerle –ahşaptan oyulmuş hayvan heykelcikleri, incik boncuk, örme paspas ve sepetler, tel oyuncaklar– dolu kaba raflar vardı. Sürekli yeniden üretilip turistlerin beğenisine sunulan bir Afrika özeti. Yazım hatalarıyla dolu, elde boyanmış bir tabeladan, dükkânda bölgedeki bütün köylerden insanların yapmış oldukları ürünlerin satıldığını öğreniyordunuz. Yavaş yavaş gezinip raflara baktık. İçerisi çok sıcaktı.

“Burası çok...” dedi Laurence.

“Çok ne?”

“Çok fakir görünüyor.”

Dışarıdaki araba gidince kadın içeri girerek kollarını ovuşturdu. “Merhaba, nasılsınız?” dedi, ortaya konuşarak.

“İyidir,” dedim. “Sen?”

“Bir şey mi alacaktınız?”

“Sadece bakıyoruz.”

Laurence acılı bir yüz ifadesiyle etrafa bakınıyordu. “Bu dükkân sizin mi?” dedi.

“Hayır. Burada çalışıyorum.”

“Sahibi kim?”

Kadın eliyle kapıyı gösterir gibi yaptı. Dışarıdan birisi.

“Çok güzel.”

Kadın gülümseyerek başını salladı. “Evet, evet,” dedi. “Hoş geldiniz.”

“Sana bir şey alacağım Frank,” dedi Laurence. Ahşap oymadan kaba bir balığı eline aldı.

“Yirmi beş rand,” dedi kadın.

“Bugün beni dolaştırdığın için. Çok güzel vakit geçirdim.”

“Önemli değil. Hiç gerek yok. Sorun değil.”

“Almak istiyorum.”

“Yirmi,” dedi kadın.

“Yirmi beş veriyorum.” Laurence parayı sayarak kadına verdi. “Teşekkür ederim. Dükkânınız çok güzel. Adınız nedir?”

“Maria.”

“Dükkânın güzelmiş Maria.”

“Bence de,” dedim.

O zaman geldiğimden beri ilk kez doğruca bana baktı ve “Sen çok fazla meşguldü,” dedi.

Bu bir soru değildi, ama soruymuş gibi cevap verdim: “Hım, ja, ja, öyleydim.”

Okaliptüslerin arasından geçerken, balığa benzeyen kaba şeyi kucağımda tutuyordum. Sarp kayalık, üzerine vuran ikindi güneşine karşı, kırılmaya hazır karanlık bir dalga gibiydi.

“Buraya daha önce de gelmişsin,” dedi Laurence.

“Evet, ilk günümde uğramıştım. Hastaneye giderken.”

“Ama bu yıllar önceydi.”

“Evet.”

Laurence camı açınca sıcak hava üzerimize vurdu. İkindinin son vakitlerinde hızla yol alıyorduk ve bugün ziyaret ettiğimiz her yer, sadece bizim okuyabileceğimiz bir haritadaki noktalar gibi, gelişigüzel arkamıza saçılmıştı sanki. Her nasılsa hafif, güzel bir gün olmuştu, bu yüzden, ansızın sohbetvari bir sesle, “Sen o kadınla yattın mı?” diye sorması, ağır bir yumruk gibi geldi.

“Efendim?”

“Dükkândaki kadınla. İkinizi...”

“Evet, duydum da. Hayır, hayır. Nereden çıkardın bunu?”

“Bilmem, öyle bir hava vardı.”

“Hayır, yatmadım.”

“Kızdın mı?”

“Hayır, sadece... şaşırdım.”

“Affedersin. Aklıma bir şey gelince hemen söyleyiveriyorum. Elimde değil.”

Yolculuğun geri kalanında hiç konuşmadık. Hastaneye vardığımızda akşam karanlığı çökmek üzereydi, koca gün geçmiş, mesaim sona ermişti. Ofise dönmedim, ama odada oturmayı da istemiyordum. Yapacak hiçbir şey yoktu ve kendimi huzursuz hissediyordum; içim içime sığmıyordu.

Laurence aç olmadığını söyleyerek yemeğe gelmek istemeyince, yemek salonuna tek başıma gittim. Ama ben de aç değildim ve kendimi, dinlenme salonundaki sesi kısık, boş görüntülerin titreştiği televizyonun karşısında oturmuş, bir pinpon topunu bir elimden ötekine fırlatıp dururken buldum. İçimde kıpır kıpır bir hoşnutsuzluk vardı. Sormamayı öğrendiğim eski sorular yeniden benimleydi. Eski arzular ve ihtiyaçlar. Oturup durmak çok zordu ve bir-iki saat sonra topu elimden bırakıp yerde yuvarlanmasına izin verdim. Dışarı çıkıp park yerine gittim. Odamın ışığı açıktı, ama ben bakınca ansızın sönüverdi.

Arabayı ilk başta yavaş sürsem de gitgide hızlandım. Sanki bir amaç hissiyle acilen gerçekleştirmem gereken bir misyonum vardı, ama gerçeğin kendisi amaçsızlık, tedirginlikti. Her zamanki yere park edip tekrar kulübeye yürüdüm. Arabanın sesini duymuş, beni bekliyordu. Elimden tutup beni içeri soktu ve kapıyı tutturmak için –bir çocuğun bile koparabileceği bir kilitle, bir ip parçasını çiviye sararak– kısa bir süre arkasını döndü.

3

Laurence’a söylediklerimin hepsi yalan değildi: Gerçekten de buradaki ilk günümde şehre giderken o küçük kulübeye uğramıştım. Yeni yerlere bakıyordum; orası da bakılacak bir yerdi. Ve Maria oradaydı. Aynı kırmızı elbiseyi giymişti belki de, ayakları çıplaktı. Ben afallamış gözlerimi raflardaki oyma hayvanların üzerinde gezdirirken selam vermişti.

“Fil ister misin?” demişti.

“Yo, yo, sadece bakıyorum.”

“Bakması bedava.”

“Öyle,” demiştim.

Ya da belki bunların hiçbiri söylenmedi, elbisesi de siyahtı. Hiçbirini hatırlamıyorum. O ilk gün yüzünün nasıl göründüğü bile kalmamış aklımda; bir tek oraya gittiğimi ve onu kesinlikle gördüğümü biliyorum, çünkü sonraki gidişimde kendimi onu eskiden tanır gibi hissettim. O da beni hemen tanıdı; gülümseyerek nasıl olduğumu sordu.

Neredeyse iki yıl sonra oluyordu bu. Bir hastayı, daha iyi olan öteki hastaneye teslim etmiş dönerken yol kenarındaki bir ağaca bağlı olan tabelayı görmüştüm. Tabeladaki bir şey –kabaca yazılmış harflerin, yanlış yazılmış sözcüklerin yarattığı acıma duygusu– durmama neden oldu.

Sonra onun yüzü, o geniş tebessüm. “Bugün nasılsın?” diye sordu. “Üzgün değil misin?”

“Üzgün mü?”

“Geçen sefer çok üzgündün.”

Pamuklu kumaşı yer yer neredeyse şeffaf denecek kadar eprimiş, koyu mavi bir elbise giymişti. El ve ayak bilekleri boncuklarla kaplıydı.

“Senin adın ne?”

“Maria.”

“Hayır, gerçek adın ne? Afrikalı ismin.”

Soruma bozulmuş gibiydi; gözlerini düşürdü. “Maria,” diye tekrarladı. “Maria.”

Üstelemedim. İsim ona uymuyor, ağzına yakışmıyordu, ama çekingen bir kararlılıkla aramıza bu küçük seti çekişi hoşuma gitmişti. Birden gözüme gizemli görünmeye başladı.

Köşedeki ahşap kasaya oturup iki saat boyunca onunla konuştum. Sohbet etmedik: Ben sordum, o cevap verdi. Kimsin? Nerelisin? Kaç yaşındasın? Her şeyi bilmek istiyordum.

Üç yıldır orada çalışıyordu. Hayatı o minicik kulübede geçiyordu, yemeğini orada yiyor, orada uyuyup yıkanıyordu. Bütün eşyalarının nerede olduğunu sorunca, raflardan birinin altında duran eski püskü bir valizi gösterdi. Yatağını da gösterdi: Güzelce kare şeklinde katlanmış, yırtık pırtık bir battaniyeydi. Köşedeki paslı kova da banyosuydu. Suyu hemen arkadaki köyden aldığını söyledi. Oradan biri ona yemek de getiriyordu.

Onun köyü müydü? Hayır, değildi. Onun memleketi buraya çok uzaktı. Neden burada yaşıyordu? Dükkân yüzünden. İyi de dükkân niçin buradaydı? Çünkü kocası buraya yapmıştı. Onu çalışmak için buraya getirmek kocasının fikriydi. Bütün o biblolarla oymaları köylerden toplayıp satması için buraya getiren de kocasıydı. O da mı dükkânda onunla kalıyordu? Hayır, o başka yerdeydi. Gerideki köyde mi? Hayır, başka bir yerde, neresi olduğunu tam bilemiyordu. Bazı bazı geliyordu. En son ne zaman görmüştü onu? Altı parmağını gösterdi. Saat, gün, hafta?

Yarım yamalak sözcükler ve el kol hareketleriyle konuşuyor, sürekli gülümsüyordu. Bir-iki kez kendi haline güldü. Gözlerimi ondan alamıyordum. Sanki sadece ikimizin yarattığı, işaret ve sinyallerden oluşan bu dil, el kol hareketlerinden oluşan bu muğlak kaligrafi beni büyülemişti. Daha önce, rafları ahşap hayvanlarla dolu bu minik, toprak zeminli kutu gibi bir yer görmemiştim. Sonunda yaptığım şeyi yapmayı, içerisi doğru dürüst göremeyeceğim kadar kararmadan çok önceleri istemeye başlamıştım: Ona doğru eğilip parmaklarımla boynuna dokundum. Maria kaskatı kesildi.

“Benimle gelsene,” dedim. “Haydi bir yerlere gidelim.”

“Nereye?”

“Benim odama.” O anda hiçbir şeyi umursamıyordum.

Başını iki yana sallayarak boynunu elimin altından çekti.

“Neden?”

“Mümkün değil,” dedi. “Mümkün değil.”

Fazla ileri gitmiştim; şu anda gerilmiş ve benden uzaklaşmıştı; her şeyi yanlış anlamıştım. Tam kendimi toparlayıp gitmek için ayaklanmıştım ki birden şöyle seslendi:

“Sonra.”

“Sonra mı?”

“Sonra gel. Sonra, dükkân...” Kapanınca, iş bitince kısmını bir el işaretiyle anlattı.

“Kaçta?”

“Sekiz. Hava kararınca.”

“Tamam,” dedim. “Sonra gelirim.”

Hastaneye dönüp duşa girdikten sonra tıraş olup üstümü değiştirdim. İçim bir arzu ve korku dalgasıyla dopdoluydu. Bu randevuyu içimdeki, o zamana kadar hiç tanımadığım bir adam ayarlamıştı sanki. Ne istiyordum? Bunu neden yapıyordum? Bütün olanların bir tuzak olabileceği gelmişti aklıma; pusuda beni bekleyen başkaları da olabilirdi; cinayet, adam kaçırma, şantaj sözleri dönüp duruyordu aklımda. Oraya tekrar gitmemem gerektiğinden emindim.

Ama gittim. Çok korkuyordum. Maria beni bekliyordu. Arabayı barakadan uzağa, iyice aşağıya, bir dizi çalının arkasına çekmemi söyledi. Karanlıkta geri yürürken kalbim küt küt atıyordu. O da korkuyor, nefesini tutmuş etrafa bakınıp duruyordu. Lamba kapalıydı. Beni elimden tutarak ânılarda hiç yer etmeyen, zamanın ölmüş bulunduğu o yere soktu.

Hep aynı şey oluyordu. O ilk gece belirlediğimiz rutin –arabayı gizleyerek park edişim, onun beni beklediği kapıya doğru gidişim– sonraki gecelerde de defalarca tekrarlandı. Sonra kapıyı arkamızdan çiviye bağlıyor ve yerdeki yırtık pırtık battaniyenin üzerine uzanıyorduk.

Yarı giyinik, alelacele sevişmelerimizde bir korku unsuru vardı hep. Bir gece onun tarafından adı konuluncaya kadar, neden korktuğumuzu bilmiyordum: Yarın gelmemem gerektiğini söyledi.

“Neden?”

“Tehlike, tehlike var.”

“Ne tehlikesi?”

“Kocam.”

Anlaşılan, onun iyiliği için adama görünmemek zorundaydım. Ama tavrındaki bir şey kocasının bana da zarar verebileceğini anlamamı sağladı. Bu konuda daha fazla konuşmak istemiyordu. Ertesi gece bakmak için arabayla oradan geçtim ve dışarıda park edilmiş bir araba vardı. Ne marka olduğunu anlayamadığım, beyaz bir araba. Kapının önüne, herkesin görebileceği şekilde park edilmişti.

O geceden sonra kocası, Maria’nın arkasında bir yerlerde duran silik yüzlü bir varlık olarak sürekli kendini hissettirdi. Tekrar gitmeden önce bir hafta bekledim. “O gerçekten senin kocan mı?” dedim.

Ciddi ciddi başını salladı.

“Gerçek kocan mı?” dedim. “Erkek arkadaşın değil mi? Cidden evlendiniz mi? Evli misiniz?”

“Evli,” diyerek hızlı hızlı başını salladı. Soruyu anlayıp anlamadığını bilebilmek imkânsızdı.

Alyans takmıyordu, ama bunun bir anlamı da yoktu. Onunki kadar basite indirgenmiş ve yalın bir hayatta, alışıldık usuller işlemiyordu. Ayrıca yüzük takmayı gerektirmeyen bir tören ya da ayinle de evlenmiş olabilirdi. Bilebilmek imkânsızdı. Bu hoşuma gidiyordu; hakkında fazla şey bilmemek hoşuma gidiyordu. Kelimenin hangi normal anlamını alırsanız alın, bu bir ilişki değildi. Birçok şeyin ima edildiği ya da baştan anlaşıldığı bu sözsüz saplantıya benzer bir şeyi daha önce hiç yaşamamıştım. Evliliğim yıkıldıktan sonra başka kadınlar da olmuştu tabii; hastanedeki Claudia Santander ile kısa bir ilişkim olmuş, bu arada birkaç kaçamak ilişki de yaşamıştım, ama bu gizli ilişkilerin hiçbiri şimdiki kadar sessiz ve rahatsız edici bir güce sahip olmamıştı. Geceleri, orada bulduğum şeye tekrar tekrar geri dönmek zorundaydım: o yoksul görünümlü barakanın içine, sert toprak zemine, elbisesini açtığımda aldığım –bazen biraz itici gelen– ter kokusuna. Karanlıkta yaşanan o sıcak, kör kucaklaşmaya.

Birbirimize karşı sevecen değildik. Belki sadece bazı zamanlar, bazı açılardan. Ben ona dokunup okşardım, ama o bana hiç o şekilde dokunmazdı. Öpüşmeye de izin yoktu; denediğimde, başını sertçe çevirip, “Hayır, hayır,” demişti. Nedenini sordum ama hiçbir zaman söylemedi ve bu sessizlik benim için uygundu. Gerçek bir sohbette bulunamıyor olmamız da bana da uyan bir şeydi. İlkel ve mahrem bir eylem için bir araya geliyor, bu arada aramızdaki muazzam uzaklığı boş bırakıyorduk.

Bazen seks de olmuyordu. Aradığım şey bu olmuyordu bazen. Öylece uzanıp yüzümü omzuna dayıyor, tek elimi elbisesinin içine sokuyor, göğsünün üstüne koyuyordum. Böyle zamanlarda çoğunlukla sessiz kalıyor, karanlığın içinde bir tek nefes alıp verişlerimizi duyuyorduk. Fakat bir seferinde benimle konuşmuştu; kendi dilinde uzun ve tatlı bir monolog dinlemiştim. Tek bir kelimesini bile anlamadığım halde, sesiyle gözkapaklarımın altında, birlikte başka bir yerde olduğumuz bir hikâye canlandırmıştı.

Yani bir süre boyunca iki farklı hayatım oldu: biri, gündüzleri hastanede yaşadığım boş ve akıntıya kapılmış hayat; öteki, geceleri o yolun kenarında yaşanan gayrimeşru ve yoğun hayat. Birinin ötekiyle hiçbir ilgisi yoktu. Kim olduğumu ya da ne iş yaptığımı uzun bir zaman boyunca hiç merak etmedi. Nihayet sorduğunda, kendimi yalan söylerken buldum. Devlet için çalışan bir mühendis olduğumu, buraya iki yıllık sözleşmeyle geldiğimi söyledim. Şu anda hastane için birkaç iş yaptığımı, bu yüzden arada bir ambulansı da kullandığımı söyledim. Kasabadaki belediyeye ait bir dairede kaldığımı, şehirdeki karımın sık sık ziyaretime geldiğini anlattım. Onu öteki, gündelik hayatımın dışında tutma isteği dışında, bu yalanları neden söylediğimi bilemiyorum.

Bunu dert etmem gereksizdi. Öteki hayatımı öğrenmek için en ufak bir çaba bile göstermedi; kasabaysa onun için başka bir gezegende var olan bir yerdi sanki. Maria’yı orada sadece bir kez gördüm. Bir öğle sonrası anacaddede arabayla giderken kaldırımda tek başına yürüdüğünü fark ettim. Görmemiş gibi yapıp bir sonraki köşeden dönüverdim. Bu konudan hiç söz etmedi ve belki de beni görmemişti, ama sonradan iki gün boyunca suçluluk ve ihanet duygularıyla boğuştum.

Ama yine gittim; her seferinde tekrar gittim. Görevli olmadığım ya da gelmememi söylemediği her gece, hava karardıktan sonra, arabayla ona giderken buldum kendimi. O kulübe, gördüğüm en dayanıksız ve derme çatma yapı, sürekli ve her seferinde oradaydı.

Sonra aramızdaki bu şey sanki somut bir şeymiş gibi, temelleri ve boyutları olan, gerçek bir şey gibi gelmeye başladı. Korkmaya başladım. Böyle devam edemez, bitmeli, deyip duruyordum kendi kendime. Kendimi zorunlu ve sorumlu hissedeceğim bir şey istemiyordum. Bir gün bedelini ödemek zorunda kalacağım bir şey istemiyordum.

Derken bir gece benden para istedi.

Her şey bir anda değişiverdi.

Tam ben çıkmak üzereyken teklifsizce iletilmiş bir ricaydı. Ben giyinip ayakkabılarımı bağlarken, “Bir iyilik istemem lazım,” dedi.

“Neymiş o?”

Ne olduğunu biliyordum. O anda bunu ilk geceden beridir beklediğimi fark ettim.

“Büyük sorun var. Kocam...” Bana kocasıyla ilgili, hiç anlamadığım, uzun bir hikâye anlatmaya girişti. Hikâyeyi bitirmeden, “Tamam, ne kadar lazım?” dedim.

“İki yüz rand istiyorum.”

“Tamam.”

“Veriyor musun?”

“Evet.”

“Ama borç olacak.”

“Sorun değil,” dedim. “Kalabilir.”

Bunu umursamaz bir tavırla söylemiştim. İkimiz de umursamaz, inceliksiz bir tavırla konuşuyorduk.

Bundan sonra ona arada bir para vermeye başladım. Bazen o istiyor, bazen de ben çıkarıp veriyordum. Paranın el değiştirdiği her seferinde, o ilk açıklama anının izi vardı; artık farklı bir manzarada yol alıyorduk. Hastanedeki yaşantımın o barakada olan şeylerden ne kadar çok etkilendiğini ancak şimdi anlıyordum. Orada ne kadar çok anlam yaratılıyordu – ben hiçbir şey anlamasam da. O zamana kadarki ilişkiden –o aptalca masumiyetten– eser kalmamıştı. Her şeyden şüphe etmeye başladım. Aklımda bir sürü soru vardı: O ilk gece, bana sonra gelmemi söylerken aklından neler geçmişti acaba? Ben biraz rahatlayıp gevşemek için onca zaman buraya gelirken onun istediği başka bir şey miydi? Amacı, en başından beri para almak mıydı?

Neyle karşı karşıya olduğumu, artık gerçekten görmüştüm. O küçük ev, toprak zemini ve tuhaf kokularıyla, hayatımdan kaçtığım gecelere fon oluşturan egzotik bir yer olmaktan ibaret değildi: Onun gerçekten ve temelli yaşadığı yerdi. Çok fakirdi; hiçbir şeyi yoktu. Kapıdan çıkarken eline tutuşturduğum bozukluklarla banknotlar, aramızdaki asla ölçülemeyecek olan ayrılığın sembolüydü: Hayatlarımız arasındaki kopma noktasıydı. Para uçurumu kapatamazdı; uçurumun kendisiydi. Birbirimiz hakkında hiçbir şey bilmiyorduk.

Artık düşünmeden duramıyordum. Gündüzleri, gece yaşanan o bir-iki saati düşünüyordum. Artık neyin doğru olduğunu bilmenin bir yolu yoktu. Bana söylediği her şeyden kuşkulanıyordum. Barakada yaşadığından bile. Belki de yaşamıyordu; belki ben çıktıktan sonra başka bir yere gidiyordu. Geceyi hiç orada geçirmediğim için bilemezdim. Bir de kocası – öyle biri gerçekten var mıydı? Onu hiç görmemiştim; sadece kapının önünde herhangi birine ait olabilecek beyaz bir arabaydı gördüğüm. Kocası varsa eğer –o müphem, suretsiz adamın– benden haberi var mıydı? Bütün bu küçük küçük olayları uzaktan yönlendiren o muydu? Söylediğim yalanlar, ne kadar küçük ve zararsız olsalar da onun da aynı şeyi yaptığının kanıtlarıydı sanki. Çok basitti; neden yapmasındı ki? Sonra o iç çekişleri, kırık dökük İngilizcesi ve elleriyle yaptığı açıklamalar– hepsi gerçekdışı, hepsi birer aldatmaca gibi gelmeye başlamıştı. Belki de söylediklerimi gayet iyi anlıyordu. Of, bu düşüncelerde bir çılgınlık payı vardı, biliyordum. Ama şüpheciliğimin ve güvensizliğimin sınırı yoktu; doğrusunu söylemek gerekirse, benim sahtekârlığım kadar engindiler.

Gündüzleri gitmeye başladım. Doğrusunun bu olduğunu söyleyip duruyordum kendime: Onu normal bir şekilde, güneş tepedeyken görmek. Aslında bir casus gibi hayatına sızmaya, kim olduğunu öğrenmeye çalışıyordum. O ahşap kasanın üstünde, hiç konuşmadan, uzun uzun otururdum. Sürekli birileri gelir giderdi. Sınırı geçen ya da yakınlardaki av çiftliklerine giden yolcularla turistler dükkâna uğrayıp raflara bakar, bazen de bir şeyler alırlardı. Kulübenin ardındaki köyden, kırıklarla dolu tabak ve kupalar içinde yemek ve çay getiren bir kadın vardı; beni ilk gördüğünde korkmuş bir tavırla hemen çıkıp gitti; ama Maria onunla konuşmuş olsa gerek ki sonraları biraz oturmaya, utangaç bir tebessümle beni izlemeye başladı. Ama hiç İngilizcesi yoktu.

Sonra her nasılsa bitiverdi. Evliliğimde olduğu gibi, şu diyebileceğim bir kırılma noktası yoktu; daha çok, durumdaki ve bizdeki kaçınılmaz bir şey, zamanla olayların içine sızmış gibiydi. Geceye ve sessizliğe ait olan tuhaf gönül ilişkim, hayatım kadar gerçek, sıradan ve gündelik bir olaya dönüşmüştü.

Ben de gitmeyi bıraktım. Bir gecede değil belki; ama zaman içinde koptum. Haftada bir, sonra on beşte bir gitmeye başladım ve derken bir ay geçmişti. Birdenbire her şeyi geride bıraktım. Barakanın hâlâ orada olduğundan emin olmak için, zaman zaman arabayla önünden geçiyor, ama durmuyordum. Bir seferinde beyaz araba dışarıda park edilmişti ve ilk kez o gün gerçek, içten bir kıskançlık krizi geçirdim. Ama tekrar gitmedim. Kendi kendime bir gün gideceğimi söyledim durdum. Ters giden şeyleri unutmak için biraz zaman, birkaç ay geçmesini bekleyecektim sadece. Sonra da, eskiden olduğu gibi, geceleri gitmeye başlayacaktım ve pek konuşmayacaktık. Her şey ilk başladığımız gibi olacaktı. Ama o kısa süre uzadıkça uzadı – bir yıl, bir buçuk yıl ve daha fazla zaman geçti. O zaman bir daha hiç gitmeyeceğimi anlamıştım.

Ta ki Laurence Waters ile birlikte önünden geçtiğimiz güne kadar; o gün nedense bir şeyler farklıydı ve sonra olaylar birbirini izledi.

4

Laurence’ın geldiği günün ertesi sabahı, Dr. Ngema konuşmak için ofisine gelmemi istedi. Masasının önündeki alçak koltuklara oturmamız, gayriresmî, özel bir sohbet olacağına işaretti.

Dr. Ngema altmışlı yaşlarının başında, ciddi yüzlü, kuş gibi, kupkuru bir kadındı. Aramızdaki ilişkinin bir gereği olarak konuşurken birbirimize isimlerimizle hitap etmemize rağmen onu hâlâ Dr. Ngema olarak düşünüyordum. Hastanenin yöneticisi, benim işverenim ve üstümdü, ama geçmişteki karmaşık bir olaylar dizisi yüzünden tahtının vârisi bendim ve aramızda zorlu, hassas politik oyunlar söz konusuydu.

Hastaneye ilk olarak, görevi Dr. Ngema’dan devralmak üzere gelmiştim. İş ilanı, hayatımdaki kritik bir dönüm noktasında verilmişti. Evliliğim yıkılmıştı, işime devam edemiyor ve her şeyin değişmesini istiyordum. Buraya taşınmak, aradığım fırsat gibi görünmüştü. Bir süreliğine bütün taşlar yerine oturacak gibiydi.

Dr. Ngema şehirde, Sağlık Bakanlığı’nda yeni bir göreve getirilecekti. Yaşamının çoğunu denizaşırı ülkelerde, sürgünde geçirdikten sonra, on-on bir yıl boyunca hastanede çalışmıştı. Burada, her şeyin dışında, kıyıya vurup kalmak istemiyordu; onun için sadece bir süreliğine, merkeze biraz daha yaklaşıncaya kadar su üzerinde kalmanın bir yoluydu bu. Şimdiyse beklediği an gelmişti. Sadece yerine birini bulması gerekiyordu ve o beni seçmişti. Benim dışımda –sonradan öğrendiğime göre– sadece üç aday vardı. Ancak seçici komite yalnızca Dr. Ngema’dan oluşuyordu ve aradığı şey her neyse, onu bende bulmuştu.

Bir süreliğine her şey yolunda gibiydi. İşi ondan öğrenmek için, buraya bir ay erken taşınmıştım. Ama gelişimden bir-iki hafta sonra, gözünü diktiği makam neresi ise, birdenbire yeniden dolmuştu. Bir yerlerde bir oyunlar dönmüştü. Benim yeni iş de birdenbire suya düşmüştü.

Ayrılabilirdim. Bana sunulan yüklü ödemeyle özrü kabul edip eski yaşantımın karmaşasına dönebilirdim. Ama kalmaya karar verdim. Dr. Ngema’ya sorarsanız, istediği makamın boşalması yalnızca zaman meselesiydi ve o sırada hâlâ hastanede çalışıyor olursam, sıranın en başında yine ben olacaktım. Ona inanmıyordum, ama inanmayı tercih ettim. Çok uzun kalmam, diyordum kendi kendime – bir-iki yıl geçsin, geleceğimi tekrar düşünecektim.

Ama o bir-iki yıl, altı-yedi yıla dönmüş ve ben hâlâ gitmemiştim. Zaman zaman yeni söylentiler duyuluyor, Dr. Ngema küçük küçük heyecan patlamaları yaşıyordu: Nihayet olacaktı, iş teklifini almak üzereydi; ama bu coşku dolu anlar bir kez daha teslimiyet ve hayal kırıklığına dönüşürdü. Onun suçu değildi, ama bütün bu itiş kakış aramızdaki en masumane sohbetin bile mühim ve anlam yüklü olmasına neden oluyordu.

Bugün Laurence hakkında konuşmak istiyordu. Dün yaptığı şey –benim önümde hatasını yüzüne vurmuş olması– onu rahatsız etmişti. Buradan gitmesini istiyordu, ama tabii ki bunu bu şekilde söylemeyecekti.

“Onun farklı türde bir hastane beklediğini sezinliyorum,” dedi. “Buradaki durum – onun gibi biri için fazla sönük.”

“Katılıyorum,” dedim.

“Neden ona çevreyi gezdirmiyorsun Frank? Her yeri göster. Nasıl bir yere geldiğini iyice anlasın. Sonra başka bir yere transfer edilmek isterse elimden geleni yaparım.”

“Tamam. Sorun değil.”

“Elbette ki başımızın üstünde yeri var. Yok demiyorum. Kamu hizmeti fikri – benim desteklediğim bir şey. Yenilik ve değişim taraftarıyımdır, bilirsin.”

“Ah, tabii,” dedim. “Bilmez miyim.”

Yenilik ve değişim: Bu onun meşhur sözlerinden biri, tekrarlamaktan hoşlandığı bir mantraydı. Ama içi boştu. Ruth Ngema yenilik ve değişimi engellemek için her şeyi yapabilecek bir kadındı, çünkü ardından ne geleceğini kim bilebilirdi ki? Ancak bugün onunla uyum içindeydim, ne istediğini biliyordum ve o da benim hislerimi anlamıştı.

“Hem gidecek olursa odan yine sana kalır,” dedi. “Böylesi herkes için daha iyi olacakmış gibi görünüyor.”

Laurence’a etrafı dolaştırdım. Rehberlik yapmak garipti. O kadar uzun zamandır buradaydım ki artık her şeye görmeden bakmaya başlamıştım. Şimdiyse aynı ilk günümdeki gibi, her şeyi yeniden görüyordum. Ona hastaneyi gezdirdim. Buradaki bütün canlılık ve faaliyet ana binanın bir ucundaydı; oranın ötesine geçmeye gerek yoktu. Kapılar bomboş koğuşlara, raylardan sarkan yeşil perdelerin arasında hayalet yataklar gibi bomboş duran dizi dizi yataklara açılıyordu. Üst katta ofisler vardı. Dr. Ngema giriş kapısının hemen üstündeki ilk ofisteydi. Oradan geçerken masasında oturmuş, başını kâğıtlarının üzerine eğmiş kalemiyle bir şeyler çiziktirdiğini gördük; biz geçerken başını kaldırıp bilmiş bilmiş gülümsedi. Sonra birbiri ardına, en basit mobilyalardan bile yoksun odacıklar. İnsanların, emeğin ve iş gücünün gelmesini bekleyip duran bir sürü oda.

Hastane artık yaklaşık on yaşında olduğu halde şimdiye kadar tam olarak bitirilmemişti. Araya çok fazla şey girmişti. Yurtluğun ilk başbakanının bir projesi olarak başlamış, ama binalar dikilir dikilmez askerî darbe olmuş ve her şey durdurularak askıya alınmıştı. İşlerin yeniden başlaması için iki yıl geçmesi gerekmişti. Ancak kısa süre sonra uzaklarda, asıl iktidar merkezindeki beyaz hükümet nihayet pes etmiş ve her şey bir kez daha havada kalmıştı. Sonra yurtluk, yurtluk olmaktan çıkmış ve yeniden ülkeye katılmasıyla birlikte de hastanenin anlamı ve geleceği kalıcı olarak belirsizleşmişti.

Hiçlikle bir yerlerin arasında kalmış, tuhaf, esrarengiz bir yerdi yani. Bağlantısı olmayan binaların yarattığı küçük karmaşa, kasabadaki diğer yapılar gibi, yavaş yavaş harabeye dönüyordu. Çatılarda otlar bitmişti. Pembe duvarlar –neden bütün duvarların pembeye boyandığını bilen yoktu– hava koşulları yüzünden açık turuncuya dönmüştü. Yüksek duvarların ve kapının ardındaki topraklarda tohumlar açıyordu. Geceleri, düzenli aralıklarla yerleştirilmiş parmaklıklı pencerelerin çoğu karanlıktı.

Burada kalan birkaç kişi için, hayat sıradanlık ve şiddetin çifte kutupları arasında gidip geliyordu. Hiçbir şeyin olmadığı, hastanenin bomboş kaldığı uzun ve sıkıcı dönemler oluyordu. Sonra ansızın bir keşmekeş, gecenin bir yarısında gelen, kan kaybeden bir yaralı. Yardım etmek için bir şeyler yapmaya çalışıyorduk. Ama aslında yapabileceklerimiz sınırlıydı. Cihazlarımız, malzememiz ve paramız kısıtlıydı. Ya da belki bazı şeyler dolaplardan taşarken bazı şeylerin bulunmadığını söylemek daha doğru olur. Nadiren kullandığımız kimi ilaçlardan bol bol vardı, ama hayati ilaçların teslimatı sistemin tepesindeki birilerinin ödemediği faturalar yüzünden dondurulmuştu. Prezervatif, örneğin: Raflar dolusu prezervatif vardı, onları ne yapacağımızı bilemiyorduk, ama eküvyon çubuğu, steril eldiven ve röntgen filmi gibi temel ihtiyaçları sürekli sipariş ediyor, ama asla alamıyorduk. Elektronik bir suni solunum cihazıyla birlikte birkaç yoğun bakım cihazımız daha vardı, ama sık sık elektrikler kesiliyordu ve bölge yönetiminin bizim bozuk jeneratörü tamir ettirmesini sağlayamıyorduk. Ciddi yara almış hastaların fener ışığı altında ameliyat edilmesi görülmedik bir şey değildi.

Bizim kaldığımız diğer binada durum çok kötüydü. Koridorun en sonunda ana binanın uzantısı olarak tasarlanmış kanada açılan bir kapı vardı. Burada da koğuşlar, ofisler bulunuyordu; aslında ana kanadın ikiziydi. Fakat talan edilmişti. Geriye bir-iki metal karyola, oradan buradan sarkan yırtık pırtık birkaç perde kalmıştı. Bunlar dışında, işe yarar olan her şey çalınmıştı. Banyolardaki lavabolar duvarlardan sökülmüş, metal duş başlıkları yerlerinden çıkarılmıştı. Borular boşluğa doğru sarkıyordu. Birkaç odanın penceresi kırılmış, kuşlar içeri girip yuva yapmıştı. Güvercinlerin kuğurtusu o kıpırtısızlığın içinde tuhaf yankılar yapıyordu ve yerlere yıldız yıldız olmuş beyaz pislikler saçılmıştı.

Bu ihmal edilmişlik ve ağır ağır devam eden çürümenin içinde ilerlerken ikimiz de sessizleştik. Öteki uca, otoparka açılması gereken, tahtalarla kapatılmış, parmaklıklar ardındaki girişe gelince durduk. Bizimle ana bina arasındaki, otların bürüdüğü arsaya bakan bir pencere vardı. Yaprakların gölgeleri yüzlerimizde gezindi.

“Beklediğin şey bu değildi sanırım,” dedim.

“Hayır.”

“Kalmak zorunda değilsin. Başka bir yere nakledilmek istersen, eminim ki Dr. Ngema...”

“Ha,” dedi şaşkınlıkla. “Ama ben kalmak istiyorum.”

Ona baktım. Onu yeni bir gözle ilk kez doğru dürüst görebildim. Uzun, ince ve zayıftı. Sarı saçlardan bir kâkülün altındaki yüzü basık ve içtendi. İlk bakışta gördüğüm, üzerine ikinci bir ten gibi yapışan o özellik dışında gösterişsiz, sıradan bir yüzdü. Suratını oldukça dikkat çekici kılsa da bu özelliğin adını koyamıyordum.

“Neden buraya geldin?” dedim.

“Anlattım ya.”

“Yani, neden burası? Bu hastaneye gelmeyi istemişsin. Özellikle burayı seçmişsin. Neden?”

Gözlüğünü çıkarıp gömleğinin koluna sildi. Pencereden bakarken gri gözleri hafifçe kırpıştı. “Çok küçük bir yer olduğunu duymuştum,” dedi. “Burada çok sorun olduğunu duymuştum.”

“Anlamıyorum. Bunlar buraya gelmemek için gayet mantıklı nedenler. Neden kendine böyle bir şey yapmak isteyesin ki?”

Bu konuya girmek istemedi. Gözlüğünü takıp pencereden dışarı, ağaçların üstünü, kasabının öteki ucundaki en yüksek tepeyi işaret etti. “Baksana! Şu ne?”

“Orası eskiden Tuğgeneralin eviydi.”

“Tuğgeneral kim?”

“Sen ciddi misin?”

“Ja. Bilmem mi gerekir? Meşhur bir olaya mı karıştı?”

“Askerî darbeyle yurtluk hükümetini devirdi.”

Yüzündeki ilgi kaybolmuştu; yine alnını kırıştırmış etrafa bakınıyordu.

“Bütün bunlar,” dedi. “Böyle heba olup gidecek mi? Bu konuda ne yapılıyor? Böyle mi kalacak?”

Omuz silktim. “Bana sorarsan, yakında burada in cin top oynayacak. Her yeri soyup soğana çeviriyorlar. Baksana.”

“Ama bu korkunç bir şey. Kim yapıyor bunu?”

Bana pek önemli bir şey gibi gelmiyordu ama o gerçek bir dehşetle donakalmıştı. Pislik içindeki koridorun çıplak, savunmasız köşelerini fark ettiğini görebiliyordum: Noksan süpürgelikler, yerinden sökülmüş aydınlatmalar, oradan buradan sarkan boş kablolar. Başını iki yana salladı. “Neden? Nereye gidiyor bunlar?”

“Burada bir sürü yoksul insan var. Her şey işlerine yarayabilir.”

“Ama burası onlar için. Bu hastane. Onlar için yapıldı.”

“Bunu git onlara anlat.”

Gözyaşlarına boğulacak sandım. Yüz ifadesi çözemediği bir çıkmazda kilitlenip kalmıştı. Elimi omzuna koyup dedim ki: “Haydi, gidelim. Çok bunaltıcı bir yer burası.”

“Neden birileri bir şey yapmıyor?”

“Ne yapacaklar ki?”

Tozların üstünde ayak izlerimizi bırakarak o garip anıt mezardan geri yürüdük. Biz yanlarına yaklaşırken güvercinler uçuştu. Dışarıda, kızgın güneşe karşı gözlerimi kırpıştırarak, “İşte bu kadar. Hastane bitti,” dedim.

“Başka bir şey yok mu?”

“Biraz arabayla dolaşmaya ne dersin? Kasabayı gezebiliriz.”

Benim arabamdan daha eski, minicik, mavi renkli, külüstür bir Volkswagen Beetle’ı vardı. Direksiyona yakışmadığı da söylenemezdi. Üzerine adeta bir umursamazlık gelmişti, artık o beyaz ceketli, hevesli genç doktora pek benzemiyordu. “Nereye Frank?” dedi. “Ne tarafa söyle bakalım.”

Kasabadaki tek asfalt yol olan anacaddeden giderek rafları tamtakır, boş dükkânların önünden geçtik. Cidden iş yapan tek tük birkaç dükkân da vardı: Küçük süpermarket sıcağın altında durgun görünüyordu, kasada duran canı sıkılmış tek bir kasiyer dışında neredeyse terk edilmiş gibiydi. Önündeki güvenlikçi, şapkasıyla ağır ağır yelpazelenerek televizyondaki alakasız bir olayı seyreder gibi arabanın geçişini izledi. Ana kavşakta, çatlaklarla dolu, kırık dökük fıskiyeli havuz ve kahverengi oval çimenliğinin tepesinde dikilen heykel, bir eli belinde, diğeriyle ileriyi, geleceği ya da bozkırları gösteren, her zamanki kararlı pozunu almıştı. Bacaklarının rengi yeşile dönüyordu.

“Görmek istiyorsan, işte Tuğgeneral.”

“Nerede?”

“Heykelden söz ediyorum.”

“Ha, anladım.”

“Sana bununla ilgili bir hikâye anlatabilirim.”

Yüzündeki ilgi yine kayboldu: Heykelin hikâyesi onun yaşamadığı bir dünyaya aitti. Bu yüzden, kasabaya gelişimden kısa süre sonra, yakınlardaki kırlarda çıktığım yürüyüşü ona anlatmadım. O günlerde içimi dolduran hedefsiz kızgınlık, sırt çantamla çadırımı alıp kırlarda uzun, gözü dönmüş maceralara atılmama neden oluyordu. Nereye gideceğimi pek planlamazdım. Bir gün kasabanın kuzey ucundaki otlarla kaplı bir koyakta taban teperken yarısı toprağa gömülmüş dev bir metal nesneye rastlamıştım. Gökyüzünden düşmüş gibiydi. Araba büyüklüğünde eski bir büsttü ve yurtluğun eski başbakanının yüzünü ancak sarmaşık ve sürüngen bitkilerden bir yığını temizledikten sonra tanıyabilmiştim. Bu bronz versiyonu, insanın içine işleyen bir inanç ifadesi taşıyordu. Büst, askerî darbeden ve canını kurtarmak için kaçmasına neden olan yirmi dört yolsuzluk ve dolandırıcılık suçlamasından önce yapılmıştı.

Büstün eskiden, şimdi Tuğgeneralin heykelinin bulunduğu ana kavşaktaki bir kaidenin üzerinde durduğunu birkaç gün sonra anlamıştım. Bir grup askerin baltalar, zincirler ve levyelerle, bağırışlar eşliğinde büstü yıkışını hayal edebiliyordum. Oraya, koyağın ortasına getirmeyi nasıl becerdiler bilmem ama vücudu yakınlarda bir yerde olması gereken, kopmuş bir demir kafaya benziyordu. Oraya bir daha hiç gitmedim.

Laurence’a, artık kullanılmayan, her yeri çivilenip kapatılmış parlamento binasının absürd kubbesini gösterdim. Hiçbir zaman kitaplarla dolu olmayan kütüphaneyi gösterdim. İçinde tek bir ders verilmemiş olan okulu gösterdim. Blok apartmanları, hükümetin gelip ofislerde çalışacak ve planlanan işleri yapacak olan işçiler için yaptırdığı evleri gösterdim; bir süreliğine gerçekten de işçiler gelmişti. Ama iş yoktu. Sonra sorunlar başlamış, sonunda birer birer şehirlere ya da geldikleri yerlere dönmüşlerdi, ancak yine de arada bir, kendi üniformalarının ve bu işe yaramaz boşluğun içinde kaybolmuş olan birkaçına rastlayabiliyordunuz.

Sonra yol kasabanın öteki ucuna ulaşarak kısa bir mesafe sonra hiçliğe karışıyordu. Dizi dizi binalar birden bitti. Önümüzde yine çalılıklar başladı: kahverengi otlarla kaplı alanlar, içlerinde karınca yuvaları ve dikenli ağaçlar. Uzakta, siyah şerit halinde bir orman.

Direksiyonda oturmuş, gözlerini o dalga dalga sıcağa dikmişti. Hastanedeki dehşetin bir kısmı hâlâ yüzünden okunuyordu. “Şimdi ne yapacağız?” dedi. Sesinde bir parça umutsuzluk sezer gibi oldum.

“Bir şeyler içmek ister misin?”

“Nerede içeceğiz ki?”

“Kasabada bir yer var.”

“Gerçekten mi?”

Gözlerini dikmiş bana bakıyordu; belki de dalga geçtiğimden şüphelenmişti. Fakat Mama Mthembu’nun yeri gerçekten de keyifli, her zaman gereğinden fazla kalabalık olan bir yerdi. Canı sıkılan devlet memurlarının ve mesaisi olmayan işçilerin hepsi doğruca oraya giderdi. Bugün, boşluk ve tecrit edilmişlik dışarıda mühürlenmiş halde, biz o küçük avluda, begonvillerin altında otururken ise herhangi bir yerde, mutlu taşra kasabalarının herhangi birinde olabilirdik. Kirli plastik masalar ve bardaki hüzünlü yüzler önemli değildi; sesler ve devinimle, bir birliktelik yanılsamasınca kuşatılmış haldeydik.

Mama Mthembu hep aynı çiçek desenli elbiseyi ve parmak arası terlikleri giyen, yüzünden o ayrık dişli tebessümü eksik olmayan, inanılmaz şişman ve yaşlı bir hanımdı. Gülümsemesi boş yere değildi: Kasabadaki en iyi giden işlerden birinin sahibiydi. İşe ilk başladığında, burası bir oteldi, ama aşikâr nedenler yüzünden işin o kısmı feci kötü gitmişti. Odalarla dolu iki kat bizim hastane kadar boştu ve esas hareket alt katla dışarıya, bahçeye ve bara kaymıştı.

Sonra Mama terleyip dostça gülümseyerek, masayı silmek için kirli bir bezle yanımıza geldi. “Bugün nasılsınız Doktor Bey?” Onca zamandır burada olmama ve ilk geldiğimde iki hafta boyunca otelinde kalmış olmama rağmen ismimi hiç öğrenememişti.

“İyiyim Mama. Sen nasılsın?”

“Aynı, aynı. Arkadaşınız kim?”

“Adı Laurence Waters. Hastanenin yeni doktoru.”

“Hoş geldiniz, hoş geldiniz. Bira ister misiniz?”

Mama gidince Laurence, “Ona neden Mama diyorsun?” diye sordu.

“Herkes öyle der.”

“Neden?”

“Bilmem. Sevgi ifadesi gibi bir şey. Ya da saygı. Ne bileyim.”

Laurence’ın, avludaki öteki insanlara bakarken fark edilir şekilde rahatladığını görebiliyordum. Batan güneşin altında, başka sohbetlere karışmak güzeldi. Mama biralarımızı getirince, ikimiz de kocaman, soğuk birer yudum aldık ve bir iç çekip “Hastanedeyken neden buraya gelmek istediğimi sormuştun,” dedi.

“Evet.”

“Anlatmak isterim. Ama anlayabilir misin bilmiyorum. Diğerleri, öğrenciler yani, hepsi en rahat görevleri istiyordu. Zaten görev yapmak da istemiyorlardı, bu yüzden öfkeliydiler. Fakat madem gitmek zorundaydılar, o zaman en uygun işi istiyorlardı, bilirsin işte, eve yakın, iyi bir hastanede. Başka bir şey umurlarında değildi.”

“Ya sen?”

“Şöyle düşünüyordum: Ben onlardan farklı olmalıyım. En küçük, her şeye en uzak olan yeri bulmalıyım. En zor olanı seçmeliyim.”

“Ama neden?”

“Ötekiler gibi olmak istemiyorum.” Gözlüğünün ardından huzursuz gözlerle beni inceledikten sonra bakışlarını indirdi. “Neden mi?” dedi. “Aptallık mı ediyorum sence?”

“Hayır. Ama bu çok büyük, sembolik bir hareket. Senin kazancın nedir?”

Dikkatli bir tavırla dedi ki: “Yaptığım işin bir anlamı olmasını istiyorum.”

“Ama çalışmak istiyorsun,” dedim. “Geldiğin yerse bunun her zaman mümkün olmadığı bir yer.”

Dudağını ısırarak uzun zaman bunu düşündü. “Hep böyle midir?” dedi sonunda. “Yani, böyle olmamalı.”

“Neden?”

“Öyleyse de değişebilir.”

“Nasıl?”

“Değişimi insanlar yaratır,” dedi. “Kendi yarattıkları şeyleri değiştirebilirler de.”

“Çok idealistsin,” dedim.

Çok gençsin, demek istemiştim ona. Fazla dayanamazsın, demek.

“Evet,” diyerek mutlu mesut başını salladı; bunu bir eleştiri olarak algılamamıştı.

Birasını yudumlayarak yeniden ciddileşti. “Biliyor musun,” dedi, “seni sevdim Frank.”

Cevap vermedim, bu açıklama beni rahatsız etmiş olsa da aslında ben de onu sevmiştim. Bu sadece birlikte geçirdiğimiz birkaç saate dayalı bir histi, ama ondan bütünüyle nefret etmekte zorlanmaya başlamıştım bile.

Ve bu durum, bir bakıma, ondan daha çok nefret etmeme yol açmıştı.

5

Daha en başından beri, Laurence benim için, iki ayrı insan gibiydi. Bir yandan gözlerimi açtığımda beni beklerken bulduğum, yemeğe ve işe giderken beni takip eden gölgem, kendi odamda kendimi fazlalık gibi hissetmeme neden olan, istenmeyen bir işgalciydi. Öte yandan tekdüze günleri duygu ve sohbetlerle mayalandıran bir arkadaş ve sırdaştı.

Bu yüzden onunla olan ilişkimde ben de iki farklı insandım. Kendini kuşatma altında hisseden, karanlık, öfkeli bir Frank vardı. Bir de yalnız olmadığı için minnet duyan, daha yumuşak bir Frank.

Odamı en son paylaştığım kişi, karım Karen’dı – ama o paylaşım da farklı türden bir paylaşımdı. İki erkeğin birlikteliği: kısıtlı bir alanda iki yatak: Yeniden orduda olmak gibiydi. Ama bize dışarıdan dayatılan bir disiplin kanunu yoktu; herhangi bir kural bile yoktu. Sadece, aynı kutunun içine atılmış iki farklı doğa vardı.

Laurence pasaklı ve dağınıktı. Alışkanlıkları ilk günden itibaren hiç değişmedi – giysilerini oraya buraya atıyor, banyoyu ıslak bırakıyordu. Arkasını temizlediğimin farkında görünmüyordu. Ben süpermarketten bir kül tablası alıp masanın orta yerine bıraktıktan sonra bile izmaritlerini pencereden dışarı atmaya devam etti. Beni deli ediyordu.

Ama bir yandan da düzenli ve kontrollü biriydi. Odanın herhangi bir köşesini süpürmeyi ya da duvarın bir bölümünü silmeyi birdenbire kendine iş ediniveriyordu. Alışılmadık yoğunluktaki bir çabayla, içi rahat edinceye kadar bir yerleri süpürüp ovalıyor, ancak ondan sonra arkasına yaslanıp bir sigara yakarak rahatlıyor, küllerini halının üstüne düşürüyordu.

Bir gün odaya girdiğimde, mobilyaların yerlerini değiştirirken buldum onu. Sehpayı, dolabı ve lambayı farklı yerlere çekip odayı yeniden düzenlemişti. Önemli bir şey değildi, bir şeyleri etkilediği falan da yoktu, ama sanki evime zorla girmiş gibi, bir anlık kişisel bir öfke patlaması yaşadım.

“Buraya fazla yerleşmesen,” dedim. “Nasılsa geçici bir yer.”

“Nasıl yani?”

“Burada çok uzun kalmayacaksın. Onlar gidince, Dr. Ngema sana yandaki Santanderlerin odasını verecek.”

“Ah,” dedi şaşırmış görünerek. “Bilmiyordum.”

Ama mobilyalar oldukları yerde, yeni düzenlendikleri şekilde kaldı ve birkaç gün içinde gözüme doğal ve normal görünmeye başladı. Çok geçmeden perdeleri de değiştirip duvarlara birkaç poster astı. Yine aynı öfke patlamasını yaşadım, ancak bu seferki eskisi kadar derin olmayan, daha sönük bir patlamaydı. Yatağının üzerindeki pencere eşiğinde kız arkadaşı için ufak bir sunak yarattığında ise neredeyse hiçbir şey hissetmedim.

Kısa saçlı, ufak tefek, siyah bir kadının birkaç fotoğrafı vardı. Fotoğrafların etrafına da küçük bir taş yığını, kuru bir yaprak ve bir bilezik yerleştirmişti. Bu şeylerin onun için özel bir anlamı vardı sanki.

“Adı ne?”

“Zanele.”

“Nerede tanıştınız?”

“Sudan’da.”

“Sudan mı?”

Şaşkınlığım onu memnun etmiş gibiydi. “Tabii. Okuldan sonra bir yıl boyunca Afrika’yı dolaştım. En son bir süre Sudan’da kaldım.”

“Peki onun ne işi vardı orada?”

“Gönüllü olarak çalışıyordu. Bir açlıkla mücadele programında. Hayatını bu türden işlere adamış biridir.”

Bunları öylesine bir şey anlatır gibi söylemişti, ama ne kadar ciddiye aldığını görebiliyordum. Böyle anlarda kafamı karıştırıyordu. Gayet basit ve açık sözlü biri gibi görünüyor, sonra öyle olmadığını gösteriveriyordu.

“Peki şimdi nerede, kız arkadaşın?”

“Lesotho. Bana yakın olabilmek için Güney Afrika’ya geldi, ama sonra başka bir yardım kuruluşuyla bağlantı kurdu, sonra da...” Mutlu bir yüz ifadesiyle cümleyi yarıda bıraktı. “Böyle biri işte.”

Kız arkadaşıyla, ilişkisiyle gurur duyuyordu, ama bu ilişkide bir tuhaflık da vardı. Kızın uzaklarda olması ve aralarındaki bağın ritüellerle, fotoğraf ve mektuplarla sürüyor olması onu rahatlatmış gibiydi adeta. Düzenli olarak, haftada bir mektuplaşıyorlardı. Gelen zarflardaki el yazısına bakmıştım: güçlü, diklemesine, net. Laurence’ın kararsız, karınca duasına benzeyen el yazısı gibi değildi. Ama bütün ilişkileri, gelip giden bu zarflardan ve Laurence’ın yatağının tepesine sunağı kurarak ettiği resmî bağlılık yemininden ibaretti.

Yatağının yanındaki bütün fotoğraflar kız arkadaşına ait değildi. Bir tanesinde daha yaşlı, koyu tenli, zayıf, saçlarını arkadan bağlamış bir kadın vardı. Objektife bakarak gülümsemiş-yüzünü buruşturmuştu.

“Annen mi?”

Laurence başını hızlı hızlı iki yana salladı. “Ablam.”

“Ablan mı? Ama çok...”

“Yaşlı mı görünüyor? Biliyorum. Aramızda çok yaş farkı var. Bir bakıma annem sayılır. Annemle babam öldükten sonra beni o büyüttü.”

“Bunu bilmiyordum. Özür dilerim.”

“Ah, önemli değil. Çok uzun zaman oldu.” Annesiyle babasının yirmi beş yıl önce bir trafik kazasında öldüğünü anlattı. “Ben daha bebektim, onları hatırlamıyorum.” O sırada yirmi yaşında olan ablasının ona kol kanat gerdiğini ve onun tarafından büyütüldüğünü anlattı. İsmini daha önce hiç duymadığım kasvetli bir sahil kasabasının yoksul bir mahallesinde birlikte yaşamışlardı. Evden ilk kez, tıp okumak için burs kazandığında ayrılmıştı.

Bütün bu detayları, hepsi de önemsizmiş gibi, kaygısız bir sesle, çabucak anlatıvermişti. Ama çok önemli olduklarını görebiliyordum.

“Ben de annemi kaybettim, daha çok küçükken,” dedim.

“Gerçekten mi?”

“On yaşındaydım. Bu yüzden hatırlıyorum. Lösemiden öldü.”

“Bu yüzden doktor oldun,” dedi.

Bu bir soru değil, açıklamaydı; irkilmiştim.

“Pek sanmıyorum,” dedim.

“Doktor olmak istediğini anladığın, gerçekten anladığın ânı ne zaman yaşadın?”

“Öyle bir an yaşadığımı zannetmiyorum.”

“Hiç mi?”

“Hiç.”

“Neden ki?”

“Bilmem,” dedim. “Yaşamadım işte.”

Gülümsedi. “Ben o ânı hatırlıyorum. Çok net.”

Laurence böyle biriydi. Onun için her şey büyük bir planın parçasıydı. Bu aydınlanma ânı kendi kendine tekrar tekrar anlattığı bir hikâyeydi.

“On iki yaşındaydım. Annemle babam evimize yakın bir mezarlığa gömülmüştü ve ablam bir gün beni oraya götüreceğini söyleyip duruyordu. Ama hiç götürmedi. Ben de tek başıma gitmeye karar verdim.

“Yerden biten bir sürü haçın olduğu o yerden her gün geçerdim. Günün birinde dönüp kapıdan girdim ve etrafa bakınmaya başladım. Yürüdüm, yürüdüm. Sıcak bir gündü. Bu kadar çok ölüyü hiç bir arada görmemiştim. Sıra sıra dizilmişlerdi. Oradan oraya, oradan oraya yürüyüp onları aradım. Ama bulamadım.

“Ağlamaya başladım. Bütün bunlar çok fazla gelmişti. Sonra yaşlı, siyah bir adam buldu beni. Orada çalışıyordu, üstünde üniforması vardı, beyaz ceket gibi bir şey, bir de orada gömülü olanların listesi. Bir haritası vardı. Ama annemle babamı bulamadı.”

“Neden?”

“Bilmiyorum. Adama babamın adını söyledim: Richard. Ama haritada Richard Waters diye birinin olmadığını söyledi. Ağlamaya başladım.

“Çok iyi davranmıştı bana. Küçük bir ofisi vardı, orada ekmek ve çay verdi. Biraz konuştu benimle. Sonra biraz daha iyi hissettim kendimi ve eve döndüm. Ablam evdeydi.”

“Ona anlattın mı?”

Gözleri düştü. “Ja. Tam da o anda yaşandı işte. İzah edemiyorum. O da çok iyi davrandı, bana sarıldı, bir gün mezarlığa birlikte gideceğimizi söyledi falan. Ama benim için her şey birbirine karışmıştı – ablamın şefkati, o ihtiyar siyah adam...”

“Adamın beyaz ceketi,” dedim. Onun bu uydurma psikanalizine katılmadan edememiştim.

“Beyaz ceket,” dedi düşünceli bir tavırla. “Evet. Haklı olabilirsin Frank. Fikir o zaman gelmişti.”

“Doktor olman gerektiği fikri.”

“Evet. Aslında o kadar net değildi, ama... tohum atılmıştı. O andan itibaren.”

“Annenle baban sayesinde.”

“Bu yüzden senin için de aynısı olduğundan eminim. Annenin ölümü neden olmuştur. Benimki de annemle babamın ölümü sebebiyle oldu. Bence birbirimize çok benziyoruz Frank.”

“Ama ben öyle bir ânı hiç yaşamadım ki,” dedim.

“Hatırlamıyorsundur belki,” dedi. “Ama yaşamışsın.”

Bu konuda çok ısrarlıydı, ancak ben net olarak böyle bir an yaşamadığımdan emindim. Kutsal bir görev aşkıyla yanıp tutuşmamıştım hiçbir zaman – sadece huzursuz bir tutku ve babamı memnun etme ihtiyacı vardı. Ama Laurence’ın aklıma soktuğu soru yakamı bırakmadan beni huzursuz etmeyi sürdürdü. Böyle bir kader ânını yaşamış olmak zorundaymışım gibi hissediyordum kendimi. Mezarlıktaki o aydınlanma ânının gerçekten yaşanıp yaşanmadığından ancak çok sonraları şüphe etmeye başladım.

Bu konudan bir daha hiç söz etmedi. Başka sorular sormakla fazla meşguldü. Bir şeyi öğrenmek istediğinde ne kibarlık biliyordu ne de sınır. Bazen beni ürkütüyordu, ama kendimi daha önce kimseyle konuşmadığım şeyleri ona anlatırken de buluyordum.

Evliliğim, örneğin. Bu konuda birilerine açılmak tercih edeceğim bir şey değildi. Eskisi gibi çok fazla acı verdiğinden değil –o sinirler ölmüştü– ama hâlâ mahrem ve gün yüzüne çıkmamış bir konuydu. Fakat Laurence, geldikten bir-iki hafta sonra konuya balıklamasına dalıverdi.

“Bakıyorum da alyansın hâlâ parmağında.”

“Hâlâ evliyim de ondan.”

“Gerçekten mi? Peki karın nerede?”

Sonra birdenbire bütün hassas detayları –Karen’ın en iyi arkadaşım ve bir zamanlar iş ortağım olan Mike ile kaçışını– anlatmaya başladım. Şu anda birlikte yaşadıklarını ve buraya gelişim boşanma işlemlerini yavaşlattığı için teknik olarak hâlâ karıkoca olduğumuzu.

“Peki ne zaman biter?”

“Bilmem ki,” dedim. “Altı ay içinde falan. Son zamanlarda boşanma işlemlerini yeniden hızlandırdı. Galiba ülkeden gidebilmek için acele ediyorlar.”

“Tekrar mı evleniyor?”

“Sanırım istedikleri bu.”

“O adamla mı? Ordudan arkadaşın olan?”

“Mike mı? Ja, hâlâ onunla birlikte. Hayatının aşkıymış.”

“O hiçbir zaman dostun olmamış Frank,” dedi ciddi ciddi. “Gerçek bir dost, asla böyle bir şey yapmazdı.”

“Farkındayım, Laurence.”

“Ben asla yapmazdım. Asla, asla ve asla.”

“Sağ ol.”

“Ben olsam, o yüzüğü de takmazdım,” dedi. “Sen neden takıyorsun, Frank?”

“Bilmem,” dedim. “Alışkanlık.” Parmağımdaki o altın parıltı alışkanlıktan öte, bir semboldü. Saklamak için elimi yumruk yaptım.

“Ben bunu sana asla yapmazdım,” derken, gerçek dostum olduğunu söylemek istemişti. Sanırım ilk günden itibaren böyle hissetmişti. Ama bu duygu karşılıklı değildi. Benim için o, varlığıyla geçici olarak hayatımı zorlaştıran bir oda arkadaşıydı.

Ama kendimi Laurence ile çok fazla zaman geçirirken buldum. Bazı yönlerden başka şansım yoktu: Odada, işte, başıma yamanmış vaziyetteydi. Ama bunun dışında da neredeyse hiç fark etmeden, arkadaşlık etmeye başladık. Dinlenme salonunda pinpon oynamak bir çeşit ritüele dönüştü, örneğin. Önceden orada o kadar çok zaman geçirmezdim; kasvetli bir yerdi. Ama masanın iki ucundan plastik topa karşılıklı vurup durmak, bu arada öylesine laflamak pek de sıkıcı gelmiyordu. Bütün konuşmalarımız böyleydi: ağırlıksız, amaçsız, sırf zaman geçirmek için.

Birkaç kez yürüyüşe de çıktık. Ben o uzun kır gezilerine çıkmayalı yıllar olmuştu; sonra onunla birlikte tekrar başladık. İlk teklif ondan mı yoksa benden mi, kimden geldi hatırlamıyorum ama bir yerlerden çevredeki kırsalın koca bir haritasını edinmişti. Harita çoğu zaman yatağının başında asılı duruyor, ama en az haftada bir duvardan indirip izin günlerimizde denememiz için rotalar belirliyordu. Yanımıza sandviç ve bira alıp kırlardaki çeşitli yollara dalıyorduk. Hatırladığım, bazılarında görülmeye değer manzaralar olan eski güzergâhlardan da geçiriyordum onu. Doğaya tam uyum sağlayabilecek biri olmasa da bu gezilerin çoğu mutlu ve sakin geçiyordu.

Ayrıca akşamları, Mama Mthembu’nun mekânına da gün geçtikçe daha sık uğrar olmuştuk. Benim için yeni bir şey değildi tabii; oraya önceleri de çok giderdim. Ama ben ara sıra, akşama doğru şöyle bir uğramaya alışkındım; geceleri çoğunlukla kalabalık ve dumanlı oluşu hoşuma gitmiyordu. Hastanede mesaisi olmayan personel de genellikle orada oluyor, bardak bardak alkol alarak girilen o zoraki yakınlaşma insanı bunaltabiliyordu. Ancak artık, yanımda Laurence olduğunda nedense daha cazip geliyordu.

İşyerindeki ayrımlar ve hiyerarşi, mesai sonraları Mama’nın mekânında geçerli değildi. Normalde mutfakta çalışan Themba ve Julius, Jorge ve Claudia ile eşitti. Huzursuz bir dengimiz olarak, bazen Dr. Ngema’nın bile bu toplanmalara katıldığı olurdu. Ben hiçbir zaman tam olarak gevşeyemiyordum, ama Laurence’ın bu gibi durumlardaki ılımlı tavrı biraz bana da geçiyor, bu sayede o kadar da mesafeli ve soğuk davranmıyordum.

Yine bu şekilde geçirdiğimiz bir gecenin ardından, bir sabah kendimi Jorge ile aynı kahvaltı masasında buldum. Tatlı tatlı bıyığını ısırarak dedi ki: “Şu genç adam var ya. Arkadaşın. İyi bir delikanlı.”

“Kim? Laurence mı? O benim arkadaşım değil.”

“Öyle mi? Her yere birlikte gidiyorsunuz da.”

“Dr. Ngema ikimizi aynı odaya koydu. Ama onu pek iyi tanımıyorum.”

“İyi bir delikanlı.”

“Eminim öyledir. Ama henüz arkadaş değiliz.”

Garip olsa da Laurence ile bu şekilde ilişkilendirilmiş olmak beni rahatsız etmişti. “Arkadaş” sözcüğü bende farklı çağrışımlar yaratıyordu. Karımla birlikte kaçana kadar Mike da arkadaşımdı. Ondan sonra kimseyle arkadaş olmamıştım. Kimseyle fazla yakınlaşmak istemiyordum.

Ama böyle anılmaya devam ettik. Arkadaşın şöyle yaptı. Arkadaşın şuradaydı. Arkadaşın nasıl? Bu lafı her duyuşumda, kullanıla kullanıla etkisini biraz daha kaybetti ve artık o kadar rahatsız etmemeye başladı.

“Yeni dostumuzla konuşabildin mi?” diye sordu Dr. Ngema bir gün, birlikte yatak odalarının olduğu binaya doğru yürüdüğümüz sırada.

“Konuşacak mıydım?”

“Hani ona etrafı gezdirecektin... başka bir yere nakledilme ihtimalini konuşacaktın.”

“Ha, evet, evet. Evet, konuştum. Ama burada mutluymuş. Gitmek istemiyor.”

“Ah, ilk defa oluyor böyle bir şey,” dedi. Ayaklarımız çakıl taşlarının üzerinde, birlikte dostça çatırtılar çıkarıyordu. “Belki de,” dedi bir süre sonra, “ona biraz baskı yapabilirsin.”

“Aslına bakarsan, burada olması beni pek rahatsız etmiyor.”

“Öyle mi? O halde odanı onunla paylaşmaktan da mutlusundur artık?”

Az önceki konudan ayrı, bambaşka bir soruydu bu.

“Hayır, değilim” dedim. “Ruth, bir yer açılacak olursa... Santanderlerin odası ya da herhangi başka bir yer, çok sevinirim.”

“Aklımda,” dedi.

Ama o andan itibaren, hiçbir şeyin değişmeyeceğini biliyordum: Laurence benim odamda kalacaktı.

“Gitmeyeceklermiş,” dedi Laurence bir gün, ikimiz birlikte oturmuş mesai yaparken.

“Kim gitmeyecek?”

“Santanderler. Bana gideceklerini ve onları odasına taşınacağımı söylemiştin. Ama dün onlarla konuştuğumda burada kalacaklarını söylediler.”

Bahsettiği konuşma olurken ben de sohbetin bir bölümüne kulak misafiri olduğum için durumu tam anlamadığını biliyordum. Laurence, dinlenme salonunda Santanderler ile ciddi bir tartışmaya giriştiği sırada, ben de masada oturuyordum ve onları dinlemek için biraz oyalanmıştım.

“Peki neden Güney Afrika?” diyordu Laurence.

“İmkânlar,” demişti Jorge.

“Aynen öyle. İmkânlar. Bir fark yaratma şansı. Şu an dünyada bunun mümkün olduğu çok fazla yer olmasa gerek.”

“Evet, evet,” dedi Jorge monoton ve ciddi bir sesle.

“Daha çok para var,” dedi Claudia. “Evler güzel.”

“Evet, o da var. Ama ben başka bir şeyden söz ediyorum.”

“Neymiş o?”

“Ben bunun daha başlangıç olduğunu düşünüyorum. Bu ülkenin başlangıcı. Eski tarihin bir önemi yok. Her şey yeni başlıyor. En başından. Bu yüzden burada olmak istiyorum. Dünyanın başka bir yerinde, orada olup olmamamın hiçbir şey fark ettirmeyeceği bir yerde olmak istemiyorum. Burada olmamın bir anlamı var.”

Santanderler, Havana’dan gelmiş orta yaşlı bir çiftti. Sağlık Bakanlığı’nın birkaç yıl önce personel sıkıntısını aşmak için ülkeye getirdiği büyük bir doktor grubuyla birlikte buraya gönderilmişlerdi. Adam koca bıyıklı, oldukça zeki, tombul, cana yakın biriydi. Karısı fazla İngilizcesi olmayan, hafiften histerik, güzel ve yaşlıca bir kadındı. Bir yıl önce yaşadığımız kısa ilişkiden sonra, Claudia bana sürekli ters davranır olmuştu. Benim yanımdaki odada kalıyorlardı ve bağır çağır bir İspanyolca’yla kavga ederlerken seslerinin duvarı aşıp geçtiği pek çok gece olmuş, son zamanlarda bu geceler gitgide artmaya başlamıştı. Claudia’nın eve dönmek istediği, kalmak istemediği, Jorge’ninse burada bir gelecek kurmak istediği bilinen bir sırdı. Evlilikleri tam ortasından çatlamış durumdaydı.

“Bu ülkenin,” dedi Laurence tutkulu bir sesle, “sizin gibi insanlara ihtiyacı var. Bir değişim yaratmak isteyen, kendini adamış insanlara.”

“Evet, evet,” dedi Jorge.

“Bize iyi ev, iyi araba diyorlar,” dedi Claudia. “Ama Soweto demiyorlar. Aah, Soweto!” Ürperdiğini hayal edebiliyordum.

“Bana Soweto’da olmak da uyardı,” dedi Laurence. “Ama böylesi daha iyi. Burası gerçekten hiç bilinmeyen bir yer.”

Santanderlerin Soweto’yla ilgili neler hissettiğini az çok biliyordum. İlişkimizin can çekiştiği sıralarda Claudia anlatmıştı. Ülkeye ilk geldiklerinde orada görev yapmışlar, oraya gitmek istemişlerdi. Belki de Laurence gibi, onlar da bir değişim yaratmak istemişlerdi. Ama ardı arkası kesilmeyen vakalarla baş edememişlerdi. O şiddet, o aşırılık, daha önce hiç görmedikleri bir şeydi. Cumartesi geceleri acil odasına, bıçakla yaralanmış, çifteyle vurulmuş, kırık şişelerle oyulmuş ya da parçalanmış insanlar geliyordu. “Savaş gibi,” demişti Claudia salya sümük, “sanki dışarıda, sürekli kocaman bir savaş!” Üstelik bütün bunlar hastanenin zar zor başa çıkabildiği sıradan hastalık ve kazaların üstüne geliyordu. Altı ay kadar sonra tayinlerini istemiş ve sonunda buraya gelmişlerdi.

Claudia’nın benimle olan ilişkisine bir bakıma Soweto’da yaşadıklarının sebep olduğundan emindim. Hastaneye gelişinden birkaç hafta sonra, bir gece acile bir kadın getirdiler. Köyündeki bir grup tarafından linç edilmeye çalışılmış, bıçaklanıp dövülmüş, cadı olduğu için yakılarak öldürülmek istenmişti. Durumu çok ciddiydi. Öleceği belli olmasına rağmen hepimiz deliler gibi oradan oraya koşuşturmuş, elimizden geleni yapmaya çalışmıştık. Ve sonunda ölmüştü. Kadının cesedini almak için en yakınımızdaki hastaneden bir ambulans gelmiş, ardından, gece yarısından sonraki saatlerde yaşanan o boşluk ve düşüş anlarında, Claudia ile ikimiz ofiste yalnız kalmıştık. Duygularını belli etmeyen o maske, ansızın çatırdayarak yüzünden düşmüştü. Ağlamaya ve kontrolsüz bir şekilde titremeye başlamış ve hayatında ilk kez bu ülkede gördüğü şeylerden duyduğu, aylar boyunca bastırılmış olan dehşet odayı doldurmuştu. “İnsanlar nasıl böyle şeyler yapar?” diyordu ağlarken, “Nasıl, nasıl?”

Claudia küçük bir çocuk gibi hıçkırarak ağlarken sakinleştirmek için ona sarılmıştım. Bunun nereden geldiğini biliyor, hissedebiliyordum. Bu ülkede fazla ileri gitmiş, zıvanadan çıkmış bir şeyler vardı. Halatlarını koparıp bağlı olduğu yerden kurtulmuş güçlü bir öfke gibiydi. Onu teselli etmek için sarılmak geliyordu elimden bir tek; ama sonra teselli başka bir şeye dönüştü. Kederle ateşlenen şehvet, çok güçlüydü. O ilk gece hayvanlar gibiydik. Ama boş koğuşlarda ya da karanlık koridor köşelerinde buluşmalarımız haftalarca sürdü. Maria ile görüşmeyi kesişimden sonraki o uzun boşlukta, benim için bir eksikliği giderdi. Benim kaybedecek bir şeyim yoktu. Ama onun kaybedebileceği çok şey vardı ve bunu yaparak çılgınca bir tehlikeye atılıyorduk. Her an yakalanabilirdik. En azından benim odamda hiç buluşmamıştık, çünkü kocası duvarın öteki yanındaydı.

Fakat sanırım o da biliyordu. Sonradan aramızda sürekli rahatsız edici bir gerilim oldu, tabii bunun nedeni yalnızca hissettiğim suçluluk duygusu da olabilirdi. Bu gerilim ancak son zamanlarda, Laurence geldikten sonra biraz hafiflemişti.

“Gidecekler,” dedim Laurence’a. “Orası kesin. Sadece zamanı belli değil.”

“Hiç sanmam. Çok tatlı, adanmış bir çift.”

“Neye adanmışlar?”

“Biliyorsun işte. Ülkeye. Geleceğe. Böyle şeylere.”

“Yapma,” dedim. “Kimseye söylemiyorlar ama herkesin malumu.”

“Jorge Küba’nın boktan bir yer olduğunu söylüyor.”

“Ja, doğru,” dedim. “Ama karmaşık bir durum. Jorge dönmek istemiyor, ama Claudia istiyor. Bu yüzden sürekli kavga ediyorlar.”

“Claudia’nın kazanacağını düşünüyorsun.”

“Kazanacak.”

“Saçmalık,” dedi. “Hem zaten kavga falan etmiyorlar.”

“Bizim odadan duymadın mı?”

“Hayır. Hiç duymadım.”

“Her neyse,” dedim sinirli bir sesle, “zaten taşınacağın oda Santanderlerinki değil. Tehogo’nun odası.”

Bunu nereden çıkarmıştım bilmem. Ağzımdan çıkıvermiş, ama çıkar çıkmaz da gerçeğe bürünmüştü.

“Evet,” dedim. “Tehogo’nun odası. Zaten orada kalmaması gerekiyor. Yakında taşınacak.”

“Nereye gidiyor?”

“Bilmiyorum,” dedim. “Bunun bir önemi yok.”

Tehogo’nun odası –bizim koridorda, soldaki son oda– doktorlar için ayrılmış bir odaydı. Ama Tehogo doktor değildi. Hemşireydi. Aslına bakılırsa, vasıfları göz önüne alındığında, hemşire bile sayılmazdı. Ama hastanede bir hemşirenin yapması gereken işleri yapardı.

Tehogo burada benden daha eskiydi. Ben geldiğimde de o odada kalıyordu. Oraya nasıl yerleştirildiği bana tam olarak anlatılmamıştı, ama yıllar önce yurtlukta yaşanan sorunlarla bir ilgisi vardı. Kesin olan şey, ailesinin –annesi, babası, erkek kardeşi ve amcasının– siyasi şiddet eylemlerinde öldürüldüğüydü. Sanırım evlilik yoluyla Tuğgeneral ile akrabalık bağı olan bir aileydiler ve cinayetler intikam amacıyla işlenmişti.

Bütün hikâye bulanıktı. Net olarak beliren tek unsur, gidecek hiçbir yeri olmayan, yalnız ve yetim kalmış Tehogo’nun kendisiydi. O günlerde hastanede kayıtlı hemşire olarak işe alınmış, ama sınavlarda sürekli başarısız olmuştu; yerine geçecek başka bir aday bulunmadığı için işine son verilmemişti. Eskiden dışarıda, ailesiyle birlikte yaşıyor, her gün işi sebebiyle buraya geliyordu. Zaten öldürülmekten de hastanede olduğu için kurtulabilmişti. Ancak artık evine dönemezdi.

Dr. Ngema ona bu odayı vermişti. Sadece duruma uyum sağlayıncaya kadar, geçici bir tedbir gibi görünüyordu. Ama orada kalmaya devam etti. Öteki hemşireler ayrılınca, zamanla onların işlerini üstlenmişti; o zamandan beri sayısız ufak tefek işi –kapıcılık, hastaların yıkanıp beslenmesi, yerlerin temizlenmesi, mesajların alınması– yapabilen ya da yapmaya razı olan bir tek o olmuştu. Mesai başında olmasa bile, en azından her an el altında olduğu için, burada, işyerinde yaşıyor olması mantıklıydı. Ama bundan daha fazlası da söz konusu olabilirdi. Kulaktan kulağa dolaşan bir söylentiden ibaret olsa da genç akrabasının burada kalabilmesi için Tuğgeneralin Dr. Ngema’ya bizzat ricada bulunduğu anlatılıyordu.

Bana da birkaç yıl öncesine kadar hastanede çalışan diğer beyaz doktor anlatmıştı. Sitem dolu ve tükenmiş bir adamdı; dedikoduya pek kulak asmamıştım. Ancak Dr. Ngema’nın Tehogo’ya, işin profesyonellik yönünü aşan daha derin bir ilgi duyduğu da ortadaydı. Adeta üzerine titriyor, onun için endişeleniyordu. Personel toplantılarında tartışmalara onu da dahil etmek için elinden geleni yapıyor, özel konuşmalar yapmak için ofisine çağırıyordu. Bir seferinde benden ona göz kulak olmamı rica etmişti.

İsteğini yerine getirmeye çalışmıştım. Ama Tehogo’ya yaklaşmak çok zordu. Sürekli içindeki karanlık bir yerde yaşayan, suratsız ve ters bir tipti. Sık sık hastaneye uğrayan bir delikanlı dışında hiç arkadaşı yok gibiydi. Onu suçlamamaya çalışıyordum; ailesini korkunç bir şekilde kaybetmesi onu bu hale getirmiş olmalıydı. Fakat aslına bakılırsa, pek de mağdur görünmüyordu. Her zaman şık ve yeni şeyler giyen, genç ve yakışıklı bir çocuktu. Tek kulağına küpe, boynuna gümüş bir zincir takardı. Tehogo’ya bir yerlerden para geliyordu, ama bu konudan hiç kimse söz etmezdi. Ona, her şeyini kaybetmiş, hayatı mahvolmuş, zavallı Tehogo gözüyle bakmak zorundaydık ve güçsüzlüğünün ne kadar güçlü olabildiğini görmek tuhaftı. İsteksizce söylediği tek heceli sözcükler dışında hiç konuşmaz, onları da sadece sorulan sorulara yanıt verirken söylerdi. Benim hayatımla hiç ilgilenmediği için, onunkine ilgi duyabilmem de zordu. Uzun zamandır, personel toplantılarında masanın bir kenarında hiç konuşmadan oturan, koridorun karanlık ucundaki sessiz bir varlık olagelmişti. Onu pek fark etmiyordum.

Fakat artık Laurence Waters gelmişti ve ben Tehogo’yu fark etmek zorunda kalmıştım. Aslında Laurence’ın kalması gereken, doktorlara ayrılmış odada kaldığı için fark etmiştim onu. Ama Laurence’a söylediklerim doğru değildi: Tehogo’nun bir yere gideceği falan yoktu. Gidebileceği bir yer ve mekân yoktu.

“Ah. Demek öyle,” dedi Laurence. “Tehogo garip bir insan. Onunla konuşmaya çalışıyorum ama çok...”

“Biliyorum.”

Kısa bir sessizlikten sonra mahzun bir sesle, “Seninle kalmak hoşuma gidiyor Frank,” dedi.

“Öyle mi?” Söylediğim yalana ek olarak, şimdi bir de sinirlendiğim için kendimi kötü hissediyordum. “Belki de gitmez.”

“Öyle mi dersin?”

“Olabilir,” dedim. “Belki de hepimiz olduğumuz yerde kalırız.”

6

Laurence yerinde duramayan biriydi. İçinde yanıp tutuşan, ele avuca sığmaz, boyun eğmez bir enerjisi vardı. Volta atıp sigara içmediği zamanlarda orada burada dolaşıyor, etraftaki şeylere bakıp sorular soruyordu. Duvarlar neden pembeye boyanmış? Yemekler neden bu kadar kötü? Bunca boş yer neden kullanıma sokulmuyor? Neden, neden, neden... Böyle çocuksu bir yanı vardı. Ama aynı zamanda, bir şeyleri değiştirmek isteyen bir yetişkinin becerisine de sahipti.

Bir öğle sonrası odaya geldiğimde, onu koridorun sonundaki kapıyla uğraşırken buldum.

“Ne yapıyorsun?”

“Gel, yardım et.”

Kapının koluna zincir ve asma kilit takmaya çalışıyordu. Duvarda demir olmadığından, zincirin ucunu, ya çalınmış ya da zaten hiç tedarik edilmemiş bir yangın söndürücünün metal askısına dolaması gerekiyordu.

“Kapının anahtarını bulmak çok daha kolay olurdu,” dedim.

“Anahtarı yok. Ne zamandır bakıyorum. Dr. Ngema bütün boş odaları aramama izin verdi.”

“Hem neden kilitlemek istiyorsun ki?”

Şaşkınlıkla gözlerini kırpıştırdı. “Neden olduğunu biliyorsun. İçeride olup bitenleri sen de gördün.”

Boş kanattaki hırsızlık ve soygun olaylarından söz ettiğini anlamak için biraz düşünmem gerekti.

“Ama o eski bir olay. Ayrıca ne fark edecek?”

“Ne mi fark edecek?” Belli belirsiz gülümsedi. “Sen ciddi misin? Böyle bir şeyin olmaması gerekir.”

“Laurence, Laurence.”

“Ne var?”

Zinciri askıya dolayıp kilidi takmasına yardım ettim. Ama asma kilidin ucuz ve dayanıksız bir şey olduğu ilk bakışta anlaşılıyordu. Tek vuruşta kırılabilirdi.

Böyle şeyler yapıp duruyordu. Sonraki bir gün, bizim odayla ana bina arasındaki açıklıkta, çimleri biçerken buldum onu. Orada geçirdiğim yıllar boyunca çimlere hiç dokunulmamıştı. Çim biçici olmadığı için bir yerlerden eski, paslanmış bir orak bulmuştu. Yüzü kan ter içinde kalmıştı ve iş çok yavaş ilerliyordu. Mutfakta çalışan Themba ve Julius, dinlenme salonunun arkasındaki basamaklardan hayret dolu gözlerle, gülümseyerek onu izliyordu.

“Arkadaşın delirmiş,” dedi Julius.

“Ama bitince güzel görünecek,” dedim.

Nedeninin bu olduğunu zannediyordum. O kahverengi, ölü ot yığınları mutfağın arkasına taşınıp Laurence’ın yeni başlattığı gübre yığınına eklendiğinde, iki bina arasındaki alan çıplak ve temiz görünmeye başladı. Gerçekten güzel görünüyordu.

Ama Laurence nefes nefese öylece durup kaşlarını çatarak bakmakla yetindi.

“Sorun nedir? Büyük bir iş başardın.”

“Evet. Biliyorum.”

“Memnun kalmadın mı?”

“Kaldım tabii,” dedi. “Kaldım.”

Bana pek öyleymiş gibi görünmüyordu.

Ertesi gün de dama çıkıp orada bitmiş ot ve çimleri koparmaya girişti. Güneş yakıyordu ve yorucu bir yalnızlık içindeki uzun silueti gün ortasında büyüyüp küçülmeye başladı. Bir şişe su götürdüm ve o suyunu içerken yanında durdum.

“Bunun için kimseden teşekkür almayacaksın,” dedim.

“Teşekkür mü? Nasıl yani?”

“Neden bu kadar uğraşıyorsun anlamıyorum.”

“Çatının temiz olması gerekir.”

“Belki de. Ama bir şey fark etmez ki. Otlar da yine büyüyecek.”

“Önemli değil,” dedi inatla. “Temizlenince daha iyi görünüyor.” Aşağıda temizlediği alan gibi, çatı da sonrasında temiz görünüyordu. Durduğumuz yerden kasabayı ve civardaki tepeleri yukarıdan görebiliyorduk ve bu geniş açıklık, sanki bütün gün ben de çalışmışım gibi, kendimi bütün ve tatmin olmuş hissetmemi sağlıyordu.

Ne var ki haklıydım: Otlar yeniden büyüdü ve o yeşillik ağır ağır, milim milim artarken kimsenin ağzından tek laf çıkmadı. Çimleri biçen olmadı. Laurence’ın dikkati de başka bir yerdeki yeni bir projeye kaymıştı. Ve bir-iki ay sonra, koridorun sonundaki kapıyı tutan zincirin üzerindeki dandik kilidin kırılmış olduğunu gördüğüm zaman da ağzımı açıp bir şey söylemedim.

Benim de kendime ait meşguliyetlerim vardı. Bütün hayatım Laurence ile hastanenin etrafında dönmüyordu: Hastanenin dışında, aklımı meşgul eden başka uğraşlarım da vardı. Geceleri yeniden Maria’yı ziyaret etmeye başlamıştım. Her gece değil, eskisi gibi değil. Ama haftada bir-iki kez kıpır kıpır bir dürtüye kapılıp arabamın yolunu tutuyordum.

Sevişmelerimiz daha farklıydı. Sert, vahşi, aç bir şeyler sızmıştı içine. Belki de artık sadece seksten ibaretti – romantizmini kaybetmişti. Ona karşı serttim. Şiddet yoktu, ama her şeyin dengesini altüst eden bir şiddet eğilimi vardı. Ben sürekli üstteydim, onu altımda tutuyordum. Onda da buna karşılık gelen bir edilgenlik, bir uysallık vardı. Ama birbirimize pek dokunmuyorduk. Konuşmaya bile çalışmıyorduk. Sanki ulaşamadığım bir şeyi arar gibiydim; en fazla, o ağır ahşap kapıyı sarsa sarsa yaklaşabildiğim bir şeyi.

Artık her seferinde para veriyordum. Bunun ne olduğu belliydi: Ödeme yapıyordum. Buluşmalarımız, pratik sınırlarla belirlenmiş birer alışverişti. Sadece randevulaşmak için konuşuyorduk. Birkaç kez, bazı geceler gelmemem gerektiğini söyleyerek beni uyarmıştı. Bu kısıtlamaları, kişisel bir duygu yaratmalarına izin vermeden kabullenmiştim. Diğer adam ise benim zamanım üstündeki bir sınırlama veya barakanın önünde duran beyaz araba biçimindeki bir sembol olmak haricinde bir mevcudiyete sahip değildi.

Aramızdaki uçurum sadece bir kez kapandı; Maria şöyle demişti: “Şu adam nerede, arkadaşın?”

Anlamam biraz zaman aldı. “Laurence mı? O benim arkadaşım değil.”

“Değil mi?”

“Değil. Yani, belki de öyledir.” Elbisesini başından geçirişini, ellerini yırtık kollara sokuşunu izledim. “Neden merak ettin?”

Eliyle bir işaret yaptı.

“Yüzü mü?..”

“Evet.”

“Ne varmış yüzünde?”

Tam cevap verecekken başını iki yana salladı. Aramızda bir bakışma oldu ve sonra o şey geri geldi: o uçsuz bucaksız mesafe, o duvar. “Cuma geliyor musun?” dedi.

Demek ki orada da yanımdaydı Laurence; barakanın ahşap kısmında bir an için belirip kaybolan rahatsız edici bir siluet gibi. Daha iki ay öncesine kadar Laurence Waters’sız bir hayat sürdüğümü hayal edebilmek bile zordu.

Neden bilmem, ona Maria’dan söz etmemiştim. Her şey bana, “O kadınla yattın mı?” diye sorduğu ve tehlike çanlarının çaldığı o ilk anda belirlenmişti. Bir anda cevap vermiş ve yalan söylemiştim; arkasında herhangi bir strateji yoktu. Önsezisini içgüdüsel olarak bir tehdit gibi algılamıştım; kendimi korumak için yalan söylemiştim. Sonra da yalanı sürdürmek zorunda kalmıştım.

Nereye gittiğimi gayet iyi bildiği halde yalan söylüyordum. Hiçbir şey sormayışı da bildiği gerçeğini açığa vuruyordu. Duş alıp üstümü değiştirişimi ve arabayla karanlığın içine dalışımı izliyordu tek kelime etmeden. Bazen döndüğümde hâlâ uyanık oluyordu. Geç saatlerde gidip gelişime hastanedeki diğerleri de uzun bir süredir tanık oluyorlardı ve bu konudan onlar da hiç söz etmemişlerdi. Fakat onlar sadece tahmin edebilirdi; Laurence ise biliyordu.

Böylece hayatımın –hayatımın geri kalanından uzak tutmak için bedelini nakit olarak ödediğim– bu küçük parçası bile Laurence ile ilişkilenmiş oldu.

*

Haftalar geçtikçe ve birbirimize daha çok alıştıkça –ya da birbirimizi kabullendikçe– aklım sürekli bana ilk geldiğinde sorduğu soruya takılmaya başladı: Doktor olmak istediğini anladığın ânı ne zaman yaşadın? Laurence’ın, arada bir gelip giden tek tük birkaç hastayla ilgilenişini izliyordum. Ne kadar yaşlı ya da genç, durumlarının ne kadar normal ya da kritik olduğu hiç fark etmiyordu; hepsine aynı şekilde davranıyordu: ciddi, ilgili, adanmış. Hepsi onun için önemli gibiydi.

Bu durum canımı sıkıyordu. Canımı sıkıyordu, çünkü aslında benim pek umurumda değildi. Denemediğimi söylemek istemiyorum. Bütün hastalara mesafeli ve profesyonelce yaklaşarak elimden geleni yapıyor, ama yapılacak bir şey kalmadığında daha fazla düşünmüyordum. Laurence’ın ilgi ve çabası bendeki bir eksikliği ortaya çıkarıyordu.

Böyle bir kader ânını bulabilmek için bütün hayatımı gözden geçiriyordum. Bir zamanlar, bir yerlerde, beni tanımlayacak bir şey yaşamış olmam gerektiğini hissediyordum. Ama o ânı hatırlayamıyordum.

Sonra hatırladım. Bir gün durup dururken aklıma geldi: Aklımda bir kıvılcım çakıverdi. Ve yeniden unutabilmeyi diledim.

Ben o ânı on üç yıl önce yaşamıştım. Laurence’a birkaç kez sıradan, gündelik bir sohbet arasında askerliğimden bahsetmiştim. Genç bir adamın hünerli merakı ile bazı sorular da sormuştu. Ama bu konu ne zaman açılsa aslında onun için hiçbir gerçekliği olmadığını görebiliyordum. “Ordu” deyişinden anlaşılıyordu. Ne olduğuna, neye benzediğine dair hiçbir fikri olmadığını hissedebiliyordum. Zorunlu askerlik, kırk yıl boyunca ülkedeki bütün beyaz erkeklerin hayatının bir parçası olduktan sonra, yeni bir yasa çıkıvermiş ve bir gecede ortadan yok olmuştu. Şimdiyse karşımda, benden bir nesil sonra gelen ve hayatımın o kısmına tarih gözüyle bakan bir beyaz adam vardı.

Bir gün Laurence ile ikimiz, tedavisi mümkün olmayan bir hastayı yine diğer hastaneye götürüyorduk. Kasabayı anayola bağlayan tali yol, tepelerden geçip bayırlardan inilen dolambaçlı bir yoldu ve güzergâhtaki virajların birinde Tuğgeneral’in gelmiş olduğu askerî kampın kalıntılarını görmek mümkündü. Görünüşe bakılırsa, burası eski günlerde başlıca askerî yerleşim bölgelerinden biriydi: dizi dizi çadır ve kamyonlar, sürekli hareket halindeki insan sürüleri. Ayaklanma sırasında, sınırötesinden bir saldırı gelmesi ihtimali varken böyleymiş. Şimdiyse terk edilmişti, dikenli tellerin ardında yırtık pırtık bir yığın çadır. İçinden çıkan bir toprak patika vardı, ama yolu otlar bürümüştü ve etrafı araştırmak için aşağı inmemiştim hiç. Yine de bakmak için her seferinde, tam o noktada yavaşlardım. Beni çeken şey neydi bilemiyorum; aslında görülecek bir şey yoktu. Ama bugün çadırların arasında hareket eden bir insan silueti görür gibi oldum. Çok uzaktan ve ufacık göründükten sonra ansızın gözden kayboldu; o anda gerçekten görüp görmediğimden emin olamadım. Ama bakmak için sürekli arkama dönüp durdum.

“Ne oldu?” dedi Laurence. “Bir şey mi var?”

“Yok bir şey,” dedim. “Kayboldu.”

Bir kez daha, umurunda olmayan birine Tuğgeneral’den söz etmek istemiyordum.

“Burası da ne böyle?”

“Eski ordu kampı.”

“Keşke ben de askerlik yapsaydım. Beni geliştirecek bir deneyimi kaçırmış gibi hissediyorum,” dedi.

“Neden söz ettiğini bilmiyorsun sen.”

Keskin bir bakış attı; irkilmiş bir yan bakış. “Atla deve olmadığını söylemiştin sanırım. Çok sıkıcıymış, öyle demiştin.”

“Sıkıcıydı.”

“Velakin?”

“Bu konudan söz etmek istemiyorum.”

Üstelemedi, ama bu konuşma her nedense içimdeki bir şeyleri canlandırmıştı. O gece uzun bir süre gözüme uyku girmedi, düşündüm. Ordudaki deneyimim sık sık aklıma gelen bir şey değildi; daha çok bir boşluk, hafızamdaki ölü bir nokta gibiydi. İçime işlemiş olan sadece tek bir olay, tek bir çarpıcı karşılaşma vardı.

Tarih beni iki yıllığına Angola sınırına yollamıştı. Laurence’a söylediğim doğruydu: O ayların çoğu tekdüze ve sıkıcı, kayıp zamanlardı. Bir kamptan ötekine dolaşıp durmuştum. Daha yeni doktor olduğum için teğmen rütbesi almıştım. Ama benim gibi çok doktor vardı ve kendimi öne çıkartacak herhangi bir şey yapmıyordum. Dikkat çekmemek iyi bir strateji gibi görünüyordu.

O dönem boyunca, fiziksel eyleme sadece bir kez yaklaştım. Üç aylığına, bozkırın derinliklerindeki küçük bir kampa gönderildiğimde oldu bu. O zamana kadarki ordu deneyimim heyecansız ve evcimendi. Kazara kendini yaralamış, güneş çarpmış, kene humması olmuş ya da kemikleri kırılmış insanları tedavi ediyordum. Gündelik badireler. Gönderildiğim yerdeki zayiat ise farklı türdendi. Bu kamp yoğun faaliyetler için kullanılıyordu: Devriyeler, imha edecek düşman devriyeleri bulmak için sürekli görev başındaydı. İlk kez gerçekten savaşta çarpışanları tedavi ediyordum. Hiç görmediğim şeyler gördüm. El bombası, mermi ve mayınla açılmış yaralar; insanların birbirlerine kasten ve isteyerek verdikleri zarar. Aklımda kalan en baskın izlenim, kanayan etin canlılığı, boz rengi tozlu kırlarda yetişen canlı renklerdeki bir meyveye benzeyişi.

Küçük sahra hastanesinde sadece iki teğmen vardı: Mike ve ben. Sonradan karımla kaçacak olan adamla burada tanışıp dost olmuştum. Ama o günlerde sadece iyi bir arkadaştı. Baştabip olan şişko bir yüzbaşının emri altındaydık. Bütün kampın başındaki subay, Komutan Moller’dı.

O geceye kadar, ona doğru düzgün görebilecek kadar yaklaşmamıştım hiç. Helikoptere binip inerken, teftişe çıkmışken, emirler verirken çoğu zaman uzaktan siluetini görürdüm. Zayıf, kısa boylu, güçlü ve etrafına tehlike hissi yayan bir adamdı. Ondan korktuğumuz için, köşe bucak kaçardık. Fiziksel varlığının çok ötesine geçen bir şöhreti vardı; işine körü körüne ve kutsal bir görevi yerine getirir gibi bağlıydı.

İşi düşman askerlerini öldürmekti ve kamp bir tek bu amaçla kurulmuştu. Biz kimseyi öldürmüyor olsak da bizim orada bulunma nedenimiz de buydu. Hayır, adam öldürenleri tedavi ediyorduk biz, gidip aynı şeyi tekrar yapabilsinler diye. Başarısız olduğumuzda, hastalarımız ceset torbaları içinde, ters istikamete, güneye gönderiliyordu.

İşimle ilgili ahlaki kaygılarım yoktu. İşin aslı, bu konuda pek düşünmüyordum. Çok gençtim, belki anlayışım da kıttı; karşımda sadece o anda yapmam gereken işi görüyordum. Yarayı kapat. Şarapneli çıkar. Hayatını kurtar. Ben bir doktordum ve bana öğretilen neyse onu yapıyordum. Karşıma yaralı bir düşman askeri getirilseydi, yine aynı ufak, miyop ve ahlakla bir ilgisi olmayan bakış açısıyla tepki verirdim.

Yalnız o gece hariç.

Bizim patron, yani yüzbaşının zaman zaman tuhaf vakitlerde kampın ortasındaki hücrelere çağırıldığı olurdu. Bu çağrılar, kampa bir grup Swapolu mahkûm getirildikten sonra geldiği için, onlarla bir ilgisi olduğunu bilirdik. O alçak tuğla binaların –bütün kamptaki tek kalıcı yapının– etrafında bir sessizlik ve sır perdesinin ardında gizlenen yoğun bir faaliyet vardı. Genelde neşeli, iyi bir adam olan yüzbaşı, oradan her döndüğünde sarsılmış ve sessiz görünürdü.

O gece çağrı geldiğinde yüzbaşı yoktu. Tam olarak ne olduğunu unutmuşum, ama başka bir kampa gitmişti. Mike ile ikimiz oturmuş, bir şişe viskiyi paylaşarak buradaki iki yılımız dolduğunda birlikte iş yapma planlarımızdan söz ediyorduk.

Çağrıyı ileten onbaşı geri döndü. Ama on dakika sonra tekrar geldi.

“Komutan ikinizden birinin gelmesi gerektiğini söyledi.”

Mike ile bakıştık. İkimiz de gitmek istemiyorduk.

“Sen git.”

“Hayır, sen.”

“Senin Afrikaancan daha iyi.”

İki dakika sonra, sıcak karanlığın içinde onbaşının kahverengi sırtını takip ederek hücrelere doğru gidiyordum. Komutan’dan ve bana yapabileceklerinden korkuyordum; bu korku, oraya götürülüşümün, beni çok daha derinden yaralayabilecek olan belirsiz nedenini gölgede bırakıyordu.

Kahverengi sırt, beni tuğla duvarlara ve beton bir zemine sahip ufacık bir odaya götürdü. Penceresi olmayan. Alçak çinko tavandaki bir kablonun ucundan tek bir ampul sarkıyor. İçeride, ikisi subay dört asker var. Bir tanesi Komutan Moller. Kahverengi asker botları ve pantolonunun üzerine beyaz bir tişört giymiş. Rahat ve gayriresmî bir tavırla bir taburenin üstünde oturuyor.

Siyah bir adam, yerde çırılçıplak yatıyor. Vücudu kan içinde ve nefes alırken acıyla inip kalkan göğüs kafesi dışında kıpırtısız. Göz ucuyla, ufak kamçı ve başka nesneler, ne olduğunu anlayamadığım tuhaf şekiller görüyorum. Ama daha önce hiç parçası olmamış olsam da nasıl bir tablonun içinde olduğumu biliyorum; içindeki yerimin hemen netleştiği, çok eski bir tablo bu.

“Naand, Teğmen,” diyor Komutan. “Jammer om te steur.”

Ona hiç bu kadar yaklaşmamışım. Başımı kaldırıp ilk kez gözlerine bakıyorum. Mavi ve ölü bakışları var. Bir putunki gibi simetrik, soğuk yüzü ve kafatasının düzgün satıhlarına yakın kesilmiş kumral saçlarıyla, çekici biri olmadığı söylenemez. Yine de yüzünün en belirgin özelliği düzgünlüğü değil. Askerî kurallar, burnunuzun ucundan kulak hizasına kadar tıraş olmayı şart koşuyor; o da bu kuralı harfiyen uygulamış: Elmacık kemiklerinin üstünde de küçük birer kıl öbeği var.

Nasıl bir adam bu böyle?

“Is jy Engels of Afrikaans?” diye soruyor.

“İngiliz’im, Komutanım.”

Düz ve dostça bir ses tonuyla aksansız bir İngilizce’ye geçiş yapıyor.

“Biraz yardımına ihtiyacımız var Teğmen. Sen doktorsun, né?”

“Evet, Komutanım.”

“Burada ufak bir sorgulama yapıyoruz. Ama dostumuz biraz zorlanıyor. Düzgün nefes alamadığını söylüyor. Bir bakabilir misin?”

Yerdeki adamın yanına gidiyorum. Daha ilk bakışta bile feci yaralar aldığı anlaşılıyor. Yüzünde ve vücudunun üst kısmında morartılar, şişlikler, boynunda kesiğe benzer bir şey var. Solunumu fazla sesli, sert ve tiz bir hırıltı şeklinde.

“Komutanım,” diyorum. “Pek iyi görünmüyor.”

“Tamam,” diyor arkamdan o dümdüz ses. “Peki numara mı yapıyor?”

“Numara mı?” Abes bir soru. Adamın bir hastane yatağına, dikişlere, dezenfektana, bakıma ihtiyacı var. “Anlayamadım.”

Komutan sabırlı bir sesle diyor ki: “Nefes alışında, Teğmen. Gerçekten bir sorun var mı?”

Solunumunu diğer abrazyon ve sarsıntılardan ayırt edebilmek güç, ama ayırt eder etmez sorunun ne olduğunu anlıyorum. “Astım krizi geçiriyor, Komutanım. Numara yapmıyor.”

“Bir şeyler yapabilir misin?”

“Denerim. Biraz suya ihtiyacım var.”

“Gee vir hom water daar.”

Birisi bana, üzerinde kanlı köpüklerin yüzdüğü, yarısına kadar dolu bir kova su getiriyor. Şimdi karanlığın içinde hareket ediyorum. Adamın yüzüne su serper, yaralarını siler, kir ve kanı temizlerken uzun bir tünelin ucundan kendimi izliyorum. Bunların astımına bir faydası olmayacak, fakat içgüdüsel olarak onu temizlemeye çalışıyorum. Kıpırdanıyor, inliyor, ama ciğerlerinden gelen ses kesilmiyor. Malzeme çantamı açıp spreyi çıkartıyorum.

Bir-iki dakika içinde daha rahat nefes almaya başlıyor.

“Daarsy,” diyor biri.

“Uitstekend,” diyor Komutan. “Şimdi sana bir şey sormam gerek Teğmen. Bir doktor olarak, daha ne kadar dayanabilir dersin?”

Ayağa kalkıp dönüyorum, ama onunla göz göze gelmeye cesaret edemiyorum. O sıcakta tir tir titriyorum. “Komutanım,” diyorum, “tıbbi bakıma ihtiyacı var.”

“Ben onu sormadım.” Ses tonu şimdi daha sert. “Şuna cevap ver: Biraz daha sorgulanmaya dayanabilir mi?”

“Fazla dayanamaz.”

“Ne kadar dayanır?”

“Komutanım, onu bakıma almama izin verirseniz astımı tamamen ortadan kaldırabilirim. Kortizon tedavisi görmesi gerekiyor.”

İzleyenlerden biri, “Bakıma almakmış,” diyerek gülüyor.

“Ölmek üzere mi Teğmen?”

“Duruma göre değişir. Çok fazla zorlanacak olursa...”

“Peki dikkatli gidersek?..”

Bunlar inanılmaz sorular, tersyüz edilmiş bir dünyanın ölçüm noktaları, doktorlar iyileştirmek ve tedavi etmek için burada, insan eti ve sinirlerinin hesaplı kitaplı imhasına yardımcı olmak için değil. Konuşmak için ağzımı açarken Komutan’ın ölü gözlerini bana diktiğini, bakışlarıyla beni ezdiğini hissediyorum.

Kim olduğumu, nerede olduğumu, benden ne beklendiğini hatırladığım bir duraksama ânı yaşıyorum. Yerdeki adam, zaten geceyi çıkartamayacak olan bir düşman. Esas kendimi korumak zorundayım; kendimi onun yerinde, bir hücrede çırılçıplak sırtüstü uzanmış, artık bir doktor değil, asla tedavi edilmeyecek bir hasta konumunda bulmak istemiyorsam eğer.

“Hayır,” dedim. “Daha ölmez.”

“Teşekkür ederim Teğmen.” Yine dostça bir ses tonuyla konuşmuştu. “Onbaşı döndüğünde selamlarımı ilet.”

Sonra yine karanlığın içinden tırıs tırıs geçiyor, hücreden ve hayatımın ölü merkezine yerleşmeye gelmiş o kader ânından uzaklaşıyorum.

Döndüğümde, Mike beni bekliyordu. “Ne istedi? Neden çağırmış?”

“Yok bir şey,” dedim. “Başı ağrıyormuş.”

Hissettiğim acı sadece birkaç gün sürdü. Ertesi sabah onu nasıl gömeceğimi öğrenmeye başlamıştım bile:

Zaten bir şey değişmeyecekti.

Başka seçeneğin yoktu.

Sen sadece soruya cevap verdin.

Fazla önemli bir şeyin yaşanmadığı, sıkıcı bir kampa gönderildiğim sırada, hatamı konumumun kaçınılmaz bir parçası olarak kabullenmiş durumdaydım. Bir daha da pek üzerinde durmadım; tuhaf, alışılmadık bir güçle yüzeye çıktığı bazı anlar dışında.

Şimdi olduğu gibi. Birisi geçmişimin dokusundaki zayıf bir noktadan parmağını geçirmiş ve açtığı delikten içeri bakıyordu sanki. Ben de o delikten bakıp kendimi dışarıdan görmek için tuhaf bir arzu duyuyordum. Ama yapamadım. Kendi büyük kader ânımı bulmuştum fakat açığa çıkardığı şeyi bilmek istemiyordum.

7

Bir gece Maria’dan döndüğümde, Laurence’ı haritayı önüne yaymış yatağında otururken buldum. Saat çok geçti ve ön büro hariç bütün hastane karanlıktı. Ama Laurence uyanıktı.

“Ne yapıyorsun?”

“Plan yapıyorum. Yarın ne yapacaksın?”

“Yarın izin günüm.”

“Öyleyse benimle geziye çıkmak ister misin?”

“Nereye?”

“Sadece biraz yürüyeceğiz. Sürpriz olsun. Haydi Frank.”

“Peki,” dedim. “Neden olmasın?”

Bunun da birlikte çıktığımız öteki doğa yürüyüşleri gibi olacağını sanmıştım. Ama bu seferki farklıydı. En başından beri bir misyon hissiyle hareket eder gibiydi. Gece iki defa uyandım ve Laurence hâlâ yatağında oturmuş haritaya bakıyordu. Beni saat sekiz buçukta uyandırdığında, heyecandan yerinde duramıyordu. Bir sırt çantası –sandviçler, biralar, güneş losyonu– hazırlamıştı.

Açık, berrak bir sabahtı, çimler metal gibi parlıyordu. Arabayla sınıra doğru gittik. Geçtiğimiz köylerdeki insanlar su çekiyor, yıkanıyor, ateş üstünde yemek yapıyorlardı. Engin manzara kıpır kıpır, capcanlıydı. Ağaçlar ve bitkiler büyük bir güçle yukarı doğru gerilmiş, yerçekimine karşı dimdik durmaya çalışıyorlardı sanki. İki tarafımızda da anayoldan ayrılan, bazıları başlarındaki tabelalarda çiftlik ya da küçük yerleşim yerlerinin adları yazılı, diğerleri isimsiz toprak yollar vardı. Soldaki tabelasız yollardan birine girdik. Araba tekerlek izlerinin arasında yalpalayıp zorlanıyordu, ama bugün bu bile doğadaki yaşamın ve titreşimin bir parçası gibiydi. Biraz gittikten sonra toprak yol bir nehrin siyah çizgisini takip etmeye başladı. Sonra da gölgelik ve serin, otlarla kaplı bir noktada bitti. Bambulardan bir perdenin ardında akan suyu görebiliyordum. Daha çok küçük bir çay gibiydi, ama çevresindeki ağaçlara yemyeşil, bereketli bir yaşam veriyordu.

Laurence durup suya baktı. “Burada balık olduğundan eminim,” dedi. “Balık tutar mısın, Frank?”

“Eskiden tutardım. Sonra sıkıldım.”

“Balık tutmak için sabır gerekir herhalde. Sence timsah da var mıdır?”

“O kadar büyük bir nehir değil.”

Rahatlamış göründü. Burada, doğanın içindeyken her zamankinden daha huzursuz olduğu belliydi. Nehrin yukarısına doğru yola koyulup çamurlara bata çıka, suları sıçrata sıçrata yürüdük. Onun önden yürümesine izin verdim; aşırı dolu sırt çantası sık çalılıklardan zorlukla geçiyor, ara sıra telaşlı bir yüzle dönüp göz kırpıyordu. Başından beri suyu takip etmiş olduğumuz halde zaman zaman durup haritayı inceliyordu. Kendimi mutlu hissediyordum, aylardır ilk kez bu kadar mutluydum. Binalardan, insanlardan ve bildik şeylerden uzaklaşmanın ne kadar iyi hissettirdiğini unutmuştum.

Bazı yerlerde kayalara tırmanmak, bazı yerlerde suyun içinden gitmek zorunda kalıyorduk. Kara suların içinde bata çıka yürümek benim için sorun değildi, ama onun yüzü korkudan yamulmuştu. “Timsah olmadığından emin misin?” dedi tekrar. “Değilim,” dedim, “ama yoktur herhalde.” Tabii ki timsah falan yoktu, ama huzursuz oluşunu izlemek hoşuma gidiyordu. Bir süre sonra rehberlik etmek için öne geçtim, arkamdan çamura batıp çıkan ayak sesleri ve sivrisineklere attığı şaplakların seslerini duyuyordum.

Bir saat sonra su genişleyerek bir şelalenin döküldüğü kayalıkların öteki ucuna kadar giden bir gölcüğe dönüştü. Çok güzel, el değmemiş bir yerdi. Kayaların üzerinden süzülen hoş bir su serpintisi, çatlaklardan büyümüş olan eğreltiotlarının yapraklarını ıslatıyordu.

Rahatsız ettiğimiz bir şey, kertenkeleye benzeyen uzun bir şekil kendini suya attı.

“Timsah vardır demiştim sana!”

“O timsah değil,” dedim, “bir varan. Gidişine baksana!”

Büyük kaygan vücuduyla kayalığın dibi boyunca deli gibi yüzdükten sonra bir yarığa tutunup tırmandı. Dik bir yüzeyde ilerleyerek bir çıkıntının altında kayboldu. Kertenkelenin eski zamanlardan kalma pullu görüntüsü rahatsız ediciydi; aklımdan çıkartamadım.

Ama suda yüzdüm. Durup öğle yemeği yemek için gayet uygun bir yerdi; ağaçların arasından uzun güneş ışınları geliyordu ve sıcacık, sağlam kayalar vardı. Soyundum ve iyice kaynamış, yüzeyi hışırdayan yere doğru yüzdüm. Kendimi hastaneye ilk geldiğim, doğada tek başıma uzun yürüyüşlere çıktığım günlerdeki gibi hissediyordum biraz. Ama şimdi yalnız değildim tabii; yanımda Laurence vardı. Arkadaşım.

O kenarda oturup çenesini dizlerine dayamış izliyordu. Aklı karışmış, hüzünlü bir hali vardı. Bakir doğanın kaosu onu bunaltmış gibiydi; her şeyi kökünden söküp burayı bir çimenliğe çevirmeyi tercih ederdi sanırım. Ona doğru yüzüp el salladım. “Gelsene!”

Başını iki yana salladı. “Burada iyiyim.”

“Su çok güzel.”

“Bira ister misin?”

“Bir şeyler mi yesek?” Kendimi dışarı çekip sırılsıklam kayaya uzandım. “Bir sandviçe ne dersin?”

“Burada mı?”

“Neden olmasın?”

“Bilmem, daha erken. Daha yukarıda yiyebiliriz, diye düşünmüştüm.”

“Yukarıda mı? Neden söz ediyorsun?”

“Daha gelmedik Frank.”

“Nereye gelmedik?”

“Bu bir gezi, unutma.”

“Ja?”

Gözlüğünü çıkarıp sildi. Bana dönerken yüzünde yalın, irkilmiş bir ifade vardı. “Galiba sana yalan söyledim.”

Cevap vermedim.

“Gerçi, yalan demek de pek doğru değil.”

“Neymiş doğrusu?”

“Sadece her şeyi anlatmadım. Bu bir doğa yürüyüşü, bir gezi tabii ki.”

“Ama?”

“Ama gitmek istediğim bir yer var.”

“Neresi, Laurence?”

Gözlüğünü takıp haritayı alarak gelip kayada yanıma oturdu. Gömleğini çıkarmıştı, o soluk renkli, kemikleri seçilebilen, kılsız göğsü yapay görünüyordu. Odadayken Laurence onu ne vaziyette gördüğüme aldırmazdı; sürekli banyoda ya da havlunun altında giyinen, özelini saklayan çekingen tip bendim. Ama burada her nedense rolleri değişmiştik.

“İşte,” dedi. Haritadaki bir şeyi gösteriyordu, ama ne olduğunu göremedim. Nehrin mavi çizgisini görebiliyordum, fakat onun dışında sadece rakımlar, eşyükselti eğrileri ve nokta nokta isimsiz köyler vardı. “Buraya gitmek istiyorum.”

“Nereye?”

“Şuraya. Görmüyor musun?” Parmağının ucunu üst üste haritaya bastırdı.

“Bana sadece bir köy gibi göründü.”

“Ne demek, sadece bir köy? Köy zaten.”

“Ama. Ama.” Gözlerimi yüzüne dikerek bir açıklama bekledim. Onu tanıdığım bu kısa süre içerisinde hiç espri yapmamışsa da bu ilk esprisi olabilirdi. Gözlerini dikmiş bir halde bakmaya devam etti. “Anlamıyorum,” dedim.

“Neyi?”

“Oraya niçin gitmek istediğini?”

“Sadece görmek için.”

Haritaya baktım. Benim için anlaşılmazdı. Bütün bölge, bazıları ismi yazılacak kadar büyük, bazıları daha küçük, benek benek yerleşim yerlerine ait küçük işaretlerle doluydu. Ama o, bir tanesini, sadece birini daire içine almıştı. Haritaya bakarken dalgalı eşyükselti eğrileri bir süre sonra bir tür resme dönüştü. Oturduğumuz noktadaki kayalıkları seçebildim. O nokta tepede ve belki iki-üç kilometre kuzeyde, nehrin biraz batısındaydı.

Ama tabii ki saçmalıyordu; bu kadar yolu “sadece görmek için” gelmemiştik. Söylemek istemediği başka bir şeyin peşindeydi ve bunu en başından beri sezmiştim. Beni bu geziye getiren de merakımdı.

“Ulaşılması daha zor bir yer seçemezdin, değil mi?” Bir yol ya da patika bile yoktu ve arazi tepelik, engebeli görünüyordu.

“O yüzden zaten, anlamıyor musun, mesele o!” Çok heyecanlıydı. Gözlüğünün camlarına su damlaları gelmiş, birden ağlar gibi görünmeye başlamıştı.

“Hayır,” dedim. “Laurence, neymiş mesele?”

“En ulaşılmaz olanını istedim. Gidilmesi kolay olmayan bir yer olsun istedim.”

Gözüme ilk kez hafiften keçileri kaçırmış gibi göründü; belki de yüzümden bunu anladığı için gözlerini düşürüp haritanın köşesiyle oynamaya başladı. Kırılmış görünüyordu.

“Yapmak istemiyorsun, değil mi?”

“Ne olduğunu anlamıyorum ki. Ne yapacakmışız?”

“Söyledim ya,” dedi inatla. “Sadece görmek istiyorum.”

“Neden?”

“Öyle işte.”

“Olmaz.”

“Kayalığa tırmanmak zorunda değiliz,” dedi. “Yukarı çıkan bir yol var. Haritada gösterebilirim.”

“Olmaz.”

“Lütfen.”

“Benim yürüyüşüm bitmiştir,” dedim. “Burada bekleyeceğim. Sen tek başına devam et.”

Aramızda bir kapı çarpılarak kapanmış gibi oldu. Daha önce onunla hiç böyle konuşmamış, konuşmuşsam bile sadece şaka yapmıştım. Şimdi şaka yapmıyordum. İçimden ona karşı soğuk bir öfke yükselmişti. Stajyerliğini yeni bitirmiş bu aşırı hevesli çocuk, zorlama arkadaşlığı, gizli plan ve dolaplarıyla kendini ne zannediyordu böyle? Artık onu sevmiyordum ve daha fazla peşinden gitmeyecektim.

Bunu yüzümden anladı. Şaşkına dönmüştü. Gözleri yuvarlaklaştı, dudakları titredi, ama ağlamadı. Biraz oturup gözlerini ayaklarına diktikten sonra ayağa kalktı ve göstere göstere, düğmeleri teker teker ilikleyerek gömleğini giymeye başladı. Sonra normal bir sesle, “Tamam,” dedi.

“Ne tamam?”

“Sen burada kal. Yiyecekleri sana bırakacağım. Fazla uzun sürmez herhalde. Birkaç saat. Görüşürüz.”

Uzaklaşmaya başlamıştı bile. Bir şeyler söylemek istedim, ama ne diyecektim ki? Beni her anlamda arkasında bırakıyordu. Ağaçlara baktım ve tekrar o tarafa döndüğümde gözden kaybolmuştu.

Bir süre hiç umursamadım. Sandviçleri çıkarıp bir bira içtim. Ama o ani öfke çoktan dinmeye başlamıştı ve yaptığıma pişman olmuştum. Kayalıkların tepesine çıkmak ne kadar kötü olabilirdi ki? Hem kötü bir niyeti yoktu. Toparlanıp peşinden gitmek geldi içimden, ama hangi yöne gittiğini bile bilmiyordum.

Artık günün üzerine gölge düşmüştü. Güneş de bu küçük çukuru terk etmişti. Suyun yüzeyi akıntının etkisiyle kırılıp çatlamış, karanlık bir ayna gibiydi. Üzerime serpiştiren sular soğuktu ve kayalıkların silueti ormanın üstünde boylu boyunca uzanıyordu. Bu kadar yüksekte bile sıcak bir gündü, ama kendimi üşümüş ve yalnız hissediyordum. Suyun içinde debelenen o dev kertenkeleyi hatırladım.

Artık kendimi izleniyormuş gibi hissediyordum. Ağaçlar etrafımı saran karanlık ve gizemli bir varlıktı, kayalar içlerindeki yaşamla kabarmıştı. Dünya beni bu şekilde gözetlemeyeli yıllar olmuştu; yeniden çocukluğuma dönmüştüm. Aklımda, annemin öldüğü gün bahçemizin ucunda durduğumu hatırladığım bir ânım vardı; ne kadar büyük ve karmaşık bir şey gibi gelmişti bana.

Yürümeye koyuldum, ama onun peşinden gitmek için değil. Hâlâ çıplaktım; ağaçlara doğru yürüyordum. Ne arıyordum bilmem. Sadece hareket etmek, durmamak istiyordum. Yapraklar çok sıktı, ama patikaya benzeyen bir açıklık vardı. Suya kadar inen bir keçi yolu. Nehir çok geçmeden, arkamda gitgide uzaklaşan bir sese dönüştü. Nemli çalılar seyrelerek yerlerini, ağaç altlarındaki otlara ve içlerinden geçerek hâlâ yolumu bulmaya çalıştığım dallarla çevrili boşluklara bırakmaya başladı.

Birden karşıma çıktı. O ev. Daha doğrusu –ilk gözüme ilişen ilk şey olarak– sarmaşıklara bürünmüş ve paslanmış, baklava delikli bir tel örgü gördüm. Bir çit. Ötesinde ise yapraklar içinde bir yan duvar ve kırık bir ön kapı görür gibi oldum.

Bir ev. Burada. Neden ki? Dokunmamak için, geriye doğru bir adım attım.

Ama evde yaşayan yoktu. Bu kadarı hemen anlaşılıyordu. Burada uzun zamandır yaşayan olmamıştı. Bahçeden de eser kalmamıştı; bakımsız kalmış ve yabani otlar bürümüştü. Pencereler camsız ve karanlıktı. Bir zamanlar aşılması zor olan çit, bel vermiş ve devrilmek üzereydi.

Daha yakından inceledim. Az ileride, çitin dümdüz olduğu ve içeri girebileceğim bir yer vardı. Uzun zaman önce bir yol olan şeyin izleri kalmıştı geriye. Birkaç düz taş, belli belirsiz kenar çizgileri. Ama çiçek tarhları silinip gitmiş, ot ve yaprakların oluşturduğu yığınlar dışarı taşmış ve geriye tarh denebilecek bir şey kalmamıştı. Ön basamaklardan sundurmaya çıktım. Çatlaklar, örümcek ağları, su lekeleri. Ön kapı menteşeleri patlamıştı. Kapıdan geçtim. Neden içeri girmek istiyordum ki? Sadece görmek için.

Mobilyasız, tablosuz, eşyasız, bomboş odalara açılan kapıların olduğu uzun bir koridordan geçtim. Ev boşaltılmıştı ve belki de boşaltanlar sahipleri değildi. Buraya giren başkaları da olmuştu çünkü: Odalardan birinin bir köşesinde, yakılmış bir ateşin çok da yeni olmayan kalıntıları vardı. Yerlere, zamanla renkleri solmuş izmaritler saçılmıştı. Koridorun uzun duvarında, birbiri üzerine devrilen ve uzadıkça uzayan dev harflerle, BEASTIE sözcüğü kazınmıştı. Ama yerde birikmiş olan küçük kum yığınlarının üzerinde sadece benim ayak izlerim vardı.

Odaların eskiden ne için kullanıldığını anlayabilmek zordu. Bir tanesinde, en sonuncu odadaki çatlak bir lavabo ve marley zemin biraz ipucu veriyordu. Ama ötekilerin içinde hiçbir yaşam belirtisi kalmamış, hepsi boş birer kabuğa dönüşmüştü. Bazı yerlerde, yer döşemelerinin ve duvarlardaki damar gibi yayılan sıva çatlaklarının arasında otlar bitmişti. Dışarıdaki ağaçlar evin içine doğru sokulmuşlardı.

Ve buradayken korkuyordum. Şelalenin oradaki suda duyduğum türden bir korku değildi bu. Hayır, o yalnızlıktı, bu ise başka bir şeydi: Yalnız olmanın tam tersiydi. Yanımda kimse yoktu, fakat sanki hemen göz ucumda, ben gelmeden köşelerde kaybolan biri vardı. Yüzü olmayan, neredeyse insan diyeceğim, bir benlikten çok bir kuvvet olarak hissedilen bir figür. Kötü niyetli ama eğlenen bir şey. Bu ülkenin kendisiyle arama koyduğu, harabe ve bakir doğadan yaratılmış olsa bile tam olarak ikisine de ait olmayan bir şekil, bir görüntü, bir tehdit. Bana zarar vermek istiyordu.

Arka kapıdan çıktım. Tekrar evin içinden geçmeye cesaret edemedim ve dışarıya, gökyüzünün altına çıkmak beni çok rahatlattı. Arka tarafta da bir bahçe kapısı ve otların altında kaybolmuş bir toprak yol vardı. Bu ev ve yolun, neden burada olduklarının ve neden artık bir ev ve yol olmadıklarının hiçbir açıklaması yoktu.

Suya döndüğümde beni bekliyordu.

“Nerelerdeydin?”

“Şu tarafta,” dedim.

“Ne işin vardı orada?”

“Yürüdüm.” Biraz sonra da ekledim: “Orada bir ev var.”

“Ev mi? Kimin evi?”

“Kimsenin. Terk edilmiş. Bilmem.”

“Haydi gidip bakalım.”

“Olmaz,” dedim ve bunu söyleyiş tarzımdaki bir şey yüzünün düşmesine neden oldu. Birden kendimi fazla çıplak hissettim ve konuşmaya devam ederek sırtımı dönüp giyinmeye başladım: “Sanırım eskiden beyaz bir aileye aitmiş. Burası yurtluk olunca terk etmişler.”

“Gerçekten mi?”

“Emin değilim tabii. Sadece tahmin.”

“Belki gider bir bakarım,” dedi ama sesi isteksiz geliyordu.

“Senin köy nasıldı?”

“Gidemedim.” Kayalığın tepesine doğru, hayal kırıklığı dolu bir bakış attı.

“Ne oldu ki?”

“Bilmiyorum, haritadan... Bir terslik vardı. Belki de artık orada değildir.” Üstü başı diken ve toz toprak içindeydi ve iki yanında duran ellerini bir sıkıp bir bırakıyordu. Ben giyinene dek bekledi. “Frank, özür dilerim.”

“Önemli değil.”

“Hayır, sana söylemem gerekirdi. Arkandan iş çevirmem doğru değildi. Ama bu gezinin hoşuna gideceğini düşünmüştüm.”

“Gitti zaten.”

“Gerçekten mi?”

“Gerçekten.” O karanlık his, üzerimden kalkmaya başlamış ve burada olmak yine keyifli hale gelmişti. Ama hâlâ dile getirilmemiş bir şey vardı ve bunun ağırlığı, nehirden dönerken ikimizi de sessizleştirdi.

Bu konudan hiç söz etmeyebilirdik. Ama o gece geç bir saatte, duvarda parçalanan bir şeyin sesi ve İspanyolca çığlıkların yaylım ateşiyle uyandık. Yan odadaki Santanderler feci bir kavgaya tutuşmuştu. Özellikle de içlerinden birinin, o saatte ofiste nöbet tutuyor olması gerekirken kavgayı neyin başlattığı tam bir muammaydı.

Laurence panik içinde yataktan fırladı. Beyaz iç çamaşırı ve tişörtü odanın ortasına huzursuzca süzüldü.

“Aman Tanrım,” dedi. “Bu da ne?”

“O tatlı, adanmış çift. Birbirlerini boğazlıyorlar.”

“Nasıl yani? Kavga mı ediyorlar?”

“Demiştim sana,” dedim.

Kulak kabarttı. “Aman Tanrım.”

Duvara bir şey daha çarptı. Tuhaftı, fakat Santanderlerin evliliğindeki, ikisinin de kendi taraflarından didişip bağrışmalarına sebep olan bölünme, şimdi bizim odada, Laurence ile benim de aramdaydı. Yataktan kalktım ve koridora çıkıp kapılarına vurdum. Açmadılar, ancak bağrışlar ânında kesildi. Sonra da sonunda giderek kaybolan hafif bir ağlama sesi geldi.

Odaya döndüğümde, Laurence sırtüstü yere yatmış, gözlerini tavana dikmiş sigara içiyordu. Üzerine bir çeşit gece yarısı melankolisi çökmüştü, çünkü artık Santanderlerden hoşlanmıyordu. “Biliyor musun Frank,” dedi üzgün bir sesle, “galiba beni burada gerçekten anlayan yalnız sen varsın.”

“Saçmalama.”

“Hayır, ciddiyim. Diğerleri bencil. Anlamıyorlar.”

“Ben de bencilim, Laurence.”

“Sen cidden öyle değilsin ki.”

“Hayır, cidden öyleyim. Ben buradaki en bencil insanım, bundan emin emin olabilirsin.”

“Bu doğru değil. Kendin hakkında kötü düşünüyorsun Frank. Kendini hafife almamalısın.”

“Haydi uyuyalım artık.”

“Artık uyuyabileceğimi sanmıyorum. Ne yapıyordu bunlar, dövüşüyorlar mıydı?”

“Onun gibi bir şey.”

“Sen benim dostumsun Frank. Bunu unutma.”

Bunu durup dururken söyleyivermişti. Yatağa girip üstümü örttüm. Az sonra kalkıp oturdu ve bana baktığını hissettim.

“Şöyle bir fikir vardı kafamda.”

O daha bir şey söylemeden, bunun, daha önce nehir kenarında yapmadığımız konuşma olacağını hemen anlamıştım. Bekledim ve anlattı: “Hastaneyi düşünüyorum bir süredir.”

“Hım.”

“Yani, tam bir fiyasko. İşe yaramaz bir yer olduğu ortada.”

“Hım.”

“Ben de düşündüm ki insanlar hastaneye gelemiyorsa, o zaman hastaneyi onlara götürmeli.”

Sigarasından bir nefes aldı. O duraksamada, bir anda her şeyin farkına varmış, anlamıştım. Ama devam etmesine izin verdim.

“Dedim ki... bir köy bul. Herhangi bir köy olmasın. En uzaktaki, bulunması en zor olanı. Ve oraya git. Yani, ilaçlarla. Prezervatif dağıt, AIDS’i anlat, aşılar yap, ne bileyim, bir şeyler yap işte.”

“Klinik hizmeti götür.”

“Evet. Özetle yani. Hastanede böyle kös kös oturmaya devam edemeyiz. En azından gidip onlara hastanenin nerede olduğunu söyleyelim dedim.”

“Sen bu sabah oraya gezici klinik mi götürmek istedin?”

“Yok, hayır, bu bir ön araştırmaydı, o kadar. Bir bakmak istedim. Nelere ihtiyaçları olabilir görmek için. Nasıl bir işe kalkıştığımı bilmiyorum. Çok mu çılgınca bir fikir, Frank? Söyle bana. Bilmem lazım.”

“Evet.”

“Öyle mi?”

“Bu çılgınca ve manyakça bir fikir Laurence.”

“Ama neden?”

Cevap vermedim; ne diyeceğimi bilemedim. Onun yerine, “Dağ başındaki uzak bir köyü seçmeye ne gerek var? Herhangi bir köyü seçebilirdin. Maria’nın dükkânının arkasındaki köy olurdu mesela, neden olmasın?”

“Maria mı?” Kafası karışmış gibi gözlerini kırpıştırdıktan sonra hatırladı. “Ha, o kadın, evet, evet.”

“Neden en uzak köy?”

“Sadece bir jest olacak Frank, anlıyor musun? Sembolik bir şey. Eğer en uzak yerde yapabilirsen, en yakındakinde de yapabilirsin.”

Aynı şeyi hastaneye gelerek de yapmıştı. Hayatın ya da kaderin götürdüğü yere gitmek onun için yeterli değildi. Hayır, kendi dışında kimseye bir şey ifade etmeyen bir gösteri sahnelemek zorundaydı o. “Tıpta sembol falan olmaz,” dedim sinirli bir sesle.

“Olmaz mı?”

“Sen nerelisin Laurence? Hangi ülkede yaşıyorsun?

Bir süre incinmiş bir sessizlik içinde oturup sigarasına baktı.

Perdeler serin bir esintiyle şişti. “Neyse,” dedi sonunda.

“Her neyse.”

“Sadece bir fikirdi. Tartışmamıza da gerek yok, çünkü köyü bulamadım zaten.”

“Artık uyumak istiyorum Laurence. Haydi. Bu kadarı yeterli.”

“Tamam,” dedi. Hemen yatağa girdi. İç çekiş ve solumalarla dolu uzun bir sessizlikten sonra “Özür dilerim Frank,” dedi.

“Sorun değil.”

“Seni üzmek istemem.”

“Sorun değil.”

“Çünkü sen benim dostumsun Frank. Aramızda hiçbir şeyin değişmesini istemiyorum.”

“Bir şey değişmeyecek.”

“Söz verir misin Frank?”

“Söz Laurence. İyi geceler.”

“İyi geceler Frank. İyi geceler.”

8

Hiçbir şey değişmedi. Burada işler böyle yürürdü. Niyetlerinin aynılığı, tutkularının sabit grafiğiyle, bütün günler birbirine benziyordu ve ben buna alışmıştım. Her şeyi, sonsuza kadar, olduğu yerde sabit ve kökleşmiş tutmak istiyordum.

Mevsimler bile pek değişmezdi. Tropikal kuşağa fazla yakındık. Bir kuru bir de yağmurlu mevsim vardı, ama mevsim sıcaklıkları ikisinde de fazla yükselip alçalmazdı.

Laurence geldiğinde yaz ortasında, yağmurlu mevsimdeydik: Öğleden sonraları gökyüzünde huzursuz, elektrikli bir parıltı olur, fırtına bulutları kaskatı pıhtılaşırdı. Fırtına çıktığında çakan şimşekler görülmeye değerdi. Sonra çoğu zaman hava açar ve akşamları, uçan karıncalar doluşurdu. Sabahları, yerler onların şeffaf kanatlarıyla dolu olurdu. Ama artık berrak, narin bir ışığın olduğu kışa girmiştik. Ormandaki bazı ağaçlar çıplak kalmıştı ve kimi sabahlar, yerler ince bir kırağıyla kaplı oluyordu.

Bunların hiçbiri farklı değildi; her yıl aynı yerlerde yine aynı şeyler oluyordu. Hayatım normalde nasılsa öyle görünüyordu. Ama derinlerde bir yerde, görünenin altında, her şey eskisi gibi değildi.

Bir gece Maria’yı ziyarete gittiğimde, tam birlikte battaniyenin üzerine yerleştiğimiz sırada, artık neredeyse alışkanlık haline gelmiş olan cinsel isteğimin başka bir şeye dönüştüğünü hissettim: yabancı olduğu için sarsıcı, bambaşka bir his.

“Ne oldu?” dedi.

Ellerimi üzerinden çekmiş, karanlıkta ona bakıyordum.

“Bu gece yapmayalım,” dedim. “Farklı bir şey yapalım. Konuşalım hadi.”

“Konuşmak mı?”

“Neden bana bir şeyler anlatmıyorsun?”

Doğruldu ve elbisesini çekiştirerek düzeltip bana baktı.

“Ne anlatacağım?”

“Hayatınla ilgili her şeyi anlatmanı istiyorum.”

“Anlattım ya her şeyi.”

“Hayır, gerçekten anlatmanı istiyorum. Yani her şeyi. Nerede doğduğunu bilmek istiyorum. Annenle babanı. Kardeşlerini. Büyürken neler hakkında düşündüğünü. Nasıl evlendiğini bilmek istiyorum. Kocanı. Her şeyi.”

“Anlattım!” Sanki onu bir şeyle suçluyormuşum gibi, kızgınlığın altında gizlenen bir korku.

Bu fikir söylediklerimin devamıymış gibi –ki benim için öyleydi– konuşmayı sürdürdüm: “Maria. Eğer istersen, buna bir son verebiliriz. Biliyorsun, değil mi? Gidip bir daha gelmememi istersen, bana söyleyebilirsin.”

“Bitirmek mi istiyorsun?”

“Hayır. Hayır. Ama sen istiyorsan, istediğini yaparım.”

Ama başını iki yana salladı. “Bu konuşmayı istemiyorum,” diyerek üstüme yuvarlandı. Belki de sesimde bir sahtelik sezmişti ve elleriyle beni alışkanlığın o eski, gerçek yollarına çekti. Sonuçta hiçbir şey değişmemişti.

Bir gün dinlenme salonunda pinpon oynadığımız sırada, “Baksana, Frank. Burada ziyaretine gelen insanlar nerede kalır?” dedi Laurence.

“Beni kimse ziyaret etmez.”

“Hiç mi?”

“Hiç.”

“Hm.” Plastik top masadan sıçrayıp yerde yuvarlandı.

“Senin ziyaretine kim gelecek, Laurence?”

“Zanele. Kız arkadaşım. Hani Lesotho’daki.”

Ondan aylardır söz etmemişti. Haftada bir falan, güzel, renkli kâğıtlara yazılmış mektuplar gelip gidiyordu, o kadar. Yatağının tepesindeki fotoğraflı küçük sunak toz tutmuştu. Gençliğimden hatırladığım soluksuz telefon konuşmalarının, güçlü özleyişlerin hiçbiri yoktu. Kızın varlığından şüphe etmeye başlamıştım.

Şimdi hafta sonu için buraya geliyordu. Şu ana kadar, Lesotho’daki işleri yüzünden gelemediğini söyledi Laurence.

“Bir otel falan vardır mutlaka.”

Başımı iki yana salladım. “Mama Mthembu’nun yeri vardı, ama kapandı. Hiç iş yapmadı.”

“Belki de iyilik olsun diye bir oda verir.”

“Bak ne diyeceğim,” dedim. “Gerekirse bizim odayı size bırakabilirim.”

“Hayır, hayır, bu doğru olmaz. Ama Mrs. Mthembu’ya sorarsan harika olur. Seni seviyor.”

O gece Maria’ya giderken meseleyi konuşmak için Mama’ya uğradım. Yardım edeceğini sanmıyordum, ancak garip bir tesadüf oldu. Barda daha önce hiç görmediğim, kasabadan olmayan iki-üç adam vardı. Sivil giyinmişlerdi, ama saç kesimleri ve tavırlarından asker olabileceklerini düşündüm. Ve evet, Mama’nın dediğine göre buraya yollanacak ve onun otelinde kalacak olan bir grup askerden birkaçıydı. Eski odalar temizlenip hazırlanıyordu. İşler hareketlenecek, dedi yüzünde koca bir tebessümle.

“Askerler mi? Peki neden geliyorlarmış?”

Sır verir gibi bana doğru eğildi. “Sanırım sınır devriyesi. Yabancıları dışarıda tutmak için.”

“Kaç kişiler.”

“Emin değilim. Beş, altı. Şimdiye kadar sadece üçü geldi. Ama yakında başkaları da gelecek.”

Bu bile kasabada hissedilen o değişik duygunun bir parçasıydı. Eski kuralların hepsi esniyor, sağlam şeyler yerlerinden sökülüyordu.

“Peki hafta sonu için fazladan bir oda bulunması ihtimali var mı? Buraya bir kadın gelecek de, kalacak bir yere ihtiyacı var.”

“Hımm. Olabilir. Ama perşembe günü tekrar bir sorman lazım. Kız arkadaşın mı?”

“Benim değil. Laurence Waters’ı ziyarete gelecek. Şu genç adam, hani bazen...”

“Evet, Laurence’ı tanıyorum. O benim arkadaşım.”

“Ha,” dedim. “Peki.”

Benim adımı bile öğrenememişti, ama Laurence’ın arkadaşıydı. Buna rağmen Laurence, bir de özel bir tesiri varmış gibi, onunla konuşmam için beni göndermişti.

İki gün içinde askerlerin haberi her yere yayıldı. Etrafta farklı söylentiler dolaşıyordu. Ama sınırın geçirgenliğiyle ünlü olan bu kısmını tıkamak için gönderilmiş gibiydiler. Sınırdan sadece insanlar değil, her tür yasadışı ve tehlikeli madde de girip çıkıyordu: silah ve mühimmat, uyuşturucu, kaçak fildişi. Bu trafikle bağlantılı olarak en sık ânılan isim Tuğgeneral’inkiydi, ama bunların hepsi yakıştırma ve dedikoduydu, somut bir şey yoktu. Şimdiyse elbette askerlerin onunla nasıl baş edeceklerine dair bol bol tahmin yürütülüyordu.

“Tabii ki onlarla birlikte çalışacak, kesin,” dedi Claudia kahvaltı masasında. “Yolsuzluk diz boyu.”

“Hayır,” dedi Jorge. “Onu tutuklayıp götürecekler. Bu çok açık.”

Bu iki görüşün farklı çeşitlemeleri, mutfak çalışanlarından Mama’nın yerindeki müdavimlere kadar herkes tarafından tekrarlanıp duruyordu.

“Sen ne diyorsun?” dedi Laurence. Tuğgeneral’in varlığı, sonunda orada yer edinecek kadar sık girmişti aklına.

“Bilmem,” dedim. “Bekleyip görelim.”

İşin aslı, Tuğgeneral’in ismi etrafında dönen söylentilerin hiçbirinden emin değildim. Artık öyle efsanevi bir şahsiyete dönüşmüştü ki düşüncesizce söylenen en boş laflar bile üzerine birer gerçek gibi yapışıyordu. Geçmişin, artık burada olmayan, kayıp ve yıpranmış bir parçası olması da mümkündü.

Bütün tahminler onunla ilgili değildi. Askerlerin gelişinin kasaba yaşamında yepyeni bir sayfa açacağına dair bir his vardı. Kapalı duran boş odalar dolacaktı. Ardından ne geleceğini kim bilebilirdi. Belki de dükkânlar açılacak, insanlar gelecek, sonunda bir şeyler olacaktı.

Ama ben öyle bir şey göremiyordum. O ilk gün barın etrafında sadece üç asker vardı; Mama üç kişinin daha gelebileceğini söylemişti. Altı asker hiçbir şeyi değiştirmezdi, ama bu konuda da tartışmıyordum.

Perşembe günü tekrar gittim. Dört asker daha gelmişti ve hâlâ birimin komutanını bekliyorlardı. Ama Mama Laurence’ın kız arkadaşı için de bir oda olacağını söyledi.

Laurence bu habere çok sevindi. “Bu işi hallettiğin için çok teşekkür ederim Frank.” Ben olmasam boş oda bulamayacağını düşünüyordu sanki.

“Yer olmasaydı ne yapacaktın?”

Ciddi bir yüzle biraz düşündü. “Ziyareti ertelerdik herhalde.”

“Ben varken aynı yatakta da yatabilirdiniz.”

“Yo, hayır. Bu doğru olmazdı.”

Odaya bakmak için Mama Mthembu’nun yerine gitti. Avlunun hemen üstünde, gürültülü bir yer olduğunu ama fena olmadığını söyledi. Masanın üzerine kırlardan kendi topladığı çiçeklerle dolu bir vazoyla birlikte, kız arkadaşıyla beraber Sudan’da çekilmiş çerçeveli bir fotoğraflarını koymuştu.

Ama perşembe gecesi geç saatlerde melankolik ve sıkkın bir hali vardı. Saklı düşüncelere dalıp gitmiş gibiydi.

“En son ne zaman sevgilin oldu, Frank?” diye sordu.

“Evlendikten sonra hiç olmadı. Neden soruyorsun? Kız arkadaşın için mi endişelisin?”

“Yani. Bilirsin işte. Birbirimizi görmeyeli epey zaman geçti. En son, ben buraya gelmeden bir ay önce görüştük. Bir haftalığına Lesotho’ya gitmiştim.”

“Nasıldı peki?”

“Ah, mükemmeldi. Harikaydı. Evet, harika zaman geçirmiştik.” Ama fazla abartılı konuşmuş ve göz göze gelmekten kaçınmıştı.

“Bu sefer nasıl gidecek bakalım.”

“Onun için küçük bir parti vermeyi düşünüyordum. Yarın gece. Çok gösterişli bir şey değil, sadece burada çalışanlar gelecek. Sen de gelir misin?”

“Ben mi? Tabii ki. Gelirim.”

Bana garip bir fikir gibi gelmişti.

“Tamamdır,” dedi, yüzü biraz aydınlanır gibi oldu. “Saat yedi diyelim. Güzel olacak, Frank. Teşekkür ederim.”

Zaten istesem de partiden kaçamazdım, çünkü bizim odada veriliyordu. Mesaiden döndüğümde parti çoktan hareketlenmişti. Kapıda durup öylece bakakaldım. İnanılmaz bir tabloydu. Herkes gelmişti. Mutfakta çalışan Themba ve Louis bile. Tehogo bile, orada burada gördüğüm, görünüşe göre tek arkadaşı olan delikanlıyla birlikte oradaydı. Bir tek nöbeti benden devralan Claudia yoktu.

İlk başta beni fark eden olmadı. Laurence bir yerden bir müzik sistemi bulmuştu, fazla yüksek bir sesle, hafif gergin bir kaset çalıyordu. Hastaneye ait kâselere fıstık ve bayat cips doldurmuş, birkaç litre ucuz, kutu şarap almıştı. Ampulun üstüne renkli bir tür renkli plastik gibi bir şey sarılmış, insanlar o donuk sarı ışığın altında oturmuş, huzursuz bir neşe içinde laflıyorlardı.

“Frank! Neredeydin? Kaçtın sandım!” Laurence çok gergindi. Beni kapıdan almaya gelirken umutsuz bir canlılığı vardı. “Gel de Zanele ile tanış, sizi tanıştırmak istiyordum.”

Onu daha kapıdayken fark etmiştim zaten; elinde bir bardak şarapla bir köşede kasılarak duruyordu. Göz alıcı bir Batı Afrika elbisesi giymiş, saçları örgülü, ufak tefek ve güzel bir kızdı; elimi sıktığında o uzun-ince parmaklarından gelen gerilimi hissettim.

“Ah, merhaba,” dedi, “evet, Frank, evet.”

Düz seslilerle dolu bu odada Amerikan aksanı duymak insanı irkiltiyordu. Hakkında defalarca konuştuktan sonra, Afrikalı olmadığını anlamak da şoke ediciydi. Ne diyeceğimi bilmiyordum ve tuhaf bir duraksamanın ardından yanlarından uzaklaştım. İçeri girerken mutsuz bir suratla benim yatağın ucuna tünemiş, bardağından yudumlar alıp arada bir saatine kaçamak bakışlar attığını gördüğüm Dr. Ngema’nın yanına oturdum; rahat bir tavırla bana döndü.

İlk söylediği şey, “Frank, birazdan gitmem gerek,” oldu.

“Ha. Peki.”

“Yapacak bir sürü işim var. Ama güzel parti, çok güzel.”

Bunu öyle samimiyetsiz bir vurguyla söylemişti ki partiyi benim organize ettiğimi düşündüğü belliydi.

“Bu Laurence’ın partisi,” dedim. “Benimle bir alakası yok.”

“Evet, evet. Daha sık bir araya gelmeliyiz. Çok iyi olur... moral için. Aklıma geldi de Frank. Sormak istiyordum. Şu fikrinle ilgili”

“Ne fikri?”

“Biliyorsun ya. Şu proje. Yardım götürme olayı.” Gizli bir şey söyler gibi sesini alçalttı: “Laurence benimle konuştu. Ama merak ediyorum: Nereye gideceğine nasıl karar verdin?”

“Ne? Hiçbir şey anlamadım Ruth.”

“Yani, neden özellikle o topluluk? Sosyal yardım işlerine ilgin olduğunu bilmiyordum Frank. Hiç hissettirmedin.”

Bir yandan başım çınlarken yüzüne baktım. Ama anlamaya da başlamıştım. “Sana anlattı mı...” dedim.

“Hişş. Hişş.” Bir telaşla beni susturdu. Laurence biraz daha şarap isteyip istemediğimizi sormaya gelince ben de sustum. “Hayır, teşekkürler,” dedi Dr. Ngema. “Birazdan gitmem gerekiyor.”

“Bu kadar erken mi?”

“İşler, işler.” Laurence gidince hemen bana döndü. “Şu anda bunu konuşmanın zamanı değil, Frank. Ama sonra yanıma gel de bir bakalım, olur mu? Benim de bazı görüşlerim var.”

“Olur.”

“Dürüst olmak gerekirse bu fikirden pek emin değilim Frank. İşe yarayacağını sanmıyorum... Değişimi ve yeniliği severim, bilirsin. Ama sorun nasıl değiştirdiğin. Ya da bu durum için konuşacak olursak, ne zaman değiştirdiğin. Önemli olan bu. Bu tarafa geliyor, hişş. Ama yakın zamanda konuşalım, olur mu?” Şarabını bitirip bardağı yere bıraktı. “Artık gitsem iyi olacak. İş, iş. Ofis beni çağırıyor. Ama çok güzel bir partiydi, Frank. Çok teşekkür ederim.”

“Bu benim partim değil,” dedim tekrar, ama kapıya doğru gitmeye başlamıştı bile.

Laurence bana doldurduğu bir bardak şarapla hızla yanıma geldi; yatağa oturdu. “İyi zaman geçirdi mi? Dr. Ngema? Çok kalmadı.”

“Bir şeyler söyledi ama anlamadım.”

“Ne?” Odaya göz gezdirip ortamdaki, çalmakta olan kaset gibi hafif gergin görünen o tuhaf neşe haline baktı. “Bu müzik iyi mi sence?”

“İyi.”

“Emin misin? Ya parti? Herkes eğleniyor mu? Güzel olmuş mu?”

“Olmuş, Laurence.” Ama etrafa bakındığımda, tablonun acayipliği beni bir kez daha çarptı: Zanele ile Jorge sohbet ediyor, Tehogo kolunu arkadaşının omzundan sarkıtmış karşımdaki yatakta oturuyor, banyo kapısına yakın bir yerdeyse Themba ve Julius birlikte dans ediyordu. Nerede olduğumu anlayamayabilirdim.

“Sahiden mi? Zanele için, bilirsin işte, sıcak bir karşılama hazırlamak istedim.”

“Mutlu görünüyor.”

“Öyle mi? Gerçi o hep böyledir. Mutlu biridir.”

Zanele Jorge’yi dinleyip başını sallarken gerçekten de biraz daha rahatlamış görünüyordu. Mutsuzluk, kocaman açılmış, panik dolu gözlerle onu karşıdan izlemekte olan Laurence’tan geliyor gibiydi.

“Bana Amerikalı olduğunu söylememiştin.”

“Söylemedim mi? Sen nereli sanmıştın?”

“Sudan sanıyordum.”

“Sudan mı?” dedi şaşkın bir sesle. “Hayır, hayır, Amerikalı. Sana sormak istediğim bir şey vardı,” diye devam etti biraz laubali bir şekilde, “bana bir iyilik yapar mısın acaba?”

“Ne iyiliği?”

“Yarın gece birkaç saatliğine onunla takılabilir misin? Benim nöbetim var da yalnız kalmasını istemiyorum.”

“Şey, evet, tabii, olur. Ama Dr. Ngema’ya söylersen nöbetini değiştirebilir.”

“Hayır, hayır, sorun değil.”

“Ama kız buraya seni görmek için geldi. Zamanını onunla...”

“Yo, yo, nöbet benim sorumluluğum. Değiştirmek istemiyorum.” Dr. Ngema, son birkaç haftadır Laurence’a tek kişilik görevler vermeye başlamıştı. Laurence, anlamsız bir şekilde, bu statü değişikliğiyle gurur duyuyordu. Aslında sadece ön ofisin başında bekliyordu; ciddi bir vaka gelirse bizden birini çağırmak zorundaydı. Laurence için nöbet saatini değiştirmek kadar kolay bir şey olamazdı.

“Zaten o da değiştirmemi istemiyor,” dedi.

“Kim?”

“Zanele. Bizim için önce iş gelir. Onunla pazar günü görüşeceğim. Teşekkürler Frank. Çok sevindim.”

Belki de Laurence’ın çaresizliği bana da sirayet etmişti; hızla sarhoş olduğumu fark ettim. Şarap bardaklarını üst üste deviriyordum ve bir yerden sonra etrafımdaki cümbüş artık gerçekmiş gibi gelmeye başladı. Ve ben de onun bir parçasıydım.

Odadaki bedenlerin konumları değişmişti. Themba ve Julius benim yatağımda oturuyordu. Claudia, her nedense Jorge gittikten sonra ortaya çıkmış, yerde Zanele ve Laurence ile derin bir sohbete dalmıştı. Ben öteki yatakta, Tehogo ile arkadaşının arasında oturuyordum.

Uzun bir süre orada oturmuş olmalıyım ki Tehogo’nun arkadaşı Raymond’ın adı, kulağıma çok tanıdık gelmeye başlamıştı. Ona daha önce de pek çok defa rastlamıştım, ama birkaç kelimeden fazla konuşmuş değildik. Pürüzsüz teni ve alımlı tebessümüyle neredeyse kadınsı bir güzelliğe sahip genç biriydi. Tehogo ile aynı parıltılı tarza sahipti ve bu yüzden kısa saçları, altın takıları, havalı şehir giysileriyle ikisi de buraya ait değilmiş gibi görünüyordu. Üçümüz arasındaki samimiyet de aynı şekilde yersiz ve gerçekdışıydı. Tehogo ile ikimiz, birbirimize en fazla homurdanmış insanlardık, ama bu gece, durup dururken ortaya çıkmış gibi görünen, özgürce akan bir sohbet vardı. Ayrıca birbirimize çok yakın oturuyorduk; o kadar yakındık ki iyice sıcaklamıştık ve Raymond dirseğini omzuma dayamıştı. Odadaki yetersiz aydınlatmaya rağmen ikisinin de gözünden çıkarmadığı siyah güneş gözlükleri, tuhaf bir körlük izlenimi yaratıyordu.

Laurence ile aynı odayı paylaşmamdan söz ediyorduk. Bu konu nereden ve nasıl açıldı bilmiyorum, ama kendimi eskiden Tehogo’nun odasını istemiş olduğumu itiraf ederken buldum.

Söylediğimi anlayınca yüzü dondu. Hemen açıklama yapıp kendimi aklamak zorunda kaldım: “Ama şu anda sorun yok. Artık istemiyorum.”

“Benim odamı mı istiyorsun?”

“Hayır, hayır. Şu anki halimden memnunum. Bir ara Dr. Ngema ile o konuyu görüşmüştüm, ama artık sorun yok. Gerçekten.”

Raymond, Tehogo’ya bir şey söyledi ve ikisi birden kahkahalara boğuldu. Sonra Raymond, “Onun odasını istiyorsan, bekle,” dedi.

“Hayır, hayır, söyledim ya, istemiyorum.”

“Bir ay, iki ay,” dedi Raymond. “Bekle sen.”

“Anlamıyorsunuz,” derken kafama dank etti. “Ne olacak iki ay sonra?”

“Yeni işi olacak,” dedi Raymond.

“Öyle mi?”

“Yeni iş,” dedi Tehogo. “İyi iş.”

“Ne işi?” dedim. “Bana anlatabilirsin. Sır tutarım.”

“İyi iş, kötü iş,” dedi Raymond. “İyi-kötü bir iş.”

Tehogo güven verir gibi sırtıma vurdu. “Merak etme. Sen burada kal. Benim odamı al. Sonra ben gelip kafanı keserim.”

Yine deliler gibi güldüler. Sonra iki yanımdan konuşmaya başladılar ve ortama daha ciddi bir hava çöktü.

“Şakaydı,” dedi Raymond.

“İş falan yok,” dedi Tehogo ciddi ciddi. “Hepsi şakaydı.”

Ben tekrar ağzımı açamadan Laurence telaşla eğilerek görüş alanına girdi. “Müzik konusunda endişeliyim Frank. Bu müzik iyi mi?”

“Boşver müziği.”

Ancak Tehogo beni bastırdı. “Müzik iyi değil,” dedi sert bir tavırla. “Bende daha iyisi var. Bekleyin. İki dakika. Şimdi geliyorum.” Kasetlerini almaya gitti. O yokken Raymond sürekli bana doğru eğilip kulağıma konuştu. Laurence’ın kız arkadaşıyla ilgili tam duyamadığım bir şeyler söylüyordu, ama ses tonu içten ve imalıydı; bir duyabilsem, komik olabilecek bir şeye benziyordu.

Sonra Tehogo bir avuç kutusuz kasetle dönüp hepsini yere saçtı. Ardından ritim değişerek hızlandı, daha hafif ve enerjik bir müzik çalmaya ve herkes dans etmeye başladı. Laurence dışında herkes. O yüzünde şaşkın, hazin bir ifadeyle benim yatağımda oturuyordu. Bize katılması için seslendim, ancak başını iki yana sallayarak reddetti.

Kendi halime şaşmıştım. Sanırım kendi düğünümden bu yana hiç dans etmemiştim. Ama şimdi en olmayacak partnerin, Tehogo’nun karşısında hoplayıp sallanırken bulmuştum kendimi. Bütün gün oradan oraya sürükleyip durduğu o tutuk, yere kök salmış vücudu tanıyamıyordum; Tehogo gerçekten dans edebiliyordu. Esnek ve kıvrak, hepsinden tuhafı, mutluydu da. Bir aynada kendi yüzümü görünceye kadar, o sırıtkan, terli suratı bana çıldırmış gibi geldi.

O gece bize bir şey olmuştu; normalde bizi hareket bile edemeyeceğimiz kadar kıstırmış olan bir duvarı delip geçmiş gibiydik. Oda parıltılı bir çiçek gibi etrafımda açılıp kapanıyordu. Kendim gibi değildim. Üzerime gelen o gevşek teslimiyet hali, çok güçlü ve bana yabancı bir şeydi. Sanki yüksek bir yere çıkmış, normal hayatımın sınır çizgilerini, ne kadar dar ve sıkışık olduklarını görebiliyordum. Ama oraya asla geri dönmeyecektim. Hep birlikte olduğumuz yerde, bu yükseklikte, Tanrı’nın lütfu misali üzerimize inen bu tatlı dostluk ortamında kalacağımızdan emindim.

Ve sonra herkes gitmeye başladı. Bütün müzikler çalınmış, şarap bitmiş, Tehogo ile Raymond, dans edip içmeye devam etmek için onlarla birlikte Mama Mthembu’nun mekânına gelmemi istiyordu. Ama benim için gecenin bittiğini biliyordum. Başım ağrımaya başlamıştı bile. Ben ev sahibiymişim, onlar da benim davetli konuklarımmış gibi, kapıda durup herkesi yolcu ettim.

“Sabah görüşürüz,” dedim Tehogo’ya. İnce kürek kemiklerinin ellerimin altında kıpırdayışını hissettiğim bir kucaklamayla sarıldım ona.

“Unutma,” dedi Raymond. “İki ay içinde oda senin olabilir.”

“Şaka yapıyor,” dedi Tehogo. “Yok öyle bir şey.”

Yine aşırıya kaçan, sebepsiz kahkahalar. Sonra oda boşaldı. Ampulden gelen cılız ışıkta çöple kaplı odamı yeniden tanıdım. Hoparlörlerden bitmek bilmez bir cızırtı geliyordu.

“Ben Zanele’i bırakacağım,” dedi Laurence. “Birazdan dönerim.”

Zanele, yüzünde tedirgin bir tebessüm, bir tutam saçı kulağının arkasına atıyordu. Bana bakmadı.

“Sabah gelirsin.”

“Bunca dağınıklığı senin başına yıkamam. Ayıp olur.”

“Yarın da yapabiliriz.”

“Hayır, hayır. Ben hemen dönüyorum.”

Onlar gittikten sonra, partinin kalıntılarıyla yerlerinden kaymış mobilyalara bakarak düşüncelere daldım ve içimdeki coşku dinmeye başladı. Benim yaşımın yarısındaki biri gibi dans edip içki içtiğime inanamıyordum, ama bu gençlik hissi güzeldi ve bu hissin dumanlı parıltısı ardında yaşlı, yorgun, bitkin görünen kişi Laurence Waters’dı. Geceyi neden onun yanında geçirmiyordu ki?

On beş dakika kadar sonra döndü. Temizlik yapmak için geleceğini söylediği halde odadaki dağınıklığa şöyle bir bakıp yatağına gömüldü. “İyi miydi?” dedi.

“Nasıl yani?”

“Parti. Güzel miydi? İnsanlar eğlendi mi?”

“İyiydi sanırım.”

“Gerçekten mi? Öteki partilere kıyasla nasıldı?”

“Laurence, burada geçirdiğim bunca yıl boyunca tek bir parti bile veren olmadı. Seninki bir ilkti.”

“Gerçekten mi?” dedi yine. Yüzünde, gerginliği delen hafif bir tebessüm belirdi. “Müthiştin Frank.”

“Sarhoşum da ondan.”

“Öyle mi?”

“Öyle sarhoşum ki Laurence. Tanrım. Yıllardır böyle hissetmemiştim.”

“Ah, güzel, güzel,” dedi belli belirsiz. Yüzü tekrar bulutlandı. “Dr. Ngema neden erken gitti?”

“Partiler pek ona göre değil sanırım.”

Dalgın dalgın başını sallayarak birkaç kâğıt bardağı bir araya toplar gibi yaptı. Bir süre onu izledikten sonra dedim ki: “Sözünü ettiği şu kamu hizmeti projesi ne?”

“Ha, o mesele.”

“Evet, neymiş o?”

“Bilmen lazım Frank. İlk sana anlatmıştım.”

“Senin şu gezici klinik.”

Başını salladı. “Ama sana teşekkür etmem gerek. İlk olarak Maria’nın köyünü denemek senin fikrindi. Müthiş bir öneriydi.”

“Maria’nın köyüne mi gittin?”

“Birkaç kez. İdeal bir yer. Deneme olarak oraya haftada bir falan klinik açmayı planlıyoruz. Nasıl gideceğine bakmak için. Başarılı olursa da...” Güldü. “Artık semboller yok, Frank. Sen haklıydın.”

“Neden kimse bir şey söylemedi?”

“Dr. Ngema pazartesi günkü personel toplantısında toplu olarak açıklayacak. Bu meseleyi şimdilik bir kenara bırakalım, Frank. Pek konuşasım yok.”

Böylece konuyu kapadık ve çok geçmeden uykuya daldık. Projenin, Maria’nın köyünde şekillenmiş ve kimsenin bana bundan söz etmemiş olması canımı sıkmıştı, ama geceye ait tuhaf ahengin bir parçası olduğu için bunun da bir önemi yoktu. Geçmiş, karmaşık ve bölük pürçüktü, ama yine de geçmişti. Yarın başka bir gündü.

Sabah, iki şakağımın arasına asılı feci bir baş ağrısıyla uyandım. Açık bıraktığımız lambanın solgun ışığı, gün ışığına karışarak odadaki pisliği gözler önüne sermişti. Yerlerde ezilmiş cips parçaları, dibinde şarap tortuları kalmış plastik bardaklar.

Yataktan kalkınca, birinin Laurence’ın hediye ettiği ahşap balığı masadan düşürmüş olduğunu gördüm; yere düşüp kırılmıştı. Kırık parçaları çöpe atıp o baş ağrısının içinden, ağzından salyalar akıtan Laurence’a baktım. Gün, çoktan kullanılmış ve çirkin görünmeye başlamıştı bile.

Sıcak duş ve aspirin de işe yaramadı. Ben çıkarken Laurence hâlâ uyuyordu. Nereye gittiğim hakkında hiçbir fikrim yoktu, sadece oradan çıkmak istiyordum.

Ben koridora çıkarken Tehogo da kapısını kilitliyordu. O da benim kadar eziyet çekiyor gibiydi. Ona gülümsemem gerektiğini biliyordum, ama bu sabah hiç gülümseyecek halim yoktu.

“Kasetlerim,” dedi bana.

“Ne?”

“Kasetlerim sizde. Sizin odada.”

Bulanık beynimin bunu algılayabilmesi biraz zaman aldı. Sonra kabalığı sinirime dokundu. “Laurence hâlâ uyuyor,” dedim kısaca. “Sonra alırsın.”

Tehogo biraz homurdandı ve o hal birden tekrar aramıza girdi: bütün o aksilik, suratsızlık ve güvensizlik hali. Geçmiş, tekrar şarj olmuş ve yenilenmişti. Sonuçta hiçbir şey değişmemişti.

Bunu bütün gün içimde taşıdım. Baş ağrısı geçmedi ve zihnim huzursuzluk içinde allak bullak olmuş gibiydi. Aklımdan parti, Laurence ve kız arkadaşıyla ilgili tutarsız düşünceler gelip geçiyordu. Bu gece Zanele ile biraz zaman geçirmeye söz verdiğimi biliyor, ama artık nedenini pek anlayamıyordum. Laurence’ın özel işlerine karıştırılmış olmaktan hiç memnun değildim ve yeterince uzun zaman yalnız kalıp ondan uzak durursam bu zorunluluktan kurtulabilirmişim gibi geliyordu.

Fakat kurtulamadım. Öğleden sonra geç bir saatte odaya döndüğümde, temizlik yapmakla meşguldü. İlk lafı, “Ah, şükürler olsun. Beni ektiğini sanmıştım,” oldu.

“Laurence, bak ne diyeceğim; yerine ben bakayım. Böylece sen de...”

“Yo, yo, katiyen olmaz. Söyledim ya, o benim sorumluluğum.”

Uzandım ve dizlerinin üstünde, elinde ıslak bir bezle çabalayışını izledim. Yerde hiç çıkmayacak lekeler vardı.

9

Geç varmıştım. Yine o Batı Afrika elbiselerinden birini giymiş, aşağıda beni bekliyordu. Hafif bir makyaj yapmış ve gördüğüm kadarıyla iyi görünmek için bayağı bir uğraşmıştı. Benim üzerimdeyse sabah giydiğim şeyler, yüzümde iki günlük sakal, gözlerimin arkasında hafif bir sancı vardı.

Yemeği Mama’nın yerinde yemek zorundaydık; kasabada başka yer yoktu. Bu yüzden onu oraya götürdüm. Saç kesimleri ve tavırlarından, farklı ırk ve yaşlardaki askerî birliğin tamamını diğer insanlardan ayırt edebiliyordum. Ama kasabanın farklı kesimlerinden, memur, çiftçi ve işçilerden oluşan müdavimler de her zamankinden daha fazlaydı. Avluda boş bir masa vardı; şans eseri, ilk gün Laurence ile oturduğumuz, köşede, begonvillerin altındaki masa. Mama siparişlerimizi almaya gelince bir viski istedim.

“Bu iyi bir fikir mi?” dedi Zanelle.

“Çivi çiviyi söker. Biraz anestezik almadan yapamam. Tanrı’nın unuttuğu bu kasabada bulabileceğim başka bir yer de yok.”

Gülümsedi. “Biraz garip bir yer. Sanırım pek beklediğim gibi değil.”

“Sen ne bekliyordun?”

“Yani, Laurence anlatmamıştı... mektuplarında... farklı bir şey hayal etmiştim.”

Ne hayal etmişti bilmiyorum. Ama buranın onu huzursuz ettiği belliydi; dalgın dalgın etrafa bakınıp duruyordu. Orada olmayı ben de istemiyordum, ama gönülsüzce üstlendiğim bu angarya işi hafifletmek için çaba harcıyordum. Elimde viskiyle, güzel bir yüzün karşısında oturmanın keyifli olmadığı da söylenemezdi.

Biraz içtikten sonra gevşedim. Havadan sudan konuştuk, onun geçmişinden, buraya nasıl geldiğinden. Orta Amerika’da bir yerde doğmuştu, siyahi Amerikalıların kızı ve torunu olarak. Afrikalılıkla hiçbir ilgisi yoktu aslında, hatta isminin bile yoktu. Zanele adını Sudan’a gittikten sonra benimsemişti. Gerçek adı, sonradan söylediğine göre, Linda’ydı.

“Linda güzel bir isim,” dedim.

Ama o başını iki yana salladı. Yerinden olmuş değerlerle geçen orta sınıf, yarı ayrıcalıklı çocukluğunu, her şeyi geride bırakmak istiyordu. Artık Afrikalı olduğunu zannediyordu, ama üzerinde bambaşka bir kıtanın tavırları ve özgüveni vardı.

Yine de görev duygusunda hayran olduğum bir şeyler vardı. Gerçekten de kolları sıvamış, Sudan çölünde çalışıp didiniyor, Drakensberg dağlarında zorluk içinde yaşıyordu. Bana Lesotho’daki hayatından söz ederken hiç imrenmedim. Artık üçüncü viskime başlamıştım, kendimi iyi hissediyordum ve yemeğimin yanında içmek için bir tane daha ısmarladım. O bir kütüphaneden, kreşten, okuma yazma öğretme programından, hatta bir köy bankasından söz ederken dinlemek kolaydı. Bütün bunlar yüksek dağlardaki yoksul bir topluluk tarafından başlatılmış ve yürütülüyordu. Toplanmasında yardımcı olduğu dış kaynaklı bağışlar vasıtasıyla. Kulağa ütopik geliyordu ve zaten öyleydi: Bunların hiçbiri olmuş bitmiş şeyler değildi, hazırlık aşamasındaydılar. Bu arada altı yabancı gönüllüyle birlikte yer döşeklerinde uyuyor, günler sığırların aşılanmasından sulama arklarının kazılmasına kadar çeşitli pis işlerle geçiyordu.

“Ya sen? Sen ne yapıyorsun?”

“Öğretmenim. Köydeki tek öğretmen. Farklı yaşlardan –altı ile on altı arası– çocuklara ders veriyorum.”

“Ne öğretiyorsun?”

“Farklı konular. Matematik, İngilizce, biraz tarih.”

“Fazla etkili olmaz.”

“Nedenmiş o?”

“Yani, hani. Farklı yaştakiler bir arada. Farklı düzeyler. Biri sürü konu.”

“Muhtemelen senin gittiğin okullar gibi değil,” dedi biraz sert bir sesle. “Ama yine de faydası var. Bunlar çok fakir insanlar. Hiç yoktan iyidir.”

“Öyle mi?”

“Evet, tabii ki. Sence değil mi?”

“Bana öyle geliyor ki,” dedim, “bir noktadan sonra, sen ne yaparsan yap hiç yoktan bir farkı olmuyor.”

Temkinli gözlerle beni izliyordu. “Hiç denedin mi?”

“Neyi? Bir yerlerdeki fakir bir topluluk için gönüllü çalışıp çalışmadığımı mı soruyorsun? Hayır. Belki de inanmadığım için. Ya da belki burası orasıdır.”

“Hayır,” dedi. “Burası orası değil. Burada yaptığın şey toplum hizmeti değil. Neden söz ettiğini bilmiyorsun sen.”

Laurence ile ikisi aynı türden insanlardı: bir şeyleri değiştirme güçlerine körü körüne ve safça inanan insanlar. Bu çok basit bir inançtı ve basitlik hem güçlü hem de aptalca bir şeydi. Sudan’daki o kampta, ikisinin –genç, azimli ve tutkulu şifacı Laurence ve yeni ismiyle kaybolmuş benliğini arayan kız– birbirlerini nasıl çekmiş olabileceklerini anlıyordum. Daha yolun başındaki muhteşem geleceğiyle, kıtanın dibindeki Güney Afrika, bu inançları için nasıl da en uygun zemin gibi görünmüş olmalı onlara.

Ama bu, işin sadece bir kısmıydı tabii. Çünkü aynı zamanda birbirlerine hiç uygun olmadıklarını da görebiliyordum. Cesur arzuların ardında, bu ikisinin ortak neyi vardı ki? İlişkileri de sadece bir fikirdi, yaptıkları her şey gibi, kuru ve mantıklı. Ve bunu onlar da fark etmeye başlamıştı. Bu yüzden şu anda ikimiz aynı masada oturuyorduk; Laurence ise bir kilometre ötede, tutması gerekmeyen bir nöbeti tutuyordu.

Konu kaçınılmaz olarak Laurence’a geldi. “Ona göz kulak olduğun için sana teşekkür etmek istiyordum,” dedi. “Bütün mektuplarında senden söz etti. Burada olman ona çok yardımcı oldu.”

“Ben ona yardım etmedim.”

“Ama o ettiğini düşünüyor. Belki bilmiyorsundur, ama Laurence’ın hiç arkadaşı yok. Sen onun ilk arkadaşısın. Bu onun için çok önemli.”

“Neden hiç arkadaşı yok?”

“Bilmem. Belki de kafası çok meşgul olduğu için. Biraz içine dönük biridir. Tabii geçmişini biliyorsundur.”

“Biraz. Çok değil. Annesiyle babasının öldüğünü biliyorum.”

“Annesiyle babası mı?” Boş boş bana baktı. “Bu doğru değil.”

“Annesiyle babası kazada ölmedi mi?”

Başını iki yana sallayarak masaya baktı. “Bu eski bir hikâye,” dedi. “Sana neden anlattı bilmiyorum. Bunun üstesinden geldiğini sanıyordum.”

“Peki gerçek neymiş?”

“Annesiyle babası yaşıyor. Laurence gayrimeşru bir çocuk. Babasını hiç görmemiş. Annesi onu tek başına büyütmüş. Ama Laurence’a annesiyle babasının öldüğünü ve onun bakımını...”

“Ablası olarak kendisinin üstlendiğini anlatmış.”

“Evet. Hikâye böyle.”

Her nedense kendimi aldatılmış hissettim. “Bana bir gün mezarlarını arayışıyla ilgili uzun bir destan anlattı...”

“Evet, orası doğru. Gerçekten de aramış. O zaman ablası, yani annesi, onu karşısına alıp gerçeği anlatmış. Onun için büyük bir olay. Ama artık geçmişte kaldı. Sana neden yalan söyledi bilmiyorum.”

“Karanlık sırlar arasında,” dedim, “bu en acayiplerinden biri. Artık ortaçağda değiliz ki.”

Sıkkın görünüyordu; bu, yüzüne daha bir derinlik kazandırıyordu. Az kalsın düşüncesizce bir şey söylüyordum ki tam o anda Mama yemeklerimizi getirdi. İsteksizce dikkatimi ona yönelttim. “Bu gece tüm masalar dolu,” dedim.

“Herkes burada,” dedi Mama. Gülümsemeden duramıyor, şanslı talihi ön dişlerinin arasındaki boşluktan, olduğu gibi ışıldıyordu. Tabaklarımızı masaya koyarken tombul kollarından, çekmecedeki para sesine benzeyen bilezik şıkırtıları geldi.

“Askerlerin hepsi geldi mi?”

“Komutanları bile burada. Albay Moller. Dün geldi.”

“Kim?” dedim.

Kafamın içinde yanıp büyüyen bir ışık gibiydi sanki.

“Albay Moller. Aah, öyle tatlı bir adam ki. İşte şurada, barın yanında. İçkine biraz daha buz ister misin?”

“Hayır, teşekkürler.” Terlemeye başlamıştım. Bu kadarı fazlaydı artık; böyle tesadüf olmazdı. Ama bunu kendi gözlerimle görmeliydim. Ellerimi yıkamak için banyoya gittim. Mama’nın gösterdiği kişi barın öteki ucundaydı ve ancak dönüşte iki uzun saniye boyunca yüzüne bakabildim. Evet, oydu; aradan geçen on yıla rağmen pek değişmemişti. Biraz kendini salmış ve yaşlanmıştı; bir üst rütbeye geçmiş ve karışık bir grup askere –kimileri eskiden öldürmeye çalıştığı düşmanlarının tarafından olan siyahlı beyazlı bir gruba– komuta ediyordu. Bu alışılmadık görevle buraya gönderilmişken hayatı ona çok farklı geliyor olmalıydı, ama benim için o aynıydı, değişmemişti. O dar, fanatik yüz hatları, orantısız bir güç yaratan o ince vücut. Ölü gözlerle bana bakıp başını çevirdi. Beni tanımamıştı.

Titrediğimi fark ettim. Yerime otururken Zanele merakla bana baktı. “Ne oldu?”

“Ah, yok bir şey. İyiyim.”

İyi değildim. Aklım gördüğüm şeyle düğüm düğüm olmuştu. Oturup yemeğimle oynamaya başladım, ama artık orada değildim. Bir onbaşının kahverengi sırtını takip ederek karanlığın içinden ışıklı bir hücreye doğru gidiyordum... sonra tek başıma, kör topal geri döndüm.

Bu ânıdan kurtulmak için kafamı salladım. Avluya geri dönmüş, sürüp giden sohbetleri ve devinimi yeni görmüş gibi olsam da artık bir şeyler değişmişti. Kendi içimdeki bir şey belki; ama bizim masadaki sessizliğin içine de yol bulmuştu.

Sonunda çatalımı bıraktım. “Şuradaki, barın yanındaki adam var ya. Ordudaki komutanlarımdan biriydi.”

Ama bara bakmadı bile. Gözlerini bana dikip dedi ki: “Sen orduda mıydın?”

Onun için bunun ne anlama geldiğini görebiliyordum. Ordu, eski kötü günler: Bir düşmanla akşam yemeği yiyordu.

Kendimi savunurcasına, “Laurence askerliği kaçırdığı için üzgün olduğunu söylemişti bana. Geliştirici bir deneyim olduğunu düşündüğünü söylemişti,” dedim.

“Laurence bazen aptalca şeyler söyler. Dünyanın nasıl döndüğünü bilmez o.”

“Ama haklı sayılır. Burada bir yıl kamu hizmeti yapmak ona bir şey öğretmez. Bozkırdaki bir bok çukurunda daha çok şey öğrenirdi. Birilerini öldürsün, birileri onu öldürmeye çalışsın. O zaman görürüz. Gezici kliniklerden ve insanlığa yardım etmekten söz edip duracak mı bakalım.”

Kendi öfkem, o soğukluk ve netlik beni şaşırtmıştı, ama kime yönelik olduğundan emin değildim. Artık nüansların olmadığı, bütün renk skalasının siyah ve beyaza dönüştüğü bir dünyadaydık.

Zanele sandalyesini geriye itti. “Sakın,” dedi. “Sakın böyle konuşma.”

Ama artık durmam mümkün değildi. “Neden? Fazla mı gerçek geldi? Fikirler her zaman gerçeklerden daha iyidir tabii. Ama gerçeklik er ya da geç galip gelir. Bunu Laurence da öğrenecek. Amerika’ya dönüp Afrika elbiselerinle sahte ismini kaybedince sen de anlayacaksın.”

“Siktirin gidin, bayım.”

Ben, “Hislerimiz karşılıklı,” deyince, ayağa kalkıp bir hışımla dışarı çıktı. Öylece oturup bir buzu ağzımda kıtırdatırken her şeyin ne kadar çabuk çığrından çıktığını düşündüm. Soğuk öfkem bir süre daha kabarmaya devam etti. Zanele’i değil, Laurence’ı düşünüyordum. O ismin, Laurence Waters isminin birdenbire beni rahatsız eden, uysallık ve düzenbazlık, bayağılık ve bağlılık karışımı bir şeye dönüştüğünü hatırlıyorum.

Sakinleşmem uzun sürmedi. O andan itibaren kendimle pek de gurur duymuyordum. Tabak ve bardaklarımızı, Mama’dan aldığım tepsiye koyup merdivenlerden yukarı çıktım. Kapıyı çaldığımda cevap vermedi, ama kapının ardındaki sessizlik, boş değildi.

“Lütfen,” dedim. “Haddimi aştım. Gerçekten çok üzgünüm. Sarhoşum. Buna hakkım yoktu.”

“Siktir git,” dedi sonunda.

“Gidemem. Laurence’a gidip sana kötü davrandığımı söyleyemem.”

“Umurumda değil. Ne sen ne de Laurence umurumdasınız. Birbirinize âşık olduğunuz belli, ikiniz de siktir olup gidin başımdan.”

Belki de yıllardır ilk kez dilim tutuldu. Şaşkınlığımın birazı kapıdan içeri sızmış olsa gerek ki sürgünün açıldığını duydum.

Kendimi toparlamam biraz zaman aldı. Yere koyduğum tepsiyi alıp içeri girdim. Karanlık odaya, bir tek avludan gelen ışık vuruyordu. Orada kaldığım zamanlar kullandığım basit mobilyaları ilk görüşte hatırladım: daracık tek kişilik bir yatak, iki sandalyeli masa, köşede bir lavabo. Masaya oturmuş, tuhaf bir şekilde kendine hâkim ve ciddi görünüyordu. Gidip tepsiyi masaya bıraktım.

“Hey,” dedim sonunda.

“Özür dilerim.”

“Birlikte ne güzel zaman geçiriyoruz, değil mi?”

“Kafam allak bullak,” dedi. “Aklım karışık ve öfkeliyim. Artık bitmiş, değil mi, Laurence ile ilişkimiz? Belki de öyle bir şey yoktu bile.”

Karşısına oturdum. Söyleyecek bir şey yok gibiydi. Bütün akşam, net bir odak noktası bulunmayan bir duygular yumağıydı. Dışarıdan sesler ve gülüşmeler geliyordu. Masada Laurence ile ikisinin çölde çekilmiş, birlikte objektife gülümsedikleri bir fotoğrafı vardı. Çerçeveyi alıp pencereden vuran loş ışığa doğru çevirdim.

“Burada mutlu görünüyorsunuz,” dedim.

“Çalışıyorduk çünkü. Çalışınca mutlu olur o. Ama ben onu mutlu edemiyorum.”

“O seni mutlu ediyor mu?”

“Bilmiyorum. Sanmıyorum. Hatırlayamıyorum.”

“Neden yemeğini yemiyorsun” dedim bir anne gibi.

“Aç değilim. Berbat bir haldeyim. Özür dilerim.”

“Sorun değil. Ben de özür dilerim. Hepimiz üzgünüz.”

Sitem doluydu, ama hırçınlığından eser kalmamıştı. Sandalyenin üzerine rüzgârsız bir yelkenli gibi yığılmış, üzgün görünüyordu. O sessizlikte nefes alıp verişini duyabiliyordum. Birden, ani bir dürtüyle dedi ki: “Haydi çıkalım buradan. Bu oda... çok bunaltıcı.”

“Nereye gideceğiz ki?”

“Ne bileyim. Bir yer vardır herhalde.”

“Pek sayılmaz. Arabayla dolaşabiliriz.”

“Bana biraz çaresizce gibi geldi.”

“Öyleyiz zaten.”

Küçük, mutsuz bir kahkaha attı. “Şurası ne,” dedi, “tepedeki şu büyük yer?”

Ben de bir selden sonra orada kalmış gotik bir kalyona benzeyen o yere bakıyordum.

“Tuğgeneral’in evi.”

“Tuğgeneral de kim?”

“Tuğgeneral, eski yurtluğun beş para etmez eski diktatörü. Başkenti burasıydı.”

“Peki şimdi nerede, bu Tuğgeneral?”

“Doğrusu,” dedim, “herkes bunu soruyor. Kime inandığına bağlı. Bazıları çoktan ölüp gittiğini söylüyor. Bazıları da hâlâ buralarda olduğunu, sınırdan mültecileri, çalıntı eşyaları, silahları falan geçirdiğini. Emeklilik işi de denebilir. Bu askerler de sınırdaki delikleri tıkamak için buradalar. Yani öyle deniyor. Ama bunların hepsi söylenti. Gerçeği kim bilebilir.”

“Sen ne düşünüyorsun?”

“Eh, benim nasıl biri olduğum belli. Daima en kötü ihtimale inanmaya hazırımdır. Her tür sonuca hazır olmamı sağlıyor.”

“Hiç gördün mü onu?”

“Ah, ja. Eskiden sürekli ortalıktaydı. Aslına bakarsan, bir keresinde burada da görmüştüm.”

“Burada mı?”

“Evet, aşağıda. Avluda. Bir şeyler içmek için gelmiştim ve etrafta bir sürü koruma vardı. Ancak bara kadar gitmeme izin verdiler. Avlunun geri kalanı kapatılmıştı. Karısıyla birlikte yemek yediğini kapıdan görebildim. Küçücük bir adam. Ama daha yakından görmüşlüğüm de var.”

“O ne zamandı?”

“Ben görevdeyken hastaneye gelmişti. Göğsünde ağrı olduğunu söyledi. Her yerde korumalar vardı. Dr. Ngema’yı çağırdım, gelip o baktı. Ama bu arada ben de stetoskopla kalbini dinledim ve gerçekten attığını teyit edebilirim.”

Çok etkilenmişti. “Sana nasıl davrandı?”

“Kibar ama mesafeli. Beni pek fark ettiğini sanmıyorum. Göğüs ağrıları için endişeliydi.”

“Nedeni neymiş?”

“Vicdan azabı? Gaz? Bilmem. Dr. Ngema ilgilendi, sonra da gitti.”

Bu olayın anısı birden tekrar canlandı: yatağın ucuna oturmuş, asker kepini ellerinde tutan o ufacık, gömleksiz adam. Dimdik ve sert, derli topluydu.

“Korktun mu?”

Bunu biraz düşünmem gerekti. “Evet, korkmuştum sanırım. Beni öldürebilecek şeylerden korkmaya eğilimliyimdir, öyle bir olasılık olmasa bile.”

“İnanılmaz.” Ciddi, heyecanlı bir yüzle bana dönünce, daha ağzını açmadan anladım. Akşamın bütün karmaşası tek, net bir fikre dönüşmüştü. “Haydi oraya gidelim.”

“Nereye?”

“Onun evine.”

“Artık orada yaşamıyor ki. İçerisi bomboş.”

“Önemli değil, görmek istiyorum. Gidip bir bakalım.”

“Tamam,” dedim. Onun aklını dağıtacak bir şey bulmuş olmaktan memnundum. Onu mutlu etmek istiyordum.

Böylece tepedeki ışıltılı malikâneye doğru yola çıktık. Boş olmasına rağmen her gece aydınlatılıyordu; bir uşak ya da bekçi şalteri çekiveriyordu. Eski sembollerin parlamaya devam etmesini sağlamak için.

Tepeye çıkan tek bir yol vardı. Evle aynı zamanda yapılmış olduğunu sanıyorum; tepede yaşayan başka kimse yoktu. Manzara etkileyiciydi. Daha önce sadece bir-iki kez gitmiştim, o da kasabaya gelişimden hemen sonraydı. Son seferinde çok tatsız bir olay olmuştu. Arabayı park etmiş, oturduğum yerden dışarı bakarken bir polis gelip camı tıklatmıştı. Sonra beni zorla dışarı çıkarıp üzerimi ararken arabanın motor kapağına dayanmak zorunda kalmıştım. Ardından başka bir polis daha gelmiş ve beni itip kakmaya başlamışlardı. Çok sert olmasa da korkutmaya yetecek kadar. İkisi de gençti ve umursamaz bir düşmanlıkları vardı. Karımı, şehirde çıkan bir gazetenin üçüncü sayfa haberini okurken hayal ettiğimi hatırlıyorum: Doktor bantustanda kayboldu. Bu kadarla kalırdı.

Sonra bir subay gelmiş ve her şey durulmuştu. Bana karşı çok kibar ve profesyonelce davranmıştı. Tepeye çıkmamam gerektiğini söylemişti; Tuğgeneralin çok fazla düşmanı vardı ve polisle orduya işi şansa bırakmamaları tembihlenmişti. Uzakları göstererek manzarayı izleyebileceğim başka tepeler de olduğunu anlatmıştı.

Kötü bitebilecek bir olayın zararsız bir şekilde sonlandığı söylenebilirdi, tabii ardından gelen atama olmasaydı. Barbarlığın örnek niteliklerini sergilemiş olan o ilk polis, daha önce hiç görmediğim ve bir daha da görmek istemediğim biri iken altı ay sonra bizzat Tuğgeneral tarafından kasabanın polis şefliğine getirildi. Beni kurtaran ve anlaşılan o ki bundan sonra bir daha hiç göremeyeceğim nazik subayın amiri olarak terfi almış olması bir şeylerin göstergesiydi.

Tepenin başı bu günlerde artık yasak bölge olmasa da bir daha gitmemiştim. Oraya park etmiş, ses çıkarmadan duran, karanlık iki araba daha –sanırım, gece biraz eğlenmek için kim bilir nereden gelmiş olan âşıklar– vardı ve onların biraz uzağında durdum. Altımızdaki vadi bir ışık ağı gibiydi. Kasaba bu yükseklikten normal görünüyordu; gece vakti herhangi bir taşra kasabasına benziyordu. Hareket eden farların olmadığını ve çoğu pencerenin karanlık olduğunu görebilmek yakın bir gözlem ve keskin bir zekâ gerektiriyordu.

“Biraz etrafından dolaşabilir miyiz?” Manzara ilgisini çekmiyordu Linda’nın; gözleri evin üstündeydi. Ama bir tek, tepesi dikenli telle kaplı, yüksek bir duvar ve ardındaki çatı görünüyordu.

“İçeri giremeyiz.”

“Biliyorum ama dışarıdan bir bakalım işte.”

Öndeki ana girişte bir çift tekerlekli çelik kapı vardı. Arasından bakmaya çalıştık, ama sadece incecik bir görüş elde edebildik: çimler, bir sütun, basamaklar. Bir nöbetçi kulübesi görür gibi oldum. Köşeden dönüp yan taraftan yürüdük. Durduk.

“Frank,” dedi. “İnanmıyorum.”

Ben de inanamıyordum. Yanda duvara gömülü, küçük bir kapı vardı. Açık ve aralıktı. İçeride, karanlık bir parça bahçe.

“Açık diye girecek halimiz yok,” dedim.

“Kim açık bırakmış ki?”

“Bilmem. Herhalde burada çalışan biri. Ya da bir güvenlik görevlisi. Muhtemelen silahlı.”

“Of, haydi gel. Bir şey çalmayacağız ki.”

“Bunun iyi bir fikir olduğunu sanmıyorum,” dedim.

Ancak içeri girdi ve çok geçmeden ben de peşinden gittim. Kendimi bahçedeki anayolun dışında sakin bir çıkmaz sokakta buldum. Hiç ışık yoktu, ama ilerledikçe, yaprakların karanlık örtüsü çalı çitlere dönüştü. Ayaklarımın altındaki çakıl ve dal parçalarının çıkardığı hafif çıtırtılar bana feci gürültülü geliyordu. Nefesimi tutarak dikkatle yürümeye çalışırken o karanlıkta Zanele’in karaltısıyla karşılaşınca küçük bir korku çığlığı attım. Kıkırdayarak bana yapıştı; ânında kayıp giden sıcak bir sarılış.

“Neden bu kadar korkuyorsun?” diye fısıldadı.

“Burada olmamamız gerekirdi.”

“Sadece bakıyoruz.”

Yukarıdaki ışık huzmesine doğru ilerlerken peşinden gittim. Ev görüş alanımıza girdi; büyük, parıl parıl ve gösterişli. Herhalde bahçenin en dış kısmından girmiş, büyük merkezî bir yola doğru ilerliyorduk. Arduvaz kaplı bir yoldan güneş saati olan bir çimenliğe çıktık. Ötesinde, çiçek tarhları ve birbirinden ayrı kuytularıyla çakıl bir yol vardı ve golf sahasına benzer bir yer görür gibi oldum.

Bir-iki dönüm kadar, büyük ve çok ayrıntılı tasarlanmış bir yerdi. Ama ışığa yaklaşırken bakımsız ve yer yer kahverengiye dönmeye başlamış olmalarına rağmen, bahçelerin tamamen ihmal edilmiş olmadıklarını gördüm. Çalı çitlerin şekli, biraz bozulmuş olsa da hâlâ belirgindi ve çimler o kadar da uzun değildi. Bahçeye göz kulak olan biri vardı. Belki de bu fazla abes bir şey değildi: Günün birinde, yeni bir görevle yeni bir politikacı yerleşecekti buraya. Nehir kenarındaki terk edilmiş evi hatırladım. Burada olan aynı şey değildi. Buradaki terk etme durumu farklıydı. İnsanlar buradan temelli ayrılmış değildi; sadece tarih geçici olarak kabuğunu boşaltmış, farklı bir şekle bürünerek bir kez daha işbaşı yapacağı zamanı bekliyordu.

Zanele yine durmuştu. Yanına gidip konuşmaya başladım, ama elini kaldırarak beni susturdu. Sustuğum zaman ben de duydum.

İnanılmaz geldi: Bahçede sesler vardı. İki kişi, sözcüklerin tek tek ayırt edilemeyeceği kadar alçak bir mırıltıyla, aralarında konuşuyordu. Söylenenleri duymak için kulak kabarttım. Onun yerine, ne olduklarını anladığım fakat inanamadığım iki farklı ses gelmeye başladı. Gecenin bu vaktinde, burada olamazdı. Ama sesler devam etti ve ne oldukları kesindi.

Çok saçmaydı. Bir çim biçme makinesinin –elle itilen, modası geçmiş makinelerden birinin– ve bir bahçe makasının seslerini dinliyorduk. Karanlığın içindeki bu tuhaf çalışmanın, öteki iki ses kadar net ve anlaşılmaz gelen hafif gürültüsü, başka bir dile benziyordu. Çalışmanın nerede yapıldığını anlayabilmek zordu, ama yaprakların yanımızda oluşturduğu duvarın hemen arkasında gibiydi. Makasın sesi düzenliydi, ama çim biçme makinesi bir aşağı bir yukarı gidip geliyordu ve turların sonuna geldiğinde makineyi kullanan adamın sürekli sızlanan bir tona sabitlenmiş olan sesini duyabiliyorduk.

Zanele’in koluna dokunup o tarafı gösterdim. Artık korkmuyor olmama ve neredeyse gülünç bir durumda bulunmamıza rağmen bahçıvanlara görünmek istemiyordum. Eve daha çok yaklaşırsak ışığın altında kabak gibi görüneceğimiz için, diğer taraftaki ağaçlıklı yoldan geri çekildik. Oradan uzaklaşırken içimdeki gülme isteği daha da arttı. Yaptığımız çocuksu bir şeydi, tehlikeli falan da değildi, ancak konuşmak için Zanele’e döndüğümde, bahçedeki gelişigüzel yerleştirilmiş pek çok heykelden birinin sessizce hareketlenerek sakin adımlarla bize doğru gelmeye başladığını gördüm.

İkimiz de olduğumuz yerde donakalmıştık, bekledik. Heykel sallana sallana yürüyerek bizim bulunduğumuz yola girdi ve sonunda evden gelen bir ışık şeridi güvenlik görevlisinin önü kalkık şapkasıyla üniformasını ortaya çıkardı.

“İzinsiz girmek istememiştik,” dedim.

“Kapı açıktı,” dedi Zanele, “biz de girip bir bakmak istedik.”

“Bir bakmak istedik,” diye tekrarladım. Hızlı hızlı, birbirimizi beklemeden konuşuyorduk, ama tedirginliğimiz ona geçmedi. Hiç kıpırdamadan durmuş bizi izliyordu. Ayakları üzerinde sallanırken önce gölgeden ışığa çıktı, sonra tekrar gölgeye çekildi, ama o kısacık an içinde kim olduğunu anlamıştım.

Tuğgeneral aslında bir tuğgeneral değildi. Darbesini gerçekleştirene kadar yurtluk savunma kuvvetinde sıradan bir yüzbaşıydı. Daha önce adını duyan olmamıştı. Gölgelerin içinden böylesi ani bir destek ve kuvvetle ortaya çıkışı, ancak daha büyük, görünmeyen dostların yardımıyla gerçekleşmiş olabilirdi. Kendini başbakan olarak atadıktan sonra, kendi omuzlarını, rütbesi ve avuç dolusu madalyanın yanı sıra sayısız onur nişanıyla doldurdu.

Üniforması ve ait olduğu ordu resmî anlamda artık var olmasa da rütbesi ve madalyaları hâlâ üzerindeydi. Hareket edince hafif bir şıngırtı çıkardılar.

“Kapıyı ben açtım,” dedi.

Sesi hatırlamıştım. Serinkanlı, düz, yumuşak. Küçük ve sıradan olan suratından çok daha karakteristikti. Akılda kalan bir sesti. Radyo ve televizyondan, ne söylerse söylesin her zaman aynı tonda seyreden, duygudan yoksun sesiyle yaptığı konuşmaları dinlemiştim. Sözcükleri duymasanız bile, o tekdüze, ölü tonu hatırlıyordunuz.

Bu küçük yapay dünyanın üzerinde Tanrı’yı oynadığı o birkaç kısa yılda neler söylemişti? Size tek bir özlü söz ya da özgün cümle söyleyemem. Hayır, kuşkusuz beyaz sahipleri tarafından yazılmış, hür irade ve parlak bir geleceğe dair bilindik bir hitap tarzı vardı. Pretoria tarafından, selefleri sorun çıkarmaya başladığında, onlardan çok daha satılmış ve yozlaşmış olmasına rağmen başa getirilmişti. Yerinde kalmak için ne yapması gerektiğini de biliyordu.

Ancak zamanlama kötüydü. Siyasi tablo olduğu gibi kalsaydı, gelecekteki kırk yıl boyunca kendini halk kahramanı ve ölene dek başkan ilan edebilirdi. Ama başa geçişinin üzerinden fazla zaman geçmeden, asıl başkentteki beyaz hükümet pes etti ve güç el değiştirmeye başladı. İki-üç yıl sonra da işsiz kaldı. Bundan birkaç yıl sonra ise gecenin bir vakti kostümlerini giymiş, fonda iki figüranın bulunduğu bomboş bir sahnede arzı endam ediyordu.

“Bunun kim olduğunu biliyor musun?” dedim Zanele’e.

Başını iki yana salladı.

“Tuğgeneral.”

“Bu mu?”

“Evet.”

İkimiz de gözümüzü ona dikmiştik. Birkaç yıl önce olsa, az önce aramızda geçen konuşmayı yapmayı düşünemezdik bile. Sanki orada değilmiş gibi, fütursuzca söz etmiştik ondan. Şimdi ilginç bir nesneye bakar gibi bakıyorduk ona. Ama hiç istifini bozmadı. Orada dikilmiş topukları üstünde sallanırken o ufacık, vurdumduymaz suratı ifadesizdi. Gözleri o karanlıkta bembeyaz parlıyordu.

Ama Zanele’de bir farklılık vardı, değişmişti. O akşam saatler önce ona Tuğgeneral’i anlatmaya başladığımdan bu yana, bu büyülenme halinin, rahatsız edici bir şekilde, cinsel uyarılmaya yakın bir unsur barındırdığının farkındaydım. Şimdiyse apaçık görüyordum. Bir şöhretle tanıştırılmış gibiydi. Ona karşı içinde bir şeyler ısınmış ve açılmıştı; ona farklı bakıyordu; yanına yaklaştı.

“Evinizi görmek istemiştik,” dedi.

“Evimi mi görmek istiyorsunuz?”

“Evet.”

“Gelin.”

O metalik sesi çıkartarak geldiğimiz yoldan geri yürümeye başladı. Zanele bana doğru, neredeyse bir kabahat işlemiş gibi hızlı bir bakış attıktan sonra peşinden gitti. Ben biraz daha bekledim ve onlara ancak bahçede çalışan iki adamın yanında durduklarında yetiştim.

Adamların görünüşleri de sesleri kadar garipti. Üstlerindeki kahverengi askerî tulumlar ikisine de büyük gelmişti. Adamlardan biri beyaz, benden birkaç yaş büyük, kızıl saçları seyrelmekte olan ve şişkin, kırmızı suratını gazetedeki fotoğraflardan hatırladığım biriydi; ilk görevden alınan başbakanın zamanında, beyaz hükümetin yurtluk kabinesine atadığı “danışmanlardan”dı. Askerî bir darbenin ve bütün çalışmalarının boşa çıkartılmasının ardından, kendini gece yarısı bir çim biçme makinesini iterken buluncaya kadar çok yol gelmişti. Öteki adam genç, siyah ve temiz yüzlüydü; onu tanımıyordum. Tuğgeneral alçak sesle onlarla konuşurken ikisi de hayretle bize bakıyordu. Onlara bahçenin bir sonraki bölümüne geçmelerini söyledi; eve gidiyordu ve hemen geri dönecekti. Sonra tekrar yürümeye başlayarak uzun anayoldan geçip geniş arka merdivenlerden verandaya kadar bizi de peşinden sürükledi. Fransız kapıların ardında, mobilyasız, karanlık bir oda görünüyordu.

Büyük, gösterişli tasarlanmış bir evdi, ama onun dışında bir özelliği yoktu. Büyük bir şehirde olsa pek çok ihtişamlı, zevksiz evden biri olurdu sadece. Burada çarpıcı olmasını sağlayan şey, kahverengi bir tepenin başında, yeşil bahçeden bir hendeğin ortasında tek başına duruyor oluşuydu. Ama artık burada, böyle yakınında durduğumuza göre, tam olarak neye baktığımızı merak ediyordum.

“Her şeyi götürdüler mi?” dedi Zanele.

Tuğgeneral üzgün üzgün başını salladı. “Her şeyi. Üç kamyonla geldiler.”

“Nereye götürdüler?”

Omzunu silkti. “Pretoria’ya. Göz kulak olmak istediklerini söylediler. Peki şimdi nerede hepsi?” Anlamlı anlamlı başını salladı. “Kayıp. Kayıp.”

Şimdi onu ışıkta görebiliyorduk. Tıraş olmuş ve hafif bir parfüm kokusu yayıyor olsa da yüzünde bir çöküntü vardı. Bir bönlük, kasların derinlerinden çözünüşü. Gözkapakları da iyice sarkmıştı.

Ama Zanele bunun farkında değildi. Ona dokunmadığı halde, Tuğgeneral’in koluna tutunmuş gibiydi sanki. Tuğgeneral’in gücünün elinden alınmış olduğunu düşünerek yanılmış olduğumu gördüm. Hâlâ tehlikeli biriydi, bir yerlerdeki kilitli bir odada, size istediği her şeyi yapabilecek her insan kadar tehlikeliydi ve gücünü, seksin metalik kokusu gibi etrafa yayıyordu.

Zanele ona doğru eğildi: “Acaba, evinize bakabilir miyiz?”

“Anahtarları aldılar. Kilitleri değiştirdiler. Kendi evimden attılar beni.”

“Bahçe kapısını nasıl açtınız?”

“Anahtarını saklıyordum.” Yavaşça gülümsedi. “Değiştirmeyi unuttukları bir kilit her zaman vardır.”

“Neden bahçeye bakım yaptırıyorsunuz?”

“Başka kim yapacak ki? Sorarım size: Kim? Şu insanlar mı? Onlar alır, ama bir şey veremezler. Bu yüzden ara sıra, haftada bir veya iki kez geliyorum, çeki düzen vermek için.”

“Sizin için zor olmalı. Pek çok anısı vardır.”

“Ja,” dedi. “Her şeyi hatırlıyorum. Her şeyi.”

“Etrafı dolaşmamızın bir sakıncası var mı?”

“Gelin.”

Geziye rehberlik eden resmî bir görevli gibi, Zanele’in önünden yürüdü. Ancak görülecek bir şey yoktu. Yalnızca, çalılar ve kalın camlar ardından görülebilen, bomboş odalar vardı. İçeri bakmak için, birkaç adımda bir durarak köşeyi döndüler. Her odanın işlevini –“resepsiyon salonu”, “kiler”, “çalışma odası”– büyük tarihî önemi haiz bilgiler verir gibi söylüyordu. Ne var ki artık tarihe dışarıdan, ince fakat geçirimsiz bir bariyerin ardından bakıyordu.

Evin ön tarafında, sütunların ve nöbetçi kulübesinin olduğu yere döndüğümüzde, merdivenin tepesinde durdu. Buradan kasabayı görebiliyordunuz. “Gündüz olsaydı,” dedi, “heykelimi görebilirdiniz.” Aşağıda, dörtyol ağzındaki heykeli kastediyordu. Zanele de gelip yanında durdu ve gözlerini aşağı, karanlığın içine dikti.

Varlığımın farkında değillerdi. Küçük yürüyüşümüz başladığından beri, Tuğgeneral bir kez olsun bana bakmamıştı. Zanele can kulağıyla onu dinliyordu. Ona karşı arzudan bağımsız olmayan, artan bir tiksinti duymaya başlamıştım.

Ama manzaranın tuhaf bir güce sahip olduğu, bütün ilgiyi merkezindeki küçük, kayıp şekle yönelttiği de doğruydu. Evin boşluğu, sanki Tuğgeneral’den etrafa yayılıyordu. Zorla aldığı değil, doğuştan sahip olduğu bir haktan mahrum edilmiş gibi melankolik, yaralı bir havası vardı. O anda, onu gerçekten tehlikeliymiş gibi görebilmek, benim için bile zordu. Kafasındaki hayali bir rol için giyinip kuşanmış bir çocuğa benziyordu.

Ön kapı ağırdı; sanki bu sefer, yalnız bir kereliğine, onun için yeniden açılacağını düşünmüş gibi gitti ve kapıyı zorladı. İçeri giremediğimiz için memnundum. Bu ufak canavarı eski arazisinin iç kısımlarına doğru takip etmek fazla gelecekti. İki karaltının hâlâ hareket halinde olduğu, çalıları budayıp çim biçtiği bahçenin parıltılı manzarası üzerinde, bir gölge gibi duruyordu. Duvarın ötesindeki ışıklı ölü friz, kasabaydı.

“Gitmemiz lazım,” dedim.

Zanele sesimdeki notu algılamıştı. Ağırlığını huzursuzca öteki ayağına verip, “Aa,” dedi.

Fakat Zanele gibi Tuğgeneral de algılamıştı. İlk kez doğruca bana baktı. Gözlerinin fildişi rengi parıltısının ardındaki küçümseyişi hissedebiliyordum. “Evimi beğenmedin mi?” dedi.

“Buraya neden geliyorsunuz?”

“Bakmak için.”

“Neye bakmak için? Burası sizin için geçmişte kaldı.”

Sessizlik derinleşerek büyüdü. Zanele yine, “Aaa,” dedi.

Tuğgeneral bana doğru yaklaştı. “Burayla ne yaptılar? Hiçbir şey. Beni kovdular, eşyalarımı aldılar. Üç kamyon geldi. Üç.” Üç parmağını gösterdi. Bu sayı onun için önemli gibiydi.

“Size ait değildi ki.”

Beni duymazdan geldi. “Öylece bıraktılar. Bir şey de yapmıyorlar. Bahçeye ben bakmazsam ne olacak? Mahvolur. Çimleri kim biçecek? Kim sulayacak? Ben bütün bunları korumazsam bir gün pisliğin teki zorla içeri girip bu odalarda kalmaya başlayacak. Bu güzel odalarda.”

“Sizin için zor olmalı,” dedi Zanele kaygıyla.

“Zor. Çok zor. Bir gün burada yaşıyorsun. Ertesi gün çadırda. Bir gün her şey mümkün. Ertesi gün artık hiçbir şey mümkün değil. Korkunç. Korkunç.” Başını sertçe tekrar bana çevirdi. “Söyle Doktor, yerimde olsan geri dönmek istemez miydin?”

Doktor: Bu sözcük bir taş gibi, buz gibi içime oturdu; biliyordu.

“Bilmiyorum,” dedim. “Sizin yerinizde olmak nasıl bir şey, bilmiyorum.”

Yine o büyük, beyaz dişlerini göstererek yavaşça gülümsedi. “Ben sana anlatayım. İnsanlar, küçük insanlar, hiçbir şey olmayan insanlar, benim tarih olduğumu düşünüyor. Ama olmadım. Benim zamanım yine gelecek.”

“Güzel,” dedim. “Sizin adınıza sevindim. Ama artık gitmemiz lazım. Çok geç oldu. Linda. Yani Zanele.”

“Evet,” dedi. “Şey. Teşekkür ederiz. Sizinle tanışmak güzeldi.”

Tuğgeneral, o geniş tebessümünü değersiz madalyalarından biri gibi yüzünde taşımaya devam ederek Zanele’in elini tuttu ve önünde eğildi. Ben bu sırada merdiveni yarılamıştım bile.

İki bahçıvanın yanından geçerken Zanele arkamdan yetişti. Adamlar, bahçenin başka bir bölümüne geçmiş, o ritmik kesip biçme ve sızlanma döngüsüne geri dönmüşlerdi. Yanlarından geçtiğimiz sırada şaşkınlık içindeki suratları bize döndü; sonra arkamızdan yine makas sesleri gelmeye başladı.

“Yavaşlasana,” dedi Zanele. “Ne bu acelen?”

Yavaşladım. Dönüş yolunu sessizce yürüdük, kapıya kadar gidip evin yan tarafından yukarı çıktık. Bizimkine ulaşmak için diğer arabaların yanından geçmemiz gerekti: Göze sokulmak istenen kaba bir birlik sembolü gibi, bir siyah ve bir beyaz araba yan yana park edilmişti. Romantik âşıklara ya da tepebaşını ziyaret eden herhangi birilerine ait olduğunu zannettiğim bu arabaların, daha meşum bir yük taşıdığını artık biliyordum. Bir kahkaha attım.

“Komik olan ne?”

“Komik değil aslında.”

“Komik olmayan ne o zaman?”

Nasıl açıklayabilirdim ki? Her şey gelip yine, basit, gerçek olmayan fikirlere dayanıyordu. Bu akşam, orduda görev yaptığımı söylediğim için, bana kötü adam gözüyle bakmıştı. Şimdiyse bu korkunç küçük adam, yalnızca ipleri elinde tutmuş olması sebebiyle onun gözünde bir çeşit tanrıya dönüşmüştü. Yurtluk, şiddet, açgözlülük önemli değildi; kirli politikalar ve anlamsız unvanlar önemli değildi. Laurence’ın içinde ikamet ettiği, hiçbir gücün sahte olmadığı o berrak ahlak evreninde yaşıyordu o da.

“Hiç,” dedim.

İkimiz de önümüze bakarak tepeden aşağı sessizce inerken kasabanın ışıkları yükseldi. Sonra yeniden bomboş sokaklara, duvarları dökülen binaların arasına döndük. Mama’nın yerinin önünde dururken dilimin kuruduğunu hissettiğim bir kararsızlık ânı yaşadım: Sessizlik, bir fiyaskodan arta kalan bir boşluk muydu, yoksa bir ihtimale mi gebeydi?? Zanele’e doğru dönerken anladım. O da bana doğru dönüyordu. Dudaklarımız birbirine kenetlendi. Ve o zaman bile –merdiveni çıkmadan, odadaki küçük ve sert yataktan önce bile– o akşamın bütün yankıları bizimle birlikte olduğu içindir ki karanlığın içinde sarmaş dolaş olan iki kişiden fazlası vardı.

10

O gece hastaneye döndüğümde, Laurence’ı ofiste gördüm, görevinin ve masanın başında oturuyordu. Arabamın geldiğini duymuş olsa gerekti, ama bakmak için pencereye çıkmadı. Ben de onun yanına gitmedim.

Suçluluk hissetmiyordum; hayır, o sırada değil. Suçluluk sonradan, yavaş yavaş filizlenen karanlık bir tohum gibi geldi. O gece, sanki bir anlaşma yerine getirilmiş gibi, Laurence’a karşı sapkın bir yakınlık hissediyordum: İkimizin arasında bir sözleşme varmış da Zanele bu sözleşmenin konusuymuş gibi.

Onu sabah odaya geldiğinde gördüm. Yorgun ve süzgün görünüyordu, ama yatmadı. Tıraş olup duş yaparak temiz şeyler giydi. Sonra öylesine sorar gibi, umursamaz bir tavırla, dün gecenin nasıl geçtiğini sordu.

“Ha, iyiydi. Mama’nın yerinde oturup yemek yedik. İlginç bir şey olmadı.”

“Yardımın için teşekkürler Frank. Sen gerçek bir dostsun.”

Tuğgeneral’den neden söz etmediğimi bilmiyorum. Gecenin o kısmı hiç aklıma gelmedi. Ama çok geçmeden, arabayla Lesotho’ya dönmeden önce Zanele’i Laurence ile birlikte gördüğümde, onun da anlatmadığını anladım. Tuhaftı, ama gecenin sonundaki o öfkeli yakınlaşma tepedeki yasak bahçede başlamış gibiydi.

“Beni yalnız bırakmadığın için teşekkür ederim,” dedi elini uzatarak. “Tanıştığımıza sevindim.”

Çok resmî, çok hoştu. Yüzü bana kapalı ve ifadesizdi. Elini sıktım, ama göz göze gelmedik ve gitme vakti geldiğinde ofiste bir şeylerle oyalandım.

Laurence onunla birlikte çıktı. Beş dakika sonra döndüğünde düşünceli ve dalgın görünüyordu, ama ara ara bana kaçamak bakışlar attığını hâlâ hissedebiliyordum. Sanki sadakatsizliğimi yüzümden okur gibiydi. Ancak yüzümde sakin ve temiz bir ifade vardı; ihaneti gizlemeyi, Claudia ile birlikte öğrenmiştim.

Gece olduğunda, ne yapmak istediğimi biliyordum. Arabaya atlayıp kasabanın öteki ucundaki bir telefon kulübesine gittim. Kullanabileceğim başka telefonlar da vardı, hatta bir tanesi de hastanedeydi, ama her şeyin kıyısındaki bu ıssız nokta, her nedense, onun sesini duymak için en uygun yerdi.

“Neden aradığımı bilmiyorum,” dedim.

“Kimsiniz?”

“Biraz gerilere git. Teknik olarak hâlâ evliyiz.”

“Frank! Ah! Frank!”

Sesi öyle neşeliydi ki bir an için her şey yeniden mümkün göründü.

“Karen,” dedim. “Bir süredir aklımdaydın.”

“Ben de seni düşünüyordum Frank. Ne tesadüf ama! Ben de tam seni arayacaktım. Anlaşmanın hazır olduğunu söylemek için. Gelip imzalayabilirsin.”

Aklım bu konudan o kadar uzak yerlerdeydi ki boşanma anlaşmamızdan, evliliğimizin bitişinden söz ettiğini anlamam biraz zaman aldı.

“Anladım,” dedim. “Yani oraya gelmemi mi istiyorsun?”

“Yedi yıldan sonra çok şey istiyor sayılmam, değil mi Frank? Bu işi kaçmadan becerebilen insanlar da var. Tanrı aşkına!”

Sızlanan sesi karanlığın içinde titreyerek hattan, geçmişten bana ulaşıyordu. Girdiğim telefon kulübesi, ışıkların kıyısında, son yolun çakıl taşlı kenarındaydı. Bir adım ötemde karanlık ve bozkır başlıyordu. Dizi dizi tırtıklı yaprakları görüyor, çıkardıkları ıslık sesini duyabiliyordum: Rüzgâr, dallar ve böcekler birbirine sinyaller yolluyordu. “Bunu yapmana gerek yok,” dedim.

“Neyi?”

“Böyle konuşmana. Boşanabiliriz. Artık kaçmıyorum.”

Bu sefer daha uzlaşmacı ama temkinli bir sesle konuşmaya devam etmeden önce biraz sustu. “Çok iyi Frank. Artık, artık bunu aşmalıyız.”

“Birkaç güne gelirim.”

“Ne zaman?”

“Sonra söylesem olur mu? Burada halletmem gereken birkaç işim var...”

“En azından bir fikrim olsun. Biz de bu tarafta hayatımızı düzene sokmaya çalışıyoruz, biliyorsun.”

“Perşembe,” dedim. “Perşembe olur mu?”

“Perşembe uygun. Anlaşmayı eve getiririm.”

“Tamam. Görüşürüz, öyleyse.”

“Frank. Sen bunun için aramamıştın. Niçin aramıştın sen?”

Hatırlamak için biraz düşünmem gerekti, ama o anda bile niçin aradığımdan pek emin olamadım. Sadece sesini duymak içindi. Ama bir daha asla söylemeyeceği şeyleri söylerken duymak istemiştim; artık kayıp, gömülü, var olmayan sözlerdi onlar. Telefonu kapatıp başımı kulübenin plastik köşesine dayayarak karanlığa baktım. Geçmiş ve gelecek tehlikeli ülkelerdir; son yedi yıldır aralarındaki sınırda, sahipsiz topraklarda yaşıyordum. Şimdi ise yeniden taşındığımı hissediyor ve korkuyordum.

Tekrar arabaya binip ağır ağır Maria’nın kulübesine doğru sürmeye başladım. Ama orada ne bulmayı umduğumu da bilmiyordum. Amaçsız ve nereye gideceğimi bilemez haldeydim. Köşedeki bir kasanın üstüne oturup alnımı ovuşturdum.

“Cuma, cumartesi, sen gelmedi,” dedi. “Neden, neden?”

Laurence’ın kız arkadaşıyla birlikteydim. Ama bunu söylemedim. Bunlar normal bir ilişkiye ait sorulardı; buraya değil.

“Çok meşguldüm. İşim vardı.”

“İş.”

“Evet.”

Benden uzakta, karanlık köşede oturuyordu. Lamba benim yanımda, hararetle yanıyordu.

“Bu gece sen erken geldi. Neden?”

Saat altı ya da yediydi – normal ziyaret saatimden çok önce. Bunun bile farkında değildim, ama yine de, “Birazdan gitmem lazım da ondan. Uyumam gerek. Çok yorgunum,” dedim.

“Yorgun.”

“Evet. Maria, bana onun buraya geldiğini neden söylemedin?”

“Kim geldi?”

“Laurence. Arkadaşım. Bana buraya, dükkânın arkasındaki köye geldiğini söyledi. Birkaç geldiğini. Neden bana söylemedin?”

Ama başını iki yana sallarken kaşları çatılmış yüzünde şaşkın bir ifade vardı. Hayır, dedi; onu görmemişti. Neden söz ettiğimi bilmiyordu.

Yalan mı söylüyordu? Anlamak için yüzüne dikkatle baktım. Ve ilk kez o anda, mutlu olmadığını fark ettim.

“Neyin var?” dedim.

Hayır, bir şeyi yoktu.

Derken, yanağından aşağı bir gözyaşı süzüldü. Kalkıp yanına gittim, ama başını çevirdi.

“Bu ne? Maria, nedir bu?”

Yüzünün bir yanında bere izi, morarıklık vardı. Işıktan uzağa oturup başını hafif yan çevirerek benden gizlemeye çalıştığını anladım.

Yok, dedi; önemli bir şey değildi.

“Ne demek önemli değil? Nasıl önemli olmaz? Nasıl oldu bu?”

“Hayır, hayır.” Eliyle bir şeyler anlattı; bir gözyaşı daha süzüldü. Birden geldiğimden beri sorduğu bütün soruları anladım. Gelmedin. Neden, neden? Kolumu omzuna atmaya çalıştım, ama ayağa kalkıp raflardaki ahşap hayvanları düzenlemeye başladı. Bir-iki dakika sonra, “Şimdi git,” dedi.

“Kalmak istiyorum.”

“Hayır. Şimdi tehlikeli. Problem, problem.”

“Sonra gelebilir miyim?”

Başını iki yana salladı. “Gitmen daha iyi. Yarın gel.” Kendini bir garip hissederek utanç içinde kalkıp dizlerimdeki tozu silkeledim. Başka ne yapacağımı bilemediğim için ceplerimde para arandım. Parayı uzattım: elli rand. Ama bu gece, ilk defa para istemedi, hatta görmemiş gibiydi; yine başını iki yana salladı. İstediği başka bir şeydi.

“Yarın gece gelir misin?”

“Olur.”

“Yarın söz veriyor musun?”

“Evet,” derken, bunu bütün kalbimle söylemiştim, ama bana yalan söylüyormuşum gibi baktı.

Pazartesi sabahları ofiste personel toplantısı olurdu. Teoride, hastaların tartışıldığı, çalışmalarımızı geliştirmek amacıyla özel vakalara odaklanıldığı, sorun ve fikirlerin açıklanıp paylaşıldığı zamandı bu. Pratikte ise daha çok kâğıt üzerinde yapılan bir alıştırmaydı: Yoklama alınır, Dr. Ngema birkaç söz söyler, sonra dağılırdık.

Ancak bu sabah, “Bugün... özel bir duyurumuz olacak,” dedi Dr. Ngema.

Hepimiz ona bakıyorduk. Huzursuzca kıpırdanarak Laurence’ı gösterdi.

Laurence mühim biri gibi görünüyordu. En şık elbiselerini giymiş, ıslak saç tellerinin her biri ayrı ayrı parıldayıncaya kadar saçlarını tekrar tekrar taramıştı. Beyaz ceketini çenesine kadar sımsıkı düğmelemişti. Elinde bir tomar kâğıtla ayağa kalktı.

“Aa. Evet. Teşekkür ederim. Perşembe günü... bu perşembe sabahı... yakınlardaki bir köye klinik götüreceğimi söylemek istiyorum sadece.”

Odada hafif bir hayret dalgası dolaştı. Sandalye kıpırtıları, kâğıt hışırtıları duyuldu.

“Efendim?” dedi Claudia.

“Klinik. Bir klinik açacağız.”

Jorge öksürdü. “Anlayamadım. Köye?..”

Sessizliğin içine ilk kaygı belirtileri sızıyordu. Laurence’ın yüzü hafif düşmüş, aradığı cevap orada yazılıymış gibi kâğıtlara bakıyordu.

Dr. Ngema öksürdü; bakışlarımızı ince zayıf yüzüne çevirdik. “Bu bir fikir,” dedi, “Laurence’ın öne sürdüğü bir fikir. Ayrıca... çok iyi bir fikir bence. Ama tamamen gönüllülüğe bağlı tabii. Aranızdan gidip yardım etmek isteyen olursa...”

“Çok memnun olurum,” dedi Laurence. Hâlâ ayaktaydı.

“Benim gitmem mümkün değil,” dedi Dr. Ngema. “Önceden ayarlanmış işlerim var.”

“Biraz açıklayayım,” dedi Laurence. “Planım daha çok bir sunum yapmak. Henüz yüzde yüz emin değilim, o kadar çok şey var ki... ama düşünüyordum da sağlık önlemleri ve hijyenle ilgili bir konuşma, bilirsiniz işte, sonra HIV-AIDS ile ilgili bir konuşma. Ardından prezervatif dağıtılacak, şu aşamada dağıtabileceğimiz bir tek onlar var ama daha fazla şey de gelecektir eminim. Aaa, sonra da insanların ne rahatsızlıkları varsa muayene için içimizden birine görüneceği bölüm gelecek. Aklıma gelenler şimdilik bu kadar. Ha, bir de yakınlardaki bir köyde olacak, adını unuttum ama bir yere yazmıştım...”

Bunu, şaşkınlığın hâkim olduğu bir sessizlik takip etti.

“Pardon ama,” dedi Claudia, “bu ne için, neden?”

Laurence yanıt verdi: “Hastanenin dikkat çekmesini, insanların burada olduğumuzun farkına varmasını sağlar diye düşündüm. Ve nihayet gerçekten bir şeyler yapmış oluruz.”

Bu hoş bir laf değildi; bu seferki sessizlikte ortam buz gibiydi. Laurence oturduğunda odadaki enerji sönmüştü. Elimi kaldırmadan önce birkaç saniye bekleyip, “Laurence’ın bu girişimini sonuna kadar destekliyorum. Ama ne yazık ki benim katılmam mümkün olmayacak,” dedim.

Laurence’ın gözlerini bana diktiğini hissettim.

“Neden, Frank?” dedi Dr. Ngema.

“Birkaç günlüğüne gitmem lazım. Kişisel sebeplerden dolayı.”

“Hiç bilmiyordum...”

“Yeni çıktı,” dedim. “Seninle daha sonra konuşacaktım.”

Toplantı bittiğinde, odada muazzam bir ağırlık vardı. Ben hemen çıkmıştım, ama odama dönmek için dışarıdaki açıklıktan geçtiğim sırada, Laurence bana yetişti. “Neden Frank, neden?”

“Ah, o gün geldiğinde daha hevesli olacaklardır Laurence, sen onları dert etme.”

“Onu kastetmedim. Planımdan hoşlanmadıklarını biliyorum, onlar umurumda değil. Sorun sensin. Sen neden gelmiyorsun?”

“Pretoria’ya gitmem gerekiyor. Benim elimde olan bir şey değil, Laurence. Zamanlama kötü oldu. Boşanma anlaşmamla ilgili. Halledilmesi gerek.”

“Ha.” Yüzü asılmıştı. Boşanma, imza: Yetişkin işleri, onun yabancı olduğu bir dünyaydı. “Çok yazık oldu. Bu senin fikrindi, Frank.”

“Benim fikrim değildi,” dedim kendi sesimdeki sertliğe şaşırarak. “Fikir tamamen sana aitti.”

“Ama o köye gitmek...”

“O bir fikir değildi, Laurence. Bir öneri bile değildi. Sadece düşünmeden konuşuyordum.”

“Aa,” dedi, “aa,” ve başı önde, yolun geri kalanında hiç konuşmadan arkamdan geldi.

O öğleden sonra Dr. Ngema’yı görmeye gittim. Ofisinin kapısını açık bırakmış, masasında bir şeyler yazıyordu. Beni görünce kapıyı kapadı ve kişisel görüşmeler için her zaman yaptığı gibi, benimle yüz yüze gelebileceği alçak koltuklardan birine oturdu.

Söyleyebileceği bir şey yoktu; bugün yüzümdeki bezgin, sıkkın ifade bana bir çeşit güç veriyordu. “Elbette,” dedi. “Ben programı ayarlarım. Sen merak etme.” Elini omzuma koyup sonra bıraktı. Hissetmediğim bir acıya karşı anlayış göstermeye çalışıyordu; evliliğim, fiili olarak yıllar önce bitmişti. “Yarından itibaren izinli ol istersen. Ben hallederim.”

“Teşekkür ederim, çok iyi olur.”

“Bir şey daha var...”

Bunu bekliyordum; partideki üstü kapalı sözlerini unutmamıştım.

“Klinikle ilgili. Yani dolaylı olarak. Aslında işle ilgili.”

“İş mi?”

“Bu iş. Benim işim.” Öne doğru eğildi. “Senin işin. Ortam yine hareketlenmeye başladı, Frank.”

“Öyle mi?” Şimdiye kadar bu konuşmayı o kadar çok yapmıştık ki ancak heyecanlanmanın bezgin bir taklidini yapabildim. “Çok iyi.”

“Sanırım bu sefer gerçekten olacak. Detayları veremem, ama çok umut verici.”

“Bu çok güzel bir haber Ruth. Duyduğuma çok sevindim.”

“Bu yüzden kliniğin çok iyi bir fikir olduğundan emin değilim. Senin desteklediğini biliyorum Frank. Başından beri Laurence’a yardımcı oldun. Gayet iyi niyetli olarak tabii. Bundan şüphem yok. Ama şu anda büyük girişimlere ihtiyacımız yok.”

“Ah. Evet. Anlıyorum.”

“Değişimi ve yeniliği desteklerim,” dedi hüzünle. “Bunu biliyorsun. Ama ortalığı velveleye vermek istemeyiz. Bu aşamada olmaz.”

“Anlıyorum.”

“Teşekkür ederim Frank. Başından beri çok... anlayışlıydın. Buradaki büyük patron olunca istediğin her şeyi yapabileceğini biliyorsun. Dünyayı o zaman değiştirebilirsin!”

Dikkati elden bırakmadan başımı salladım. Benimle konuşurken o da dikkatliydi, ama şimdi gerçek hisleri, yavaş yavaş ortaya çıkıyordu.

“Laurence’ı seviyorum. Niyeti iyi, bunu görebiliyorum. Ama bazen çok...”

“Anlıyorum.”

“Evet. Az önceki konuşma şekli mesela: ‘Nihayet gerçekten bir şeyler yapmış oluruz.’ Burada hiçbir şey yapmadığımızı mı söylüyor yani?”

“Daha çok genç. Düşünmeden konuşuyor.”

“Ona sadıksın. O senin dostun. Bu çok güzel. Ama o... bazen öyle kibirli ki. Burnu pek havalarda.”

Ben yine başımı sallarken yüzündeki ifade gidiverdi; o rahatsızlık ve hoşnutsuzluk yok oldu. Ya da gizlendi. Sonra şöyle dedi: “Kötü bir amacım yok. Bunu biliyorsun. Sadece onun başka bir hastanede daha mutlu olacağını düşünüyorum.”

“Haklı olabilirsin.”

“Onu seviyorum. Beni yanlış anlama.”

“Biliyorum.”

“Anlayışın için teşekkür ederim Frank.”

Odaya döndüğümde, Laurence iş için giyiniyordu.

“Düşündüm de,” dedi diklenir gibi, “umurumda değil.”

“Neymiş o?”

“Klinikte görev yapmak istemiyorlarsa ben de tek başıma giderim. Umurumda değil. Onları umursamıyorum. Sadece senin de orada olmanı isterdim, Frank.”

“Belki bir dahaki sefere.”

Bana attığı bakışta öylesine yaralı bir minnettarlık vardı ki bir an içimden ona karşı bir şefkat hissi yükseldi. Yalnızdı ve bunu bilmiyordu. İlk gün yüzünde gördüğüm o özellik, teninin altında yine görünür bir şekilde titreşirken bir an için adını koyabilecek gibi oldum.

Laurence gidince odada öylesine dolaşıp mobilyaları düzelttim, aynadaki diş macunu lekelerini sildim, pencere pervazının tozunu aldım ve bu kindar ev temizliğinin ortalarına doğru, yerdeki bir yığının içinde Tehogo’nun kasetlerini buldum. Düzgün bir şekilde üst üste koyarak alması için hazırlamıştım, ama temizlik işi bitince koridorun sonuna kendim götürdüm.

Aradığım bir şey mi vardı? Aklımda belli bir hedef yoktu, ama koridora çıkar çıkmaz içimde bir şeylerin yükselerek tetiğe geçtiğini hissettim. Bir şey alarma geçmişti.

Koridordaki son kapıydı. Dışarıdaki ışık uzun zaman önce bozulmuş ve tabii ki kimse tamir etmemişti. Şu anda, gündüz vakti bile, kapıyı çalarken karanlıkta duruyordum. Kapıyı açmadı. Uyuyordur, diye düşünüp daha sert vurunca kapı elimin altından kaydı.

Kilitli değildi. O küçük aralıktan, dağınık bir yatağın köşesini ve üzerinde kül tablalarıyla portakal kabukları olan masayı gördüm. Elimi uzatıp parmaklarımın ucuyla hafifçe –ben değil de rüzgâr itiyormuş gibi– kapıyı ittim. Kapı biraz daha açıldı. Başımı uzatıp Tehogo’ya seslendim. Ama yatak boştu ve banyodan da çıkmadı.

İçerisi leş gibiydi. Yere çöpler saçılmıştı: eski sigara kutuları, boş şişeler, kullanılmış bardaklar. Yatağın üzerindeki çarşafla yorgan berbat görünüyordu. Her yerde dergiler vardı ve ekşi bir sigara dumanı, ter ve yorgunluk kokusu, havada asılı kalmıştı.

İçeri girerken yine seslendim, ama orada olmadığını biliyordum: İsim, eşikten geçmemi sağlayacak bir büyü gibiydi. O anda, dışarıdaki vakit ve oraya geliş nedenim kaybolup gitti; kendi içimdeki bir yere, kendi kalbimdeki, içinde bir sırrın gizli olduğu, sefil bir odaya giriyordum.

Ama burası Tehogo’nun odasıydı elbette, bunun da farkındaydım. Hatta belki de tuhaf bir şekilde ve onun yokluğuna rağmen, Tehogo’yu ilk kez görüyordum. Hastanede, esrarengiz, suratsız, donuk, bir kişilikten çok tavırları olan bir varlıktı... ancak şimdi gözlerimin önünde, saklı bir doğanın ipuçları duruyordu. Oraya buraya atılmış dergilerin hepsi, moda ve ihtişamla dolu kadın dergileriydi ve bunlardan kestiği resimleri duvarlara yapıştırmıştı. Günbatımları, kumsallar, üstünde oynamalar yapılmış imkânsız manzaralar. İç çamaşırları ya da şık giysilerle poz vermiş kadınlar. Bu görüntülerde bir özlem, duyarlılık ve insanda acıma uyandıran bir şeyler vardı. Yatağın yanında, sehpanın üzerindeki boşaltılmış küçük bir kısımda, yaşlıca bir çiftin çerçeveli fotoğrafı duruyordu. Resim için giyindikleri belli, rahatsız ve tuhaf resmî kıyafetleri içinde, bir evin önünde birbirlerinden biraz uzak ve dimdik durmuşlardı. Annesiyle babası mıydı? Bunu bilmek imkânsızdı, ama Tehogo’nun, bu karmaşa içinde belli bir değer vermeye çalıştığı tek şey bu fotoğraftı.

Gözlerim etrafta dolaşmaya devam etti. Öylece bırakılmış çöplerin açı ve kenarları arasında öyle bir kaybolmuştum ki görebilmem için birkaç dakika geçmesi gerekti. Ancak nihayet gördüğümde, diğer her şey yabancılaşarak gerçeğin etrafına yığılmış, dikkat dağıtan bir tuzağa dönüştü. Gerçek, öylesine istiflenmiş ya da birbirine dayanmış duran sayısız ufak metal parçasında, musluk, boru ve yatak çerçevelerindeydi. Bütün oda bunlarla doluydu. İşte o zaman anladım.

Kasetleri bırakmadan odayı sessizce terk edip kapıyı arkamdan kapadım. Bir süre sonra ana binadaki koridorda, kendi kendine ıslık çalarak bir sedyeyi iten Tehogo’nun yanından geçerken başımla selam verip merhaba dedim.

11

Dr. Ngema programı değiştirdi. Ama salı günü gitmedim. Aklımda düşünülecek, dert edilecek şeyler vardı. Salı gecesi Laurence ile birlikte kendi düşüncelerimize dalmış, dinlenme odasında televizyon izlerken birer içki içmek için Mama’nın yerine gitmeyi teklif ettim.

“Pek sanmıyorum, Frank. Bu gece olmaz. Hiç havamda değilim.”

“Haydi, ben ısmarlayacağım. Konuşmak istediğim bir şey var.”

Bunu duyunca biraz canlandı. Dedikodu ve entrika; onu kendinden kurtaracak bir şeyler. Mama’nın yerine vardığımızda, ortamın havası ve enerjisi ikimizin de moralini yükseltti. Parlak ışıkları ve onca kalabalığıyla bu küçük avlunun, böyle bir ıssızlığın ve boşluğun ortasında olduğuna inanmak zordu. Karanlığın içinden, adımınızı sıcaklığa, sohbete ve gürültülü müziğe atıyordunuz.

“Neler oluyor burada?” dedi Laurence. “Parti mi var?”

“Son gelişinizden beri burası bayağı değişti.”

Laurence askerleri duymuştu. Ama ne görmüş ne de onlar sayesinde bir şeylerin değişeceğini düşünmüştü. Olanlar beni bile şaşırtmıştı: İçeride eskisinin en az iki katı insan, iki katı gürültü vardı.

“Yakında bir bilardo masası alacağım,” dedi Mama mutlu mesut, bizim için fazladan iki sandalye getirtirken. “İşler yolunda.”

Birinin beni izlemekte olduğunu hissettim ve Albay Moller’ın, avlunun köşesindeki bir masada, önünde bir bardak, tek başına oturduğunu gördüm.

“Cidden bir şeyler yapıyor mu bu askerler? Yoksa bir tek oturup içiyorlar mı böyle?”

Söylediklerime çok şaşırmış gibi yaptı. “Çok sıkı çalışıyorlar. Her gün insanları aramak için dışarı çıkıyorlar.”

“Peki birilerini yakalıyorlar mı?”

“Onu bilmiyorum,” dedi omuz silkip gülümseyerek. Varlıklarının o kısmı onu ilgilendirmiyordu. İçkilerimizi getirip tekrar gürültücü kalabalığın arasına döndü.

“Ne konuda konuşmak istiyordun Frank? Klinik hakkında mı?”

“Ha, yo, yo. Onunla ilgisi yok. Etik bir çıkmazdayım.”

“Öyle mi? Anlatsana.”

Ben de Tehogo’nun odasına girişimi, orada gördüklerimi, net bir dille, hiç süslemeden anlattım. Sözümü bitirdiğimde, yüzü hiç değişmedi. Sonra değişti. İdrakin, Laurence’ın kendi düzenli dünya algısını altüst ederek yüzeye çıkması biraz zaman aldı.

“Diyorsun ki...”

Hızla başımı salladım.

“Çalıyor muymuş?.. O mu almış?.. O muymuş?”

“Yani, öyle görünüyor, değil mi? Belki de başka bir açıklaması vardır tabii...”

“Ne açıklaması olabilir?”

Omuz silktim.

“Yok. Başka hiçbir açıklaması yok. Vay be, Frank, inanamıyorum.” Yüzünün rengi solmuştu. Suratında, orada yokmuş gibi davrandığı bir şeye zorla baktırılan birinin ifadesi vardı. Ve sonra silindi. “Peki senin çıkmazın nedir?”

“Yani, tabii ki... şu anda ne yapacağımı bilemiyorum.”

“Ne yapacağını bilemiyor musun? Dr. Ngema’ya söylemen gerekir.”

“O kadar basit değil, Laurence. Düşünülmesi gereken konular var.”

“Ne gibi?”

“Tehogo’nun geçmişi gibi. Çok zor günler yaşamış. Haksızlık olacakmış gibi geliyor...”

“Ama hırsızlık yapıyor.”

“Evet.”

“Tek konu bu Frank. Başka bir şeyi düşünemezsin.”

Bu kadar basit: Tek konu; bütün karmaşıklıklar ve çelişkiler tek bir ahlaki iğne ucuna indirgenmişti. Laurence böyleydi işte. Bir şey ya iyiydi ya da kötü; net olarak, tanımı gereği öyleydi ve buna uygun olarak davranırdınız.

“Bu kadar kolay olduğunu zannetmiyorum,” dedim üzüntülü bir tatmin hissiyle.

“Neden?” Yüzüne, o hafif endişeyle karışık şok ifadesi geldi yeniden; bir eşikte dengede durmuş, karanlık bir kuvvet tarafından çekiliyordu.

“Bu konuyu kapatalım. Bakış açılarımız çok farklı.”

“Ama ben anlamaya çalışıyorum, Frank. Anlat bana!”

“Nasıl anlatacağımı bilemiyorum.”

“Sen fazla iyisin Frank. Gereğinden fazla anlayışlısın.”

“Her neyse, bu benim sorunum.”

Ama konuyu orada kapatmış olsak da sorunu ona devretmiş olduğumu görebiliyordum. Laurence akşamın geri kalanında sıkkın ve dalgın görünürken avludaki gürültü ve şamatacılığın birazı bana da geçti. Güzel zaman geçirdim.

Konuyu ancak ertesi gün, bir valizin içine birkaç giysiyi atışımı izlerken yeniden açtı. “Karar verebildin mi,” dedi çekinerek, “ne yapacağını... düşündün mü?”

“Hiçbir şey.”

“Ama zaman geçirmeden bir şey yapman lazım, yoksa çok geç olacak.”

“Böylesi daha iyi.”

Dertli görünüyordu. “Bu böyle devam edecek. Çalıp çırpmaya devam edecek...”

Gülümseyerek oturdum. “Senin için gerçekten bu kadar önemli mi? Sonuçta sadece terk edilmiş bir bina.”

“Hayır! Yani, evet, önemli.”

“Bu durumda, sanırım insani duygular daha önemli.”

Bir sessizliğin ardından, “Ne diyeceğim, istersen ben yapabilirim,” dedi.

“Ne yapacaksın?”

“Rapor edeceğim... olanları.”

“Ama sen görmedin ki.”

“Evet, biliyorum ama... birinin bir şey yapması gerek. Senin için çok zorsa... düşündüm ki...”

Ben gerçek dünyadaki savaşına tepeden bakarken etik çıkmazı tamamen üstlenmiş bir halde kıvranıyordu. “Bilemiyorum. Doğru olmazmış gibi geliyor,” dedim.

“Sadece bir fikirdi Frank. Senin ismini vermeyecektim.”

“Eh,” dedim, “vicdanının sesini dinlemelisin, Laurence. Neyin doğru olacağını düşünüyorsan onu yap.”

Bu konudan daha fazla söz etmedik, ama birden rahatlamış göründü. Ben de rahatlamıştım. Gelecek, ellerimde lekelenmemiş olarak şekilleniyordu; kasıtsız bir suç ortaklığıyla yakınlaşmıştık.

“Gitmeden biraz pinpon oynayacak vaktin var mı?” dedi.

“Hım. Peki, olur. Zaten gece gidiyorum, karanlıkta sürmeyi tercih ederim.”

Sonra dinlenme salonunda, güneş ışığının altında sağa sola sıçrar, topu bir ileri bir geri birbirimize yollarken her şey adeta eskisi gibiydi, dostça ve arkadaşça, mutlu bir bağ. Sonra yorulduk. Laurence raketi atıp divana yığılarak bir tutam uzun saçı gözlerinin önünden çekti.

“Zanele’den mektup geldi,” dedi durup dururken.

“Ne güzel.”

“Benden ayrıldı. Bittiğini söylüyor.”

“Ama bir sürü planınız olduğunu zannediyordum.”

“Ben de.”

“Ne diyor?”

Bugün ilk kez yüzünden gerçek bir duygu gelip geçti: yeraltındaki bir sarsıntıyı andıran, uzak bir acı. “Of, bilirsin işte. Sahteymiş... yürümüyormuş... arada çok mesafe varmış, artık bağımız kopmuş.” Yüzündeki ifade yine kayboldu. “Her zamanki hikâye. Falan filan işte.”

O anda geldi: Suçluluk duygusu, içime bir leke gibi yayıldı. Gözlerimi kaçırdım. “Üzgünüm, Laurence.”

“Sorun değil.” Omzunu silkti. “Garip olan şu ki o kadar da umurumda değil. Bir şeyi çok sevdiğini zannediyorsun, ama kaybettiğin zaman o kadar da önemli olmadığını görüyorsun.”

“Bazen öyle oluyor.”

“İş,” dedi. “Önemli olan şey iş.”

Ciddiydi. Divanın başında durup Laurence’a yukarıdan bakarak bunu düşündüm. Adeta cinsiyetsizdi; tek gerçek tutkusu işti. Ama iş benim için hiçbir zaman böyle bir anlam taşımamıştı; hiçbir yere gitmeyen beyhude çabanın uzantılarından biriydi o da.

Laurence ansızın, “Karını düşünüyorsun herhalde,” dedi.

Ne cevap vereceğimi bilemesem de aklıma düğünden sonraki ilk geceyle ilgili bir ânı gelmişti. Balayı için şehir dışında çıkmıştık. Bir şekilde hayatımın diğer yarısına dönüşmüş olan kadın banyodaydı ve aniden odanın dışındaki dünya tuhaf, bilinmez, belki de tehlikeli gelmeye başlamıştı. Mutluluktan ayırt edilemeyen bir panik duygusu yaşadım. Çok yoğun bir his olduğu halde çabucak gelip geçmişti.

“Bu konudan söz etmek istemiyorum,” dedim.

O geceki uzun yolculuğa başladığımda, kasaba yakınında, zihnimde birbiriyle bağlantılı hale gelen üç şey gördüm. İlki anayola ulaşmadan önceki kısa tali yoldaydı. Ne zaman eski ordu kampının olduğu dönemece gelsem yavaşlardım; çoğu zaman görülecek bir şey olmaz, sadece bir karartı ve çalılıklar görünürdü ama bu gece bir ışık vardı. Ateş de olabilirdi bir lamba da: neredeyse karanlığın içine gömülmüş olan küçük bir kıvılcım. Sonra söndü ya da ben o noktayı geçtim.

Başka bir şeyi düşünmeme neden oldu. O gece bahçede, Tuğgeneral’in Zanele’e söylediği bir şey beni rahatsız etmişti: Zor. Çok zor. Bir gün burada yaşıyorsun. Ertesi gün çadırda. Çadırla ilgili gerçek, tabii ki sökülüp taşınabilmesiydi; her yeri kastetmiş olabilirdi. Ama eski ordu kampında hâlâ eski çadırlar, en azından iki-üç tanesi duruyordu ve sonuçta gelmiş olduğu yer orasıydı. Geride bıraktığı hayaleti, burada her zaman daha yoğun, daha somuttu; şimdi merak etmiştim.

Bahçede çalışan iki adamı ve giydikleri kahverengi asker tulumlarını hatırlamış, hâlâ onları düşünürken farların ışığında başka askerî üniformalar belirdi. Yeni üniformalar, yeni ordu; ama bir an için, ellerinde silahlarla gecenin içinde ortaya çıkan o askerleri görünce, sanki eski günlerdeki gibiydi. Ancak bunlar, farklı bir iş yapan Albay Moller ve onun adamlarıydı. Bar boyunca dizilmiş halde gördüğüm o dimdik vücutları hatırladım; bu gece ise tüfeklerle birbirlerini koruyup kollayarak araba bagajlarını ve gizlenilebilecek yerleri arıyorlardı. Bana sorular soran siyah adam dinç ve kibardı. Nereden geliyorsunuz? Nereye gidiyorsunuz? Arkayı açar mısınız lütfen, bakmamız gerekiyor.

Tekrar yola koyulurken Albay Moller’a bakındım. Onu göremesem de Maria’nın kulübesine gidinceye kadar yoldaki bütün dönemeç ve bayırlarda yanımda olan, başka türden bir hayalet olarak yakınlarda bir yerlerde olduğunu hissediyordum.

Sonra onu da gördüm. Üçüncü şeyi. Ne söz verdiğim ne de ondan sonraki gece Maria’yı görmeye gitmiştim. Aklım, hastanede olanlarla –Tehogo ve hırsızlık olayıyla– çok meşguldü ve gitmeye hazır olduğumda, kulübenin hâlâ orada olacağını biliyordum. Bu gece oraya da uğramayı düşünüyordum, ama o beyaz arabanın kulübenin önünde durduğunu gördüm.

Bir şimşek çaktı: beyaz araba. Düşünmeksizin içimde taşıyıp durduğum gelişigüzel bir imgeydi, ama o anda, içimde yıldırım gibi çakan bir aydınlanmayla, Tuğgeneralin tepedeki evinin önüne park edilmiş olan beyaz arabayı hatırlayıverdim. Öteki arabanın buna benzeyip benzemediğini bilmiyordum, ama birdenbire aynı araba olduklarından emin oldum.

Birden emin oldum, sonra yine tereddüte düştüm... fakat bağlantı kurulmuştu bir kere. Ve içimdeki his, karanlıkta direksiyon sallamaya devam ederken hızımı artırmama neden olan kocaman bir kaygı hissi, iç içe geçen parçalardan oluşan bir yapboz, tam anlayacak gibi olurken sürekli parmaklarımın arasından kayıyordu.

Pencere açık gidiyordum, sıcak rüzgâr arabanın içine doluyordu. Sarp kayalıklar yükselerek beni de havaya kaldırdı ve çok geçmeden ormanın içinden çıkıp bozkırın açık çayırlarına daldım. Araba karanlık dalgaların üzerinde inip çıkarken farların ışığı ufacık ve kayıptı. Bu kadar küçük olmanın rahatlatıcı bir tarafı vardı. Bir yerde bir bozkır yangını sürüyordu. Alevleri çok uzaktan fark ettim ve yaklaştıkça, toplanmış arabaları ve insanları da gördüm. Alevler devasa ve çok parlaktı, o yapay sarı ışığın içinde fokurdayan kara bir duman dönerek yükseliyordu. Yavaşladım, ama ilerlemem işaret edildi ve ateşin sıcağı yüzüme vururken gece yarısı toplanmış o tuhaf cadılar meclisi aynada kaybolup gitti.

Sonra küçük kasabalar; kepenkli, uykuda, demir parmaklıklı. Kullandığım yolla birleşip onu besleyip büyüten öteki yollar. Gökyüzüne karşı yükselen direkler ve fabrika bacaları. Neon aydınlatmalı garajlarda titreyerek uyuyan görevliler. Çok uzaklarda, için için yanan kömür yığını misali şehirler. Yabancı bir dünyanın bütün unsurları benim için bir araya geliyor, geçmişin bir resmini oluşturuyordu.

Şafak sökerken vardım. Ama hemen eve gitmedim. Evlerin içindeki, duvarların ardındaki, bahçelerdeki insanların varlığını hissederek banliyö sokaklarında bir süre öylesine dolaştım. İlk kıpırtılar bile –birkaç araba, kaldırımlardaki bir-iki işçi– sokakların gözüme alışılmadık biçimde dolu görünmesine yetti.

Babam şehrin güney kısmında, zengin, ayrıcalıklı bir banliyö mahallesinde oturuyordu. Ağaçlıklı geniş sokaklar, bir uzaklık ve hafiflik hissi. Bahçenin aşağı kısmı artık bölünüp satılmış olsa da ilkgençlik yıllarımdan itibaren büyüdüğüm evdi burası. Başka bir değişiklik de arsanın etrafına dikilmiş olan duvardı. Benim zamanımda sadece bir çit vardı. Şimdiyse bu duvar, yükseldikçe yükseliyormuş hissi veriyordu.

Zile üvey annem cevap verdi. “Ben Frank junior,” deyince ağır bahçe kapısı koca menteşelerinden sonuna kadar açıldı. Bahçe yolunun sonundaki garajın önüne park ettim. Ağaçların altında sık bitkiler yeşerip büyümüş, tuğla kale üzerlerine eğilmişti.

Beni karşılamaya çıkan üvey annemin üstünde şık ve gündelik giysiler, yüzünde ağır bir makyaj vardı. Ama ne kadar makyaj yaparsa yapsın, yüzündeki o hafif kederli ifadeyi gizleyememişti. Valerie babamın dördüncü karısı olsa da aslında benden birkaç yaş küçüktü.

Tuhaf bir hareketle yanağımdan öptü. “Babacık banyoda. Yolculuk nasıldı? Çantanı taşımak için yardım ister misin? Yorgun olmalısın.” Tedirginliği beni basamaklardan yukarı havalandırıp eve soktu. Mavi üniformaların üzerine fırfırlı önlükler takmış iki hizmetçi dans edip yaltaklandılar; halılar zarar görmesin diye ikisi de yalınayaktı. Evde gizemli motifleri olan pek çok Doğu halısı vardı; babamın tutkularından biriydi bu.

“Dur sana bir bakayım. Ah, gün geçtikçe babacığa benziyorsun.” Sanki ikimizin de babasıymış gibi sürekli böyle demese, diye geçirdim içimden; bana karşı gizli bir rekabeti saklayan o küçük, boyalı, endişeli yüzüyle zaten bir kız kardeş gibiydi. “Eski odanda kalabilirsin, Frank. Orayı olduğu gibi korudum.”

Babamın eşlerinin hepsi evi yeniden dekore etmekte ısrarcı davranmıştı. Belki de geçici olduklarını hissettikleri bir yerde, onlar için bir tür hak iddia etme yöntemiydi bu. Evden ayrıldığımdan beridir odam birkaç kez yeniden boyanıp değiştirildiği için, Valerie’nin küçük çocukluk sığınağımı koruma şekli, eski model uçaklarımı tavana asmak ve pencere önüne okul günlerimden kalma bazı utanç verici fotoğraflar koymaktan ibaretti. Frank beşinci sınıf ragbi takımında. Başkan yardımcısı Frank, okul müdürüyle el sıkışırken. Bunlar dışında ise orta karar bir otel odası kadar hoş ve steril, annemin aklına bile getiremeyeceği kumaşlar ve renklerle dolu bir odaydı.

“Uzun yol geldin, duş almak ister misin? Yorgun olmalısın, uyumak ister misin? Kahvaltı etmek ister misin?”

Arka verandada oturmuş, sade kahvemi içiyordum. Banyodan, babamın çıkardığı su sesleri ve mırıltılar geliyordu. Bir seferinde geğirdi. Keyfi yerinde gibiydi. Valerie gelip basamaklardaki saksılı bitkilerle ilgilenir gibi yaptıktan sonra, dışarıda, yaprakların içinde gizli bir bahçıvana seslenerek talimatlar sıraladı. Tekrar eve girip babamın geldiğini duyuncaya kadar bir şeylerle meşgul oldu ve elinde kahvesiyle yine dışarı çıkıp yakınıma oturdu.

“Ne kadar kalacaksın Frank?”

“Bir-iki gün sadece. Karen’ı görmek için geldim.”

“Karen mı? Ah, güzel.” Sesinde umut dolu, canlı bir tını vardı.

“Yo, yo.” Ama açıklama yapmama fırsat kalmadan babam da verandaya çıktı.

Büyük Frank Eloff artık altmışlı yaşlarının ortasındaydı, ama kendinden on beş yaş genç bir adamın vücudu ve sesine sahipti. İriyarı, gevşek, uzun bir beden, belli belirsiz olsa da sürekli gülümseyen bir yüz. Tıraşlı, şık ve bakımlıydı. Şimdi bile, sabah ilk iş, tıraş olup kokusunu sürmüş, şal desenli sabahlığını ve Türk terliklerini giymişti. Elimi sıktı; âdeti olduğu üzere, ben çocukken bile, selâmlaşır ya da vedalaşırken böyle yapardı. Elinde, banyonun ya da belki saç kreminin nemli sıcaklığı vardı.

“Frank!”

“Baba.”

“Bu ne ilginç sürpriz. Seni görmek yani. Umarım bir kerecik olsun doğru dürüst bir tatil yapacaksındır.”

“Hayır, tatil için gelmedim, baba. Halletmem gereken özel meseleler var.”

“Özel meseleler mi?”

“Karen’ı görmek için gelmiş,” dedi Valerie gayet resmî bir tavırla.

“Ha, öyle mi?”

“Aslında boşanma kâğıtlarını imzalamak için,” dedim ve verandadaki tansiyon hissedilir derecede düştü. Babam kariyerimin düşüşe geçmesini Karen ile ayrılmamıza bağlıyor ve sık sık, yeniden birleşmemizi umut ettiğini söylüyordu.

Valerie’nin, “Aa!” dediğini duydum.

“Ah Frank, bunu duyduğuma üzüldüm.” Babam tebessümünü tam silemeyen ciddi yüz ifadesini takınarak sesini alçalttı: “Kesin mi? Kimin kararı bu? Biraz daha bekleseniz daha iyi olmaz mıydı?”

“Onun kararı. Kesin, evet. Evlenip Avustralya’ya taşınacaklarmış.”

“Ah. Evet. Gençlerin çoğu gidiyor. Çok yazık.”

“Ben de isterdim,” dedi Valerie. “Hemen yarın taşınırdım. Ama baban istemiyor.”

“Burası hâlâ dünyanın en iyi ülkesi,” dedi babam sırıtarak. “En iyi yaşam kalitesi hâlâ burada. Şimdi giyinmem lazım.”

Sabah güneşi verandayı çok ısıttığı için babam giyinirken biz de çalışma odasına girdik. Dizi dizi kitapları ve babamın kariyerine ait, görünür şekilde sergilenen türlü nişaneleriyle, evin en büyük odası buydu. Ergenlik yıllarımdan kalma en güçlü ânım –tek bir ânı gibi görünse de aslında üst üste binmiş pek çok ânıdan oluşuyordu– arkasında bir bulut gibi asılı kalmış o fotoğraf ve reklam yığını ile, masasının karşısında, babamla yüz yüze duruşumdu.

Yakından bakmak için yaklaştım. Resimlerin çoğunda, parıltılı geniş tebessümü ve arkaya yapıştırılmış saçlarıyla, kırklı yaşlarının başındaki Büyük Frank vardı. Bazılarında yirmi yıl öncesinin oyuncuları ve politikacılarıyla birlikte poz vermişti. Aralarında birkaç yeni fotoğraf görmek beni şaşırttı; demek hâlâ unutulmamıştı.

Babam zamanında bir yıldız sayılırdı. Bir doktor için alışılmadık bir kaderdi bu. Ama fırsat karşısına çıktığında kaçırmamıştı. Fakir bir aileden gelen küçük bir kasaba çocuğu olarak yola çıkmış, bir madencilik şirketinden aldığı bursla tıp okumuştu. Mezun olduktan sonra aynı şirketin madenlerinden birinde doktor olarak çalışmaya gitmişti. Kötü başlangıçlardı: Ama bir gün yeraltında feci bir kaza olduğunda sahneye çıkmış ve onun için bir dönüm noktası olmuştu. Yıkılan bir tünelde iki büklüm, kırk sekiz saat boyunca aralıksız çalışıp kırıklara müdahale etmiş, ampütasyonlar yapmış, yaraları dikmişti. Ölümleri neredeyse kesin olan altı-yedi madencinin hayatını kurtarmıştı.

Bu gerçek bir başarıydı. Ama çeyrek yüzyıl sonra olanlara şüpheci gözlerle bakmamak da pek kolay değil. O dönem, büyük beyaz rüyanın griye dönmeye başladığı zamanlardı; imajlarını düzeltecek bir poster çocuğuna ihtiyaçları vardı ve Büyük Frank, bir süreliğine o çocuk olmuştu. Oldukça iyi görünüyordu. Çocuksu perçemi ve dişlek tebessümüyle, bir film yıldızı havası vardı. Medya hemen üstüne atlamıştı. O zorlu başarıya ulaşma mücadelesiyle ilgili, ulusal gazetelerin ilk sayfalarında haberler, dergilerde yazılar, radyo söyleşileri yayınlanmıştı. Yeraltındaki bilinmezliklerine geri dönen madenciler kimsenin umurunda değildi; günün kahramanı babamdı.

Televizyon olmasaydı her şey başladığı gibi çabucak bitebilirdi. Televizyon, Güney Afrika’da yeni yeni yayılıyordu ve günün birinde, birileri, haberlerde göründükten sonra babamın yeni bir program için ideal sunucu olacağına karar vermişti. Program, tatlı sunucu Büyük Frank’in çeşitli yerel şahsiyetlere sorular yönelttiği, tıp konulu bir bilgi yarışmasıydı. Halk programa ve Frank’e bayılmıştı. Medyanın ilgisi bitmiyordu. Eve yığınla hayran mektubu geliyordu. Bütün bunlar olurken annem öldü, fakat doğrusu babamın bunu fark ettiğini hiç zannetmiyorum, bu sayede basında biraz daha fazla yer almış olsa bile.

Bütün bu gürültü patırtı ve şöhretin ortasında ciddi bir kariyer yürütmeyi de bir şekilde başardı. Artık madende değildi: Oradan sonra çok yol almıştı. Ama her anlamda yetenekli ve çok aranan bir cerrahtı. Tabii ki reklamın da buna pek katkısı olmadığı söylenemezdi. Ayrıca kendi ürünlerini pazarlama işine de girişmişti: siyahlar için saç düzleştiren ve ten rengi açan ürünler, beyaz kadınlar için her çeşit kozmetik krem. Bunlar hâlâ raflarda satılıyor ve ona para getiriyordu.

Görülmeye değer, beklenmedik bir yükseliş yaşamış ve yıldızı hâlâ tam olarak sönmemişti. Festivallere, yemeklere davet edilip pohpohlanıyor, özel toplantılara götürülüp getiriliyor, onursal öğretim üyesi olarak dersler veriyor ve panellerde boy gösteriyordu. Tam bir sirk gösterisiydi. Tek başarısını, beş, on, otuz yıl önce elde etmiş ve o zamandan beri elle tutulur bir şey yapmamış oluşu kimsenin umurunda değildi. Hayır, o sonsuza dek genç ve muhteşem kalacaktı.

Yani üzerimde baskı vardı. Bir şeyleri kanıtlamam gerekiyordu. Hem onun gibi olmak istiyor hem de bunun kolay olacağını zannediyordum. Tabii ki öyle bir şey olmamıştı ve şimdi duvardaki o resimler ve yazılar, beni yargılar gibiydiler.

Geldiğini duyunca gidip oturdum. Üstünü değiştirip golf giysilerini, kumaş pantolon ve kısa kollu gömlek giymişti. “Umarım kusura bakmazsın Frank, geleceğini haber almadan önce ayarlamıştık oyunu.”

“Sorun değil, zaten Karen ile bu sabah görüşeceğim.”

“Karen ile aranızdaki sorun nedir sizin?” Ciddi bir tavırla masasına kuruldu. “Sam ile bir konuşayım ister misin?”

Sam, Karen’ın babası, babamın da eski arkadaşıydı.

“Efendim? Hayır, hayır. Bu bir şeyi değiştirmez.”

“Emin misin? Belki gizliden biraz baskı yapılsa...”

“Ben ikinizi yalnız bırakayım da konuşun,” dedi Valerie.

“Hayır, gitme. Tartışılacak bir şey yok.” Sesim çok sert çıkmıştı. İstediğim son şeydi bu: olayı çözebilecek kişi oymuş gibi, babamın gizlice bir görüşme yapması. Ama kendisiyle bu şekilde konuşulmasından hoşlanmazdı. Öfkeyle Valerie’ye seslendi: “Şu çiçekler solmuş.”

Şöminenin üstündeki, kahverengiye dönmeye başlamış büyük buketten söz ediyordu.

“Betty’ye kaldırmasını söylemiştim.”

“İyi, bir daha söyle. Orada durmalarını istemiyorum.” Güçlü cazibesinin öteki yüzü de buydu; yine kendini merkez alan, fevri ve öfkeli bir mizaç.

Ayağa kalktım. “Bir duş alıp üstümü değiştireceğim. Sizinle sonra görüşürüz.”

“Amacım işine burnumu sokmak değil, Frank. Bunu biliyorsun.”

“Tabii ki biliyorum, baba.”

Odama giderek duş yapıp tıraş oldum ve temiz şeyler giydim. Evdeki büyük boşlukların gürültüsü sürekli odaya yayılıyordu: çamaşır makinesinin titreşimi, klimaların homurtusu, temizlik yapan hizmetçilerin neredeyse sessiz denebilecek telaşı. Benim için uzun zaman öncesinden hatırladığım, tuhaf seslerdi hepsi. Banyodaki aynadan bana bakan yüzde de o aynı karışım, geçmişe aitlik ve tuhaflığın bileşimi vardı. İyice baktığınızda, pencere önünde duran fotoğraflardaki öğrenciyi hayal meyal seçebiliyordunuz. Fakat artık farklıydı. Yanaklardaki pembelik gitmiş, saçlar koyulaşmış ve azalmış, yanaklar ve boyun kalınlaşmıştı. Ağır ağır çökmekte olan, kemiklerden uzaklaşarak aşağı kayan, orasında burasında damarlar, lekeler ve kabartılar belirmiş bir yüzdü. Üzerinde şimdiden ihtiyar bir adam görebiliyordunuz ve ihtiyarın yüzündeki bir yenilmişlik ifadesiydi.

Karen ile Mike şehrin neredeyse tamamen düzlük olan bir bölgesinde, bir teras katında yaşıyordu. Fazla zengin olmayan bir orta sınıf mahallesiydi. Ancak Karen’ın babası Sam, yakınlardaki birkaç blokla birlikte apartmanın olduğu bloğun da sahibiydi. Ülke genelindeki diğer taşınmazlarından söz etmiyorum bile. Daireyi, evlendiğimiz zaman Karen’a düğün hediyesi olarak vermişti.

Sam ile babam, eski günlerden, birlikte üniversiteye gittikleri zamanlardan beridir tanışıyorlardı. Babam, ikisinin hayatlarına para girmeden çok önceleri de yakın olduklarını anlatmaktan hoşlanırdı. O günlerde Sam sadece umut dolu bir hukuk öğrencisi, babam ise hâlâ geleceğini şekillendirmeye çalışan fakir bir kasaba faresiydi. Bundan alınması gereken ders, dostluklarının şöhret ve gelir miktarı gibi geçici kaygan zeminlere değil, sevgi ve saygı gibi ortak değerlere dayandığıydı sanırım.

Sam beni sevmezdi. Hiç sevmemişti. Belki de babam ve benim kabullenmek istemediğimiz şeyi görmüştü: geleceğimin muhteşem olmadığını, Büyük Frank Eloff ile aynı kaliteli kumaştan biçilmediğimi. Yine de en küçük kızıyla birbirimize âşık olduğumuzda gayet ince davrandı. Karen ile çocukluğumuzdan beri tanışır ve birlikte zaman geçirirdik. Sosyal anlamda, bir araya gelmemiz kaçınılmaz gibiydi. Ayrıcalıklı ve varlıklı, benzer geçmişler, merdivenin oldukça alt basamaklarından başlamış azimli adamların, neredeyse tek başlarına biçimlendirdiği benzer aileler. Ne Karen ne de ben olağanüstü özelliklere sahiptik, ama önemli değildi. Hayatlarımız, parayla olağanüstü bir hale getirilebilirdi.

Karen biraz amaçsız, oradan oraya sürüklenen bir tipti. Bir okula başlar, sonra onu bırakıp başka bir yere geçerdi. Sonunda büyük bir tutku hissettiğini iddia ettiği tiyatro bölümünden mezun olmayı becerse de pek dikkat çekmeyen birkaç figüranlık işinden sonra ondan da vazgeçmişti. Orduda geçirdiğim iki yılın hemen ardından onunla evlendiğim dönemde, annesiyle birlikte, gayet iyi giden bir iş kurmuşlardı ve birkaç hediyelik eşya dükkânı işletmekteydiler, ama bir süre sonra sıkıldı. Mike ile ilişkisi de bunu takip eden boş dönemde, evde aylak madamı oynarken başlamıştı; bir süre, çalışıyor olsaydı, diye düşünerek kendime az işkence etmemiştim...

Şu sıralar kendine iç tasarımcı diyordu. Zevk sahibi olduğunu da itiraf etmem gerek. Bütün evi yeniden yapmış ve benim zevkime göre biraz lüks olsa da pahalı bir mezardan havadar ve rahat bir yere dönüştürmüştü. Bol bol ferah mekân, ahşap zemin, şehre yukarıdan bakan yüksek pencereler.

Ben gittiğimde Karen’ın annesi Jacqui de çıkmak üzereydi. Yüksek topukların üzerinde, başının üzerindeki yüksek saç sütunu dengede tutmaya çalışır gibi, dikkatle yürüyordu. En kuru tebessümde bile çatlayabilecek bir makyajla mumyalanmış yaşlı ve pürüzsüz yanaklarından birini, yüz ifadesinde hiçbir değişiklik olmadan bana uzattı. “Frank,” diye mırıldandı. “Randevunuz olduğunu biliyorum, ben de tam çıkıyordum.”

“Sam’le ikinizin Fransa’da olduğunuzu zannediyordum.” Altı yıl önce taşınmışlardı.

“İş için geldik. Bu yıl üçüncü oluyor. Sam’i bilirsin, hiç durmaz.”

“Evet.”

“Ya sen Frank? Hâlâ çok mu çalışıyorsun?”

“Şey. Evet. Her zamanki gibi.”

“Orada harika işler başardığını duydum. Kırsal kesimdeki siyahlar arasında.”

Karen beni ancak annesi gittikten sonra selamladı. Dudaklarını yanağıma bastırdı, çabucak kuru bir öpücük atarken kemikli kalçaları da ellerime değer gibi oldu.

“Kilo vermişsin,” dedim.

“Sen de almışsın. Felaket görünüyorsun Frank. Ne oldu sana böyle?”

“Hiç. Hayat aynı.”

“Gel salona geçelim.”

Birlikte şehir siluetinin üstündeki büyük deri koltuklara kurulduktan sonra, sehpanın üzerinde duran kâğıtları aldı. “Al. Önce iş. Her şeyi hazırladım.”

“Görüyorum.”

“Herhalde avukatına göstermek istersin.”

“Hayır,” dedim. “Hemen imzalayacağım. Bir kalem ver.”

Çok şaşırmıştı. “Kendin de mi okumayacaksın?”

Okumayı denedim, ama daha ilk satırda –Karen ile Frank’in evliliği, geri dönüşü olmayacak bir biçimde dağılmış olup– sözcükler gözlerimden kaçmaya başladı. Bütün bunlar şimdiye kadar defalarca konuşulmuştu ve artık hiçbirinin şimdiki hayatımla bir ilgisi yoktu.

“Burada bilmem gereken bir şey var mı?”

“Bu da ne demek? Seni kandırdığımı mı düşünüyorsun? Seni asla aldatmam, Frank. Bu ne korkunç bir ima. Sadece yaptığımız anlaşmanın kâğıda geçmiş hali. Benim olanlar benim, seninkiler de senin. Tanrı aşkına, sana ait olan neyi isteyebileceğimi düşünüyorsun?”

“Sadece emin olmak istedim.” Sehpaya bıraktığı parlak dolmakalemi alıp son sayfayı imzaladım. Kâğıda sürtünen kalemin ucundan, belki de bir tek benim kulaklarımın algılayabildiği, suskun bir hışırtı çıktı: çöküp giden on bir yılın sesi.

“Şurası,” dedi. İmzalamam için sayfaları teker teker çevirdi. Sonra belgelerle kalemi alıp hepsini birden oturma odasına, fikrimi değiştirebilirmişim gibi, erişemeyeceğim bir yere götürdü. Döndüğünde bana karşı daha rahattı.

“Belgeleri kontrol etmeden imzalamamalısın, Frank. Böyle aldırmazlık, tam senin yapacağın şey. Neler olacağını asla bilemezsin.”

“Beni aldattığını düşünmüş olabileceğim için bozulmak, sonra da aldatıp aldatmadığını kontrol etmediğim için bozulmak, bu da tam senin yapacağın bir şey.”

İltifat etmişim gibi gülümsedi. “Neyse, artık bitti. Mahkeme olayı sadece formalite. Sonuçlanınca sana haber veririm. İçecek bir şey ister misin?”

“Hayır, teşekkürler. Kahve içmiştim.”

“Ben sabahları hep meyve suyu içiyorum. Sana da biraz meyve suyu vereceğim, Frank. Belki yüzüne biraz renk gelir.”

Burada da arka planda koşturup duran hizmetçiler vardı, ama Karen mutfağa kendisi gidip elinde portakal suyuyla dolu iki uzun bardakla geri döndü. Bu sefer başka bir koltuğa, daha yakınıma oturunca, özel bir konuşma yapacağımızı anladım.

“Frank. Sana bir şey sormak istiyorum. Açık açık.”

“Sor bakalım.”

“Mike’a karşı hislerin nasıl? Yani bu günlerde, artık fırtına durulduğuna göre.”

“Ona karşı hislerim nasıl mı? Karımı elimden alan bir yılan olduğunu düşünüyorum.”

“Of, Frank. Yapma ama. Artık yıllar geçti. Geçmişe sünger çekemez miyiz?”

“Ben çektim. Ama onu affetmedim.”

Bu kadar net olmam garipti: Karen’a olan aşkım büzüşerek belli belirsiz bir iç parıltıya dönüşmüş olsa da Mike’a olan nefretim hâlâ capcanlı, koca bir ateş gibi yanıyordu. Bir insanın karakteri, belli bir noktadan sonra kendi kendini tanımlıyor ve zihnimizde sabitleniyordu belki de. Duvarda Mike’ın yeni bir resmi vardı, ve o arkadaşım olan, saçları dökülen, semiz delikanlıya pek benzemese de içinde –ya da belki benim içimde– sabit, değişmeyen, yerinden oynamayan bir şey vardı sanki.

“Çok kötü Frank. Bu kadar... kindar olman çok kötü. Mike bunu aşmak istiyor. Kendini... nasıl desem, gitmeden önce kendini aklamak istiyor. Hatta bana ara sıra seni özlediğini bile söyledi.”

“Öyle mi?”

“Of, ne demeye uğraşıyorum ki? Düşündüm ki artık boşanmayı resmileştirip kâğıtları imzaladığımıza göre... ama bunun zaman kaybı olduğunu görebiliyorum. Neden bu kadar sitem dolusun Frank? O bundu’da çok fazla tıkılıp kaldığın için mi? Artık uygarlığa dönmenin zamanı gelmedi mi sence?”

“Hayır.”

“Senin için üzüldüğümüzü mü düşünüyorsun? Mike dikkat çekmek için mızmızlanmaktan hoşlandığını söylüyor.”

“Mike’ın ne dediği umurumda değil.”

“Çok yazık. Başka bir şey diyemiyorum. Seni cidden seviyor.”

“Bak,” dedim. “İnanmayabilirsin ama ben orada olmak istiyorum. Kendi çapımda mutlu bile sayılırım.”

Biraz yüzümü inceledikten sonra üzerime eğildiğinde, cüretkâr davranacağını biliyordum.

“Orada... görüştüğün... biri mi var?”

“Evet,” derken yanıtımdaki kesinlik beni de ürküttü. Gözümde hemen Maria’nın canlanması da ürkütücüydü. O kaba saba ahşap kulübede tek başına bekleyişi. Beni bekleyişi.

Karen dişlerini göstermeden gülümseyerek başını salladı. “Kim? Oradaki doktorlardan biridir herhalde.”

“Hayır. Başka biri. Hastane dışından.”

“Eh, daha fazlasını anlatmayacağın belli oluyor. Ama bir araya gelebilmemiz güzel olurdu, Frank. Ben, Mike, sen ve hanım arkadaşın. Birlikte yemeğe falan çıkardık. Bunu bir düşün.”

Az kalsın gülecektim. Maria’yı bu insanların arasında, hatta bu mobilyaların arasında düşünebilmek zordu. Hayatın normal işleyişinden ne kadar uzaklaşmış olduğumu da gördüm.

Portakal suyumu içip bardağı bıraktım. “Gitsem iyi olacak.”

“Peki. Ailenle de ilgilenmen gerekiyor herhalde. Baban hakkında duyduklarıma çok üzüldüm.”

“Ne?”

Bu konu sohbetin içine öylesine doğal bir şekilde dahil olmuştu ki neredeyse duyamamıştım.

Karen’ın aklı karışmış gibiydi. “Şey, ben... hasta olduğunu duymuştum da.”

“Bildiğim kadarıyla değil.”

“Bilemiyorum Frank. Özür dilerim, unut gitsin, ben bir şey söylemedim.”

Ama eve dönerken bunu düşünüp durdum ve eve girdikten sonra tekrar Karen’ı aradım. Yine hızlı hızlı, savunmaya geçmiş bir sesle konuştu; aramızdaki samimiyet vakti artık geçmişti.

“Gerçekten bilmek istiyorum,” dedim. “Her ne duyduysan, bana söylemeni isterdim.”

“Ben bir şey bilmiyorum, Frank. Duyduğum başka bir şeyle karıştırmışım.”

“Sana inanmıyorum.”

“İnanma öyleyse. Ama sana yalan söylemem.”

Günün geri kalanını evde, uzun koridorlarda ve bahçedeki dar yollarda gezinerek geçirdim. Üvey annem, alışverişe, kuaföre ve garaja yaptığı seferlerin arasında, telaşla etrafımda dolaşıp durdu ve bir-iki kez, o soruyu sormanın eşiğine kadar geldim: Hasta mı? Ancak etrafımızı çevreleyen bütün o sahte nezaketin yanında fazla büyük ve açık bir soruydu. Kabalık gibi görünürdü.

Babam kulüpten döndüğünde akşam olmuştu. Kötü oynadığını söyledi. Birkaç içki içmişti ve gergin görünüyordu, ama bana hastaymış gibi gelmedi. Sesi hâlâ gür, kendinden emin bir şekilde, fikirlerini birer hakikat gibi ifade ediyor, espriler yapıyordu. Oraya tatil için gitmediğimi ancak tatlıya geçtiğimizde hatırlayabildi.

“Ha, Frank. Soracaktım ama tamamen aklımdan çıkmış. Nasıl gitti, Karen ile konuşman?”

“İyiydi. İmzalar atıldı ve bitti.”

“Ne? Anlaşma mı? Bitti mi?”

“Evet.”

“Ama ben... sadece konuşacaksınız sanmıştım. İşleri böyle aceleye getirmek akıllıca mı?”

“Kaç yıl geçti baba. Aceleye gelmiş falan değil.”

“Böyle bittiğine üzüldüm, Frank.”

“Artık kaçınılmazdı, baba.”

“Evet. Ama yine de. Sam ile bir görüşmeme izin verseydin keşke.”

“Bu bir şeyi değiştirmezdi.”

“Belki de. Belki de.” Peçetesiyle oynadı. “Birkaç gün daha bizimle kalacak mısın?”

“Maalesef hayır. Sabah dönmem gerek.”

“Bu kadar çabuk mu?” Valerie üzgün bir ifade takındı. “Daha yeni gelmiştin.”

“Biliyorum. Ama gelmek için özel izin almak zorunda kaldım. Orada bana ihtiyaçları var.” Bunların hiçbiri doğru olmadığı ve gitmeye yeni karar vermiş olduğum halde, buraya ait olmadığımı biliyordum. Ben başka bir yere, babamın kesin yargılarından hiçbirinin geçerli olmadığı o kasaba hastanesinin, ucuz kamu malı mobilyalarla dolu odasına aittim.

“İhtiyaçları mı var?” Ses tonu küçümser gibiydi. “Hâlâ o siyah kadından mı emir alıyorsun? Artık buraya dönmeyi düşünmenin zamanı gelmedi mi, Frank?”

“Sanırım orada bir şeyler olmak üzere.”

“Ne olacak?”

“Terfi edeceğim. Hastanenin başına geçecekmişim gibi görünüyor.”

“O hikâyeyi yıllardır dinliyoruz zaten. Oraya ilk gittiğinde de büyük patron olacaktın.”

“Biliyorum. Ama durum değişiyor. Bu sefer gerçekten olacak.”

“Burada birileriyle konuşabilirim Frank. Sana buradaki hastanelerden birinde iş bulabiliriz. Çok özel bir şey olmaz, ama şu ankinden daha iyi bir gelecek beklentin olur.”

“Benim gelecekle ilgili bir sorunum yok.” İçimden bir öfke kabardı ve kendimi bilgiç bir ses tonuyla, geleceğimin nasıl olacağını anlatırken buldum: Dr. Ngema gidecekti, ben onun yerine geçecektim, çok işler başaracaktım, birkaç yıl içinde ben de bir yerlerde başka bir göreve getirilmeye hak kazanacaktım... Olayları bu sıralamayla anlatırken her şey gerçekten de tam söylediğim şekilde olacakmış gibi geldi. Babamın bir kez bile ziyaret etmediği hastane, benim de hiç görmediğim bir yere dönüştü: kör talih ve fedakârlığın el ele gittiği, hastalarla, emekle ve kendini adamayla dolu, gerekli bir yere.

“Vallahi, bilemiyorum.” Yarısı yenmiş pudingini önünden itti babam. “Bu ülke o kadar değişti ki artık tanıyamıyorum. Tek bildiğim, ben yapamazdım. Bir siyahın emri altında çalışmayı dert etmezdim, ama bir kadından emirler almak...”

Babamın şakadan anladığı buydu; Valerie, görev bilinciyle, kızmış gibi yaparak güldü. Bense gülümsemedim.

“Bunu bitiremeyeceğim, Val, çok ağır geldi. Haydi, çalışma odasına geçip kahve içelim.”

Böylece hep birlikte tekrar iç kısma geçtik. Valerie ile ikimiz aynı koltuklara oturduk, babam masasına kuruldu. Mutlu görünmeye çalışıyordu, ama masadaki konuşmamızın keyfini kaçırdığını görebiliyordum. Masanın üstünü düzeltti, odaya göz gezdirdi ve sonunda titizlenişi tek bir noktaya sabitlenip orada kaldı.

“Valerie. Şu çiçekler. Daha önce de söylemiştim.”

“Ben de kıza kaç kere söyledim...”

“İyi, bir daha söyle, şimdi.”

“Biraz bekle hayatım, kahveleri getirecek.”

Hizmetçilerden biri, yalınayak ve önlüklü, yaşlıca bir kadın elinde bir tepsiyle gelinceye kadar sessizce oturduk. Kadın kahveleri koyarken Valerie yüzünü tam dönmeden seslendi: “Betty, çiçekler...”

“Efendim?”

“Onları almak istemez misin? Senin küçük odana çok yakışırlar...”

“Tabii efendim.”

Betty kahverengi, sarkık yaprakları şöminenin üzerinden alarak kapıya kadar götürdü.

“Betty!”

“Buyrun efendim.”

“Çiçeklerin yapraklarını düşürüyorsun Betty. Her yere döküldü. Lütfen, lütfen...”

Güzel mavi üniforması içindeki yaşlı hanım, solmuş çiçekleri bırakıp dizlerinin üstüne çöktü. Yerde emekleyerek çiçek parçalarını toplamaya başladı.

“Şurası Betty,” dedi babam sabırla işaret ederek, “... şurada... bir tane de şurada var...”

Acı kahveyi yudumlarken porselen fincanın dişlerime çarpışını duydum.

12

Hava karardıktan sonra gece geç bir saatte döndüm. Ön giriş ve nöbetçi odası dışındaki bütün ışıklar kapalıydı. Pencereden, ellerini önünde kenetlemiş, dimdik ve tetikte, masasının başında oturmakta olan Laurence’ı görebiliyordum. Üstünde beyaz ceketi vardı.

Çok rüzgâr olduğundan arabanın sesini duymadı. Uzun bir süre oturup araya giren çakıl ve çimenlerin üzerinden onu seyrettim. İkimiz de hiç kıpırdamadık. Derin düşüncelere dalmış görünüyordu, benim aklımda ise belli bir düşünce yoktu. Sadece ne yapacağını görmek istiyordum. Ama bir şey yapmadı.

Onu görmeye gitmedim. Doğruca odaya gidip yatağa girdim; uyku, direksiyon başındaki yolculuğun o uyuşuk ivmesinin bir devamı gibiydi: Kesintisiz bir biçimde hızla içimden geçip giden bir manzaraya doğru düşüyordum.

Ancak hava aydınlandıktan sonra uyandım ve Laurence’ın, diğer yatağın üzerine oturmuş, beni izlemekte olduğunu gördüm. Yüzü yorgundu, ama gözlerinde tuhaf bir parıltı vardı.

“Ne?” dedim doğrularak. Bakışlarındaki bir şey beni ürkütmüştü. “Ne oldu?”

“Hiç,” dedi gülümseyerek.

Ama bana öyle bakmaya devam etti.

“Ah, Frank,” dedi sonunda. “Sen gittiğinden beri o kadar çok şey değişti ki.”

“Daha gideli iki gün oldu.”

“Evet. Ama artık her şey değişti.”

Bunu söylerken yorgunluğuna rağmen mutluydu. Bu mutluluğun beni rahatsız ettiğini itiraf etmeliyim. Ama yataktan kalkıp yüzüme su çırptığımda duyduğum, pek de mutlu bir hikâye değildi.

Ona anlattıklarımı çok düşündüğünü söyledi. Tehogo ve hırsızlık olayını. Bir şey yapılmaması yanlış gelmişti. O da bir şey yapmaya karar vermişti.

“Ne yaptın?”

Dr. Ngema’yı görmeye gitmiş. Benim gittiğim gece, onu odasında bulmuş. Sonra da benim başıma gelenleri, sanki kendi başına gelmiş gibi anlatmış. Aralık kapıyı çalışımı, odaya girişimi, oradaki metal şeyleri görüşümü.

Bunları bana tekdüze bir ses ve ifadesiz bir yüzle anlatırken Dr. Ngema’ya da aynı şekilde açıklamış olabileceğini düşündüm. Ama konuşması bitince birden yüzü kızardı, kıpkırmızı oldu.

“O ne dedi?” diye sordum.

“Emin misin, diye sordu. O metal parçalarının nereden geldiğini nasıl anlamışım? Emin olduğumu söyledim. Neden Tehogo yokken odasına girdin, dedi.”

“Öyle mi dedi?”

“Buna hakkım olmadığına dair bir şeyler söyledi.”

“Zorla girmedim ki, dedim. Kilidi kırmış falan değilim. Tanrım.” Bir an, kendi yüzümün de kızardığını hissettim.

Ama Laurence’ın yüz kızarıklığı geçmiş, gülümsemesi geri dönmüştü. “Çok kötüydü Frank,” dedi. “Tehogo’yu içeri çağırdı.”

“Odaya mı çağırdı?”

“Yani, tam komedi gibiydi. Ben onunla konuşurken kapı çalındı, gelen Tehogo’ydu; bir şey arıyormuş. Dr. Ngema da, içeri gelsen iyi olur, dedi. Ciddi bir şey konuşmamız lazım, dedi.”

“Ee?”

“Öylece oturup birbirimize baktık; aynı senin şu anda bana baktığın gibi. Dr. Ngema bana bütün hikâyeyi baştan anlattırdı. Tehogo yalan söylediğimi bilir gibi sürekli başını sallıyordu. Zaten yalan söylüyordum, Frank, sorun da buydu. Bu benim hikâyem değildi, ben yaşamamıştım. İkisinin de anladığını hissettim; başlarını sallayarak beni dinliyor ve bitirmemi bekliyorlardı, ama anlamışlardı.”

“Ama bilmiyorlardı ki Laurence. Of, Tanrım. Sonra ne oldu?”

“Sonra Tehogo, gidip bakalım, dedi. Gayet sakin ayağa kalktı ve gidip odasına baktık.”

“Ve?”

“Ve odada hiçbir şey yoktu.”

Öylece bakakaldım.

“Hiçbir şey,” diye tekrarlarken yüzünde hâlâ o tuhaf tebessüm vardı. “Aynı senin anlattığın gibi, oda berbat durumdaydı vesaire, ama metal şeyler falan yoktu. Her yere baktım.”

“Taşımışlardır,” dedim. “Tehogo ile şu arkadaşı. Neydi adı, Raymond. Onlar götürmüştür.”

“Belki de. Ama korkunç bir şeydi, Frank. Orada öylece durup, ama buradaydı, yemin ederim buradaydı, demek zorunda kaldım. Bana bakıp duruyorlardı. Yalan söylüyordum, Frank, anlamıyor musun? Ben biliyordum, onlar da anlamış olmalıydı.”

“Ee?” dedim. “Sonra?”

“İşte, orada her şey bitti. Bir anlamı kalmadı. Biraz daha konuştuk...”

“Ne konuştunuz?”

“Dr. Ngema’nın ofisine döndük. Biraz tartıştık, şuradan buradan; sonra da Tehogo odasına neden girdiğimi sordu. Onu neden aradığımı. Ne söyleyeceğimi bilemedim. Diyecek bir şey yoktu. Sen oraya neden gitmiştin, Frank?”

“Kasetler için.”

“Kasetler mi?”

“Önemli değil,” dedim. “Boşver onu. Devam et sen.”

“Yani, numara yapmanın anlamı yoktu. Birbirimize bakıp duruyorduk. O sessizlik çok korkunçtu. Yakalanmıştım, anlıyor musun.” Biraz oturup başını iki yana salladıktan sonra daha hafif, farklı bir ses tonuyla devam etti: “Ben de söyledim. Numara yapmaya devam etmenin bir anlamı kalmamıştı. Anlamışlardı.”

“Söyledin mi? Neyi söyledin?”

“Odaya girenin ben olmadığımı. Senin girdiğini. O şeyleri görüşünü, bana anlatışını... of, her şeyi anlattım işte. Anlatmak zorundaydım.” Suratındaki tebessümü büyümüştü. “O zaman kendimi çok daha iyi hissettim, Frank. Her şeyi olduğu gibi anlatınca. Dayanamadığım şey yalan söylemekti. Doğama aykırı bir şey. Ne oldu Frank, neyin var?”

Tebessüm kaybolmuştu. Ayağa kalkmış, ona doğru yürüyordum. Sanırım bir şey yapmaya niyetliydim, ama ona yaklaştığımda çark edip pencerenin önünde durarak dışarı baktım. Aynı manzara, kopuk kopuk olmuş yapraklarıyla aynı bakımsız avlu, soyulan, kabarcıklı duvarlar. Bir süre baktıktan sonra, titreye titreye yatağıma döndüm ve tekrar oturdum.

“Olay kapandı, Frank. Endişe etmen yersiz. Onlara her şeyi açıkladım.”

“Neyi açıkladın, tam olarak?”

“Her şeyi benim yaptığımı. Dr. Ngema’ya gidişim, gördüm diyerek yalan söyleyişim, hepsi benim fikrimdi. Bunu onlara da söyledim. Senin bir şey anlatmayacağını, Tehogo için üzüldüğünü söyledim. Benim nasıl da... ama artık olay kapandı, endişe etmen yersiz. El bile sıkıştık.”

“Kiminle?”

“Tehogo ile. Özür diledim ve sorunu çözdük. Olay kapandı, Frank. Senin için bir sorun yok.”

İnanılmaz bir şekilde, yüzündeki o dehşet dolu ifade gitmiş, o tebessüm geri gelmişti.

“Neye gülüyorsun?” dedim.

“Her şey yolunda, Frank. Sonunda tatlıya bağlandı. Her zaman öyle olur, bir şekilde çözülür.”

Bunun ne demek olduğunu bilmiyordum. Aklım başka şeyle meşguldü. Kafam, yokluğumda başka neler yaşanmış olabileceğini düşünmeye yoğunlaşamayacak kadar karışıktı. Şimdilik bu kadarı yeterliydi. Ama çok geçmeden Laurence’ın tebessümüyle ilgili daha fazla şey öğrenecektim.

“Gidip onu görsen iyi olur,” diye ekledi çabucak. “Seninle konuşmak istiyordu.”

“Kim?”

“Dr. Ngema. Sadece formalite Frank, öyle endişeli durma.”

Dr. Ngema’nın ofisine gittim. Masasında çalışıyordu, ama beni görür görmez kalkarak gizli bir iş çevirecekmişiz gibi kapıyı kapadı. Neredeyse diz dize, alçak koltuklara oturduk.

“Burada bayağı bir karışıklık çıktı, Frank,” dedi. “Ama artık olay kapandı sanırım.”

Neredeyse Laurence ile aynı ifadeyi kullanmıştı. Böyle bir durumda olay kapandı demenin ne anlama geldiğini bilemiyordum.

“Üzgünüm Ruth, bunda benim de payım var. Ama bilemezdim ki...”

“Hayır, tabii ki bilemezdin. Laurence’ın fikriymiş, kendisi söyledi. Ama büyük bir sorun çıkmasına ramak kalmıştı. Hâlâ da çıkabilir. O çok fevri bir delikanlı.”

“Yardım etmek için ne yapabilirim?”

“Gözünü ondan ayırmasan iyi olur. Onunla bir anlaşmaya vardık. Ama uyacağından emin olmam gerekiyor.”

“Ne anlaşması.”

“Klinikle ilgili. Biliyorsun, dün yaptığı şu gezici hastane olayı.”

Aklımda o kadar çok şey dolaşıp duruyordu ki bu konuyu döndüğümden beri hiç düşünmemiştim.

“Evet?”

“Anladığım kadarıyla çok başarılı olmuş. Santanderler söyledi... Çok memnun görünüyorlardı.”

“Sonra?”

“Ona tekrar yapabileceğini söyledim. Dürüst olmak gerekirse, düzenli olarak yapmaya devam edebileceğimizi ima ettim. O noktaya varacağını zannetmiyorum tabii. Ama onu bir şekilde ikna etmem gerekiyordu.”

Işıltılar saçarak kendi uyanıklığına gülümseyişi, onun için alışılmadık bir duygu belirtisiydi.

“Bir sonraki gezi, gelecek ay olacak,” diye devam etti. Hiç duymadığım bir köyün adını verdi. “Dinle bak, Frank. Her şey birbirini tamamlıyor. Yerel hükümet aynı gün köyde bir tören düzenleyecek. Köye ilk kez elektrik gelmesi sebebiyle büyük bir kutlama yapılacak. Gazeteciler, konuşmalar, bütün siyasilerin dikkati orada olacak... Hepimiz için iyi olacak.”

“Müthiş,” dedim. Alaycı bir ciddiyetle ağzımdan çıkıvermişti. “Ve Laurence bunu kabul etti, kendi istediği şeye karşılık... bir...”

“Taviz vermesi gerekiyordu diyorsun. Evet, sanırım öyle. Ben ona bu şekilde sunmadım tabii. Bir seçim yapması gerektiğini söyledim. Tehogo’ya dava açılması konusunda ısrar etseydi ben de ona soruşturma açmak zorunda kalacaktım. Yalan söylemekten. Soruşturmalar yapılacak, belki Tehogo işini kaybedecek, belki Laurence açığa alınacaktı... Bütün bunlar göz önüne alındığında, bu klinik çalışmalarını devam ettirme şansımızın pek olamayacağını düşündüğümü söyledim. Öte yandan, dedim, böyle bir fırsat da var...”

“O da bunu kabul etti,” dedim tekrar, kuşkulu bir sesle.

“Etmek zorundaydı. Zaten Tehogo’ya dava falan açamaz. Bunu ancak sen yapabilirsin.”

Penceresinin önündeki dalların birbirine sürtünüşünü duyduğum kısa bir sessizliğin ardından sordum: “Peki yaparsam ne olur?”

Afallamıştı. Yüzündeki ışıltı gitmiş, gözleri ve ağzı iri birer yuvarlak halini almıştı. “Efendim?”

“Ya dava açılması için ısrar edersem. Çünkü ben o şeyleri gördüm. Oradaydılar.”

Bu seferki sessizlik uzun oldu. Sonra: “Anlayamıyorum. Zannetmiştim ki sen...”

“Bunu yapmak istediğimden emin değilim. Ama bu işi böyle mi bırakacak? Çocuk senden çalıyor.”

“Ben... evet. Ama ihtar aldı. Bir daha yapmayacak. Zaten birkaç metal parçası sadece. Kimsenin işine yaramıyordu. Zararı yok.”

“Zararı yok mu?” Başımı iki yana salladım. “Burası senin hastanen Ruth. O metal parçaları da hastaneye aitti.”

“Biliyorum Frank.” Yüzü sertleşmeye başladı. “Bir de olabilecekleri düşün Frank. Hastanenin başına geçmek için uzun zamandır bekliyorsun. Sonunda bir şeyler olmaya başladı, yakında gerçekleşecekmiş gibi görünüyor. Bu şansı çöpe atmak mı istiyorsun? Sağlık Bakanlığı’nda bir soruşturma başlatacak olursan aylar sürer, hepimizi yorar. Suçlamalar havada uçuşacak Frank, bunu da düşündün mü? Ne sonuç çıkacağı da belli değil. Ve nihayetinde, evet, gerçekten de birkaç metal parçası için savaşmış olacaksın.”

“Tabii ki hayır. Burada bir prensip söz konusu.”

“Hangi prensipmiş bu?”

Dilim tutulmuştu. Hangi prensip için savaşıyordum? İsimlendirilmeye ihtiyaç duymayacak kadar aşikâr görünüyordu. Ama artık benim için fazla derin ve zorlu olan bir bölgeye girmeye başladığım için geri çekilmeye karar verdim.

“Her neyse,” dedim. “Bütün bunlar sadece varsayım. Çünkü durumu daha da zorlaştırmak istemiyorum.”

“Bunu duymak beni rahatlattı Frank. Çünkü birçok şeyin eli kulağında. Hepimiz için.”

“Evet, bunu görebiliyorum. Peki benden yapmamı istediğin ne?”

Artık tehlikeli konuşmaların hiçbiri olmamış gibi, yumuşak bir sesle, hızlı hızlı konuşuyordum ve o da aynı şekilde yanıt veriyordu.

“Mümkünse, Laurence’ın, fikrini değiştirmediğinden emin ol. Onun üzerinde iyi bir etkin var, Frank. Seni dinleyecektir.”

“Olur. Gözüm üstünde olacak.”

“Teşekkürler. Bu senin de iyiliğine.”

“Biliyorum.”

Ama ofisinden çıktığımda aklım karışık ve ikilemler içindeydi, dinlenme salonuna gidip başımda bir ağrıyla oturdum. Laurence uyuyordu ve normalde sessiz bir yere sığınmış olacaktım, fakat bugün salon çok kalabalık geldi. İçerisi aydınlık ve gürültülüydü. Bangır bangır bir kaset çalıyor ve Santanderler pinpon oynuyordu. Themba ile Julius kahve içerek sohbet ediyordu.

“Sen de oynamak ister misin Frank?” diye seslendi Jorge.

Başımı iki yana salladım. Oyun bensiz devam etti. Ama o sersemlik içinde, bu hareketlilik ve eğlence ortamı normalmiş de ruh halim yüzünden ben bunların dışında kalmışım gibi hissettim. Bir süre sonra Claudia raketi bıraktı ve gelip tatlı tatlı gülerek ve terlemeye devam ederek yanıma oturdu.

“Bugün mü döndün?” dedi.

“Dün gece. Geç geldim.”

“Dünkü kliniği kaçırdın. Çok güzeldi. Ah, çok güzel zaman geçti.”

“Evet,” dedi Jorge de yanımıza gelerek. “Seni andık. Çok eğlendik.”

“Ah, çok güzeldi,” dedi Claudia yine. “Çok kalabalık! Çok muhabbet! Ah, çok, çok.”

“Ne güzel,” dedim. Başka bir şey söyleyemedim.

Salondaki hafif ve mutlu havanın yeni bir şey olduğunu fark etmeye başladım. Claudia’nın oraya öylece yayılıp ilişkimizden sonraki o hınç ve küskünlük yokmuş gibi benimle rahat rahat konuşması, daha birkaç gün öncesine kadar hiç yapmadığı bir şeydi. Ve salondaki bu iyimser, dinç ve taze enerji dün ben yokken olan şeyle ilişkiliydi.

Laurence’ın yüzündeki o, bana anlattığı hikâyeyle hiç uyuşmayan tebessümü hatırladım. Aynı gülüşü, birkaç gün sonra personel toplantısında da görecektim. Gündemdeki tek konu klinikti. Dr. Ngema duyuru yapmak konusundaki temkinini bir kenara bırakmıştı. Bunun önemli bir başarı olduğunu söyledi; şüphesi olan varsa personelin kazandığı yeni ruha bakması yeterdi. Maddi kaynaklarımız yetersiz olsa da mühim bir başarı elde etmiştik: Elimizi uzatıp halka dokunmuş, burada olduğumuzu haber vermiştik. Daha önce hastaneyi hiç duymamış olanların, bundan böyle kapılarda birikeceğinden şüphesi yoktu.

Bu arada Laurence gülümseyerek ayakkabılarına bakıyordu.

“Elbette ki,” dedi Dr. Ngema, “bu sadece denemeydi. Gezici klinik işini birincisi başarılı olduğu takdirde devam ettirmeyi düşünmüştük. Ve sizlere, çok yakında bir ikincisinin yapılacağını söyleyebildiğim için mutluluk duyuyorum.”

Mühim bir şey söylemiş gibi, gözlerini üzerimizde gezdirdi. Ama bana anlattığı, yoksul insanlara ilk kez elektrik götürülmesi sebebiyle hükümet tarafından yapılacak olan törenle ilgili detayları tekrarlayışını dinleyemedim. Bu olay çoktan yaşanmış gibi netleşmişti kafamda: bir araya toplanan güruhlar, Laurence’ın izleyicilerin ortasında ışıltılar saçan suratı. Büyük ihtimalle çoğu anlaşılmayacak olan uzun ve anlamsız konuşmalar; ama bunun bir önemi yoktu. Önemli olan, bunların gerçekleşmesi, sembolik değeriydi. Önemli olan, personelin yeni bir ruh kazanmış olmasıydı.

Kapının arkasındaki dart tahtasına dalıp gittim, üzerinde hemen ucundan asılı kalmış tek bir dart oku kendi başına bir önem kazanmış görünüyordu ve ancak Dr. Ngema, “... size ne kadar önemli olduğunu söylememe gerek yok,” dediği sırada tekrar kendime gelebildim. “Sosyal yardım çalışması, toplum hizmeti... önceki rejimin hiç umursamadığı türden bir şey. Hepimiz kendimizi bu yeni yola adamak durumundayız...”

Sonra alkışlar, Dr. Ngema’nın bile katıldığı, kendiliğinden gelen alkışlar. Odanın iki yanında, birbirimizden uzakta, sessizce oturup izleyen bir tek Tehogo ile ikimiz vardık.

Tehogo öteden beri sessizdi, ama artık farklı bir sessizliği vardı. İçinde elle tutulabilir bir öfke, suçlama vardı ve bunların bana yönelik olduğunu hissediyordum.

Şehirden döndükten sonra onu bir kez görmüştüm zaten. Ama daha görmeden önce bile, her şeyin değiştiğini anlamıştım. Tesadüfi bir karşılaşma, o karşılaşmadaki ufacık bir hareket, konumumu anlamamı sağlamıştı.

Döndüğüm gün, bir süre mutlu personelle birlikte dinlenme salonunda oturduktan sonra, hastane içinde gezintiye çıktım. İçimde düşünceler ve dürtüler köpürüyor, yerimde duramıyordum. Bir aşağı bir yukarı yürüdüm, parmaklıklara tutunup öylece durup dışarı baktım. Akşama kasaba boyunca daha uzun bir yürüyüş yapmaya karar verdim. Dışarı çıkarken de Tehogo’nun suç ortağı olmakla suçladığım arkadaşı, Raymond’ın önünden geçtim. Otoparkın kenarındaki yavaş yavaş dökülen alçak duvara oturmuş, aşağı sarkıttığı ayağını sallayarak bekliyordu. Onu en son partide görmüştüm. İyi giyimli ve şıktı; alacakaranlıkta bile güneş gözlüğünü çıkarmamıştı. Başımla selam verdim, ama tam karşısından geçerken elini kaldırıp gülümseyerek tek parmağı ile gırtlağı boyunca düz bir çizgi çekti.

O kadar, tek bir hareket, ama kasabaya gidinceye kadar titredim. Korkudan değil ya da sadece ondan değil; başka bir şey vardı. Bu, bana Tehogo’dan gelen bir hareket, Dr. Ngema’nın o sabah ofisinde tam olarak dillendirmediği şeydi: Söylenmemiş, eyleme dönüşmemiş öfke, bütünüyle bu yabancının bezgin eline aktarılmıştı.

Döndüğümde gitmişti. O bel vermiş küçük duvar boştu.

Tehogo’yu aramaya gittim. Akşam yemeği zamanıydı ve onu yemek salonunda, uzun masanın bir ucunda tek başına otururken buldum. Claudia Santander de Laurence ile birlikte oradaydı ve salonun öteki ucunda, sabahki heyecanlı havayı hâlâ sürdürüyor sayılırlardı. Ama Tehogo’yu çevreleyen bir öfke vardı. Yemeğini bitirmiş, önünde boş tabağı, gözlerini duvara dikmiş oturuyordu. Beni görünce, dikkatini benden uzaklaştıracak bir şey bulmak istemiş olacak ki tuzluğu alıp elinde çevirmeye başladı.

Gidip yanına oturdum. Laurence ile Claudia bize şöyle bir bakıp koyu sohbetlerine geri döndüler. Devletin başlattığı bir tıbbi yardım programı ve Havana ile ilgili bir şeyler duydum.

Tehogo tuzluğu bir elinden ötekine atmaya başladı. Sol, sağ, sol.

“Tehogo.”

Cevap vermedi. Tuzluğu atmaya devam etti. Sandalyemi biraz daha yaklaştırdım.

“Konuşabilir miyiz?” dedim. “Olanları izah etmek istiyorum.”

Sol, sağ, sol.

“Kızgın olduğunu biliyorum. İncinmiş ve kızgınsın. Ama bunu yapan ben değildim Tehogo. Beni biraz dinlersen.”

Tuzluğu sertçe bırakıp kollarını kavuşturarak önüne bakmaya devam etti.

“Sen benim düşmanım değilsin Tehogo.”

Sonra başını çevirip bana baktı. Sadece bir an için, sandalyesini geriye itip kalkıncaya kadar. Durdurmak için sanırım kolunu yakalamaya çalıştım, ama büyük adımlarla uzaklaşmaya başlamıştı bile. Arkasına bakmadan salondan çıkıp gitti.

Laurence ile Claudia’nın salonun öteki ucundan beni izlediklerini hissettiğim kısa bir sessizlik oldu. Sonra alçak sesle ve hızlı hızlı konuşarak sohbetlerine kaldıkları yerden devam ettiler. Başımı ellerimin arasında alıp oturdum, bütün o sözcük ve imgeleri düşünmeye çalıştım. Sen benim düşmanım değilsin Tehogo. Düşmanım kimdi öyleyse?

Böylece Laurence’ın, her şeyin değiştiğini söylerken ne kastettiğini anlamaya başladım. Şehirde olduğum o iki gün boyunca hastanedeki konumum değişmişti. Artık hiç kimse benimle tam olarak eskisi gibi konuşmuyordu.

Küçük bir değişimdi, ama büyük bir şeydi. Açıkça gösterebileceğiniz bir merkezi, boyutları yoktu, ama tek ve tanımlanabilir bir olay gibi aklımı meşgul ediyor, canımı sıkıyordu.

Hastane dışında da bir değişiklik olduğunu ancak birkaç gün sonra öğrendim. Ve bu değişim belki de üzerimde her şeyden daha derin bir etki yaratacaktı.

Laurence bunu hemen söylemedi. Bazı şeylerin geçmesini bekledi, Dr. Ngema ile görüşmem, Tehogo ile konuşmam, pazartesi günkü personel toplantısı. Laf arasında, öylesine, sanki o anda aklına gelmiş gibi söylediğinde neredeyse hafta ortasına gelmiştik. Ancak daha ilk hecesinde, bana söylemeyi beklemiş olduğu çok barizdi.

“Ha, doğru ya... Frank... seninle biraz konuşabilir miyiz?”

Odadaydık. Tozlu pencereden giren gri ışığın hiç ısıtmadığı, günün belirsiz vakitlerinden biriydi.

Yatağına oturup bana baktı. Sonra kalkıp yanıma geldi.

“Şuraya otursam olur mu?”

“Gel, otur.”

Yatakta yanıma oturdu ve bir süre huzursuz soluklarını dinledim.

“Nasılsın?” dedi sonunda.

“İyiyim.”

“İyi görünmüyorsun. Pretoria nasıldı, zor muydu?”

“Ne söylemek istiyorsan,” dedim ters ters, “hemen söylesen daha iyi.”

Nefes almakta zorlanır gibi oldu, sonra şöyle dedi: “Klinikle ilgili. Yani, hayır, aslında değil. Demek istediğim, öyle bir ilgisi yok. Klinikle bağlantılı. Bir bakıma. Ama doğrudan klinikle ilgili değil, hayır.”

“Söylediklerinden hiçbir şey anlamıyorum.”

Derin bir nefes aldı. “Pekâlâ. Şu kadın var ya.”

“Hangi kadın?”

“O kadın. Biliyorsun işte. Senin arkadaşın.”

O zaman anladım. “Maria’yı mı diyorsun?”

“Evet. O. Hediyelik eşya dükkânındaki.” Beni izliyordu sürekli, ben de ona bakınca gözlerini kaçırdı.

“Ne olmuş ona?”

“Klinikten sonra. İnsanlar etrafta dolanırken. Gelip benimle konuştu. Büyük bir sorunu olduğunu söyleyip yardım istedi.”

O sessizlikte anladım ve o sözcük aramızda, havada asılı kalarak söylenmeyi bekledi.

“Hamile miymiş?”

Başını sallayarak yutkundu; odada yüksek, belirgin bir ses çıkmıştı.

“Senden de bebeği almanı istiyor.”

Yine başını salladı.

Kendimi çok sakin hissediyordum. Üzerimde olağandışı bir sakinlik ve dinginlik vardı. “Bunu bana neden anlatıyorsun?” dedim.

Konuşmaya yeltendi, ama ağzından bir söz çıkmadı; o anda Laurence’ın gerçeği söylemeyi beceremediğini anladım. Onun yerine fısıldayarak, “Senden... tavsiye isteyecektim,” dedi.

“Kürtaj artık suç değil, Laurence. Ona yardım etmeye hakkın var.”

“Kendisi... o burada yapılmasını istemiyor.”

“Nerede olacakmış?”

“Orada. Kulübede.

“Ama bu çılgınlık.”

“Biliyorum. Ama korktuğu bir şeyler var. Ya da birileri. Gece geç bir vakitte oraya gitmemi istiyor. Gizli kalması lazımmış.”

“Neden?”

Omuz silkti, çaresizliği olduğu gibi görülebiliyordu. Birkaç gün önceki personel toplantısında sergilediği gurur ve özgüvenden eser kalmamıştı; yardıma ihtiyacı olan, aklı karışmış bir gençti sadece.

“Ne yapacaksın?” dedim.

“Bilemiyorum.”

“Peki ne kadar zaman var?..”

“Çok değil. Tam zamanını bilmiyorum, ama yakın. Frank, acaba...”

“Ne?”

“Acaba... belki de sen...” Yine omuz silkti.

“Benim yapmamı istemeyeceksin, değil mi?”

Zoraki gülümsedi. “Bilemiyorum. Aklımdan geçmedi değil. Sen... onu tanıyor gibisin.”

“İyi ama Laurence,” dedim, “o sana gelmiş.”

Söylediğim doğruydu. Gezici kliniği yapmamış, özellikle o köye gitmemiş olsa, onu bir daha asla görmeyecekti. Bir yanım –derinlerdeki katı, soğuk bir yer– böyle bir ikileme düşmüş olmasından memnundu. Dışarı çıkıp insanların karşısında büyük, sembolik bir eylem yapmak istemiş, ama gerçeklik su yüzüne çıktığı anda bununla nasıl baş edeceğini bilememişti.

Tabii ki bu işi burada bırakmayacaktım. Tabii ki neler olduğunu öğrenecek, bir şeyler yapacaktım. Ama o an için Laurence’ın kendi başına bir çorap örmüş olmasından gaddarca bir keyif almadığım da söylenemezdi.

O gece arabayla Maria’yı görmeye gittim. Gidince ona ne diyeceğimi bilmiyordum. Oraya en son, yola çıkmadan önce gitmiş, ertesi gece tekrar geleceğimi söylemiştim. Ama gitmemiştim.

Yola yine barikat kurmuşlardı. Nereye gittiğimi sorduklarında, “Sadece dolaşıyorum,” dedim, ama bu cevabın kenara çekmemi söyleyen askerin aklını karıştırdığını görebiliyordum. Beni arabadan indirerek bütün kapıları açtırarak her yeri aradı: koltukların altları ve aralarını, torpido gözünü, bagajı, motoru. Araba bomboştu ve beni bırakmak zorunda kaldı, ancak yoluma devam ederken sanki gerçekten de gizli, yasadışı bir şey kaçırıyormuşum gibi, belirsiz bir suçluluk duygusunun ağırlığı vardı üzerimde.

Kulübeye geldiğimde beyaz araba önünde park halindeydi. Tuğgeneral’in evinin önündeki arabayla aynı olması mümkün olan o beyaz araba. Duramadım. Beklemenin de bir anlamı olmadığı için daha önce söylediğim şeyi yapmaya karar verdim ve arabayla dolaştım. Karanlığın içinde kilometreler boyunca araba sürdüm. Tam o sarp kayalıklara gelmeden önce kenara çekip dışarı çıktım. Gece sıcak, gökyüzü yıldızlarla doluydu. Hışırdayan bozkır otlarının ortasında arabanın sıcak kaputuna oturup gözlerimi karanlığa diktim.

Burada, her şeyden uzakta, tek başına olmak güzel bir histi. Kısa bir süre için, hayatım benden ayrı, yere düşürdüğüm ve ayağımla dalgın dalgın itekleyebileceğim bir şey, bir şapka ya da gömlekmiş gibi hissettim. Ve bu algılayış halinde, tuhaf bir rüya görür gibi oldum.

Rüyada Maria’nın kulübesine gitmiştim. Her zamanki gibi görünüyordu, ama üstünde hiç görmediğim parlak sarı bir elbise vardı. Yanına gidip ellerini daha önce hiç tutmadığım gibi tuttum. Aramızda sıcacık ve sözsüz, eylemi bir dalga gibi önüne katıp götüren bir duygu vardı.

“Maria, benimle gel,” dedim.

Şaşkındı. Ne demek istediğimi anlamamıştı.

“Her şey mümkün,” dedim. “Benimle gel.”

“Ama dükkâna bakmam lazım.”

“Hayır. Öyle değil. Bir süreliğine demiyorum. Sonsuza kadar diyorum. Benimle gel, buradan uzaklara. Her şeyi geride bırakalım. Senin işin, benim işim. Senin yerin, benim yerim. Şehre gidelim ve evlenip birlikte her şeye yeni baştan başlayalım. En başından.”

Başını iki yana salladı.

“Evet,” dedim. “Olabilir. Her şey mümkün.” Ve öyle olduğunu gördüm. Böylesine büyük bir değişikliğin ne kadar basit olabileceğini gördüm.

Ancak sonra rüya farklılaştı. Maria başını iki yana sallayınca elbisesinin rengi değişti ve gelecek o sıcacık karanlığın içinde elimden kayıp gitti. Yanlış duygu, yanlış zaman: Her şey için çok geçti. İçimdeki bütün güç tükendi, kaputtan indim ve direksiyona geçip geldiğim yoldan geri döndüm.

Beyaz araba hâlâ oradaydı.

Hastaneye döndüğümde, dünya her zamanki yerine oturmuş, bekliyordu. Terk edilmişlik ve boşlukla dolu karanlık binalar. Mütevazı eşyalarımın durduğu oda. Başını yastığa yan yatırmış, uykudaki Laurence Waters.

Orada uzun bir süre öylece durup ona baktım. Dışarıdan gelen ışığın cansız parıltısında yüzü olduğundan genç görünüyordu. Masum denecek kadar değil, ama yumuşak, solgun ve şiddete karşı savunmasız görünecek kadar. Şiddet de benim içimdeydi: Uyuyan birinin kafasını patlatmanın ne kadar kolay olduğunu anladım ansızın. Doğru nesneyle, sert, ağır bir darbe yeterli olurdu.

Çünkü düşmanım oydu. Şimdi görmüştüm. Düşman, dış dünyadaki bir kaçak değildi; kapının ardında, içerideydi. Ben uyurken o buradaydı.

Geceye ait düşünceler; daha önce böyle bir şey yaşamamıştım. Cinayet fikrinin ne kadar gelişigüzel, ne kadar sıradan olabileceğini görmek korkunçtu. Ona ve kendime sırtımı dönerek yatağa girdim.

13

Ne var ki geceye ait düşünceler, artık karanlığa mahkûm değildi; gündüz saatlerine de sızmıştı. Her zamanki rutinimi uyguluyor, görevlerimi yerine getiriyor ve alışkanlığın aşınmış yollarında gidip geliyordum. Ama yüzümdeki siperliğin ardına bir yabancı –hiç tanımadığım biri de değil, uzun zaman önce evi terk etmiş olan karanlık bir kardeş– yerleşmişti.

Yalnızca geçici bir kiracıydı elbette. Varlığına, çok değil, bir-iki gün, öfkem dininceye kadar tahammül edecektim; sonra onu evden çıkartacak ve yeniden saygıdeğer birisi olacaktım.

Ama o bir-iki gün, üç-dört güne, sonra beş-altı güne çıktı ve bu süre boyunca Laurence’ın ikilemiyle boğuşmasını izledim. Kara kara düşünüyor, gücünü yitiriyordu. İmkânsız bir denklemi çözmek zorunda olan birinin azabına benzeyen acısı beni büyülüyordu.

Her şey iki nokta arasında asılı kalmış bekliyordu. Öyle hissediyordum. Sadece bizim odada değil: odanın dışındaki dünyada da. Kasabanın uzun sokakları bile, içlerinden arabayla ya da yürüyerek geçtiğimde, eli kulağında bir olaya gebeymiş gibi geliyordu. Hayatımın geçtiği bazı mekân ve yerlerde de işler tam olarak eskisi gibi değildi.

Mama Mthembu bilardo masasını almıştı. Bir sabah süpermarketteyken masanın bir kamyonun arkasında gittiğini gördüm. O gece bir içki içmek için uğradığımda, bara yerleştirilmiş buldum. Bir grup asker ve yabancı da etrafında takılıyor, bilardo oynayıp izlerken kafayı buluyorlardı.

Son zamanlarda, Mama’nın mekânına uğrayan insan tipi farklıydı. Belki de onları oraya çekenler askerlerdi. Etrafta tek başına takılanların çoğu, fazla dikkat çeken canlı renklerde makyaj yapmış kadınlardı. Nereden geldiklerini bilmiyordum –yakın köylerden ya da sınırötesinden belki– ama buraya iş yapmak için geliyorlardı ve çok geçmeden yakındaki anayolu kullanan kamyon şoförleri de uğramaya başlamıştı. Bu yeni bir şeydi. Böylece, oraya sosyalleşmek için gelen sessiz, tanıdık yüzlerin içine daha kaba saba yüzler de karışmıştı. Daha serbest ve gürültülü, bir bakıma daha neşeli, fakat aynı zamanda daha şiddetli bir atmosfer vardı. Bir keresinde ben de oradayken durduk yere bir kavga başlamış –bir askerle bir kamyoncu arasında yoğun yumruklaşmalar olmuştu–, sonra birden ortam sakinleşmiş ve yerini tekrar bilardo topu ve bozuk para seslerine bırakmıştı.

Bu gariplik, bu şiddet, daha sonra dışarıya, sokaklara da yayıldı. Bir gece kasabada soygun oldu. Kar maskesi takmış dört kişilik bir çete süpermarkete girdi. O anda hiç müşteri yoktu, ama müdürü dövüp kasayı boşalttıktan sonra arabayla anacaddede giderken sokak lambalarına ateş etmişlerdi. Daha önce böyle bir şey olmamıştı. Kasaba, öteden beri can sıkıntısının bir çeşit şiddet olarak yaşandığı bir yerdi, ancak olaydan sonra, günler boyu bir tek soygun ve çeteden konuşuldu.

Müdür hastaneye geldi. Tabancayla başına vurulmuştu ve gözünün hemen üzerindeki derin bir yaraya dikiş atmak zorunda kaldım. Zavallı adam şok geçiriyor ve hikâyeyi bölük pörçük cümlelerle tekrar tekrar anlatıp duruyordu: ansızın ortaya çıkışlarını, yüzlerinin görünmediğini.

“Nasıl bir araba kullanıyorlardı?” diye sordum. “Görebildin mi?”

“Çok net gördüm. Beyaz bir Toyota’ydı.”

Beyaz araba. Maria’nın kulübesinin önünde duran araba Toyota mıydı? Bilemiyordum –araba markaları benim için bir yabancı dil gibiydi– ama o görüntü zihnimde bir belirginlik kazanmıştı. Tabii ki bir anlamı yoktu; yollarda binlerce beyaz araba vardı. Fakat benim için bir anlam ifade ediyordu. Geceleri dışarı çıktığımda eskisinden daha dikkatli, daha tetikteydim.

Maria’ya tekrar gitmedim. Laurence’ın ne yapacağını görmeyi bekliyordum. Geceleri çıktığımda, Mama’nın yerine gidiyor, sarhoş oluncaya kadar da orada kalıyordum.

Albay Moller da genelde orada oluyordu. Benim gibi, o da karanlık bir köşede tek başına oturuyordu. Benim gibi o da sürekli etrafı gözlüyordu. Işıklandırmanın yetersiz kaldığı o yarı karanlıkta gözlerinin parıltısını görebiliyordunuz ve bir gece kadehini kaldırarak bana alaycı bir selam verdi.

Oraya gitme nedenimin biraz da onu görmek olduğunu anlamam biraz zaman almıştı. Her gece, çoğunlukla tek başıma oradaydım. Onunla konuşmak için değildi, bunu istemiyordum, o ince bedeniyle dumanın, müziğin ve seslerin içinde oturuşunu görmek istiyordum sadece. İç açıcı bir manzara değilse de –içimde uyandırdığı ânı, kırılmış bir kemik gibi acı veriyordu– bir şekilde ihtiyaç duyduğum bir görüntüydü.

Hep orada durmuyordu tabii. Bazı geceler askerlerin hiçbiri olmuyordu. O zaman yine yola barikat kurmak ve araba aramakla meşgul olduklarını anlıyordum. Ama kasabada başka şeyler de yapıp yapmadıklarını merak eden sadece ben değildim. Bazen anayolda cipleriyle gidip gelirlerken hızlı, hummalı bir faaliyet içinde olduklarını görüyordunuz. Gayet planlı ve yoğun bir hareketlilik vardı: Bunun bir anlamı olmalıydı. Yine de o kadar zaman boyunca bir kez olsun birini tutukladıklarını görmedim.

Bütün değişim dışarıda, uzaklarda değildi; bazıları eve daha yakındı. Tehogo öteden beri güvenilmez biriydi, ama artık sürekli işten kaytarmaya başlamıştı. Sonraki birkaç hafta boyunca, görev başındayken iki-üç kez yardımcısız kaldım. Bir gün öğle yemeğinde, Santanderlerin de bundan şikâyetçi olduğunu duydum. Ama Tehogo saatler sonra sallana sallana geldiğinde, özür dilemeye bile tenezzül etmedi. Sadece bir omuz silkiş, bana karşı da sözcüklerle dolu somurtuk bir sessizlik.

Onu aramaya çıkmak da işe yaramadı. Üçüncü seferinde odasına gidip kapıyı tıklattım. Ama bu kez kapı kapalı, kapının ardından gelen hava ise kullanılmamış ve eski gibiydi. Saatler sonra onu bahçe kapısından girerken gördüm. O sırada onunla konuşacak halde değildim, ancak az sonra yanımdan geçtiğinde ter kokuyordu, gözleri kan çanağına dönmüştü ve yorgundu.

Bu konuyu Dr. Ngema ile konuşmayı denedim. Ama pek ilgilenmedi ve Tehogo konusunda yaptığımız son konuşmanın hayalinin o sırada bizimle olduğunu hissettim.

“İş yükü çok fazla Frank,” dedi. “Üç kişinin işini yapıyor, unutma.”

“Bunu biliyorum. Ama artık hiç gelmiyor neredeyse.”

“Şu anda zor günler geçiriyor. Sabırlı ol Frank. Her şey yoluna girecek.”

Israr etmedim. Son olayların üzerinden çok az zaman geçmişti ve etrafımı çevreleyen çok fazla soru vardı. Başka birilerinin de fark edip şikâyetçi olmasını bekledim, ama öyle bir şey olmadı. İnsanların aklı başka yerdeydi, belki de hastanedeki yeni coşku ve heyecanın etkisine kapılmışlardı.

Aynı durum devam etmekteydi çünkü. Laurence’ın, kliniğiyle yarattığı heyecan, çok sonraları bile etkisini koruyor gibiydi. Yemeklerde ya da geceleri dinlenme salonunda konuşulanları duyuyordum. Bir sonraki klinik ve bunun nereye varabileceği konusunda uzun uzun tartışmalar yapılıyordu.

Bir gece, yatmaya hazırlandığımız sırada, Laurence bana seslendi: “Claudia Santander kalmaya karar verdi, biliyor musun? Artık Küba’ya gitmek istemiyor.”

“Ah, öyle mi? Ne güzel.”

“Küba’da gezici kliniklerle ilgili bir program olduğunu anlattı bana. Burada da benzeri bir şey yapabilecekmişiz gibi görünüyor. Kendini hayattaki amacını bulmuş gibi hissettiğini söylüyor. Burada olarak yani.”

“Güzel,” dedim. “Sadece on yılını aldı.”

Buna ancak bu şekilde bakabilirdim. Bütün bu enerji ve yenilenme, Santanderlerin evliliğini kurtarmıştı. Duvarın öte yanında barış dolu bir sessizlik olduğu sürece, dünya hâlâ hastalıklar ve felaketlerle doluymuş, kime neydi.

Bir gün ben nöbetteyken, yaşlı bir adam geldi. Yanındaki, yeğeni ya da torunu olacak bir oğlan, bana adamın Laurence’ın kliniğine gittiğini söyledi. Bugün de bu yüzden geldiklerini anlattı. Daha önce hastanenin varlığından bile haberleri yoktu.

Adamın yüzünde, kendisi bir kelime İngilizce bilmediği halde koca bir tebessüm vardı. Hastane koridorlarında esip duran heyecan ona da sirayet etmiş gibiydi. Ama iş muayeneye geldiğinde, rahatsızlığının –bir gözünde katarakt vardı– elimizdeki imkânların tedavisine yetmeyeceği bir şey olduğu anlaşıldı. Sarp kayalıkların üzerindeki diğer, gerçek ve işe yarayan hastaneye gitmek zorundaydı. Bir sevk kâğıdı yazarak çoğunlukla onunla görüştüğüm için adamı oradaki genç Doktor Du Toit’ya gönderdim.

Gönderildiği için aklı karışan ihtiyarın yüzü düştü. Ama durum buydu işte: Kliniğin yarattığı bütün o iyi duyguların hiçbir karşılığı yoktu.

İhtiyarı Laurence’a anlatmadım. Her şeye rağmen bunu bir zafer olarak algılayabilirdi. Belki de algılamazdı. Bu bekleyişte, sünüp duran zamanda, Laurence’ın üzerine daha önce olmayan bir ağırlık gelmişti.

Maria yüzündendi, biliyordum. Ne yapacağına karar vermeye çalışıyordu. Bu konuyu bana tekrar açmadı, ama o soru sürekli aramızdaydı ve ne düşündüğümü anlamak için hiç olmayacak zamanlarda bana bakıp duruyordu. Ben ise susuyordum. Bir şeyler yapmaya, harekete geçmeye hâlâ fazlasıyla niyetliydim, ama Laurence’ı basit kurallarının yıkılacağı noktaya kadar zorlamak istiyordum.

Sonra bir gün, birkaç temel alet edevat toparladı. Yaptığı şeyi gözüme sokmasa da görmemi istiyordu. Mutfaktan büyük bir kâse ve bir kalıp sabun aldı. Çarşaf dolabından temiz bir çarşaf. Bir envanteri takip eder gibi, yatağının üzerine bir çift eldiven, bir spekulum, kateter, bir rahim ağzı dilatörü koydu. Sonra da pencere kenarına oturup çenesini dizlerine dayayarak dışarı baktı.

Seçimini yaptığını, şimdi de bana bir seçim şansı verdiğini anlamıştım. Hâlâ zaman vardı. Onu durdurabilirdim. Kapıdan çıkacağı son ana kadar elimi kaldırıp Dur Laurence, ben giderim, diyebilirdim hâlâ. Ya da: Yapma Laurence. Ben önce bir konuşayım onunla.

Fakat günler geçmiş, Maria ile konuşmamıştım ve bugün de geçip giderken Laurence’ı durdurmadım; artık bunun olmasına izin vereceğimi biliyordum. Söylediğim şey doğruydu: Maria onunla konuşmuştu, benimle değil. Çocuğa gelince, büyük ihtimalle benden değildi; benden olsa bile, zaten herhalde tek çözüm bu olurdu. Olayların akışını değiştirmek için yapabileceğim bir şey yoktu. Bu yüzden hiç bir şey söylemeden onu izledim.

O gece, acı çeken biri gibi ağır hareketlerle her şeyi topladı. Beyaz ceketini giydi. Sonra da kapıya kadar yürüyüp durdu.

“Frank.”

“Evet?” dedim, fazla hızlı ve fazla yüksek bir sesle.

“Bu gece ne yapıyorsun?”

“Bilmem. Tembellik yapacağım galiba. Yorgunum.”

“Çıkacak gibi hissedersen, beraber çıkabiliriz. Bir içki içmeye falan.”

“Nereye? Mama’ya mı? Dün gece oradaydım, tekrar dayanabilir miyim bilmiyorum.”

“Ha. Peki.”

“Yorgunum da ayrıca. Bakalım ne halde olacağız.”

“Tamam.”

Başımı kaldırmamıştım, ama kapı aralığının boşaldığını hissettim. Gitmişti. Biraz oturduktan sonra pencereye gidip yalnız başına otoparkı geçerek arabasına binişini ve karanlığın içinde ağır ağır kayboluşunu izledim.

Gideli uzun zaman olmuştu. En az üç-dört saat. Hiçbir şey hissetmiyordum, ama davranışlarımdan, duygunun içimde bir yerde dolaştığını gözlemleyebiliyordum. Bu küçük odada, kafesteki büyük, yırtıcı bir hayvan gibi volta atıp duruyordum. Sonra yatağa girip ışığı kapadım, ama uyumama imkân yoktu.

Arabasının geldiğini, bahçe kapısından içeri dönüp durduğunu duydum. Araba kapısının kapandığını ve Laurence’ın bahçe yolundan yavaşça, ağır adımlarla yaklaştığını duydum.

Kapıyı açtığında hiç kıpırdamadan yattım, o da benimle ilgilenmedi. Çantası taşlarla doluymuş gibi görünüyordu. O da uzun bir yol boyunca taş taşımış birine benziyordu. Yatağına çarptı, karanlığın içinde kendi kendine söylendi, banyoya girdi. Suyun sürekli akışını, kendini tekrar tekrar yıkayışını duydum.

Kalkıp ışığı açtım. Durgun ve bunaltıcı, geri gelen yazla ısınmış bir geceydi ve birden nefes almanın ne kadar zorlaştığını fark ettim. Gidip pencereyi açtım ve havayı tenimde hissetmek için bir süre onun yatağında diz çöktüm.

Döndüğünde çıplaktı ve üzerinden hâlâ sular damlıyordu. Şöyle bir baktı ve gidip yatağıma oturarak yüzünü bana döndü. Uzun süre ikimiz de konuşmadık. Ben iç çamaşırlarımla duruyordum ve odanın dağınıklığı içinde ikimiz de böyle soyunukken labirent benzeri bir yakınlık içinde kaybolmuş gibiydik. Fakat karanlık ve farklı görünen yüzü, bir yabancının yüzü gibiydi benim için.

Ancak bir süre sonra fark edebildim: Yüzünü farklı kılan o özellik, adı her neyse, kaybolmuştu.

“Bunu neden yaptın?” dedi.

Tuhaf bir soruydu.

“Ben bir şey yapmadım ki. Hep buradaydım,” dedim.

“Evet.” Başını sallarken bunun ardından bir şey daha gelecek gibiydi, ama gelmedi.

Sonra geldi. Ondan değil; benden.

“Birini suçlamak istiyorsan,” dedim, “kendini suçla. Burada herkes iyiydi. Her şey iyi gidiyordu. Sonra sen geldin. Her şeyi olduğu gibi bırakamadın. Yo, mutlaka düzeltmek zorundaydın. İlla iyilik yapacak, herkesin hayatını güzelleştirecektin. Bak şimdi, neredeyiz.”

“Neredeymişiz?”

“Eskiden olduğumuz yerde. Ama artık hiç kimse kendini iyi hissedemiyor.”

“Aynı yerde olduğumuzu sanmıyorum. Eskisinden daha iyiyiz. Özür dileyecek halim yok.”

“Bozkırdaki küçük bir klinik sayesinde mi?”

“Böyle mi düşünüyorsun?”

“Orada değildim. Ama biliyorum. Ne geçti eline? Hiçbir şey. Laf salatası. AIDS hakkında bir konuşma. Hijyen ve sağlık hakkında bir konuşma. Tanrı aşkına, Laurence. Bu insanların ilaca ve tedaviye ihtiyacı var, ama tabii ki ulaşamıyorlar. Onlara tek verebileceğin boş laflar.”

“Bu sadece başlangıç, arkasından başka şeyler de gelecek.”

“Ne gelecek? Birkaç hafta sonra bir klinik daha. Yanında da elektrik.”

“Elektriğin önemsiz olduğunu mu düşünüyorsun? Hayatında bir gün elektriksiz kalmadığın içindir.”

“Önemsiz olduğunu düşünmüyorum. Ama bir tek ufacık bir köye gitmesinin bir anlamı yok. Bir çeşit rüşvet, sembolik bir şey yani. Senin hekimliğin gibi Laurence. Dışarıda tıbbi yardım alamayan milyonlarca insan var hâlâ. Konuşmaların ve birkaç parlak ışığın dünyayı kurtarabileceğini mi düşünüyorsun gerçekten?”

“Hiçbir şey yapmadan nasıl değişim yaratacağız?”

“Zaten bir şeyi değiştiremezsin.”

“Tabii ki değiştirebiliriz!”

Hayret ve nefret içinde birbirimize bakıyorduk.

“Senin hakkında yanılmıyorlarmış,” dedi yavaşça. Acı bir kabullenişti bu. “Görememiştim. Ama artık görüyorum.”

“Ne diyorlar hakkımda?”

“Senin... yeni ülkenin bir parçası olmadığını.”

“Yeni ülkeymiş,” dedim. “Neredeymiş bu yeni ülke?”

“Her yerde Frank. Gördüğün her şeyde. Yeni baştan başlıyoruz, onu yoktan var ediyoruz.”

“Boş laf,” dedim. “Boş laflar ve semboller.”

“Değil. Bu gerçek. Yaşanmakta olan bir şey.”

“Hiç sanmıyorum.”

“Neden? Neden böylesin?” Öfkeli bir soruydu, ama ses öfkeli çıkmamıştı. Meraklı ve üzgün gibiydi. “Kötü bir adam değilsin ki sen.”

“Belki de öyleyimdir.”

“Sen kötü bir adam değilsin. Ama her şeye hayır diyorsun. İçine işlemiş. Sana ne oldu bilmem. Hiçbir şeye inancın yok. Şu anda söylediklerine bile inandığını zannetmiyorum.”

“İnanıyorum.”

“Bu yüzden de hiçbir şeyi değiştiremezsin. Çünkü kendini değiştiremiyorsun.”

“Bu kadar basit mi sence? Hayatının merkezinde tek bir sözcük var, evet ya da hayır, her şey ondan sonra geliyor, öyle mi?”

“Belki de öyledir.” Ona bakıyor, ama onu görmüyordum. Gördüğüm başka şeydi. Gözümün önünde bir resim belirmişti ve Laurence ile ikimiz bir halatın iki koluyduk. Bizi birleştiren bir gerginlikte birbirimize dolanmıştık; birbirimizden farklı olsak da bu şekilde birleştirilmek ve örülmek doğamızda vardı. Hangi iki noktanın arasında gerili olduğumuza gelince, bir halat amacının ne olduğunu asla bilemezdi.

Bu imge bir an zihnimde kaldıktan sonra geçip gitti, ama o zamana kadar ikimiz de ağzımızı kapamıştık. Yükselen duygular dinmeye başlamıştı; Laurence yorgun ve solgun görünüyordu. Az sonra devrilip yorganı üstüne çekti. Bir süre bekledikten sonra ışığı kapatıp ben de yattım. Yanlış yataklardaydık, ancak her nedense bu o kadar da garip gelmedi.

Artık ben de bitkindim, kemiklerim sızlıyordu, ama uykumun gelmesi uzun zaman aldı. Az önce söylenen her şey yanlıştı; yanlış bir konuşmaydı; gecenin gerçek konusuyla hiçbir ilgisi yoktu. Yine de yapılması mümkün olan, gerçek olan tek konuşmaydı.

Sabah olduğunda her şey geçmişti. Yataktan kalktığında, dün gece üzerinde taşıdığı ağırlık kaybolmuştu. Dişlerinin arasından ıslık çalarak odanın içinde hızla hareket ediyordu. Yatakta doğruldum ve sırıtarak bana baktı.

“Günaydın Frank. İyi uyudun mu?”

Sanki dün gece onun için hiç yaşanmamıştı. Ağırlığı taşıyan bendim şimdi. O ağırlık bana geçmişti; gece fark edilmeden bir değiş tokuş olmuştu. Eskisinden daha yaşlı, daha iri ve daha yavaştım.

Ve şimdi dün gece olan şeyi düşünüyordum, gerçekten düşünüyordum. Laurence’ın karanlıkta otoparktan geçişi canlandı zihnimde yine. Ama zihnim bu sefer daha sonrasına da gitti: farların ışığı altına serilip onu ağaçların altındaki o küçük, derme çatma kulübeye... ve içine götüren uzun yollara.

Maria’yı çok geç, daha yeni yeni düşünmeye başlamıştım. Şimdiye kadar bütün olay, her nedense Laurence’ın üzerinde dönmüştü; Maria, köşelerde bir yerde, çözemediğim soyut bir problemdi. Fakat bugün farklıydı, soyut değildi; somut, sıcak ve gerçek bir şey, kendisiyle yattığım bir insandı. Ve ona yardım etmek için hiçbir şey yapmamıştım.

Mesaim vardı; giyinmem lazımdı. Ama bir yere gidecekmiş gibi, canlı ve ciddi bir tavırla Laurence da giyiniyordu.

“Ne yapıyorsun?”

Gömleğinin düğmelerini iliklerken durdu. “Oraya gidiyorum.”

“Nereye?”

“Nereye olduğunu biliyorsun.”

“Şimdi gidemezsin. İnsanlar vardır... Gündüz vakti.”

“Ama bu gece çalışıyorum.”

“Ben giderim.”

“Ona benim geleceğimi...”

“Ben giderim Laurence.”

Ses tonum yüzünden ikimiz de donup kalmıştık. Öylece bana baktıktan sonra omuz silkip başını çevirdi.

Mesai saatleri boş boş uzayıp giderken Maria’dan başka bir şey düşünemedim. Akşam odaya döndüğümde, ona gitmek için çok erkendi. Onun yerine tuhaf bir şey yaptım. Odayı temizledim. Kasabaya gidip deterjanlar, sabunlar ve bezler aldım; sonra dönüp yerleri, duvarları ve pencereleri bir güzel silip temizledim. Köşe bucak. Bir yerdeki hakaret içerikli bir işaret silinmiş gibi, bir süreliğine kendimi daha iyi hissettim.

Ancak rahat oturamadım ve çıkıp arabaya bindiğimde hâlâ erkendi, Maria’ya gitmek için hâlâ çok erkendi ve bir-iki saat kadar arabayla kasabada dolaştım. Boş sokaklar, lambaların karanlık oyukları, ifadesiz kör gözlerle bana bakan pencereler. Sonra zamanı geldi ve gitmek üzere yola koyuldum.

Okaliptüslere gelince dönüp neredeyse tam olarak beyaz arabanın birkaç gece önce park etmiş olduğu noktada durdum ve farlarım yolun dışına yöneldi. Ancak aydınlattıkları şey toprak, çalılık ve boşluk oldu; kulübe yerinde yoktu.

14

Bir an için yanlış yerde olabilirmişim gibi geldi. Ama arabadan indiğimde kulübenin geride bıraktığı iz göründü: bir yara bandının, güneşte yanmış tenin üzerinde bıraktığı iz gibi, etrafındaki topraktan daha açık renkte kalmış bir kare. Orada burada birkaç kereste ve plastik parçası vardı.

Her şey burada olmuştu. Bu küçük toprak parçasının üstünde. Bütün dünya burası gibi gelmişti, ancak şimdi sıradan bir bozkır parçası olduğunu görmüştüm. İki hafta içinde yine ot, diken ve çimle kaplanacaktı.

Kaldırdığım toz, far ışığında duman gibi süzüldü. Işıktan uzaklaşıp o küçük patikadan köye doğru yürüdüm. Yirmi-otuz adım uzaklıktaydı, ama daha önce hiç gitmemiştim. Yaklaşırken bir köpek bana, bir başkası da onun sesine havladı ve köyün ortasındaki daire şeklindeki açık alana öfkeli bir koro eşliğinde girdim. Etrafım küçük kerpiç evlerle çevrildi. Her yer toz, gübre ve sönmüş ateşlerden geride kalan küllerle kaplıydı; tam düşündüğüm gibi bir yerdi.

Etrafta kimse yoktu. Bir ateş de yanmıyordu ve tek hareket, sinsice yaklaşan köpeklerinkiydi. Birisi beni karşılamaya gelecekmiş gibi orada öylece durdum. Ama hiç bu kadar yalnız olmamıştım.

Maria’nın her yerde olabileceğini o an anladım. Beş adım ötemde, o evlerden ya da bozkıra yayılmış sayısız küçük köyden herhangi birinde olabilirdi. Ya da yeraltında, sığ bir mezarda. Benim için dünyanın kenarından düşmüş gibiydi.

O anda çözülen acı, hayatta hissettiğim ilk duyguydu sanki: Hamlığıyla, gücüyle, adeta aşk gibiydi.

Köpekler yaklaşıyordu. Davetsiz misafirdim. Laurence Waters gibi gündüz vakti, ilaçlar ve güzel sözlerle gelmemiştim; iskeleti çıkmış hırlayan köpeklerle birlikte karanlığın içinden çıkıp gelmiştim. Çarçabuk patikadan dönmek ve kasabaya gitmekten başka yapılacak bir şey yoktu.

Arabayı deliler gibi sürdüm. Sanki bir randevuya yetişecektim, ama gidilecek, yolun sonunda varılacak bir yer yoktu.

Yatağına oturmuş, bir kâğıda bir şeyler karalayan Laurence’ın bulunduğu hastane odası dışında.

Bana bir bakış attı. “Selam,” dedi dalgın bir sesle. “Plan yapıyorum.”

“Plan mı?”

“Kliniğimle ilgili. Boşver. Ha, şey, az kalsın unutuyordum!” Keskin bir bakış attı. “O nasıl?”

“İyi,” diyerek yüzümü çevirdim. Kendimi nasıl hissettiğimi görmüş ve nedenini anladığını zannetmiş olmalıydı, ama anlamamıştı.

Sabah tekrar köye gittim. Eskiden kulübenin olduğu yerin yanına park ettim; yine küçük patikadan geçtim. Bu sefer insanlar vardı: oyun oynayan çocuklar, kapı önünde barbunya ayıklayan bir kadın, sohbete dalmış iki yaşlı adam. Tıknaz bir domuz çamura yayılmıştı, dün gece gördüğüm köpekler havlayarak gölgelerin içinden fırladılar.

Bildiğim birini, Maria’ya yemek ve su getiren kadını, tanıdık bir yüz görmeyi umuyordum. Ama hayır. Konuştuğum adam, bulabildiğim, İngilizce bilen tek insan da Maria’yı pek tanımıyordu. Evet, kulübe oradaydı. Ama yıkmışlardı. İnsanların şu tarafa, şuralarda bir yere gittiklerini zannediyordu. Eliyle uzaklardaki mavi tepeleri işaret etti.

Evet, evet, diye onayladı birkaç yaşlı kadın da iç çekerek.

Maria’yı tanıyıp tanımadıklarını sordum. İçlerinde onun arkadaşı olan var mıydı?

Ama şaşkın yüzlerinden, bu ismi hiç duymadıklarını anladım. Tam düşündüğüm gibiydi: Gerçek ismi başka bir şeydi, bana söylememişti.

Pek umudum olmasa da kısa bir konuşma yaptım. Maria’yı bulan, onu bana gönderebilen olursa ödül vereceğimi söyledim. Cüzdanımı çıkarıp gösterdim.

“Sen kimsin?” diye sordu tercümanım olan genç.

“Adım Frank Eloff. Doktorum. Kasabadaki hastanede çalışıyorum.”

Bunu duyunca şaşkın yüzlerinde tebessümler belirdi. Çevremde bir uğultu yükseldi. Hastane! Klinik! Yeni yaşanmış olan olayın anısı, üzerlerinde hastane personelindeki yeni ruha benzer mutlu bir hava yaratmıştı.

Neredeyse unutmuştum. Olay burada gerçekleşmişti elbette. Başka tek bir İngilizce sözcük bilmeyen yaşlı bir kadının, memnuniyet dolu dişsiz bir sırıtışla, “Doktor Laurence, Doktor Laurence,” dediğini duydum.

Onlardan ayrılıp hastaneye döndüğümde, içimdeki ağırlık biraz şekil değiştirmişti. Evet, Maria’yı arıyordum, ama yokluğu onunla bağlantılı başka alanlara da yayılmıştı. Son birkaç gündür yapıp söylediğim şeyler, ilk kez bir çeşit delilik gibi gelmeye başlamıştı. Ve kafamın içindeki, her şeyin suçunu üzerine atmak çok kolay olan o karanlık yabancı, benden eskisi kadar ayrı biri değildi.

Uzun ve sıcak öğle sonrası boyunca, bu böyle devam etti. Laurence dışarıda bir yerdeydi, yatağa uzanıp terler içinde düşündüm. Maria’ya karşı hissettiğim suçluluğu, muazzam bir ihmalkârlık ve körlük olarak algılıyordum. Ona yaptığım ya da yapmayı beceremediğim şey, burada, evin yakınında yapmış olduğum şeyden farklı değildi sonuçta. Hastanede, bu odada yaptığım şeyden.

Laurence geldiğinde, hava tamamen kararmıştı. Saatler geçmişti, ama yataktan çıkmamıştım. Işığı açıp hayretler içinde bana baktı. “Ne yapıyorsun?”

“Hiç.”

“Işık neden kapalı? Uyuyor muydun?”

“Hayır, bir şeyler düşünüyordum.”

“Ne gibi şeyler?”

Bacaklarımı harekete geçirip yatakta oturmak için epey çaba sarf etmem gerekti. Sonra öylece kalakaldım.

Laurence gözlerini bana dikmişti. “Ne oldu?”

Dilimin ucuna kadar geldi her şey, ancak serbest kalmayı başaramadı ve bir şey demedim. O sessizliğin içinde başımı iki yana salladım.

Laurence gülümseyerek bana bakarken geniş yüzünden ışıltılar saçıldı. “Bu kadar çok yalnız kalmamalısın Frank, seni depresif yapıyor.”

“Laurence...”

“Şu an hiç vaktim yok. Hemen bir duş almam lazım, sonra Jorge ve Claudia ile birlikte bir şeyler içeceğiz. Sen de gelmek ister misin?”

“Hayır.” Bana karşı kapalıydı. Hızlı hızlı konuşmak, içlerinden birinin, beni çözecek doğru sözcük olmasını umarak mümkün olduğunca çok şey söylemek istiyordum, ama benden uzaklaşarak banyo kapısına doğu gitmeye başlamıştı bile. “Laurence.”

“Ja?” Dönüp arkasına bakarak başını iki yana salladı. “Hey, sakinleş Frank, önemli değil.” Kapıdan içeri girdi.

Yatakta oturarak akan suyu ve çıkardığı sesleri dinledim. Akıyor ancak hiçbir şeyi temizlemiyordu.

15

Maria’yı aramaya gittim. Ya da bütün asil nedenler çabucak uçup gitse de kendimi böyle kandırıyordum. Özellikle bu ânı, çok flu ve bir rüya gibi belirsiz. O gece mi, yoksa sonraki gecelerden birinde miydi, ondan bile emin değilim. Ama Laurence banyoda yıkanırken hâlâ yatakta oturduğumu, acımın beni farklı yönlere doğru çekiştirdiğini, sonra zihnimin netleştiğini hatırlıyorum.

Kendimi, arabayla kasabadan çıkarken görüyorum. Ama bu sahte bir imge, o yolu kullandığım öteki gecelerden yapılmış. Aslında yürüdüm. Nedeni çok mantıklı ve çok açık: O yolun herhangi bir yerine park edilmiş bir araba, gereksiz yere dikkat çekecekti. Böylece, aceleyle yol kenarındaki çakılların üzerinde ilerledim, hava sıcak, her iki yanım ormandı ve kasaba ışıkları arkamda hızla kayboluyordu.

Gerçek ânı ancak soldaki dönemece geldiğimde başlıyor. Oradan yüzlerce kez geçmişliğim vardı: Çalıların arasından eski ordu kampına giden, otlarla kaplı, toprak bir yoldu. Yoldan kampın göründüğü o yere geldiğimde, adeta bir ritüeli gerçekleştirir gibi her seferinde yavaşlamama rağmen daha önce bir kez olsun oraya gitmemiştim. Nedenini bilemiyorum. Gitmenin anlamsız olduğunu düşünüyordum; terk edilmiş ve sevimsiz bir yerdi, neden uğraşacaktım ki? Ama gerçek neden daha derinlerdeydi ve onu şimdi, o yolda yürümeye başlarken, ilk kez aştığım bir korku sınırı olarak algılıyordum.

Artık aklımda Maria yoktu. Pek bir şey düşündüğüm de yoktu. Tehlike hissiyle tetiğe geçmiş ve bilenmiş dikkatim, dört bir yandan bastıran karanlığın üzerindeydi. Ağaçlar, etrafı kollayan yaşlı ağaçlardı sanki. Yerdeki sık toprakta otlar büyüyordu. Gece, her hareketimi dev bir gözün görmesi için büyüten bir büyüteç gibiydi.

Yol, taşların üzerinde köpüren sığ bir dereye indikten sonra bir tepenin sırtına doğru yükseldi. Tepenin sırtında sık bir ağaçlık vardı, ama sonunda yapraklar arasındaki bir noktadan, kampı çevreleyen çit göründü. Göğün altında, deseni yinelenen, hatasız, zarif bir tel örgü görebiliyordum. Yakınında, eskiden projektör taşıyan, uzun bir direk vardı. Bir ağaçla baş başa vermiş, tepesi sarmaşıkla dolmuş haldeydi şimdi.

Ana girişi görebiliyordum. Kampta bir nöbetçi varsa orada olması gerekirdi. Sağdaki dik bir bayırdan tepenin üstüne doğru ilerledim. Böylece bariz tehlikelerden kaçınabilecektim; ancak taşların üzerinde kayıp sendeler, dallar yüzümü ve ellerimi sıyırıp geçerken karanlığın içindeki maço kahraman rolünü oynamak için ne kadar donanımsız olduğumu fark ettim. Gerçek benliğimi gördüm; Mama’nın mekânının ışıkları ve sıcaklığı içinde viski içerek Laurence ile sohbet eden, sakin ve kilolu bir adamdı ve hayatımı ortasından yarıp geçen çatlak, işte bu görüntüyle aramdaki uzaklıktı. Kimdim ben, burada ne işim vardı? Sonunda tepenin sırtına ulaşırken boğuk bir hıçkırıkla birlikte kendimi çitin önünde, kampın kenarında buldum.

Kamptan geriye yalnızca, eğri büğrü ve biçimsiz, somut bir şekilden çok gölgeye benzeyen üç-dört çadır kalmıştı. Ortalarındaki açıklık alanda, kullanılmayan makine parçalarına benzer şeyler vardı. Ama etrafta tek bir insan, tek bir kıpırtı, yoktu. Ne bekliyordum bilmem, bir ateşin çevresine toplanmış askerler, yakınlara bir yere park edilmiş beyaz bir araba... Maria’yı ağzı bağlı, bir ağaca bağlanmış vaziyette bulmak. Belki de o kapkara dinginlik, daha korkutucuydu. Terim kuruyup soğuyarak üzerimde ikinci bir deriye dönüşürken sessizliğin artı kılına takılmış bir halde, uzun bir süre kıpırdayamadım.

İçeri girmeliydim. Ölü mıntıkanın geniş çemberi beni kendine çekiyordu. Ama bacaklarımı hareket etmeye zorlamak, derin sularda ilerlemek gibiydi. Uyuşukluk etrafımı sarmıştı ve ağır çekim bir gizlilik parodisi içinde, sürünerek çitin çöktüğü bir yere kadar ilerledim. Ve içeri girdim. Sonra yine kıpırdamadan durup kulak kabarttım. Fakat yalnızca, kalbimin ve soluklarımın birbirine karışan gürültüsünü duydum.

Sonra biraz rahatladım. Bir şey olacak olsaydı herhalde şimdiye kadar çoktan olurdu. Bu yerin hakikati yalnızca yokluk ve terk edilmişlikti. Kendimi daha rahat ve hafif hissederek ilerlemeye başlayıp bir çadırı, sonra bir başka çadırı geçtim ve çakıllarla kaplı boş alana geldim.

Hafif bir esinti başlamıştı. Etraftaki birkaç ot kıpırdanmaya başlamıştı. Ama artık korkmuyordum; bunlar ormanın gece yaydığı normal titreşimlerdi.

Sonra bir kıpırtı oldu. Hemen önümde, görmeye çalışmaktan vazgeçtiğimde. Görmedim, hissettim; ani ve küçük bir patlama, karanlıktaki bir kasılma. Kendine ait bir iradesi ve yaşamı vardı. Dehşet, birdenbire olduğu gibi geri geldi. En çok korktuğum ve içime dehşet salan her şey, zihnin bütün hayaletleri, tek bir düğümde –karanlığın içinden çıkmış bir varlıkta– toplanmıştı.

Sırtüstü yere düştüm, ama daha düşünmeye fırsat bulamadan, çoktan ayağa kalkıp kaçmaya başlamıştım.

Aynada yüzü solgun, korkmuş bir adam vardı. Giysilerim leş gibi olmuş, kozalak ve dikenle kaplanmıştı. Yüzüm toz toprak içinde kalmıştı ve alnımda bir kesik parlıyordu.

Uzun bir süre duşun altında kaldım. Sıcak su beni sakinleştirmişti, sonra kurulanıp temiz giysiler giyerken normal dünyaya geri döner gibi oldum. Zihnim yatıştıkça, gördüğü şeyi sorgulamaya başladı. Bir şey değildi aslında, karanlığın içindeki ani bir kıpırdanmaydı. Beklenmedik şekilde yaklaşmamdan ürken bir tavşan ya da başka bir gece hayvanı olabilirdi. Belki de sadece aniden esen bir rüzgâr.

Bu mantıklı olasılıklar beni biraz daha sakinleştirdi. Ama onların altında, en derinlerde bir yerde, o mantıkdışı dehşet hâlâ duruyordu. Hafızamı da devreye sokarsam o ilkel ânı tekrar yaşayabilirdim.

Uykuya dalana kadar ışığı açık bıraktım. Uyandığımda Laurence odadaydı ve onun özensizce yere atılmış giysilerini görmek ilk kez içime su serpti. Sabit ve sıcak gün ışığı, yaptığım keşif gezisinin çılgınlık gibi görünmesine neden oluyordu. Artık somut olan hiçbir şey yoktu ve elle tutulabilir tek kanıt, alnımın sızlayan yeriydi.

“Oranı nasıl kestin?” dedi Laurence, o gün benden biraz daha geç uyandığında.

“İlaç dolabına çaptım.”

“Kötü olmuş,” dedi ve başka bir şey söylemedi.

Bu doğruysa, az önce gerçeği değiştirmiştim. Bütün olay, birkaç sözcükle kaybolup gitmişti.

Ama gün boyunca içim içimi yedi. Nöbetçiydim ve boş koridorlar, zihnimin kendi görüntülerini yansıttığı bir perde gibi geliyordu. O gün hiç hasta gelmedi. Bir tane bile. Tehogo da işe gelmedi. Saatler süren uzun vakitlerce kuşatılmış, yapayalnızdım. Akşam olduğunda sıkıntıdan yorgun ve bitkindim; ne zamandır ilk kez kolayca uykuya daldım.

Sabahleyin alnımdaki yara kabuk tutmuştu. İyileşmeye başlıyordu. Tekrar mesaiye başladığımda, Tehogo hâlâ gelmediği için biraz da olsa öfkelenecek kadar gücüm vardı. Bu sefer onu aramaya gittim, ama kapısı yine kilitliydi ve kapıyı tıklattığımda içeriden tok bir ses geldi. Ertesi gün de yoktu. Ondan sonraki gün de. Çok geçmeden herkes tarafından sabit bir gerçek olarak biliyordu: Tehogo gitmişti.

İlk personel toplantısında bu konuyu açmaya çalıştım. Tehogo ile ilgili planın ne olduğunu bilmek istiyordum. Yerine başkası gelecek miydi? Yoksa yardımcımız olmadan çalışıp didinmeye devam mı edecektik?

Dr. Ngema yine pek ilgi göstermedi. “Hımm, şey, şimdilik evet,” dedi. “Dönmesi hâlâ mümkün.”

“Dönmesi mi?”

“Son zamanlarda güvenilir bir tutum sergilemedi. Bunu hepimiz biliyoruz. Belki de bir süre için yalnız kalmak istemiştir.”

“Böyle bir şeyin ardından onu tekrar kabul mü edeceksin?”

“Evet, ederdim. Başka ne olacak? Onun işi için ilan vermemi mi istiyorsun? Asla eğitimli bir hemşire bulamayız.”

“Tehogo da nitelikli değildi ki.”

“Evet ama yaptığı işi biliyordu. Yeni biri her şeyi sıfırdan öğrenmek zorunda. Zaten yapılacak fazla bir iş de yok. İdare ediyoruz işte.”

Sesinde hafif bir kızgınlık vardı. Daha önce Dr. Ngema ile bu şekilde, özellikle başkalarının önünde hiç konuşmamıştık. Öteki doktorlara baktım, ama gözlerini kaçırdılar. Benden başka kimsenin bu kavgaya bir ilgisi yoktu.

“Sadece prensip gereği soruyorum,” diyerek son bir kez şansımı denedim. “Bu şekilde davrandıktan sonra onu neden geri alacaksın ki? Hepimizi yüzüstü bıraktı.”

Dr. Ngema, “Öyle,” diyerek doğruca bana baktı. “Ama son zamanlarda zor günler yaşıyor Frank. Bunu biliyorsun.”

Bunu biliyorsun. Bu suçlama sesimi kesmişti, konuyu kapattım. Neden ısrarcı olduğumu herkes biliyormuş gibi geldi: Çünkü sonunda, olabilecek en dolaylı şekilde, Tehogo’nun odası boşalmıştı.

Bu konu bir daha açılmamıştı. İşin aslı, artık Tehogo’nun odasını pek de düşünmüyordum. Neredeyse gereksiz, ikincil bir meseleye dönüşmüş haldeydi. Laurence’ın bir yıllık kamu hizmetinin bitmesine ve gidip beni yeniden yalnız bırakmasına sadece birkaç ay vardı. Yalnız kalacaktım.

Sonra kasabada bir soygun daha oldu. Bu sefer anacaddenin tepesindeki benzin istasyonu soyuldu. İlkiyle aynı senaryo yaşandı: beyaz arabalı maskeli adamlardan oluşan, karanlığın içinde kaybolan bir çete.

Sabah olmadan hikâye her yere yayılmıştı. Ama bu sefer varsayım ve tahminler eşliğinde anlatılıyordu. En inandırıcı olanı, soyguncu çetenin aslında kasabada görevli olan bazı askerlerden oluştuğuydu. Birileri, içlerinden birini tanıyan ve bunu söylediğini duymuş olan birileriyle konuşmuştu... Öğlen olduğunda, hikâyenin bu versiyonu somut bir gerçekliğe kavuştu.

Son günlerde askerlere karşı bir tavır değişikliği olmaya başlamıştı. İlk geldiklerinde, varlıkları, kasabadaki hayatın yenilendiğine dair bir işaret olarak görülmüştü. Ama zaman geçtikçe, kurtarıcıdan çok bir avuç gürültücü, kendini beğenmiş, aylak genç adamlar olarak görülmeye başlandılar. İnsanlar onlardan hoşlanmıyordu. Önce esnafla aralarında birkaç münakaşa ve olay yaşanmıştı, şimdi de Mama’nın yerinde geceleri görülen genel kabalıklar vardı. Belki de korkunun tersyüz olup suçlamaları dosdoğru onlara yöneltmesi kaçınılmazdı.

Ama ben bunu yapanın askerler olmadığını biliyordum. Ve artık kendi korkum beni harekete geçmeye zorluyordu. İkinci soygunun ertesi akşamı Mama’nın yerine gittim. Bunda bir gariplik yoktu, sık sık gittiğim bir yerdi, ama oraya çoktan şekillenmeye başlamış bir niyetle gittiğimi itiraf etmeliyim.

Bir fırsatı çıkmasa, o an yaşanmamış olsa ne yapardım bilmiyorum. Belki de her zamanki kaos ve karmaşayı arıyordum ki bir şeyler yapmanın eşiğinde tereddüt içinde beklemeye devam edebileyim. Ama o fırsat çıktı. İlk girdiğimde Albay Moller görünürde yoktu. Etrafta birkaç asker vardı, o kadar. Birkaç saat ve içkinin ardından içerisi bayağı bir dolduktan sonra kalabalıktaki bir yarılma onun uzun vücudunu fark etmeme sebep oldu.

Bilardo masasına yakın bir sandalyeye oturmuş, oyunu izliyordu. Sırtı bana dönüktü. Boynunu ve düz kesim saçlarını görebiliyordum. Bu gece üstünde üniforma yoktu. Kot pantolon ve sırtında gülen bir çizgi film karakterinin bulunduğu mavi bir tişört giymişti. Bardağını bir kaldırıp bir indirirken kolundaki sarı tüylerin ışıkta renk değiştirmesini izledim. Bunun dışında hiç kıpırdamıyordu.

Onunla konuşuncaya kadar biraz zaman geçti. Cesaretimi toplamaya çalışıyordum. Albay beni fark etmemiş gibi davranırken ona böyle, kulaklarındaki güneş yanıklarını inceleyebilecek kadar yakın olmakta sapıkça ferahlık hissi vardı. Ama sonra kalabalık yine seyrelmeye başladı ve gideceğinden, o ânı kaçırabileceğimden korktum.

Yanına gidip kulağına eğildim. “Bildiğim bir şey var,” dedim.

Hemen dönüp bana baktı. “Neymiş o?”

“Aradığınız şeyi bulmak istiyorsanız,” dedim, “kasaba dışındaki eski ordu kampına gidin.”

Sonra hızla yürüyerek çıkıp gittim. O kalabalıkta, bir anda gözden kaybolmak çok kolaydı. İstediğim de buydu: gizemli bir açıklamanın ardından ani bir çıkış.

Beni tanımayacağını zannediyordum. Renkli karakterler ve geçici tiplerle dolu bir barda nereden tanıyacaktı ki? Göze çarpmadığımı ve ismimin bilinmediğini düşünüyordum. Ama hastane kapılarından içeri girerken bir çift far da arkamdan geldi ve cipini döndürerek hemen yakınımda durdu.

Şimdi utanç ve korku içindeydim. İstemediğim bir konuşmayı en son tercih edeceğim yerde yapacaktım. Arabadan inip uzun adımlarla yanına gittim ve karşısında durarak kaybettiğim gücün birazını kazanmaya çalıştım.

Ama sadece eğleniyor gibiydi. Cipten inmeyip dudaklarında belirsiz bir tebessüm, kasıntı bir tavırla benden yukarıda oturmaya devam etti.

“Az önce ne dediniz, Doktor? Tam anlayamadım.”

“Kim olduğumu nereden biliyorsunuz?”

“Sizi görmüştüm. Burada çok fazla beyaz yok. Birilerine sordum.”

Başımı kaldırıp ona baktım, ama göz göze gelmeye dayanamayınca gözlerimi düşürdüm. Geçmişe, sınırdaki o küçük kayıp kampa dönmüştüm sanki. Aradan onca yıl geçmemiş gibi ânında korkmuştum ondan. Artık daha yaşlı ve daha sarkıktı; o net, sert hatlar bir parça bulanıklaşmıştı. Ama beni korkutan daha başka, yüzünden daha derinlerdeki bir şeydi. Kendini tek bir fikre adayarak yaşayan insanlara olduğu gibi o da içindeki sert, minicik bir merkeze doğru çekilmişti. Bir keşişte güzel görünebilirdi bu, ama onda öyle durmuyordu.

“Tuğgeneral’i arıyorsunuz,” dedim.

“Tuğgeneral mi?”

“Yapmayın. Kimden söz ettiğimi biliyorsunuz.”

Şaşkın şaşkın başını iki yana salladı. “Eskiden buradaki şovu yöneten kara marsığı diyorsan...”

“Evet, onu diyorum.”

“Ama o gideli çok oldu, Doktor. Neden arayacakmışım ki onu?”

“Sınırdaki kaçağı önlemek için geldiğinizi sanmıştım. İnsanların sınırı geçmesini engelleyeceğinizi sanmıştım.”

“Belki de.”

“Tamam, adamınız o işte. Tuğgeneral’i yakalamalısınız. Operasyonu o yönetiyor. Öteki taraftan kaçak gelen şeyler. Fildişi, uyuşturucu, insanlar. Herkes biliyor. Size bir şey daha söyleyeyim. Kasabadaki iki olay da onun adamlarının marifeti. Süpermarket ve benzinci soygunları. Ve nerede olduklarını biliyorum.”

Çok içmiştim ve sözcükler, bir kez çıkmaya başladıktan sonra, ağzımdan art arda dökülmeye başlamıştı. Ama yüzündeki ifade hiç değişmedi. Mavi gözlerini hiç kırpmadan, temkinli bir dikkatle beni dinliyordu.

“Bunu size kim söyledi Doktor?”

“Herkes biliyor.”

Şöyle bir sırıttı. “Ve onu eski ordu kampında bulacağımı düşünüyorsunuz?”

“Evet.”

“Orada olduğunu gördünüz mü, Doktor?”

“Hayır, görmedim. Ama orada, biliyorum.”

“Nereden biliyorsunuz?”

“Bunu açıklayamam, Komutan. Ama biliyorum.”

Sakin bir tavırla beni düzeltti. “Albay.”

Bu ufak dil sürçmesi yüzümün kızarmasına neden oldu. Ama ilgisini çekmediğini görebiliyordum. Beni meraktan takip etmiş, ama kaçığın teki, bir omuz silkiş ve iç çekişle başından savabileceği biri olduğuma karar vermişti.

“Gidip kontrol edecek misiniz?” diye sordum.

“Belki.”

“Bir şey daha var...”

“Ja?”

“Orada bir kadın olabilir. Yanlarında. Ona zarar gelmemeli, Albay. Bu işle hiçbir ilgisi yok.”

“Kadın mı?”

“Beyaz arabalı bir adamla birlikte.”

Bakışlarını bana dikmiş başını sallıyordu, ama gözlerinin buzul renkleri ardından beni küçümsediğini hissedebiliyordum. Sıcacık bardan otoparktaki bir deliyle konuşmak için çıkmıştı. Kontaktaki anahtarı çevirdi.

Koluna yapıştım. “Doğruyu söylüyorum,” dedim. “Gidin, görün.”

“Tuğgeneral öldü. Artık Tuğgeneral yok. Benden başka. Birkaç yıl içinde, Doktor, bir tuğgeneral olacağım.”

“Ölmedi!” diye haykırıp bildiğim her şeyin gücüyle itilerek ona doğru eğildim. Az kalsın her şeyi anlatacaktım. Ama kolu aniden elimden kurtuldu ve arabayı vitese takıp uzaklaştı. Kaldırdığı tozları ağzımda hissederek farların havada süzülüp gözden kayboluşunu izledim.

Belki de haklıydı. O boşluk ânında, artık ben de hiçbir şeyden emin değildim, dün gece gerçekten kampa gidip gitmediğimden bile. Belki de hayaletlerle dolu olmasını istemiştim. Tuğgeneral’e inanmak istemiştim belki de, hareket ederken göğsüne iğnelediği geçmişi hafifçe şıngırdattığına inanmak. Gece yarısı çiçeklerinin bakımını yaptığına. Kemiklerimi gübre yerine kullandığına.

16

Tehogo ertesi gün geldi. Ben yoktum; akşama doğru, bir haber var mı diye bakmak için Maria’nın kulübesinin ardındaki köye gitmiştim. Haber yoktu ve melankolik bir ruh hali içinde arabayla sarp kayalığa kadar gittim. Hastaneye akşam olunca, neredeyse karanlık çöktükten sonra gittim. Ana kanattaki bütün ışıklar açık olduğu için bina çok aydınlıktı ve pencerelerden gelip geçen şekiller görebiliyordum.

Hemen içeri girdim. Ofis bomboştu. Yan tarafta, ameliyat odasında bir faaliyet olduğunu duydum, ama koridora çıkıp yürümeye başladığımda, Dr. Ngema, Santanderler, Laurence hep birlikte dışarı çıkıyorlardı.

Kimse bana bir şey söylemedi. Çıldırmış gibi ve dalgın bir halleri vardı, her şey kontrolden çıkmıştı. Ama az sonra bu çılgınlık yatışır gibi oldu. Santanderler İspanyolca bir şeyler konuşup duruyor, Dr. Ngema ofisinde rapor yazıyordu. Birkaç dakika boyunca, Laurence da benim gibi koridorun parlak boşluğunda süzüldü durdu.

“Neler oluyor?” dedi bana.

“Ben de senden öğrenirim diyordum.”

“Bilmiyorum, hiç anlamıyorum.”

“İyi ama neler oluyor?”

“O burada. Göğsünden vurulmuş. Kurtulabileceğini sanmıyorum. Dr. Ngema ameliyat etmeye çalıştı ama akciğerlere çok yakın. Bence...”

“Kim o? Kimden söz ediyorsun?”

Resmin anlaşılmaz unsuru benmişim gibi hayret dolu gözlerle bana baktı. “Tehogo,” dedi sonunda. “Sen nerelerdeydin?”

O anda bile anlamamıştım. Ve sonra anladım.

Koridorda ilerledim. Ameliyat odasının ortasında, gece ışıklarının mezar kaçkını mavi ışıltısında, Tehogo sırtüstü yatmış, beline kadar bir çarşaf örtülmüştü. Kolunda bir serumla solunum cihazına bağlanmıştı. Bandaj ve tamponlar dışında, gövdesi çıplaktı. Üzerinde eğildiğimde, yüzünün, sanki çoktan ölmüş gibi, kemiklerine doğru göçmüş olduğunu gördüm.

Tekrar koridora çıktım. Laurence’a, “Onu kim getirdi?” diye sordum.

“Öteki çocuk. Şu arkadaşı. O galiba.”

“Galiba mı?”

“Dikkat etmedim. Öyle çabuk oldu ki.” Elini başına götürürken ağlamak üzere olduğunu fark ettim. Laurence’ı hiç ağlarken görmemiştim. “Ofiste mesaideydim ve dışarıdan bir arabanın geldiğini duydum. Hızla girdi. Sonra korna çaldı, defalarca. Dışarı koştum. O çocuk, sürücü her kimse, Tehogo’yu aracın arkasından dışarı çekiyordu.”

“Nasıl bir arabaydı?”

“Efendim?”

“Araba nasıl bir şeydi?”

“Bilmiyorum Frank, dikkat etmedim, üzgünüm.” O anda bir damla gözyaşı serbest kalıp yüzünden aşağı süzüldü, ama sesi titremedi. “Ben de Tehogo’yu tutup onunla birlikte çektim, yardım etmek için işte. Ama ne olduğunu anlayamadan, öteki çocuk arabaya atladı ve basıp gitti. Bilmiyorum Frank, galiba arkadaşıydı, ama emin değilim. Neden oldu bu? Neler oluyor?”

“Bilmiyorum,” dedim. Ama kendi gözlerimle görmüş kadar emindim neler olduğundan.

Arabaya atlayıp Mama’nın yerine gittim. Daha erkendi ve bar neredeyse bomboştu. Mama bardaydı, küçük bozuklukları sayarak plastik torbalara bölüştürüyordu. Beni görünce gülümsedi.

“Albay Moller’ı arıyorum.”

Tebessümü kayboldu; yüzümde bir şey görmüştü. “Yukarıda. Odasında.”

“Kaç numara?”

Numarayı söyledi; merdivenden yukarı çıktım. Binanın köşesinde, koridorun sonundaki kapıydı. Gelmemi bekliyormuş gibi neredeyse ben çalar çalmaz kapıyı açtı. Ama beni gördüğünde, ifadesiz yüzündeki hafif bir seğirme duygularını ele verdi; sadece bir an sürdü ve kayboldu.

Bugün üniforma giymişti. Kamuflaj pantolon, kahverengi botlar. Fakat gömleğini çıkarmıştı, pürüzsüz ve neredeyse kılsız vücudu, alttaki üniformayla alakasız görünüyordu. Zanele’in koridorun ilerisindeki odasına benzeyen odayı, arkasından şöyle bir gördüm. Odadaki yalın tutumluluk, böyle bir şey mümkünse eğer, Albay’ın varlığıyla sertleşmişti. Dolaptaki giysilerinin düzenli bir şekilde üst üste istiflenmiş olduğunu gördüm. Masanın üzerinde sökülmüş bir tüfek duruyordu, parçaları düzgün, parıltılı diziler halinde masaya serilmişti.

“Biraz gelebilir miyim, Albay?”

Başını iki yana salladı. “Kusura bakmayın, Doktor, şu anda meşgulüm. Kapıda konuşmak zorundayız.”

Gayet kibar, gayet mesafeliydi. İşkence ettiği ve öldürdüğü insanlarla konuşurken de aynı ölçülü ses tonunu kullandığından şüphem yoktu. Hiçbir şeyi kişisel olarak algılamıyordu.

“Albay,” dedim. “Hastanede yaralı bir adam var. Sanırım kim olduğunu biliyorsunuz.”

Sakin sakin bana bakarak bekledi.

“Onun başına neler geldiğini öğrenmek istiyorum.”

“Üzgünüm.” Tekrar başını iki yana salladı. “Size yardım edebilmeyi çok isterdim, Doktor.”

Hâlâ kibardı ve düşüncelerini kendine saklıyordu, ama bugün bana karşı tavırlarında bir farklılık vardı. Dün gece sadece kaçığın teki, küçümseyerek başından savabileceği biriydim. Şimdi ise temkinliydi. Mesafeli duruşunda bir güç unsuru, oyunun bir parçası olan, ihtiyatlı bir teyakkuz hali vardı. Belli etmese de artık beni ciddiye alıyordu.

“Açık konuşayım,” dedim. “Bana bir şey söylemek zorunda değilsiniz. Ama biliyorum. O adamı sizin vurduğunuzu biliyorum, ya siz ya da adamlarınız. Ben söylediğim için ordu kampına gittiniz. Bir şey bulacağınızı zannetmiyordunuz, ama yine de gittiniz. Bir şeyler oldu, biri kaçtı ya da ateş etti, sonunda da işler bu noktaya vardı.”

Nazik ve ilgili bir tavırla bana bakmaya devam ediyordu.

“Albay,” derken sesimdeki acılı tonu ikimiz de duyduk. “Kendimi sorumlu hissediyorum, görmüyor musunuz? Sizi suçlamak ya da sorun çıkarmak için gelmedim. Sadece anlamak istiyorum. Nereye gideceğinizi size ben söyledim. Bir şey olacağını zannetmiyordum, ama oldu işte. Ben sebep oldum. Biliyorum. Bunu yapan siz değilsiniz, ben yaptım. Neler olduğunu bilmek çok işime yarayacak. Tek istediğim bu. Lütfen yardım edin Albay. Lütfen.”

“Üzgünüm, Doktor.”

“Pekâlâ. Şunu söyleyin o zaman, sadece şunu: Başka birine zarar geldi mi? Diğerlerine ne oldu? Kaçtılar mı? Tutukladınız mı?”

“Bu soruya cevap veremem.”

“Peki o zaman. Onları unutun, hepsini unutun. Tek bir kişi: o kadın, dün gece size bahsettiğim kadın. Orada mıydı? Güvende mi?”

“Bilmiyorum.”

“Tek bir sözcük, Albay. Evet ya da hayır. Söylemeseniz de olur, başınızı sallayın yeter. Yaşıyor mu, yoksa öldü mü? Tek bilmek istediğim bu.”

Geriye çekilip kapıyı kapadı. Konuşma tek bir hareketin kesinliğiyle sona erdi. Alnımı duvara yaslayıp bir süre öylece kaldıktan sonra koridorun başına doğru yürüdüm.

Hastane yine sessiz sakin bir yer olmuş, ama o kargaşa hali bir sis gibi havada asılı kalmıştı. Laurence ile Santanderler hâlâ ofiste oturuyordu. Konuşulan tek konu Tehogo’ydu. Genel kanı öleceği yönündeydi.

Tekrar onu görmeye gittim. Hâlâ onu hayatta tutan cihazlara bağlı bir halde ameliyathanede yatıyordu. Vücudunun yarısı sentetik materyallerden yapılmış gibi görünüyordu ve insan kalan kısmı hâlâ hareketsiz, pasifti.

İsmini seslendim. Ama en ufak bir tepki vermedi. Öylece durup ona, yüzüne baktım. Yanağında hafif koyu renkli bir iz, bir doğum lekesi olduğunu fark ettim. Alnında hilale benzer minik bir yara izi vardı. Daha önce hiç görmediğim ayrıntılar. Yıllar boyu onunla birlikte yaşamış ve çalışmış olduğum halde, sanırım hayatımın onunkiyle bir bağlantısı olduğunu ilk kez hissettim diyebilirim.

17

Ertesi gün, mesaim olmasına rağmen Tehogo’yu kontrol etmek için sürekli ana binaya gidip geldim. Bunu bir doktor olarak değil, sözle ifade edilemeyecek daha kişisel bir ihtiyaç yüzünden yapıyordum. Her seferinde aynıydı: Ayakucunda duruyor, gözlerimi ona dikiyordum. Ne görmeyi umduğumu şu an bile bilemiyorum.

Birkaç kez Dr. Ngema da oradaydı. Benim kadar telaşlı ve huzursuz bir halde yatağın etrafında dört dönüyor, nabzına, gözbebeklerine, tansiyonuna bakıyordu. Hiçbir hasta ondan bu kadar ilgi görmemişti.

“Onu nakletmemiz gerekmez mi?” diye sordum. “Öteki hastaneye gitmesi daha iyi olur.”

“Belki de. Belki de. Ama şimdi taşıyamayız. Durumu çok ciddi.”

“Farkındaysan,” dedim, “onu almak için gelebilirler.”

Bunu ben de ilk kez fark etmiştim.

“Kimler?” dedi.

“Kendi... insanları,” dedim. “Birlikte olduğu insanlar.”

Korku dolu bir şaşkınlık içinde bana baktı. Hangi insanlardan söz ettiğimi ya da neden onu almak isteyeceklerini anlamamıştı. Ama başka bir şey de sormadı; çok geçmeden eski telaşlı haline geri döndü. Ama bu düşünce günün geri kalanında da yakamı bırakmadı. Bütün sırlarını biliyorsa, onu neden burada bırakacaklardı ki?

Aynı şey Albay Moller’ın da aklına gelmiş olmalı ki ertesi sabah Tehogo yatağına zincirlenmişti ve askerlerden biri başında nöbet tutuyordu.

O gün nöbetteydim. Dr. Ngema koğuşları dolaşmaya çıktığında ondan habersiz yapılan yeni güvenlik uygulamasını görünce hayretler içinde kaldı. Tehogo’nun bileğindeki gümüş rengi kelepçeye dokunup askere ters ters baktı.

“Sen kimsin? Burada ne işin var?”

Asker ergenlikten henüz çıkmış, seyrek bir bıyığı ve alaycı bir gülüşü olan beyaz bir çocuktu. Dr. Ngema’nın şok geçirmesi onu eğlendirmişti.

“Nöbet tutuyorum,” dedi.

“Nöbet mi? Neyin nöbeti?”

Asker, cevap vermek için fazla bariz bir durum olduğunu düşünüyordu herhalde.

“Hasta yoğun bakımda,” dedi Dr. Ngema sert bir sesle. “Buraya sadece tıbbi personel girebilir.”

“Albayımla konuşmanız gerek.”

“Onu böyle zincirleyemezsiniz. Burası artık polis devleti değil. Neden yapıyorsunuz bunu?”

“Tehlike sebebiyle.”

“Tehlike mi?” Sonra Dr. Ngema, tehlike bir şekle bürünmüş gibi, odaya göz gezdirdi: tehlike, ölçülebilir bir miktarda, yatağın altında saklanıyormuş gibi. “Şikâyet edeceğim. Bunu yapamazsınız. İtiraz edeceğim.”

Ama şikâyet ya da itiraz ettiyse bile bir şey olmadı; gümüş rengi kelepçe ve asker oldukları yerde kaldı. Ama nöbetçi asker bir yerden sonra benimle birlikte ofise geldi. Belki de burası ona daha sıcak geliyordu, hem oyalanabileceği bir dart tahtası ve kahve de vardı. Açıkçası orada olduğu için ben de memnundum. Bana arkadaşlık ettiği için değil: Beni rahatlatan şey silahıydı. Önceki gün Dr. Ngema ile konuştuğumdan beri korkmuş hissediyordum.

Ancak asker sıkılmış görünüyordu. Söz ettiği tehlikeye kendisinin inanmadığı belliydi. Yukarı çıkıp koridordan koğuşa gittiğimde benimle gelmedi. Belki de bu telaş ve ilginin işlerin normal seyri olduğunu zannediyordu, ama gerçekte hiçbir tıbbi sorun şimdiye kadar beni benden bu kadar almış değildi.

Tehogo ilk başta, görüş için sergilenen bir ceset gibi tamamen kıpırtısızdı. Duruşu sadece hareket ettirildiği zaman değişiyordu. Vücudunda yatak yarası olmasın diye onu birkaç saatte bir döndürmek zorundaydım. Bunu yapmak için ellerimi altına kaydırdığımda, yüzüm yüzüne yaklaşıyor, boş midesinin derinliklerinden gelen ekşi nefesinin kokusunu alıyordum. Ellerimin üstünde sıcak, gevşek ve terliydi.

Her işini ben yapmak zorundaydım. Gıda ve hava vücuduna plastik borulardan giriyordu. Solunum cihazını izlemek ve serumunu kontrol etmek zorundaydım. Birkaç saatte bir morfin iğnesi yapıyordum. İdrar sondası takılmıştı ve torbası birkaç saatte bir boşaltılmalıydı. O gün altını pisletince, çarşafı değiştirdikten sonra onu yıkamak zorunda kaldım. Bütün bu gerekli işler Tehogo’nun her gün tek başına yaptığı rutin şeylerdi. Benim içinse yeni bir şeydi. Tehogo’ya hayatımda hiç dokunmamış, şimdi kendimi onunla zorunlu bir yakınlık içinde bulmuştum. Bu bir alegori olsa, alçakgönüllülüğü öğreniyor olurdum; ama gerçek hayattı sadece; rahatsız edici, adi ve tuhaf bir şeydi ve içimde uyandırdığı duyguların pek de alçakgönüllüce olduğu söylenemezdi.

Gün ilerledikçe durumunda gelişme oldu. Öğleyin kalp atışı ve tansiyonu neredeyse normale dönmüştü. Sonradan vücudunu döndürmek için gittiğimde kendi kendine hareket etmiş olduğunu gördüm. Çok hafif bir kımıltı, el ve ayakların duruşundaki bir farklılık, ama gözden kaçmayacak bir yaşam belirtisi yüzeye çıkıyordu.

Sonra hareket etmeyi sürdürdü. Bir tarafında hafif bir seğirme, bir yerinde bir kas atması, akşam olunca uykusunda kıpırdanıp mimiklerini oynatmaya başlamıştı.

Boruları yerinden çıkartmasın diye yumuşak kumaş parçalarıyla onu yatağa bağladım. Bacakları ve serbest kolundaki bu kısıtlayıcı bağlar, bileğindeki gerçek zinciri taklit ederek dalga geçer gibiydi. Hem hasta hem de tutsaktı; benim de hem bir doktor hem de bu duruma düşmesinin sorumlusu olduğum gibi.

Suçluluk, suçluluk hissi; çok fazla oturamıyor, koridorda bir aşağı bir yukarı yürüyüp duruyordum. Arada bir öteki doktorlar da ona bakmaya geliyordu. Santanderler ve Dr. Ngema da korku ve endişe içindeydiler. Ancak ben olan bitene gereğinden fazla hâkimken onların endişesi bir şey anlayamamaktan geliyordu.

Yanına uğramayan tek kişi Laurence’tı. Sırf bir refleks haline getirdiği o erdemli görev duygusundan olsa bile, bütün gün gelmesini bekledim. Ama ancak akşam vakti, mesaisi başlarken geldi. Odada kliniği için planlar yaptığını söyledi.

O âna kadar kliniğin yapılacağını unutmuştum. Ama bu koşullar altında tabii ki iptal edilecekti.

“Hayır, hayır,” dedi Laurence üstüne basa basa. “Bugün Dr. Ngema ile konuştum. Yapmamız gerektiğini söyledi.”

“Peki Tehogo ne olacak?”

“Evet, durum ciddi tabii... ama hayat devam ediyor, Frank. Bunu sen de biliyorsun.”

Laurence’ın hastanedeki bir hastayı umursamadığını –ilk kez– görüyordum. Tedirgin ve üzgündü, ama Tehogo konusunun kapanmasını istiyordu: Kendi muhteşem projesini aksatan bir şey olarak görüyordu.

Dönüp dolaşıp nereye gelmiştik? Bilindik dünya tepetaklak olmuştu. Hemşire hastaya dönüşmüştü. Kendini adamış, yardımsever genç doktor kendinden başka kimseyi düşünmez olmuş, bense öfkeli bir inançsızken işe yarayacağını bilsem dua edecek bir hale gelmiştim.

Bir bulabilsem, buradan alınacak bir ders olabilirdi.

Mesaim bitmiş, yorgunluk çökmüş olsa da ofiste gerginlik içinde dolanıp duruyordum.

“Neden biraz uyumuyorsun?” dedi Laurence sonunda. “Bitkin görünüyorsun.”

“Birazdan gideceğim. Sadece bekliyorum.”

“Neyi bekliyorsun?”

“Bilmem.”

Yüzümü inceleyerek anlamaya çalıştı. “Tehogo’dan hoşlanmadığını sanıyordum,” dedi.

“Hoşlanmıyorum. Ama ölmesini de istemiyorum.”

“Bana ne demiştin, hatırla. Tıpta sembol olmaz.”

“Ne demek istiyorsun? Tehogo benim için bir sembol falan değil.”

“Emin misin?”

Sabahleyin Tehogo uyanmıştı. Bakışları bana odaklandı; soğuk ve saydam; gözlerini hiç kırpmadan. Orada kendi çifte yansımamı gördüm ve sonra gözleri yere doğru kaydı.

O gün Caludia Santander çalışacaktı, ama onun yerine bakabileceğimi söyledim. Kafası karışmıştı. “Hayır, hayır,” deyip durdu. “Klinik yarın. Yarın çalışmak istemem.”

“Çalışmak zorunda değilsin. Günleri değiştirelim demiyorum. Sadece bugün ben çalışmak istiyorum, değiş tokuş yok, koşulsuz şartsız.”

Beni anlamadı, ama sonunda işleri bana bırakmaya razı oldu. Böylece ikinci gün de Tehogo’nun başında ben durmuş oldum. Dr. Ngema gelip serumunu çıkardı ve solunum cihazını kapadı. Bunlar hızla iyileştiğinin göstergeleriydi. Ama kurşun hâlâ içindeydi ve çıkartılması gerekiyordu.

“Ameliyat etmeden önce bir-iki gün bekleyelim,” dedi Dr. Ngema. “Durumu biraz daha düzelsin. Ne diyorsun Frank?”

“Bence diğer hastaneye nakledilmeli.”

“Ama bence burada da halledebiliriz... Şimdi çok daha iyi.”

Onayımı bekliyordu, ama ben de Tehogo’nun gitmesini istiyordum. Buradan uzağa, onu alamayacakları bir yere gitmesini istiyordum. “Bu konudaki görüşüm çok kesin,” dedim. “Nakledelim.”

“Şey... Peki.” Kararsızca gözlerini kırpıştırdı. “Ama şu anda çok güçsüz.”

“Öyleyse yarın. İlk iş bunu yaparım.”

“Yarın klinik var.”

Yüzüne bakakaldım. “Gerçekten hâlâ yapmayı düşünüyor musun? İptal edilmesi gerekmez mi? Bu koşullar altında.”

“Ah, hayır. Hayır, bu mümkün değil Frank.” Canı sıkkın görünüyordu. “Bizim için çok önemli, bakan da bekliyor... Bu aşamadayken olmaz.”

“Pekâlâ, ben gelmeyiveririm,” dedim öfkeyle. “Ben götüreceğim onu.”

İzin istemiyordum; sesimdeki sert kararlılığı duymuştu. Karşı koyamayacak kadar şaşkındı.

Tehogo hiçbir şey söylemeden bunları dinledi. Hâlâ konuşamayacak kadar bitkin ve halsizdi, ama Dr. Ngema onunla konuşurken başını sallayarak yanıtlar verdi. Evet, rahattı. Evet, başı ağrıyordu. Hayır, sürgüye ihtiyacı yoktu.

Dr. Ngema, ofiste beni bir köşeye çekti ve fısıldayarak “Sonra, biraz daha güçlendiğinde, onu konuşturmaya çalış,” dedi. “Başına gelenleri öğrenmeye çalış.”

Bunu kaygılı bir tavırla söylemişti, ama Tehogo’ya bizzat sormak istemediğini görebiliyordum. Bu hassas görevi bana bırakmış olmaktan memnundu. Fakat Tehogo benimle konuşmuyordu. Bitkin ve morfinli haldeyken bile bana duyduğu kinin hatırası hâlâ biraz canlıydı: Onunla konuştuğumda yine bakışlarını üzerime dikip sonra yavaş yavaş başka yere kaydırdı.

Bu beni durdurmadı. Hâlâ yatağına bağlı, tutsak hastamdı. Ayaklarındaki ve bir elindeki kumaş parçaları çözülmüştü, ama kelepçe hâlâ duruyor, hareket ettikçe takırdıyordu. Kelepçeyi ve köşedeki askeri görüyordu.

Bugün nöbette başka bir adam, tüfeği bacaklarının arasına almış, kayıtsız bir tavırla oturan, sinirli görünümlü bir tip vardı. Bu seferki, işini ciddiye alıyordu; ne ofisin ne kahvenin ne de dart tahtasının cazibesine kapılmıştı. Yaptığım birçok küçük seferde içeri girip çıkarken beni izledi.

Tehogo artık yemek yiyebiliyordu, ancak borular boğazını tahriş ettiği için sadece sıvı besin alıyordu. Bu yüzden, o gün iki kez, tepsiyle çorba götürüp özenle, kaşık kaşık yedirdim. Ağzı açıldı ve yemeği kabul etti, ama gözlerini benden kaçırıyordu. Diğer bütün yardımlarıma da aynı kızgın pasiflikle katlandı. Uysaldı, ancak derinlere gömülü olan saklı ve gerçek duygularını etrafa yaydığı bir sıcaklık gibi hissedebiliyordum.

İdrara çıkmasına da yardım etmek zorundaydım. Eski bir dost gibi yanına oturup kolumu omzuna sararak ona destek oluyordum. Utancını gizlemek için gözlerini kapatıyordu, daha sonra onu yıkadığımda yine aynısını yaptı. Vücudunu bölüm bölüm, ikimiz de birer makineymişiz gibi temizledim, ama mekaniklikten hiç bu kadar uzak olmamıştık.

Onunla konuşmadım. Dr. Ngema’nın sormamı istediği soruları bile, cevapları merak etmeme rağmen sormadım. Sadece bir kez ağzımdan bir şeyler kaçtı; üzerine eğilip kulağına fısıldadım.

“Sana benim düşmanım olmadığını söylemiştim, Tehogo,” dedim. “Düşmanıma böyle davranır mıydım hiç?”

Asker keskin gözlerle bize baktı: Hangi gizli bilgiyi aktarıyorduk böyle sessiz sessiz? Ancak Tehogo’nun yüzü yine değişmemişti. Bana da bir şey söylemeyecekti.

O akşamı son gece, final gecesi olarak hatırlıyorum; ama o esnada sıradan bir gece gibiydi. Herhangi bir şeyde kaderin ağırlığını hissetmediğim için detayları hatırlayabilmek zor. Öteki geceler gibiydi, hastanede geçirerek hayatımı tükettiğim bütün geceler gibi. Çok yorgundum, bunu hatırlıyorum, bütün enerjimi orantısız bir şekilde iş için harcamış gibiydim. Bu yüzden Laurence mesaisine başlamak için geldiğinde, artık orada kalacak halim yoktu. Endişe edecek bir şey yoktu sonuçta. Sabah Tehogo’yu götürecektim.

“Yarın için hazır mısın Frank?” dedi Laurence neşeyle.

“Ne için? Ha, Laurence, kliniğe katılamayacağım. Tehogo’yu götürmem lazım.”

“Neden yarın? Bir gün daha bekleyemez mi?”

“Hayır. Üzgünüm. Mümkün değil.”

“Evet, tabii. Tabii. Sorun değil. Zaten geleceğini sanmıyordum.”

Bütün bunlar söylendi mi, bu konuşmayı gerçekten yaptık mı? Bilemiyorum; bunu ânılarıma sonradan eklemiş de olabilirim. Son sözlerin bayağılık içinde kaybolması –onca önemli laftan sonra– çok yanlış geliyor.

Bu yüzden, Laurence’ı son görüşümde yüzünde bir parça hırçınlık olduğunu hatırlıyor ya da hayal ediyorum. Önemli değilmiş gibi davrandı, ama yine oldukça incinmişti. Bir yanıyla onun da beklediği gibi, Laurence’ı bir kez daha yüzüstü bırakıyordum. Hoşça kal, diye seslendim, ama malzeme dolabını karıştırarak işi varmış gibi yaptı. Sesim, onun adını seslenirken boş koridorda küçük, titrek yankılar yarattı.

Sabah olduğunda Laurence gitmişti. Asker de gitmişti, Tehogo da. Kelepçelerin yarattığı ufak sorunu aşmak için yatağı da götürmüşlerdi.

18

Erken kalkmak için saati kurmuştum. Binaların arasındaki açıklıktan geçerken şafak çoktan sökmüştü. O soluk ışıkta, ana binada birilerinin koşuşturup durduğunu görebiliyordum.

Dr. Ngema beni kapıda karşıladı. Yüzü taş kesilmişti; sözcüklerin ağzından çıkması biraz zaman aldı.

“Gitmişler,” dedi. “Yoklar.”

“Kim gitmiş? Ne demek istiyorsun?”

Ancak, anlamak için koridordan boş koğuşa kadar yürümek zorunda kalmama rağmen, zaten biliyordum. Oraya gittikten sonra bile, sanki zamanla deşifre edebileceğim bir mesaj içeriyormuş gibi yerdeki, açık rengiyle etrafındaki alandan ayrılan o boşluğa bakakaldım.

Birkaç dakika sonra ben de amaçsızca oradan oraya gidip gelen insanlardan birine dönüştüm. Yaşanan hareketliliğin ne bir odak noktası ne de taşkınlık durumu vardı. Herkes şoktaydı. Üç insanın ve bir hastane yatağının bir gecede ortadan yok olması inanılmazdı. Böyle sessizce, böyle hiçbir iz bırakmadan. Dev bir el uzanıp hepsini alıp götürmüş gibi.

Böyle bir şey nasıl olmuştu? Kaç kişilerdi, ne tür silahları vardı? Birer ziyaretçi gibi ana kapıdan mı girmişlerdi, yoksa suikastçılar gibi gizlice duvarın üzerinden mi atlamışlardı? Bilmiyordum; bu soruların cevaplarını asla bilemezdim, çünkü olay başka bir ülkede, ben uyurken olmuştu.

Ya Laurence, onu neden almışlardı, ortadan yok olmasını gerektirecek ne yapmıştı? Görmemiş olsam da tahmin edebiliyordum sanki: Önlerinde durmuş, Tehogo ile düşmanın arasına girmiş olsa gerekti. Üzgünüm, götüremezsiniz, o benim hastam. Onu korumak benim görevim. Görev, onur, sorumluluk, Laurence böyle sözcükler için yaşamış, sonunda onlar adına ölmüştü.

O gece orada, vardiya değiştiren doktorlardan birinin olması da gayet mümkündü; ben bile olabilirdim. O zaman her şey farklı olabilirdi. Ben görev gibi sözcükler için yaşamıyordum. Bunu yapan çok fazla insan yoktu. Mesela, sonradan askeri götürmedikleri anlaşıldı. Saatler sonra çalılıklardan, utancının ve tüfeğinin izini sürmekten geri döndü. Yatak da sökülmüş ve parçalanmış bir halde otların içinde bulundu; sadece bir kenarı, Tehogo’nun zincirlenmiş olduğu taraf, hiç bulunamadı.

Ama tüm bunlar daha sonra, mantıklı ve akılcı açıklamalar getirme aşamasında olan şeylerdi. O sabah mantık ve akıl yoktu. Sadece o uzun ve ıssız koridor ve koğuştaki, çekilmiş bir dişi hatırlatan boşluk vardı.

Dr. Ngema da amaçsızca koşturanlardandı. Sonradan açık bir ümitsizlik içinde bana döndü.

“İnanılmaz. İnanamıyorum. Ne yapacağız Frank?”

“Bilmem ki,” dedim bön bön bakarak. “Rapor edelim.”

“Ettim. Şu adamla konuştum, asker olan. Elinden gelen her şeyi yapacağını söyledi...”

“O halde senin yapabileceğin bir şey kalmamış.”

“Her şeyi rapor halinde yazmam gerektiğini söyledi. Bütün detaylarıyla. Ama o iş sonraya kaldı. Bugün klinik var.”

“Hâlâ kliniğe mi gidiyorsun?”

“Ne yapabiliriz ki?” diye haykırdı. “Planlar çoktan yapıldı!”

Çok geçmeden geriye kalan üç kişi, Santanderler ve Dr. Ngema, hepsi ortadan kayboldu. İlk kez elektrik bağlanması sebebiyle yapılacak olan kutlamadaki görevlerini yerine getireceklerdi. Sanırım benim de kendi arabamla arkalarından geleceğimi düşündüler, ama gitmedim. Koridorda bir aşağı bir yukarı yürüyüp üst kattaki koridoru da arşınladıktan sonra dışarı, çimlere çıktım.

Bana hâlâ oralarda bir yerde, yakınlarda, hayattaymış gibi geliyordu. İdealleri ve görev bilinciyle Laurence. Belki de hayatta değildi tabii; gırtlağı kesilmiş ya da başında bir kurşunla –sonunda başına ne geldiyse– bir hendekte ya da sığ bir mezarda yatıyor da olabilirdi. O zamandan beri, son anlarını, hikâyesinin doruk noktasını hayal etmeye çalışıp durdum, ama o gün gözümün önüne hiçbir şey gelmiyordu. Katledilip çöp gibi bir kenara atılmak: Bu, başkalarının, Laurence’ın değil, tanımadığımız insanların başına gelen bir şeydi. Hayır, o hayattaydı, fazla uzakta değildi ve öfkesini ve umudunu canlı tutmakla meşguldü. Birinin ona yardım etmesini bekliyordu, insanlar böyle yapardı çünkü: Birbirlerine yardım ederlerdi.

Nihayet geldiğini hissediyordum: kader ânımın değilse de en azından eyleme geçme ânımın. Çok geçti, bütün bağlantılar kaçırılmıştı. Fakat hayatım nihayet gerçek bir cesaret ânına boyun eğiyordu. Bunu henüz bilmiyordum; sadece gücün toplandığını hissediyor, yine de bu gücü benim dışımda bir yerdeymiş gibi algılıyordum ve arabama binip bahçe kapısından çıkarken bile aklımda nereye gittiğime dair net bir fikir yoktu.

Bu sefer dönemeçten dönüp tekerlek izleriyle kaplı toprak yoldan sarsıla yalpalaya indim. O noktada artık biliyordum; bir adamın yaptıklarına bakıp niyetini çıkarabileceğiniz şekilde biliyordum. Bunun üstesinden geleceğimi hissediyor ve şimdiden oraya vardığımı görebiliyordum: Tekerlerden bir toz bulutu havalandırarak yiğit ve dramatik bir tavırla, hızla ön kapıdan geçiyordum. Ne var ki o küçük yokuşun sonunda arabam bir taşa çarpıp durdu ve bir daha çalışmadı. Yakaladığım kuvvet dağılıyordu ve beni tamamen terk etmeden önce arabadan inip sendeleye sendeleye, yarı koşarak bayırı çıktım. İçeri girip bütün o şaşkın yüzler arasında önemli olan tek yüzün önünde dizlerimin üzerine çöküşümü hayal ettim.

Buraya, onun karşılığında kendimi vermek için geldim, diyecektim. Tehogo için değil, o sizlerden biri, onu alın. Diğeri için. Onun sizin için bir önemi yok, biliyorum, ama benim için artık her şey demek. En azından benim olmadığım her şey. Kişilik kaderdir, benim kaderimse kendi hayatımla hiçbir şey yapmamış olmak, sadece izleyip yargılamak ve her şeyi eksik görmek, bu yüzden son ânımda kendimi dönüştürmeme izin verin. Yalvarırım, onun yerine beni alın, hayatımı anlamlandıracak bir ölüm verin, ne isterseniz yapın bana ama onu bırakın.

Yapardım. Bunların hepsini söylerdim. O anda ölmekten korkmuyordum.

Ancak orada değillerdi tabii ki; neden orada olacaklarını düşündüğümü bilmiyorum. Tehogo vurulduğunda kampı temelli terk etmiş olmalılardı ve dönmeleri için de bir neden yoktu. Hayatımı ok gibi yönelttiğim bir hedef misali, tek bir yerde sabitlenmiş olmaları, yalnız benim zihnimde olan bir durumdu. Ama yine kaçırmıştım. Hayatımın bu umut vaat eden hammaddesinden doğru düzgün bir trajedi yaratmayı bile becerememiştim.

Neticede karşı koyulacak hiçbir şey yoktu; kendi gülünç halimden başka. Ağır, olgunluk günlerini çoktan geçmiş, nefes nefese kalmış. Bu terk edilmiş tiyatronun ortasında iki büklüm olmuş, sadece çürümüş branda bezleri ve paslı dikenli teller tarafından izlenen ben.

Ve bir de o. Birkaç dakika sonra, sakin ve biraz sıkılmış bir tavırla, kampın öteki ucundan uzun adımlarla gelerek ortaya çıktı, cipinin tepesini ancak şimdi görebiliyordum.

Üstünde yine üniforması vardı. Ama bugünkü hali ve tavırları daha rahat, askerden çok sivil gibiydi. Ellerini ceplerine sokmuş dişlerinin arasından ıslık çalıyordu.

“Günaydın Doktor,” dedi.

Beni orada gördüğüne şaşırmamış gibiydi. Sadece o kadar terli olmam onu biraz eğlendirmişti.

“Biraz temel eğitim almanız gerek,” dedi. “Formunuza kavuşursunuz.”

“Buraya...” dedim. “Bakmak için... gelmiştim...”

“Ben de. Patronunuz, doktor hanım, bana olanları anlattı. Ben de anlattığınız şu hikâye doğru mu diye bir bakmanın zamanı geldiğini düşündüm. Burada bir şey var mı diye bakacaktım. Ama...”

Çevremizdeki harabeyi, yerde bitmiş kahverengi otları gösterdi.

“Doğru değil,” dedim. “Buraya daha önce de geldiniz. Neden hâlâ inkâr ediyorsunuz?”

Yüzünde cılız bir tebessüm belirdi; bugün keyfi yerindeydi. “Ama burada bizden başka kimse yok. Ayrıca kak[3] bir yer.”

“Şimdi ne olacak?”

“Hiçbir şey. Artık gittiler. Onları bir daha göreceğimizi sanmıyorum.”

“Yani... ona ne olacak? Arkadaşıma.”

“Ben de arkadaşınızdan söz ediyordum,” dedi.

Bunun üzerine söylenecek bir şey kalmamıştı. Sözcükler burada, en olmayacak yerde, sıradan bir günde bitivermişti.

“Buraya nasıl geldiniz?” dedi. “Sizi bırakayım mı?”

“Arabam şurada. Yolda kaldı.”

“Gelip size yardım edeyim. Önce bir cipimi alayım da.”

Yine ıslık çalarak dönmeye başladı ama ben, “Kumandan,” dedim.

Bu gereksiz, gerçeği söyleme ihtiyacı nereden çıkmıştı bilmiyorum.

“Albay demek istiyorsunuz,” dedi.

“Sizi önceden de tanıyordum. Hatırlıyor musunuz?”

Yüzündeki değişim olağanüstüydü. Aniden tetiğe geçti. İçindeki bir şey o sert, minicik, kapalı ve ulaşılmaz merkeze çekildi. Beni çok uzaklardan izler gibiydi.

“Nereden?”

“Sınırdaydık.” Kampın ismini ve yılı söyledim. Zihninde o zamana, sonra yüzüme odaklanarak ikisini bir araya getirmeye çalıştığını gördüm.

“Orada doktor olarak bulunuyordum,” dedim. “Arada bir size yardım etmesi için bizim yüzbaşıyı çağırırdınız. Ama bir gece yüzbaşı yoktu ve onun yerine beni çağırdınız.”

“Bana yardım mı ettiniz?”

“Evet.”

Bir süre daha yüzüme baktıktan sonra ilgisini yitirdi. Bunu görebiliyordum. Onun için tehlike yoktu; sonuçta sadece küçük bir enkaz parçasıydım.

“Üzgünüm,” dedi. “Hatırlamıyorum.”

“Ama konuşmuştuk.”

“Olabilir. Orada o kadar çok kişiyle konuştum ki. Üzgünüm.”

Ses tonu canlı ve mesafeliydi. Artık ilgilenmiyordu. Küçük itirafımı yapmıştım ama günahımın affedilmesini sağlayamayacaktı bu. Bir dürtüye kapılarak ona doğru iki adım attım ve elimi uzattım. Sıktı. Hiçbir anlamı olmayan, boş bir formaliteydi; asıl işlem yıllar önce gerçekleşmişti.

19

Laurence hiç dönmeyecekti. Artık bunu biliyordum. Ama ilk birkaç gün odamda yine yalnız olmama rağmen kendimi öyle hissetmiyordum. Laurence’ın giysileri hâlâ etrafa saçılmış bir halde, sandalyenin arkasında ya da banyodaki havlulukta duruyordu; pencere kenarındaki küllerin arasında yarım bir sigara vardı; bütün izler sadece bir süreliğine, işine ya da başka bir yere gittiğini, hemen döneceğini gösteriyordu.

Ancak bir hafta kadar sonra, bir gün aklıma esti ve her şeyini toparlayıp temizlik yaptım. Pencere önünde fotoğraflar ve taşlarla yaptığı küçük sunağı kaldırdım. Giysilerini katlayıp üst üste koydum ve hepsini –buraya ilk geldiğinde elinde olan– valize yerleştirip yatağın altına ittim. Bütün lekeleri, izleri, aynadaki tıraş köpüklerini silip temizledim, izmaritleri attım. Banyodaki diş fırçasını aldım ve biraz düşündükten sonra çöpe attım.

O zaman oda biraz ferahladı. Neredeyse yeniden yalnız gibiydim. Bir-iki hafta sonra, bir gün ansızın mobilyaları o gelmeden önceki yerlerine koymak istediğimde, sanki Laurence odada hiç kalmamış gibi oldu.

Ama kalmıştı. Bunu da biliyordum. Bir de beni suçlayan öteki boş yatak vardı.

Eşyaları arasındaki birkaç kâğıdın içinde, Zanele’den gelen bir de mektup vardı ve zarfın arkasında Lesotho’daki gönderici adresi yazılıydı. Yazıp yazmamak konusunda emin olamadım ama yine de yazdım. Belki de ona anlatan olmamıştı. Zor bir işti. Kolay olacağını sanmıştım –sadece gerçekleri açık açık yazacaktım– ama gerçekler bana direndi. Öldüğünü yazdıktan sonra oturup o sözcüğe bakakaldım. Öldü. Bu duruma hiç uymayan bir sözcük gibi görünüyordu. Ortada ne bir ceset ne silahlar ne de belirgin bir olaylar zinciri vardı. Sonunda tuhaf ve olağandışı koşullar altında ortadan kaybolduğunu, benimle irtibata geçerse anlatacağımı söyledim.

Geçmedi. Belki de mektubu hiç almamış –o sırada çoktan Amerika’ya dönmüş olabilirdi– ya da daha fazlasını öğrenmek istememişti. İzini nasıl süreceğimi bilemedim ve açıkçası bilmemek de içimi rahatlattı.

Laurence’ın mektuplarını gözden geçirip ev adresini aradım ama yoktu. Ablasından –gerçekte annesi olan ablasından– gelen zarflara gönderici adresi yazılmamıştı. Dr. Ngema’ya dosyalarda bir şey olup olmadığını sorunca, o işi çoktan hallettiğini söyledi. Bu işe karışmamış olmak bir kez daha içimi rahatlattı.

Sonra bir gün annesi geldi. Kayboluşundan bir ya da iki ay sonra. Siyah bir pantolon ceket takım giymiş, uzun bir ağızlıkla ardı ardına sigara yakan, uzun boylu, sıska bir kadındı. Laurence’a hiç benzetemedim. Geniş yüzünde onu andıran bir şeyler vardı ama tavrı ve hareketlerindeki serbestlik tuhaftı. Hastanenin dışında tek başına gezinerek, gözünü otlarla kaplı köşelere dikerek ve duvarın üstünden bakarak bayağı bir zaman geçirdi. Kaybettiği bir şeyi yanlış olan her yerde sakin bir kararlılıkla arayan biri izlenimi veriyordu.

Sonunda benimle oturmak için odaya geldi. Zorlayıcı duygularla hiçbir şekilde baş etmek istemeyen Dr. Ngema, benden onunla ilgilenmemi istedi. “Bu Laurence’ın ablası,” dedi telaşlı bir sesle. “Seninle biraz konuşmak istiyor.” Sorun değildi; hatta acı verse de merak ediyordum. Ama eskiden Laurence ile konuştuğumuz gibi, ben kendi yatağımda, o Laurence’ınkinde oturup yüzleştiğimizde söyleyecek bir şey bulamadık. Tuhaf bir duruma düşmüş değil de bir tecritte bir araya gelmiş gibiydik.

Laurence’ın valiziyle küçük fotoğraf yığınını çıkartıp ona verdim. İlgisiz bir tavırla tek tek fotoğraflara bakmaya başladı.

“Arabasının anahtarları da bende,” dedim. “Almak istersiniz herhalde.”

“Ha, yok, hayır. Şimdi değil. Buraya kendi arabamla geldim.”

“Dışarıda duruyor. Arada bir çalıştırıyorum.”

“Çok iyisiniz. Yakında gelip alırım.” Solgun kemiklerin ortasında daha da koyu görünen siyah gözleri odada gezindi. “Demek burası...” dedi, “burası...”

“Evet?”

“Burası onun odasıydı.”

“Burada benimle birlikte kaldı. Evet.”

Gözlerime baktı. Adeta yapıştırıcıyla tutturulmuş gibi görünen narin bir kadındı ve zor bir hayat yaşadığını belli eden tek şey, sigaradan kalınlaşmış sesiydi. O ve bir de gözlerindeki bir şey.

“Siz onun arkadaşıydınız,” dedi.

“Efendim?”

“Anlatmıştı. Mektuplarında sık sık sizden söz ederdi.”

“Öyle mi? Çok duygulandım. Ama ne kadar iyi bir arkadaştım bilemiyorum.”

“Ah, dostuydunuz. Kendinizi küçümsemeyin. Sizden nasıl söz ettiğini biliyorum... Ona göz kulak olduğunuzu söylüyordu.”

“Öyle mi?” dedim. “Evet, sanırım onun dostuydum.”

“Benim küçük... kardeşim için yaptığınız iyilikler sebebiyle size teşekkür ederim.”

Zaten saçma olan durum şimdi iyice absürd bir hal almıştı. Kendimi tutamadım. “Annesi olduğunuzu biliyorum,” dedim. “Gizlemenize gerek yok.”

Pek etkilenmemişti, sadece sakin sakin başını sallayarak dumanını üfledi. “Size söyledi demek.”

“Şey, ben... evet.”

“Bu size ne kadar güvendiğini gösterir. Yoksa asla anlatmazdı.”

Buna ne cevap vereceğimi bilemedim. Gitmesini istiyordum, ama odaya kök salmış gibiydi. Sigarasından üst üste nefesler çekerken bir sessizlik yayıldı ve sonra “Nasıl olduğunu anlamıyorum,” dedi.

Sonunda bu oyun bitiyormuş gibi bir kıpırdanma hissettim içimde.

“Çok karmaşık bir olaylar dizisi.”

“Yani siz anlıyorsunuz.”

“Hayır, ben... pek sayılmaz, hayır.”

“Ama o ortadan kayboldu.”

“Evet.”

“Ölmedi. Kayboldu. Bu aynı şey değil.”

“Anlamadım.”

Hâlâ sakin ve soğukkanlıydı; biten sigarayı pencereden dışarı atıp ağızlığa yeni bir sigara takışını izledim. “Demek istediğim,” dedi, “geri dönmesi mümkün.”

Sesi sabit seyrettiği için bir görüş bildiriyor zannettim. Ama gözlerini benden ayırmayınca, bunun bir soru olduğunu anladım.

Bir an düşündükten sonra, “Hayır,” dedim. “Pek sanmıyorum.”

Ağlamaya başladı. İnanılmaz bir şeydi: o uzun boylu, tepkisiz kadının bu denli güçlü duygulara teslim oluşu. Gidip yanına oturdum ve kolumu omzuna sardım. Yüreğimde bir şeyler parçalanmış ve sonunda böyle gerçek bir duygu ânına varmış olmamız beni üzmüştü.

Laurence gitmişti. Kaybolmuştu. Ve kesin bir biçimde haklıydı: Bu ölmekle aynı şey değildi.

Sonradan başkaları da gitti. Ortadan yok oldular ama Laurence gibi değil: kendi hayatlarının labirentlerinde kaybolarak. Birkaç ay sonra askerler başka bir yerde görevlendirildi ve Albay Moller da onlarla birlikte gitti. Bir gece bilardo masasının etrafında içip çalım satarlarken ertesi gece barda çıt çıkmıyordu.

Sonra Claudia Santander Küba’ya gitti. Laurence’ın başına gelenler, her nedense evliliklerinde bardağı taşıran son damla oldu. Artık duvardan kavga sesleri gelmiyordu, ama onun yerini ağır ve tatsız bir sessizlik almıştı. Artık konuşmadıkları ortadaydı ve sonra, pazartesi toplantılarından birinde, Claudia’nın gelecek hafta gideceği açıklandı. Böylece sonunda birbirlerinden koptular. Claudia gittiğinde koridorda bir tek ikimiz, Jorge ile ben kaldık ve mesai saatleri çok uzun gelmeye başladı.

Dr. Ngema da hemen hemen aynı zamanda, Bakanlık’taki ne zamandır istediği göreve getirilip şehre gitti. Bunun hem onun hem de benim için iyi bir ayrılık olması gerekiyordu. Ve elbette öyleydi. Ama Dr. Ngema ile aramızda, durduk yere başlamış gibi görünen, unutamadığım son bir konuşma oldu.

Şehre gitmeden önceki son birkaç öğle sonrasından birinde, onun ofisindeydik. Bana işi gösteriyor, raporlamayı, hesap denetimini ve dosyalamayı öğretiyordu. Bir ara kaybettiğimiz insanların yerine fazladan personel almak için ayrılacak fona nasıl başvurulacağını anlatıyordu. Doğal olarak bu, hastane için acilen halledilmesi gereken bir krizdi. Ama ikimize de daha kişisel duyguları hatırlattı ve kupkuru, uzun bir açıklamanın ortasında, Dr. Ngema birden susuverdi. İçini çekerek, “Zavallı Tehogo,” dedi.

“Efendim?”

“Başına gelen korkunç bir şey. Korkunç bir olaydı.”

Lafı uzatmayabilirdim; boş verebilirdim. Ama içimdeki bir şey direndi. Dr. Ngema kâğıtlarına dönerken dedim ki: “Peki ya Laurence?”

Ürkmüş görünerek gözlerini kırpıştırdı. “Evet. Laurence da öyle tabii.”

“Tehogo hâlâ yaşıyor,” dedim. “Laurence’ın hayatta olduğunu bile zannetmiyorum.”

Yavaşça kâğıtları bırakıp bana baktı. Aramızdaki hava yoğunlaşmıştı.

“Ne demek istediğini anlayamadım,” dedi.

“Yani Tehogo onlardan biri. Onu konuşmasın diye aldılar. Ama bir zarar vermeyecekler.”

“‘Onlar’,” dedi. “Kimmiş ‘onlar’?”

“Kendi insanları.”

“Tehogo’nun kendi insanları falan yoktu. Tek başınaydı. Bilmek istiyorsan, bence onu askerler götürdü. Görmesini istemedikleri bir şeyi görmüştü.”

Duyduğuma inanamayarak dilimden bir cık sesi çıkardım. “O kurban değildi,” dedim. “Neden öyle olduğuna inanmak zorundasın?”

Bu sefer gülümsedi, ama hiç eğlenmiş gibi görünmüyordu.

“Sen Tehogo’dan hiç hoşlanmadın,” dedi yavaşça. “Uzun zamandır ona karşısın.”

“Öyle bir şey yok.”

“Üzgünüm Frank, ama bence var. Onun atılmasını istiyordun. Gitmesini istiyordun. Onu anlamaya çalışmadın. Eh, artık gitti işte.”

“Gitmedi. Hayatta olduğu kesin.”

“Her şeyden ne kadar da eminsin.”

“Tehogo’nun kim olduğunu biliyorum. O bir hırsızdı, ne yaptığını gördüm. Onu koruyarak beni hayal kırıklığına uğratmıştın.”

Bütün bunlar gayet soğuk bir şekilde ve kibarca, soyut bir şeyi tartışır gibi söylendi. Son zamanlarda Dr. Ngema ile sert konuşmalar yapar olmuştuk. Ama bu seferki öyle değildi.

“O delikanlı,” dedi, “o delikanlı zor zamanlar yaşadı. Çok zor bir hayatı oldu. Seninkinden çok daha zor. Senin sahip olduğun fırsatların, avantajların hiçbirine sahip değildi. Bu sana bir şey ifade ediyor mu?”

“Bu durumda etmiyor. Hayır.”

“Evet. Bunu görebiliyorum.” Bana bakıyordu, ama aynı zamanda ileriye, benden daha ötedeki bir şeye bakar gibiydi. “Bu ülkede siyah olmanın ne anlama geldiğine dair hiçbir fikrin olmadığını görebiliyordum. Senin için kendi hayatından başka gerçek yok.”

“Bu herkes için geçerli. Ancak tek bir hayat yaşayabiliriz.”

“Siyah insanlar pek çok hayat yaşar.”

“Saçmalık.”

“Evet. Senin için saçmalık. Benim içinse gerçek. Ama bu konuyu uzatmanın faydası yok.”

Tekrar kâğıtların üzerine eğildi ve konuşma, cebe sokulan küçük, keskin bir çakı gibi ortadan kayboluverdi. Ama ikimizi de kesmişti. Bu konuyu bir daha açmadık ve son birkaç görüşmemizde birbirimize nazik davranmaya özen gösterdik.

Maria da kaybolmuştu, ancak daha sonra geri döndü. Onu tekrar görmekten umudu çoktan kesmiştim. Ama bir gün hafiften tanıdık gelen genç, siyah bir adam ofise geldi. Beni istediğim şeye götürebileceğini söyledi.

Neden söz ettiğini anlamam biraz zaman aldı. Sonra onu daha önce nerede gördüğümü hatırladım: Maria’nın kulübesinin arkasındaki köyde, onu aramak için gittiğim gün. Bana yardımcı olacak herhangi bir bilgiye karşılık para teklif ettiğimde, mesajımı tercüme eden oydu.

O anda onunla gidecek durumda değildim. Mesaideydim. Gidebilecek duruma gelebilmek birkaç günümü aldı. Sonra arabayla onu almaya gittim ve genç adam yanımda oturup utangaç bir özgüvenle gülümseyerek yolu gösterdi. Arka yollarda –anayola bağlanan toprak yolların oluşturduğu ağın içinde– uzun bir yolculuk yaptık. Buradaki doğa vahşi ve geçit vermezdi; arada bir Laurence’ın haritasındaki oraya buraya saçılmış noktalardan biri olan köylerden birine açılıyordu.

Maria işte o noktalardan birinde, ufuktaki mavi tepelerin çizgisine yakın bir yerdeydi. Araba son yolu, çalılıkların içinde önceki gün kör bir bıçakla kesilmiş gibi görünen o korkunç patikayı da zar zor tırmandı. Dağınık kulübeler ve tarlalar tepenin başındaydı. Burayı geçtiğimiz çok sayıda köyden ayırt edecek hiçbir şey yoktu, fakat çocuk yine yüzünden tebessümler saçarak, “Burası,” dedi.

“Burası mı?”

Bana nereye gideceğimizi gösterdi. Köyün bir ucundaki, arkasında ağaçlardan bir duvar olan, son kulübelerden biri. Önünde, beyaz araba.

Onu hep yoldan geçerken, uzaktan görmüştüm. Ama şimdi yürüyerek yanından geçerken bu arabanın Tuğgeneral ile bir ilişkisinin olamayacağını gördüm. Kaportası ve tepesi olduğu gibi paslanmış, eski bir Datsun’du. Bir kapısı sarkmıştı ve ön camda boydan boya bir çatlak vardı. Fakir bir adamın arabasıydı.

Yani o yapboz, her an ulaşacakmış gibi olduğum o resim, tamamlanmış olmaktan uzaktı. Ya da parçalar birbirlerine benim zannettiğim şekilde uymuyorlardı.

Aynı şey, Maria için de söylenebilirdi belki. Geleceğimi bildiğini –rehberim olan genç adamın onunla konuşmuş, onu aradığımı anlatmış olacağını– varsayıyordum. Ama onu gördüğüm anda gökten düşer gibi geldiğimi anladım.

Kulübenin arkasında, ağaçların yanındaki küçük bir boşlukta olmuştu bu. Ön kapıyı çaldığımda arka taraftan bir erkek seslenince rehberimle birlikte oraya doğru gitmiştik. Maria oturuyordu, elini ağzına kapatıp ayağa fırladı. Bana bakakaldı.

O da oradaydı. Onu ilk görüşümdü. Adamı. Kareli şapkasını yana yatırmış, benim yaşlarımda, bodur, yuvarlak yüzlü bir adamdı. Duygularını fazla belli edecek bir tipe benzemiyordu, ama hayretini yerden yükselen bir titreşim gibi hissettim.

Hepimiz öylece durmuş, birbirimize bakıyorduk. Üçümüz de bir çeşit dehşetle donakalmıştık, öteki ise hâlâ yersiz yere gülümsüyordu.

“Maria,” dedim.

Ama bu onun adı bile değildi; gerçek ismi bu değildi. Aniden sırtını bana, yüzünü kocasına dönerek konuşmaya başladı. Hızlı hızlı, yüksek sesle. Tek kelimesini anlamadım. Sonra birdenbire susup döndü ve arkasına bakmadan koşarak eve girdi.

Ne bekliyordum bilmem: birbirini yeniden bulmuş dostlar gibi oturup mutlu mesut eski günlerden söz etmeyi mi? Adamın o sırada, ilişkimiz sürerken ortalarda görünmeyerek kolaylık sağladığı gibi, yine orada bulunmamasını mı? Ya da mucize kabilinden beraber tekrar karanlığın içine, kulübenin toprak zeminine dönmeyi mi?

Öyle bir şey olmayacaktı. Bu bir yere varmayan –hatta belki konusu bile olmayan– bir hikâyeydi. Sadece bilmediğim ve hiç anlayamayacağım ne kadar çok şey olduğunu öğrenmek için oradaydım.

Adam çok öfkeliydi. Yanıma gelip alçak, sabit ve saldırgan bir ses tonuyla konuştu. Yumruklarını sıkmış iki yanında tutuyordu, ama kullanacağını zannetmiyordum. Henüz değil. Hâlâ fazlasıyla şaşkın ve kararsızdı.

“Dediklerini anlamıyorum,” dedim.

“Diyor ki,” diye çevirdi genç adam. “Burada ne istiyorsun?”

“Maria ile konuşmak istemiştim.”

“Karısından ne istediğini soruyor.”

“Hiçbir şey de. Kötü bir şey yok. Ben onun eski arkadaşıyım, dükkândan tanıyorum. İyi olup olmadığını öğrenmek istedim.”

“İyi diyor. Artık gitsen iyi olurmuş.”

“Buraya sorun çıkarmak için gelmedim. Söyle ona.”

Ama buraya gelişim sorun yaratmıştı. Rüzgârın kaldırdığı toz toprak gibi çevremi sarmıştı sorun. Arkamdan neler olacağını bilmeden gitmek daha iyiydi ve bir veya iki dakika sonra da öyle yaptık. İki-üç dakikalık bir ziyaretin ardından, eve kadar yine o uzun yolu gittim.

“Neyse ki yaşıyor,” dedim kendi kendime konuşarak. Belki yarım saat sonra, bir tali yoldan hızla giderken. “En azından bunu öğrendim.”

“Evet,” diye onayladı yol arkadaşım mutluluklar saçarak. “Yaşıyor.”

Bu da bir şeydi. Geriye kalan hiçbir şeyi bilemezdim. Maria gizli bir sembol gibi hayatımın merkezine oturmuştu, ama ben onun için hayatına gizem ve karmaşa getiren, fondaki bir detaydım sadece. Onu bir daha hiç görmeyecektim, fakat hayattaydı.

Geri dönüp delikanlıyı evine bıraktığımda, beklenti içinde arabanın yanında durdu. Aklım öyle meşguldü ki anlamam biraz zaman aldı. Sonra cüzdanımı çıkardım.

Maria’ya biraz para verme fikriyle yola çıkmıştım ve o para destesi kolay ulaşabileceğim bir yerde, katlanmış olarak hazırdı. Bir an duraksadıktan sonra ince tomarı çıkartıp hepsini çocuğa verdim. Daha önce hiç vermediğim kadar yüksek bir miktardı. Aklımda ne vardı bilmem: Maria’yı tekrar satın almak ya da ortadan temelli kayboluşumu buna değer kılmak istemiştim belki.

Çocuk bir an çok şaşkın görünüp sonra hemen parayı cebine koydu. Tebessümü ışıldıyordu.

Babam kansere yenik düşmeden kısa bir süre önce, beni ziyarete gelmek istediğini söylemişti. Beni takdir ettiğini gösterme şekliydi sanırım. Sonunda hastanenin başına geçtiğimi söylediğimde, “Ah, Tanrı’ya şükür,” dedi. Bundan farklı bir şey hayal ediyordu. Ben de fazla bir şey anlatmadım ve sonunda yolculuğu yapamayacak kadar bitkin düşmüş olması beni çok rahatlattı. Sonunda köşeyi döndüğümü, bir yere varmış olduğumu düşünmeye devam etti. Ve sanırım, kâğıt üstünde ulaşmıştım da.

Bariz olan birçok açıdan, hastanede işler artık farklı. Örneğin, Dr. Ngema’nın ofisinde çalışıyorum. Dart tahtası ve saatlerce süren can sıkıntısı yerine, önümde bir masa ve bir sürü kâğıt işi var. Artık kendimi doktor gibi hissetmiyorum pek; bir yöneticiye dönüştüm.

Hastanenin başı dertte ve onu kurtarmak artık benim görevim. Mektuplar gidip geliyor, telefon görüşmeleri yapılıyor. Bakanlık bizi kapatmak istiyor ve bunun neden iyi bir fikir olmadığını anlatmak için çok zaman harcıyorum. Yoksul kırsal bölgelerde hayati bir iş yaptığımızı söylüyorum onlara. İşe bakın ki tezimi savunmak için de Laurence’ın yaptığı iki klinik çalışmasını örnek olarak gösteriyorum.

Artık gezici klinik çalışması yapmıyoruz. Pek bir şey yaptığımız da yok aslında. Geriye sadece iki doktor kaldı; mutfakta çalışanların sayısıyla aynı, adam başına bir aşçı. Jorge’nin daha ne kadar kalacağını da bilmiyorum.

Yani her açıdan küçülmek zorunda kaldık. Aslına bakılırsa, sabahları sadece birkaç saatliğine açılan bir gündüz kliniğine dönüştük. Daha çok, ilaç yazıp tavsiye veriyoruz. Ciddi vakalar, hatta çok ciddi olmayan fakat gece hastanede kalmayı gerektiren vakalar bile başka yere havale ediliyor.

Yani durum vahim ve manzara pek iç açıcı değil. Ama yine de –bunun mantıklı bir nedenini bulamasam da– halimden memnunum. Belki de kabullenmenin getirdiği sahte bir huzur hissi. Ama her nedense, yerimi bulmuş gibi hissediyorum.

Belki de sadece, yedi yıllık bekleyişin ardından yirmi metre kadar öteye, Dr. Ngema’nın odasına ilerlediğim için. Küçük bir olay, ama benim için anlamı büyük. Boş, temiz ve yeni bir oda; yeniden başlamak için iyi bir yer. Etrafa kendi eşyalarımı koydum ve birkaç elbise ile duvara asmak için birkaç tablo aldım. Boşluk üzerine imzamı atacak şeyler. Şimdi hayatım yeniden kök salıyor. Sonsuza kadar burada tıkılıp kalmayacağımı biliyorum; başka yerler, başka insanlar da olacak.

Ufacık bir değişim sayesinde, yepyeni bir gelecek hissi. Odamı biriyle paylaşmak zorunda kalmasam her şey farklı mı olurdu, merak ediyorum.

Yazarın Notu

Güney Afrika’daki yurtluklar, apartheid hükümetinin çeşitli siyah “ulusların” “kendi kaderlerini belirlemeleri” için ayırdığı fakir ve geri kalmış bölgelerdir.

Teşekkür

1998 yılının ikinci yarısında, Cape Town Üniversitesi’nde misafir yazar olarak beni destekleyen Güney Afrika Ulusal Sanat Konseyi’ne minnettarım.

Ayrıca, dürüst değerlendirmeleri ve sarsılmaz desteği için menajerim Tony Peake’e, birkaç gerçeği anlamamda yardımcı olan Lynn Denny’ye, editörlük çalışmaları için Alison Lowry ve Clara Farmer’a, dostluğu sebebiyle Riyaz Ahmad Mir’e de çok teşekkür ederim.

[←1] Bantustan: Güney Afrika Cumhuriyeti’ndeki apartheid politikalarının bir parçası olarak, siyah vatandaşlara ayrılmış olan küçük ve verimsiz bölgeler. (ç.n.)

[←2] Güney Afrika İngilizcesinde “evet.” (ç.n.)

[←3] Afrika Dili’nde “boktan”. (ç.n.)