CALDERON DE LA BARCA

HAYAT BİR RÜYADIR

ÇEVİREN:
BAŞAR SABUNCU

© türkiye iş bankası kültür yayınları, 2011

editör

ALİ ALKAN İNAL

görsel yönetmen

BİROL BAYRAM

düzelti

ASLIHAN AĞAOĞLU

grafik tasarım ve uygulama

TÜRKİYE İŞ BANKASI KÜLTÜR YAYINLARI

1. baskı, eylül 2011, istanbul

Bu kitabın tüm yayın hakları saklıdır.

Tanıtım amacıyla, kaynak göstermek şartıyla yapılacak kısa alıntılar dışında gerek metin, gerek görsel malzeme yayınevinden izin alınmadan hiçbir yolla çoğaltılamaz, yayımlanamaz ve dağıtılamaz.

TÜRKİYE İŞ BANKASI KÜLTÜR YAYINLARI

istiklal caddesi, meşelik sokak no: 2/4 beyoğlu 34433 istanbul

Tel. (0212) 252 39 91

Fax. (0212) 252 39 95

www.iskultur.com.tr

Kişiler

Polonya Kralı BASILIO

Prens SEGISMUNDO

Moskova Dükü ASTOLFO

Yaşlı saraylı CLOTALDO

Uşak CLARÍN

Prenses ESTRELLA

Soylu bayan ROSAURA

Askerler, Muhafızlar, Saraylılar, Uşaklar

Olaylar Polonya sarayında, başkente yakın bir kalede ve kırlık alanda geçer

Birinci Gün

1. Sahne

(Bir yanda dik bir yamaç, karşı yanda, alt bölümünde
Segismundo’nun zindanının bulunduğu bir kule.)

(Seyircilerin karşısına düşen kule kapısı yarı aralıktır. Olay gün kararırken başlar. Rosaura tepenin
zirvesinde görünür. Erkek giyimli, yol kılığındadır. Ardında Clarín’le birlikte yamaçtan iner.)

ROSAURA

Ey rüzgarlarla yarışan,

at suretinde kanatlı canavar;[1]

alevsiz şimşek,

tüysüz kuş, pulsuz balık

yolunu yitirmiş dört ayaklı;

daha ne zamana kadar

dört döneceksin

yalçın kayaların ürkütücü sarmalında?

Gel bu dağda konakla,

hayvanların da bir sürücüsü olsun.

Alnına yazılandan gayrı

gidecek yolu olmayan bense,

gün ışıklarına meydan okuyan

şu sarp tepelerin

dikenli, çorak yamacını izleyeceğim,

körü körüne, umutsuzca.

Bu yabancıyı kötü ağırlıyorsun Polonya.

Toprağına kanıyla imzalattın giriş iznini;

daha ilk adımında

acılar yağdırdın başına.

Kaderim şimdiden belli:

Kim acır bu talihsize?

CLARÍN

Talihsizlere deyiverin hanımım.

O alanda ben de sizden geri kalmam doğrusu.

Serüven peşinde,

ikimiz birlikte ayrıldık ülkemizden;

onca çılgınlık ve onca beladan sonra,

birlikte ulaştık buralara;

ikimiz birlikte yuvarlandık şu yamaçtan az önce.

Eh, eziyetleri paylaştımsa,

hesaptan da payımı istemekte haksız mıyım?

ROSAURA

Payını vermedimse Clarín,

talihsizliklerini bizzat sayıp dökerek

ağlaşma hakkını

senin elinden almamak için;

“yakınmak öylesine zevklidir ki,

sırf o zevki tatmak için mutsuzluğun peşinden koşmalı”

demiş düşünürün biri.

CLARÍN

Senin düşünür ayyaş bunağın teki olmalı.

Onu şöyle evire çevire pataklayıp,

yakınmaktan ne zevk alıyormuş bir sınamalı!

Ah, güneş başka ufuklara yollanırken,

bu ıssız dağ başında ne yapacağız hanımım

yayan yapıldak?

ROSAURA

Böylesine inanılmaz bir şey kime görünmüş?

Düş gücüm gözlerimi

yanıltmıyorsa büsbütün,

akşamın titrek ışıklarında

bir yapı görür gibiyim.

CLARÍN

İsteğimin yanıltması değilse,

ben de benzer bir şey görüyorum.

ROSAURA

Gün ışığına çıkmaktan utanır gibi

kapkaranlık bir yapı,

çıplak kayaların ortasına dikili.

Güneşin alevlerine kadar uzanan

sipsivri kayaların arasında

tepeden yuvarlanıvermiş bir taş sanki.

CLARÍN

Yaklaşalım hanımım;

böylece bakıp durmak yerine,

bizi konuk etmelerini dileyelim

o yapıda oturanlar her kimse.

ROSAURA

Kapısı aralık,

daha doğrusu, karanlık kusan

ürkütücü ağzı.

(Zincir şakırtıları duyulur.)

CLARÍN

Neler duyuyorum, ey Tanrım?

ROSAURA

Kanım dondu, hem de meraktan yanıp kavruluyorum.

CLARÍN

Zincir şakırtısı değil miydi duyduğum?

Prangaya vurulmuş bir mahkûm tutulmuyorsa orada,

şeytan canımı alsın.

(Zindandan Segismundo’nun sesi duyulur.)

SEGISMUNDO

Vah bana, vah talihsiz!

ROSAURA

Ne acılı bir çığlık!

Yeni kederler kapımızı çalıyor besbelli.

CLARÍN

Benim için de yepyeni kaygılar.

ROSAURA

Clarín...

CLARÍN

Hanımım...

ROSAURA

Bu büyülü kulenin tehlikelerinden kaçalım.

CLARÍN

Benim kaçmaya bile mecalim kalmadı.

ROSAURA

Uzaklaşan gündüzün

can çekişen aydınlığında,

soluk yıldızların

kararsız ve titrek ışıkları

daha da mı ürkütücü kılıyor dersin

şu karanlık yapıyı?

Evet, gölgeyle aydınlık arasında

seçer gibiyim,

yaşayan bir ölünün mezarını,

kapkaranlık zindanı.

Hayvan postlarına bürünmüş

bir adam yatıyor orada, zincire vurulu;

tek yoldaşı bir meşale.

Madem kaçamıyoruz,

iniltilerine kulak verip

derdini öğrenelim bari.

2. Sahne

(Kapı açılır, hayvan postları giydirilmiş; prangalı
Segismundo görünür. Zindan bir meşalenin soluk
ışığıyla aydınlanmaktadır.)

SEGISMUNDO

Vah zavallı ben, vah karayazılı!

Bana bunları reva gördünse

ey göklerdeki Tanrı,

öğrenmek isterim, dünyaya gelirken

ne suç işledim sana karşı.

Hayata gözümü açar açmaz öğrendim,

doğmakmış meğer insanoğlunun en büyük suçu.

Gerekçesi bu mu beni cezalandırmanın?

Yine de bilmek isterdim,

bunca eza ve cefayı hak etmek için

doğmaktan gayrı

seni nasıl öfkelendirdim?

Başkaları da doğmadılar mı,

tıpkı benim gibi?

Benden zerresini esirgediğin

ayrıcalıklarla ödüllendirmedin mi onları?

Kuş tekmil güzelliğiyle gelir dünyaya;

kanatlı bir demetken

tüylü çiçeğe dönüşür dönüşmez,

ana yuvasının koruyucu sıcaklığını terk edip

göklerdeki ovalara yükselir.

Daha mı sınırlı olmalı benim özgürlüğüm,

ondan daha bilinçliyim diye?

Vahşi hayvan doğar

ve rengârenk lekeli postu,

Tanrı’nın tılsımlı dokunuşuyla

yıldızlarla donanır donanmaz,

vahşetin gerekliliğini öğrenir doğadan,

ormanlara korku salar,

yürekli ve acımasız.

İçgüdülerim daha az vahşi diye,

daha sınırlı mı olmalı benim özgürlüğüm?

Dalgalarla yosunların yavrusu balık,

soluk bile alamaz doğduğunda;

ama pullu bir kayığa dönüşünce,

buzlu derinlikleri dışında,

uçsuz bucaksız denizlerin

tadını çıkarır doyasıya.

Benim özgürlüğüm daha mı sınırlı olmalı,

ondan daha akıllıyım diye?

Irmak oluşur yeryüzünde ve

çiçekler arasında sürünen

bir solucandan yılana dönüşür dönüşmez,

yatağında alıp başını gider,

kıyılarındaki tarlaları şenlendirir

derinden derine şırıltısıyla.

Irmaklardan da çok hayat doluyken,

daha mı sınırlı olmalı benim özgürlüğüm?

Bu acılı düşünce

beynimi sardığında,

bir yanardağ gibi alevlenen

yüreğimi koparıp atmak istiyorum

göğsümden paramparça.

Hangi yasa, hangi kural, hangi görenek,

Tanrı’nın vahşi hayvanlara,

kuşlara, balıklara, akarsulara

tanıdığı özgürlükleri

esirgeyebilir bir insandan?

ROSAURA

Söyledikleri hem acıma,

hem korku uyandırdı içimde.

SEGISMUNDO

Kimdir çığlıklarımı dinleyen?

Sen misin Clothaldo?

CLARÍN

(Hanımına, alçak sesle.)

Evet deyin.

ROSAURA

Şu buzdan kubbenin altında,

yakınmalarınıza kulak veren kişi

başka bir talihsiz, ne yazık ki.

SEGISMUNDO

Zayıflığıma tanık olduğun için

öldüreceğim seni,

(Rosaura’yı yakalar.)

paramparça edeceğim,

şu ellerimle;

madem dediklerimi duydun!

CLARÍN

Ben sağırım,

hiç bir şey duymadım.

ROSAURA

Eğer bir insanoğlu olarak doğduysan,

ayaklarına kapanmam

hayatımı kurtarmaya yetmeli.

SEGISMUNDO

Sesin yatıştırdı öfkemi,

soluğun elimi durdurdu,

soylu duruşun şaşırttı beni.

Kimsin sen? Kendimi bildiğimden beri

hem beşiğim, hem mezarım olan

bu kulede ömür tükettiğim için,

dünyayı pek az tanıyorum;

doğduğumdan bu yana

yaşayan bir iskelet,

can çekişen bir hayalet olarak

havasını soluduğum

şu kıraç dağdan başka yer görmedim.

Üstüme çökmüş laneti bilen ve

beni yeryüzü ile gökyüzü üstüne

iyi kötü eğiten

tek kişiden başkasıyla konuşmadım;

karabasanlarla gölgelerin oyuncağı,

insanların arasında vahşi bir hayvan,

vahşi hayvanlar arasında bir insanım ben;

siyaset derslerimi hayvanlardan aldım,

gezegenlerin çapını ölçmeyi

kuşlardan öğrendim;

ama sen, yalnızca sen

öfkemin ateşini soğuttun,

gözlerimi kamaştırdın,

kulaklarımı okşadı sesin;

sana baktıkça, daha çok bakmak istiyorum.

İçtikçe içesi geliyor,

susuzluktan kavrulmuş gözlerimin:

Oysa çok su içen boğulup ölürmüş.

Sana daha çok bakayım,

seni daha çok içsin de gözlerim,

öleyim varsın.

Seni seyretmek öldürecekse beni,

hiç görmemenin bedeli kimbilir nedir?

Acılı bir ölümden de beteri,

sınır tanımaz öfke, bitimsiz acı.

Abartıyorum belki;

ama mutsuz birine hayat vermek,

mutlu birinin hayatına son vermek gibidir.

ROSAURA

Seni görmenin ürküntüsü,

seni dinlemenin şaşkınlığı içinde,

ne söyleyeceğimi, ne soracağımı

bilemez oldum büsbütün.

Tek diyeceğim, ola ki

Tanrı bugün

beni buralara yönlendirmekle,

–kendinden daha mutsuz birini görmek

teselli sayılırsa eğer–

gönlümü teselli etmek istedi.

Yol kıyısında biten yabani otlardan

gayrı yiyeceği olmayan,

yoksul mu yoksul

bir bilge kişiden söz ederler.

“Benden daha yoksul, daha mutsuz

bir insan var mıdır?” deyivermiş günün birinde.

Başını çevirmesiyle yanıtını da almış: Bakmış,

kendisinin attığı yaprakları topluyor bir başkası.

İşte ben de tıpkı öyle,

kör talihe lanet okuyup,

“Benden talihsiz biri var mı” diye

yakınıyordum bugüne kadar.

Sorumun karşılığını senden aldım:

Meğer benim çektiklerim,

senin çektiklerinin yanında hiç kalırmış.

Yine de başıma gelenleri öğrenmek

acılarını azıcık hafifletecekse,

anlatacaklarıma kulak ver.

Ben...

3. Sahne

CLOTALDO

(Sesi dışarıdan duyulur.)

Nöbetçiler! Ya uyukladınız ya da ödleklikten

iki kişinin zindana girmesine fırsat verdiniz...

ROSAURA

Kapımıza yeni dertler gelip dayandı anlaşılan.

SEGISMUNDO

Clotaldo bu, zindanın komutanı.

Ardı arkası kesilmez mi başımdaki belanın?

CLOTALDO

(Dışarıdan.)

... Koşun, yakalayın onları

parmaklarını kımıldatmaya kalmadan,

ölü ya da diri.

NÖBETÇİLER

(Dışarıdan.)

İhanet!

CLARÍN

Ah sayın zindan bekçileri,

madem komutanınız size iki seçenek sundu,

kolayını seçin, diri yakalayın bizi.

(Elinde bir tabancayla Clotaldo ile askerler girerler;

hepsinin yüzleri maskeli.)

CLOTALDO

(Askerlere, alçak sesle.)

Yüzünüzü göstermeyin.

Bizi bu zindanda kimse tanımamalı.

CLAİRN

Maskeli baloya mı katıldık yoksa?

CLOTALDO

Ah, kralımızın

bu kayaların sakladığı sırlara sokulmayı

yasaklayan buyruğuna karşın

bölgenin sınırlarını aşan cahiller,

silahlarınızla birlikte

hemen teslim olun;

yoksa, şu madeni yılan

iki atımlık zehrini

gümbür gümbür yüzünüze kusar.

SEGISMUNDO

Ama onların ölümüne ağlamaya kalmadan,

tırnaklarım ve dişlerimle

paramparça ederek zincirli gövdemi,

bilmiş ol ey acımasız efendim,

ben de canıma kıyarım Tanrı’nın izniyle.

CLOTALDO

Öylesine kara yazılmış ki kaderin,

doğmadan önce ölmüştün sen.

Bilmez misin Segismundo?

Yersiz gururunu, sınırsız öfkeni

dizginlemek için zincire vuruldun.

Şimdi yok yere karşı komaya yeltenme.

(Nöbetçilere.)

Hücresine götürün onu,

kapıyı sürgüleyin.

(Nöbetçiler Segismundo’yu tutarlar.)

SEGISMUNDO

Ah göklerdeki Tanrım, ne iyi ettin

özgürlüğümü elimden almakla!

Yoksa, güneşinin ışınlarını kırmak için

dağlarda kayaları üst üste yığan

bir devin gücüyle dikilirdim karşına.

CLOTALDO

İşte öyle yapamayasın diye belki,

bunca acı çekiyorsun şimdi.

(Birkaç nöbetçi Segismundo’yu hücresine götürüp,

kapıyı kapatırlar.)

4. Sahne

ROSAURA

Gururu hoş görmediğinize bakılırsa,

önünüzde diz çökerek

avuçlarınızdaki bir hayatı bağışlamanızı

dilenmek düşüyor bana;

merhamet yüreğinizi yumuşatsın.

“Ne gururun, ne yalvarmanın değeri var bence”

diyecek kadar acımasız olamazsınız.

CLARÍN

Tiyatro oyunlarında

insanları derinden etkileyen

bu duygular bana vız gelir derseniz,

ne gururlu, ne alçakgönüllü,

iki arada bir derede olan bendeniz

bize imdat eli uzatmanızı dilerim.

CLOTALDO

Hey, oradakiler!

ASKERLER

Buyurun efendim?

CLOTALDO

Şunların silahlarını alıp,

gözlerini bağlayın;

nerden nasıl çıktıklarını anlamasınlar.

ROSAURA

Burada komutan siz olduğunuza göre,

kılıcımı yalnızca size teslim ederim.

CLARÍN

Bendenizse her önüme çıkana

verebilirim, kılıcımı buyurun.

ROSAURA

Canım pahasına da olsa,

değeri benden önce kuşananla ölçülen

bir rehin olarak teslim ediyorum kılıcımı.

Emanetimi gözünüz gibi koruyun;

tam olarak bilmesem de,

bu altın kakmalı kılıcın

pek çok gizemi barındırdığını sanıyorum.

Çiğnenmiş onurumun öcünü almak uğruna

Polonya’ya gelmek cesaretini de

ondan aldım yalnızca.

CLOTALDO

(Kendi kendine.)

Nedir bu Tanrım?

Kuşkularım ve kaygılarım da katlanıyor

acılarımla birlikte.

(Rosaura’ya.)

Kim verdi sana bu kılıcı?

ROSAURA

Bir kadın.

CLOTALDO

Adı neydi o kadının?

ROSAURA

Adını söyleyemem.

CLOTALDO

Bu kılıcın bir gizemi olduğunu nerden biliyorsun,

ya da neden öyle sanıyorsun peki?

ROSAURA

Onu bana veren şöyle dedi:

“Polonya’ya git ve aklını kullanarak,

ülkenin önde gelenleriyle soyluların

bu kılıcı görmelerini sağla.

İçlerinden biri, hiç kuşkun olmasın,

kanatları altına alacaktır seni.”

Belki de artık yaşamıyordur diye,

o kişinin adını vermekten kaçındı.

CLOTALDO

(Kendi kendine.)

Neler duyuyorum Tanrım?

Bütün bunlar düş mü, gerçek mi?

Bilmiyorum, bilemiyorum.

İşte elimde, taşıyan her kimse

benden oğluna düşkün bir babanın

şefkatini görür diye söz vererek

güzel Violante’ye armağan ettiğim kılıç.

Ne yapacağımı bilemiyorum;

kanadım altına almak şöyle dursun,

çok önceden verilmiş bir yargı uyarınca,

hayatına son vermek zorundayım

şimdi kılıcı taşıyanın.

Ne saçma bir yazgı!

Ne kara bir yazı!

Bu delikanlı benim oğlum:

Hem kılıç kanıtlıyor kimliğini,

hem de onu görür görmez,

bir tutsağın dışardan gelen bir ses üzerine

pencereye koşması gibi,

gönlümün derinliklerinde çırpınmaya başlayan

babalık önsezim.

Benliğimizin pencereleri gözlerimden

tuzlu yaşlarla fışkırıyor

şaşkına dönmüş yüreğimin titreşimleri.

Ne yapmalıyım? Ne yapabilirim ey ulu Tanrım?

Onu krala teslim etmek, ölüme göndermek olur;

saklamaksa, bağlılık yeminime ihanet.

Bir yanda sevgi, öte yanda sadakat.

Ne olmuş? Nasıl duraksarsın?

Hayattan da, baba sevgisinden de

üstün tutulmaz mı kralına kayıtsız şartsız bağlılık?

Çiğnenmiş onurumun öcünü almaya geldim,

demedi mi bu delikanlı?

Onurunu çiğneten erkek onursuzdur,

öyle biri de benim oğlum olamaz,

benim soylu kanım değil damarlarında akan.

Ama öylesine kırılgan bir şeydir ki

şu onur onur diye yüceltilen,

insanın başı dara düşmeye görsün,

bir vuruşta kırılır, bir solukta kararır;

soylu bir yürek sahibine de kala kala,

her türlü belayı göze alarak,

öcünü almaya çabalamak kalır.

Onuru uğruna bunca tehlikeye atıldığına bakılırsa,

evet bu delikanlı benim kanımdan, benim oğlum.

İçine düştüğüm ikilemin tek çözümü,

huzuruna çıkıp, bu benim oğlumdur diyerek,

kraldan beklemek son hükmü.

Adımı sanımı gözetir de,

olur a, belki yumuşar yüreği.

Oğlumun hayatını kurtarabilirsem,

öcünü almasına yardımcı olurum;

yok idamını buyurursa kral,

babası olduğumu öğrenemeden ölür.

(Rosaura ile Clarín’e.)

Benimle gelin yabancılar.

Felakete uğrayan yalnız siz değilsiniz;

ölmek mi daha büyük bir mutsuzluk, yaşamak mı?

Bilemez oldum artık.

(Çıkarlar.)

5. Sahne

(Krallık sarayının büyük salonu.)

(Bir yandan Astolfo ile ona eşlik eden askerler,
karşıdan Estrella ile nedimeleri girerler. Sahne
dışından davullar, borular, askeri müzik duyulur.)

ASTOLFO

Göktaşlarına benzer ışıltısına

davullar, borular, kuşlar

ve çeşmelerin şırıltısı eşlik ediyor

sevinçle, bir ağızdan.

Uyumlu ezgilerle,

bu göksel güzelin belirmesini selamlıyorlar

ortak bir hayranlıkla.

Geceyi kovan gündüzle yarışan siz, hanımefendi,

zaferini yudumlayan gün doğumu,

dingin doğanın ta kendisi,

hem de savaşçı tanrıçasınız,

ve gönlümün kraliçesi.

ESTRELLA

Söz eylemle sınanacak olursa,

uzak durmaya çabaladığım

gerilimin hemen yalanlayacağı

böylesine güzel sözler söylemekle

tedbirsizlik ediyorsunuz;

kulağımın duyduğu iltifatlar,

gözümün gördüğü düşmanlıkla

doğrusu hiç uyuşmuyor.

Bilin ki, diliyle okşayıp, eliyle öldürmek

ancak vahşi hayvanlara yaraşan

en büyük alçaklıktır.

ASTOLFO

Sözlerimin içtenliğinden

kuşkuya düştüğünüze bakılırsa,

beni yanlış tanıyorsunuz Estrella.

Karar vermeden önce,

benim davam nedir

lütfen bir dinleyin.

Polonya kralı III. Estorgue öldüğünde,

şimdiki kralımız Basilio ile

sizin ve benim analarımız olan

iki kızını varis bıraktı ardında.

Şimdi daha adil bir krallıkta

yıldızlardan örülü bir çatının altında yatan

anneniz Clorilene kızların yaşça büyüğüydü.

Kızların küçüğü güzel Recisunda,

Tanrı ömür versin, annem, yani sizin teyzeniz,

Moskova’ya gelin gitmiş, ben de orada doğmuşum.

Sadede geleyim. Yılların yükü altında yorgun,

şimdi kadınların ardında koşmaktan çok

zamanını bilimsel araştırmalara adayan

kralımız Basilio, çocuk sahibi olamadan dul kaldı.

Böylece, siz ve ben

Polonya tahtının varisleri olduk.

Siz büyük kızdan doğduğunuzu ileri sürerek

hak iddia ediyorsunuz;

bense küçük kızın çocuğu olsam da,

bir erkek olarak

tahtta önceliğimin bulunduğunu.

İkimizde gerekçelerimizi

dayımıza açık seçik anlattık.

O ise niyetinin

ikimizi uzlaştırmak olduğunu belirterek,

bugün burada buluşmamızı istedi.

Moskova’dan kalkıp geldim,

size savaş açmaya değil,

bana savaş açmaya sizi kışkırtmak için.

Umarım tanrıların en bilgesi aşk

bir pazarlığı gereksiz kılar:

Sizi daha da yüceltmek için,

dilerim dayımız tacını size bağışlar da

kraliçe olursunuz; benim kraliçem!

Değerleriniz size zafer kazandırır,

aşkımsa, bir krallık.

ESTRELLA

Böylesine bir eliaçıklık karşısında,

gönlüm altta kalmak istemez.

Krallık tacını

ancak size armağan etmek için

kabul ederim.

Ama öte yandan bilin ki, aşkım

ikiyüzlü oyunlara katlanamaz:

Boynunuzdaki madalyon

söylediğiniz güzel sözleri yalanlıyor.

ASTOLFO

Size açıklamak isterim ki...

(Davulların vurduğu duyulur.)

Neyse, bunları başka bir zamana bırakalım.

Kralla danışmanlarının geldiklerini duyuruyor

şu davul sesleri.

6. Sahne

(Müzik. Yaşlı kral Basilio ile maiyetindekiler girerler.)

ESTRELLA

Bilge Thales...

ASTOLFO

Bilgin Euklides...

ESTRELLA

Sen ki yıldızlar evreninin...

ASTOLFO

Gizemli işaretlerini...

ESTRELLA

Yönetensin...

ASTOLFO

Yön verensin...

ESTRELLA

Yorumlayansın...

ASTOLFO

Yörüngelerini...

ESTRELLA

Etkilerini...

ASTOLFO

Ölçüp, hesaplayansın...

ESTRELLA

Alçakgönüllülükle kucaklayarak...

ASTOLFO

Sevgiyle öpmek için...

ESTRELLA

O ulu ağacın sarmaşığı olmama izin verin.

ASTOLFO

Ayaklarınıza kapanmama izin verin.

BASILIO

Kucaklayın beni sevgili yeğenlerim.

Çağrıma böylesine içtenlikle karşılık verdiğinize

pişman olmayacaksınız;

yakınmaya hakkınız olmasın diye,

ikinize de eşitlikle davranacağıma güvenin.

Uzun bir ömür yükünün yorgunluğuyla,

şimdi sizden tek istediğim,

bir süre hiç ses etmeden,

anlatacaklarıma kulak vermeniz;

olayların gelişimini öğrenince,

bana herhalde hak vereceksiniz.

Sevgili yeğenlerim, yüce Polonya soyluları,

akrabalar, dostlar beni dinleyin.

Biliyorsunuz, bilimsel yetkinliğimle

bilgin sıfatını hak etmiş biriyim

tüm dünyanın gözünde;

zamana ve unutulmaya karşı

adımı korumak için

Thimantes’nin fırçası ile Lysippos’un mermeri,

Büyük Basilio olarak tanıttılar beni evrene.

Bilimler arasında ise, bilirsiniz,

yüksek matematikle ilgilendim öncelikle:

Matematikle ulaştım,

zamanla yarışarak,

geleceği önceden görme yetisine.

Gelecek yüzyıllarda olacaklar

bir bir belirdiğinde gökyüzü haritalarımda,

benim bugünden öngördüklerimi

anlatmak ayrıcalığını almış oluyorum zamanın elinden.

Güneşin parıldattığı o buz halkacıklarının,

ay ışığının kucakladığı camdan sarayların,

ışıklı yörüngelerinde

yıldızların kuşandığı pırlanta topların

verdiği gizemli işaretler,

iyi ya da kötü kaderimizi bildiren

elmastan sayfalarla ciltlenmiş kitaplara,

ya da değerli taşlarla bezeli defterlere

gökyüzünün ışıklı harflerle kazıdığı yazılara dönüşerek,

çalışmalarımın odağını oluşturdu

hayatım boyunca.

O yazıları öylesine kolayca okumayı öğrenince,

gezegenlerin tekmil hareketlerini

düşünsel olarak izleyebilmeyi de başardım

hızlı yolculukları sürecinde.

Tanrı’ya şükürler olsun

başıma gelecek felaketi de önceden okudum,

yoksa onların ilk kurbanı ben olacaktım.

Çünkü kimi zaman, bilgi

sahibine yönelik bir silaha dönüşür

ve öğrendikleri kendi canına kıymaya iter

talihi dönmüş kişiyi.

Hiçbir şeyi saklamadan anlatacağım;

şimdi sizlerle paylaşacağım olayların gelişimi

benim sözlerimden çok daha açıklıkla

anlatacaktır gerçi olup biteni; bu nedenle,

bir kez daha dilerim beni dikkatle dinlemenizi.

Eşim Clorilene

talihsiz oğlumuzu doğurduğunda,

canlı mezarı ana rahminden

çıkmasının öncesinde,

nice uğusuz alametler belirdi göklerde.

Düşlerin karanlık dehlizlerinde,

annesi bilmem kaç kez gördü

insan suretinde bir canavarın

rahmini yırtarak, kanlar içinde

dünyaya gelirken, kendisini canından ettiğini.

Doğmakla ölmek benzer serüvenlerdir aslında.

Doğum günü yaklaşırken,

pek ender görülen türden

ön belirtiler de sıklaştı giderek;

kanlara bulanmış güneşin

ayla kıyasıya çekiştiği

bir ortamda dünyaya geldi çocuk.

Ama dünya aralarına girince,

o tanrısal gezegenler

kıyasıya kapışamadıklarından,

en gözalıcı ışıklarıyla çarpıştılar.

İsa’nın ölümüne

kanlı gözyaşları döktüğü günden bu yana

görülmüş en büyük güneş tutulması oluştu;

öylesine ürkütücüydü ki görüntü,

alev alev tutuşan küre

kıyamet gününün geldiğini sandı.

Gökyüzü karardı, yapılar sarsıldı,

taş yağmuru boşandı bulutlardan,

ırmaklar oluk oluk kanlı aktı.

Böylesine felaketler,

uğursuz belirtiler eşliğinde

doğdu oğlum Segismundo.

Doğasını açığa vurmakta da hiç gecikmedi,

“İyiliğe kötülükle karşılık verdiğime göre,

ben bir insanım!” diyerek,

anasının canını aldı hemen.

Araştırmalarıma dönüp bakınca,

dünyanın en ölçüsüz

adamı olacağını gördüm oğlumun;

dinsiz, imansız, küstah biri,

ve hükümdarların en acımasızı.

Bir hıyanet okuluna,

bir cürüm tapınağına dönüştürdüğü

krallığımız bölünüp parçalanırken;

öfkeye kapılarak, bunca suç ve günahın

hıncını benden çıkarmaya kalkışacağını;

–söylerken bile titriyorum–

günün birinde kendimi onun önünde

dize gelmiş bulacağımı gördüm.

Böylesine karamsar sonuçlar

kimin aklını karıştırmaz?

Sonunda ürkütücü bir gelecek

vaat eden öngörülerime uyarak,

ve yıldızların yeniden

hayırlı yörüngelerine dönmeleri umuduyla,

dünyaya gelmiş canavarı

bir yere kapatmaya karar verdim.

Her yana çocuğun ölü doğduğu duyuruldu.

Güneş ışınlarının bile

yollarını güçlükle bulduğu

kayalık dağlarda bir kule yaptırdım.

Bölgeye girmek ağır cezalarla yasaklandı.

İşte orada yaşadı Segismundo;

Clotaldo’dan başka

hiçbir insan yüzü görmeden,

kimseyle konuşmadan;

her şeyden yoksun, tutsak.

Çektiklerinin tek tanığı Clotaldo,

kimi bilimsel kavramları öğretti ona,

Katolik inançlarına uygun yetişmesini sağladı.

Üç düşünce çelişiyor aklımda:

İlki, ülkem Polonya’ya

öyle bir sevgiyle bağlıyım ki,

zalim bir hükümdara teslim edemem;

ikincisi, hem yeryüzü yasalarının,

hem de Tanrı’nın kanımı taşıyan birine tanıdığı

hakları görmezden gelirsem,

Hıristiyanlığa aykırı davranmış olurum;

çünkü oğlumun acımasız hükümdarlığını

engellemek uğruna da olsa,

onun işlemesinden korktuğum günahları

benim bugünden işlememe

hiçbir yasa izin vermez;

üçüncü ve sonuncusu ise,

o zamanlar gördüğüm belirtileri,

ince eleyip sık dokumadan

yorumlamış olduğum kaygısı.

İçgüdüleri onu gerçekten kötülüğe de yöneltse,

belki eğilimlerine yenilmemiştir;

çünkü yıldızların en uğursuzu

alınyazısının en karası,

içgüdünün en vahşi olanı,

bir ölçüde etkileyebilseler de

büsbütün saptıramazlar

insanoğlunun özgür istemini.

Böylece boşu doluya,

doluyu boşa koyarak,

uzun duraksamalardan sonra,

beğeneceğiniz bir çözüme ulaştım.

Yarından tezi yok,

–kendisine benim oğlum

olduğunu söylemeden–

tahtıma oturtacağım Segismundo’yu;

hükümdarınız olarak tanıyarak,

ona bağlılık yemini edeceksiniz hepiniz.

Bu kararımla, az önce saydığım

üç çelişkiyi çözmüş oluyorum.

İlki şu: Aklı başında, olgun,

bilge ve hoşgörülü davranarak,

geçmişte alnına kara bir gelecek yazan

gezegenleri yalancı çıkarırsa,

bugüne kadar sarp dağların zirvelerinden başka saray,

vahşi hayvanlardan başka yoldaş tanımamış

meşru hükümdarınıza kavuşmuş olursunuz.

Yok böyle olmaz da,

hoyrat ve zalimce davranır, günah yoluna saparsa,

ben görevimi titizlikle yerine getirmiş olmanın huzuruyla,

onu yeniden zindanına kapatmayı

acımasızlık değil, adaletin yerine gelmesi için,

kralınız olarak görev bilirim.

Üçüncü düşüncemse şu:

Segismundo dediğim gibi biri çıkarsa,

siz soylulara saygımın gereği olarak,

krallık tacını ve asasını

hakkıyla taşıyacak

yeğenlerimi geçireceğim ülkemizin başına.

Polonya tahtı üzerindeki haklarını

evlilik bağıyla birleştirerek,

ortaklaşa saltanat sürsünler...

Bunlar kralınız olarak size buyruklarımdır;

çok yaşamış, çok görmüş ihtiyar babanız

ve –Seneca’nın, kral devletin kölesidir

özdeyişindeki tanımıyla–

köleniz olarak da dileklerimdir.

ASTOLFO

İlgili en yakın taraf olarak,

benim yanıt vermem gerekiyorsa,

işte herkes adına bildiriyorum:

Segismundo buyursun gelsin,

gelip hakkını alsın;

senin oğlun olması yeter.

HERKES

Prensimizi bize geri ver;

onu kralımız olarak istiyoruz.

BASILIO

Sevgili yeğenlerim, gösterdiğiniz incelik

için hepinize teşekkür ederim.

Dairelerine kadar eşlik edilsin

devletimizin bu iki direğine;

yarın yeni kralınızla tanışacaksınız.

HERKES

Çok yaşa büyük kral Basilio.

(Kraldan başka herkes çıkar.)

7. Sahne

(Kral da çıkmak üzereyken, Clotaldo, Rosaura ve

Clarín girerler. Clotaldo kralın yolunu keser.)

CLOTALDO

Konuşabilir miyiz kralım?

BASILIO

Hoş geldin Clotaldo.

CLOTALDO

Büyük bir aksilik beni ayaklarınıza gelmeye zorladı

yüce kralım. Çünkü bugün,

alışılmışın özüne de, biçimine de aykırı

bir yol çizdi bana uğursuz kader.

BASILIO

Ne geldi başına?

CLOTALDO

Başka koşullarda olaydı,

mutlulukların en büyüğüne

dönüşebilecek bir felâket.

BASILIO

Devam et.

CLOTALDO

Şu yakışıklı genç,

cesaretten mi desem, cehaletten mi,

kuleye girmeye cüret etti ve

prensi gördü orada; sonra...

BASILIO

Korkma Clotaldo.

Başka bir gün olaydı bu,

çok kızardım doğrusu;

ama bugün bizzat açıkladığım sırrı

bu delikanlının öğrenmesinin

artık bir önemi kalmadı.

Daha sonra bana gel,

senden isteyeceğim çok şey var.

Şimdiden haber vereyim,

dünyanın gördüğü

en şaşırtıcı olaya aracılık edeceksin.

Şu tutuklulara gelince,

senin ihmalkârlığını

cezalandırdığımı sanmayasın diye,

onları da bağışlıyorum.

(Çıkar.)

8. Sahne

CLOTALDO

Ömrün bin yüzyıl sürsün yüce kralım!

(Kendi kendine.)

Tanrı yüreğini yumuşatmış.

Delikanlının oğlum olduğunu söylememe

gerek kalmadı artık

(Rosaura ile Clarín’e.)

Siz, yabancı yolcular, serbestsiniz.

ROSAURA

Ayaklarına kapanıyorum minnetle.

CLARÍN

Ben de yorgunluktan.

Öyle kolay kolay da kendime gelecek gibi değilim.

ROSAURA

Bana hayatımı geri verdiniz efendim,

sonsuza kadar kölenizim.

CLOTALDO

Sana hayatını geri vermiş değilim,

onuru çiğnenmiş bir soylu kişi

yaşıyor sayılmaz çünkü.

Bir aşağılanmanın öcünü almaya geldiğini

söylemiştin bana;

demek yaşamıyordun buraya geldiğinde.

(Kendi kendine.)

Gururunu kıracağım inadına.

ROSAURA

Hayatımı yitirmiştim, itiraf ederim;

siz onu bana geri verdiniz.

Tekmil güçlükleri aşıp öcümü aldığımda,

tertemiz ve lekesiz olacak

yeni vermişsiniz gibi.

CLOTALDO

Geldiğinde elinde ışıldayan

kılıcını geri al;

bir zamanlar benim olan bu kılıç...

–senden aldığım kısa süre için

demek istiyorum–

öcünü almanı kolaylaştıracaktır.

ROSAURA

Senin sayende,

ikinci kez kuşanıyorum bu kılıcı.

Onun üstüne ant içerim,

öcümü alacağıma,

düşmanım benden güçlü de olsa,

CLOTALDO

Çok mu güçlü gerçekten?

ROSAURA

Anlatamayacağım kadar.

Kimliğini size saygısızlıktan

sakladığımı sanmayın;

yalnızca bana karşı güveninizi

yitirmenizden korkarım.

CLOTALDO

Tam tersine, beni yanına alır,

düşmanının tarafını tutmayacağımdan

kuşku duymazsın.

(Kendi kendine.)

Ah, kim olduğunu öğrenebilsem!

ROSAURA

Bana güveninize

güvenle karşılık vererek

söylemek zorundayım:

Düşmanım Astolfo’dur,

Moskova dükünün ta kendisi.

CLOTALDO

(Kendi kendine.)

Bu darbeye dayanmak,

sandığımdan da güç.

Anlamaya çalışalım.

(Rosaura’ya.)

Moskovalı olarak doğdunsa eğer,

doğal efendin olan dük

sana ne kötülük etmiş olabilir?

Yüreğini kabartan öfkeyi yatıştır,

ve ülkene dön, iyisi mi.

ROSAURA

Efendim olduğu doğru,

ama bana kötülük etti.

CLOTALDO

Olamaz! Söz gelimi

seni tokatlamaya kalkıştıysa,

bu bir aşağılama sayılamaz.

(Kendi kendine.)

Ah Tanrım!

ROSAURA

Bana yaptığı bundan çok daha ağır.

CLOTALDO

Anlat öyleyse, nedir!

Ne söylesen, benim aklıma gelenlerden

daha kötü olamaz.

ROSAURA

Seve seve anlatırdım,

ama öylesine saygı ve sevgi

duyuyorum ki sana,

üstümdeki giysilerin bile

taşıyanın iğreti görüntüsünden

başka bir şey olmadığını

söylemeye çekiniyorum.

Ben sanılandan başkasıysam

ve Astolfo, Estrella ile evlenecekse eğer,

onurumu çiğneyenin

kim olduğunu anlayacak

kadar bilgin var demektir.

Yeterince konuştum.

(Rosaure ile Clarín çıkarlar.)

CLOTALDO

Dur gitme, dinle!

Aklın ipin ucunu kaçırdığı

nasıl bulanık bir karmaşadır bu?

Anlattıklarının aslı varsa,

benim de onurun çiğnenmiş sayılır;

düşman çok güçlü,

ve ben bağlılık yemini etmişim; berikiyse kadın.

Çıkış yolunu ulu Tanrı göstersin;

ama ondan da kaygılıyım,

düştüğüm bu karanlık çukurda

her yıldız başka bir şey anlatıyor,

yeryüzü ise karmakarışık.

İkinci Gün

1. Sahne

(Krallık sarayının büyük salonunda.)

(Basilio ile Clotaldo.)

CLOTALDO

Her şey buyurduğunuz gibi yapıldı.

BASILIO

Neler oldu Clotaldo, anlat hele.

CLOTALDO

Tekmil duyularını körelterek

insanı yaşayan bir ölüye dönüştüren

pek çok bitkinin gizil güçlerini birleştirmiş

uyuşturucu bir iksir

hazırlattım uzmanlara.

Haşhaş, afyon ve başka otlar

içeren bu karışımı

Segismundo’nun hücresine götürdüm.

Aklını sizin kendisi için

tasarladıklarınıza hazırlamak için,

vahşi doğanın okulunda

öğrendikleri üzerine sohbet ettik bir süre.

Baş döndürücü hızıyla

rüzgârlara meydan okuyan,

tüylerden oluşmuş bir şimşeği andıran

kartalı örnek verdim.

“Sen kuşların kralısın,

elbette övünç duyacaksın”

diyerek kibirli uçuşunu övdüm.

Segismundo’nun dili çözülüverdi:

Saltanat söz konusu olunca,

tutkulu ve buyurgan

bir konuşma tutturdu;

damarlarındaki soylu kan

belli ki büyük hedeflere yöneltiyor,

kışkırtıyor, coşturuyordu onu.

“Kuşların toplumunda bile,

kimileri kimilerine

bağlılık yemini ederlermiş” dedi;

“Şunu düşünerek teselli buluyorum;

ben hiç değilse, zorbalıkla

buyruk altına sokulmuşum;

kendi özgür istemimle,

kimseye boyun eğmedim.”

Çektikleri üzerine konuşmanın

onu sinirlendiğini görünce,

iksiri sundum; ilk yudumu almasıyla

uykuya teslim etti gücünü;

damarlarından ve tüm gövdesinden

soğuk terler süzülmese,

ölmüş görünümünü gerçek sanıp,

hayatından kaygıya düşebilirdim.

Bunun üzerine,

tasarınızı gerçekleştirmekle

görevlendikleriniz çıkageldiler;

kıpırtısız gövdesini arabaya yükledikleri gibi,

onuruna ışıl ışıl donatılmış dairenize getirdiler.

Sizin yatağınıza yatırdılar onu

ve baygınlığının geçmesini bekleyedururken,

buyruğunuz uyarınca,

size hizmet eder gibi hizmet ettiler oğlunuza.

Bense kendi payıma,

buyruklarınızı harfiyen yerine getirmekle

ödüllendirilmeyi hak ettiysem,

–cüretimi hoş görün–

size sormak istediğim bir soru var:

Hangi amaçla prensi

uykusunda getirttiniz saraya?

BASILIO

Bunu sormakta yerden göğe haklısın Clotaldo,

ben de içtenlikle yanıt vereceğim sana.

Biliyorsun, oğlumun

yıldızlarda okuduğum karayazısı,

acılarla tehdit ediyor hayatını.

Bir kez daha sorgulayacağım,

bugüne değin onca kötümser öngörünün

kanıtını sıralayan, yalan nedir bilmez gökyüzünü;

bakalım vazgeçmiş mi öngörüsünden,

ya da hiç değilse yumuşatmış mı?

Cesaret, erdem ve akıl

döndürmüş olamaz mı onu yargısından?

Çünkü insan istemi yıldızlara da üstün gelebilir.

Bunu sınamak için işte, Segismundo’nun

saray ortamında erdemlerini kanıtlamasını istiyorum.

Kötü eğilimleriyle baş edebilirse,

tahta çıkar, saltanat sürer;

acımasız bir hükümdar gibi davranırsa,

yeniden zincire vurulur.

Bunun için onu uyutmak şart mıydı?

diye soracaksın şimdi.

Bugün benim oğlum olduğunu öğrenseydi,

yarın yeniden zindana kapatılınca,

baş edilmez bir umutsuzluğa düşerdi.

Kim olduğunu bile bile

nasıl yatıştırırdı gönlünü?

Ben de bu çıkmaza

bir açık kapı bırakmak istedim: Şimdi,

meğer rüya görmüşüm diye avunabilir.

Böylece iki şeyi daha gözlemleyebiliriz:

Öncelikle kişiliğini,

bakalım bütünüyle uyandığında nasıl davranacak?

Hükümdarlığın ardından,

yeniden zindanına döndüğünde,

bir rüyadan uyandığını sanarak

kendini nasıl avutacak?

Böylece temelli bir gerçeği anlayacak:

Bu dünyada soluk alan herkes

rüya görmektedir aslında.

CLOTALDO

Yanıldığını kanıtlayacak

pek çok neden var.

Ama artık çok geç;

uyandı ve bize doğru geliyor.

BASILIO

Ben çekiliyorum.

Öğretmeni sensin:

Sen karşıla onu,

ve gerçeği söyleyerek,

kafasındaki kargaşayı gider.

CLOTALDO

Ona her şeyi olduğu gibi anlatmama

izin veriyorsunuz, öyle mi?

BASILIO

Evet, önceden bilirse,

tehlikelerin üstesinden

belki daha kolay gelir.

(Çıkar.)

2. Sahne

(Clarín girer.)

CLARÍN

(Kendi kendine.)

Süpürge sapıyla esaslı bir dayak oldu

buraya gelebilmek uğruna ödediğim bedel.

Ama illa kendi gözümle görmek istedim

neler olup bittiğini.

İnsanın yüzünde taşıdıkları kadar,

aydınlık pencere bulunmaz:

Cebinde beş para olmasa da,

kafayı azıcık kullandın mı

her şenlikten, her şölenden

payını alırsın doyasıya.

CLOTALDO

(Kendi kendine.)

Clarín bu, evet... O kadının uşağı.

Polonya’ya taşıdığım acılarımın

sebebi olan talihsiz kadının.

(Clarín’e.)

Ne oldu Clarín?

CLARÍN

Olan şu ki; öcünü almayı

vaat etmeniz üzerine,

Rosaura cinsiyetine uygun giysiler kuşandı.

CLOTALDO

Âdet ve geleneklere

uygun olanı da buydu zaten.

CLARÍN

Yeğenlerinizden birinin

adını kullanma kurnazlığını göstererek,

öylesine saygı gördü ki,

Prenses Estrella’nın nedimesi olarak,

sarayda yaşıyor artık.

CLOTALDO

Bu kez onurunu kollamalıyım.

CLARÍN

Öcünü alacağı günü bekliyor şimdi.

CLOTALDO

Beklemek en doğrusu:

Zamanın düzeltemediği

anlaşmazlık yoktur.

CLARÍN

Senin yeğenin sanılarak

kraliçeler gibi saygı ve

hizmet görüyor.

Ama ben yoldaşı olarak

büsbütün unutuldum,

açlıktan ölmek üzereyim.

Oysa Clarín ötmeye başlarsa,

krala, Astolfo’ya ve Estrella’ya

neler neler anlatabilir.

Adım Clarín, borazan anlamına gelir;

borazan dediğin de,

öttü mü her yandan duyulur.

Biri bana yardım elini uzatmazsa,

şu beylik dörtlüğü bilirsiniz:

Şafakta çalınan borazan,

herkesi uyandırır.

CLOTALDO

Yakınmakta yerden göğe haklısın Clarín;

dertlerine çözüm bulmak üzere,

şu andan tezi yok, seni hizmetime alıyorum.

CLARÍN

İşte, Segismundo geliyor.

3. Sahne

(Segismundo ve onu giydiren hizmetliler çalıp
söyleyen müzisyenler eşliğinde girerler; beriki
şaşkınlıktan sersem gibidir.

SEGISMUNDO

Neler görüyorum Tanrım!

Nasıl bir yer burası!

Korkmadan bakamıyorum;

kuşkuluyum ama inanıyorum.

İpekler, sırmalar içinde,

hizmetime koşmakta yarışan uşaklarla

bu muhteşem sarayda ne işim var?

Nasıl oldu da, beni giydirip kuşatmak için

şunca insanın çevresinde dört döndüğü

böylesine yumuşak bir yatakta uyandım?

Rüya görüyorum demek yalan olur,

çünkü uyanık olduğumun farkındayım.

Yoksa artık Segismundo değil miyim ben?

Doğruyu söyle bana Tanrım!

Uykumda neler geçti de hayalimden,

şimdi kendimi buralarda görüyorum?

Her neyse, aklımı neden zorluyorum?

İyisi mi, bırak hizmet etsinler,

her şey olacağına varsın.

BİRİNCİ UŞAK

Çok kederli görünüyor.

İKİNCİ UŞAK

Onun yaşadığı acıklı serüveni yaşayan

kim kederli olmaz?

CLARÍN

Ben.

İKİNCİ UŞAK

Haydi, konuş onunla.

BİRİNCİ UŞAK

(Segismundo’ya.)

Şarkı söylemeyi sürdürsünler mi?

SEGISMUNDO

Hayır, şarkı duymak istemiyorum artık.

İKİNCİ UŞAK

Öylesine sıkıntılı görünüyordunuz ki,

sizi eğlendirmek istediler.

SEGISMUNDO

Acılarıma katlanabilmek için,

onların müziğine ihtiyacım yok.

Kaldı ki, yalnızca askeri marşlardan

hoşlanırım ben.

CLOTALDO

Elinizi öpmeme

izninizi dilerim efendimiz;

Konumum size bağlılık yemini eden

ilk kişi olmamı gerektirir.

SEGISMUNDO

(Kendi kendine.)

Clotaldo bu! Nasıl oluyor da

zindanımda bana her türlü eziyeti eden

biri şimdi böylesine saygıyla

iki büklüm oluyor karşımda?

CLOTALDO

Yeni durumunuzun

zihninizde yarattığı kargaşa,

nice kuşkuyu barındırmaktadır kimbilir?

Bunları gidermek için açıklıyorum:

Polonya tahtının veliahdı Prens Segismundo’sunuz siz.

Bugüne değin dışlanmış ve

saraydan uzak yaşatılmanız,

tahta oturmanızın ülkemizin başına

büyük felaketler getireceğini bildiren

yıldızların kehanetlerini

boşa çıkarmak içindi.

Öte yandan, yıldızları

alt edebileceğiniz umuduyla,

–çünkü yiğit bir insan için,

bu elbette olasıdır–

derin bir uykudayken,

tutulduğunuz kuleden

saraya getirildiniz.

Babanız, efendim kral birazdan

sizi görmeye geldiğinde Segismundo,

yapmanız gerekeni kendi ağzından öğrenirsiniz.

SEGISMUNDO

Alçak, aşağılık hain, öğrenecek daha ne kaldı,

şuracıkta senden hıncımı almamı engelleyecek?

Benim varlığımı bile yok sayıp

yasaları ve bütün haklarımı çiğneyerek

yurduna nasıl ihanet ettin?

CLOTALDO

Ah, benim kör talihim!

SEGISMUNDO

Yasalar karşısında hain,

kralın karşısında köle,

bana karşı acımasızsın:

Sen busun işte;

Kral, yasalar ve ben

gebertilmene karar verdik,

benim ellerimle.

İKİNCİ UŞAK

Efendimiz...

SEGISMUNDO

Kimse araya girmeye yeltenmesin yok yere;

yemin ederim,

karşıma çıkarsan,

seni pencereden atarım.

BİRİNCİ UŞAK

Kaçın Clotaldo.

CLOTALDO

Lanet olsun sana Segismundo!

Öfkene teslim olarak,

rüya gördüğünü unuttun.

(Çıkar.)

İKİNCİ UŞAK

Unutmayın ki...

SEGISMUNDO

Çekil önümden.

İKİNCİ UŞAK

... o kralının buyruğunu yerine getirdi.

SEGISMUNDO

Bir yasa adalete uygun değilse,

kimse uymak zorunda değildir.

Kaldı ki, ben onun efendisiyim.

İKİNCİ UŞAK

Yasalar adil mi, değil mi,

yargılamak ona düşmez.

SEGISMUNDO

Böyle çene yarıştırdığına bakılırsa,

Kendini suç ortağı gibi hissediyorsun anlaşılan.

CLARÍN

Prensimizin her dediği doğru,

sen yanlış davranıyorsun.

BİRİNCİ UŞAK

Lafa karışmana kim izin verdi?

CLARÍN

Kendi kendime izin verdim.

SEGISMUNDO

Sen de kimsin?

CLARÍN

Hınzır herifin teki.

Başkalarının işine burnunu sokmakta

inan olsun, üstüme yoktur.

SEGISMUNDO

Yeni yeni tanıdığım

şu dünyada rastladığım yabancılardan,

yalnızca senden hoşlandım.

CLARÍN

Ben dünyanın bütün Segismundo’larının

hoşuna giderim efendimiz.

4. Sahne

(Astolfo girer.)

ASTOLFO

Ey ufuklarımızı altın rengi

tanrısal ışınlarla

şenlendiren Polonya güneşi.

Aramıza döndüğünüz şu gün,

bin kez kutlu olsun prensim.

Alnınızı donatmakta

böylesine geciken defne dalının ömrü,

dilerim bu gecikme oranında uzun olur.

SEGISMUNDO

Tanrı sizi korusun.

ASTOLFO

Beni tanımadığınız için herhalde,

pek de sıcak karşılamadınız.

Moskova Dükü Astolfo’yum ben,

sizin kuzeniniz.

Doğumdan birbirimize eşit sayılırız.

SEGISMUNDO

Tanrı sizi korusun dememle

yetinemiyorsunuz demek?

Kendinizi böylesine yüce görerek,

karşılamamdan hoşnut kalmadığınıza göre,

gelecek karşılaşmamızda

Tanrı sizi korumasın derim ben de.

İKİNCİ UŞAK

(Astolfo’ya.)

Herkese karşı

tam bir yabani gibi davrandığını

bilmenizi isterim efendim.

(Segismundo’ya.)

Efendimiz Astolfo...

SEGISMUNDO

Ne benimle konuşurken

büyüklük taslamasından hoşlandım;

ne de şapkasını kafasında tutmasından.

İKİNCİ UŞAK

... Moskova düküdür.

SEGISMUNDO

Ben ondan daha büyüğüm.

İKİNCİ UŞAK

Dolayısıyla, başkalarına gösterdiğinizden daha

çok saygı göstermelisiniz birbirinize.

SEGISMUNDO

Benim işlerime burnunu sokmana

kim izin verdi?

5. Sahne

(Estrella girer.)

ESTRELLA

Efendimiz, özlemle kendilerini bekleyen,

saraylarına hoş gelmişler:

Uğursuz kehanetleri yalancı çıkararak,

güçlü ve sağlıkla hüküm sürün;

yıllarla değil, yüzyıllarla ölçülsün hayatınız.

SEGISMUNDO

(Clarín’e.)

Söyle bakayım, kimdir

bu dünyalar güzeli?

Güneşin ışınlarını ayaklarına serdiği

bu iki ayaklı tanrıça?

Kimdir bu güzel kadın?

CLARÍN

Kuzininiz Estrella, efendimiz.[2]

SEGISMUNDO

Güneş adı ona daha çok yakışırdı.

(Estrella’ya.)

Hoş geldin dileklerinizi

sevinçle kabul ediyorum;

ama sizi görmek beni asıl mutlu eden.

Hak etmek için hiçbir şey yapmadığım

bir nedenle kutlamanıza

teşekkür borçluyum;

siz ufukta doğarken Estrella

en parlak yıldızlara ışık tutarsınız.

Saf sularıyla meltemi sarhoş eden

lekesiz karlara benzer

elinizi verin öpeyim.

ESTRELLA

İltifat etmeyi iyi biliyorsunuz.

ASTOLFO

(Kendi kendine.)

Elini verirse, mahvoldum.

İKİNCİ UŞAK

(Kendi kendine.)

Astolfo’nun sıkıntısını anlıyorum:

Yardımına koşayım.

(Segismundo’ya.)

Dük Astolfo’nun önünde

fazla ileri gitmiş olmuyor musunuz efendimiz?

SEGISMUNDO

Benim işime karışma

dememiş miydim sana?

İKİNCİ UŞAK

Doğru olanı söylüyorum ben.

SEGISMUNDO

Tepemi attırma.

Keyfimi kaçıran hiç bir şey

doğru olamaz.

İKİNCİ UŞAK

Oysa efendimiz

iyiye ve doğruya

uymak gerektiğini

sizin ağzınızdan duymuştum.

SEGISMUNDO

Canımı sıkan kim olursa,

pencereden atacağımı da

duymuştun ağzımdan.

İKİNCİ UŞAK

Bana kimse bunu yapamaz.

SEGISMUNDO

Öyle mi? Haydi, görelim bakalım.

(Segismundo uşağı kucaklayıp kaldırır; herkesin

şaşkın bakışları altında dışarı taşır; sonra hemen geri

döner.)

ASTOLFO

Neler görüyorum?

ESTRELLA

Yardımına koşun hepiniz!

(Çıkar.)

SEGISMUNDO

Balkondan denize düştü.

Tanrı’ya şükür, dediğimi yaptım.

ASTOLFO

Öfkenizi gösterirken bile

daha ölçülü olmayı öğrenmelisiniz;

sarayın dağdan uzaklığı kadar,

insan da hayvana uzaktır, unutmayın.

SEGISMUNDO

Benimle böyle yüksek perdeden

konuşmayı sürdürürseniz,

az sonra şapkanızı giydirecek

bir kelleden yoksun kalırsınız.

(Astolfo çıkar.)

6. Sahne

(Kral Basilio girer.)

BASILIO

Neler oluyor burada?

SEGISMUNDO

Hiç. Adamın biri canımı sıkıyordu;

onu pencereden attım.

CLARÍN

Ayağını denk al, bu kralın ta kendisi.

BASILIO

Ne! Daha geldiğin ilk gün

bir cana mı kıydın?

SEGISMUNDO

Yapamayacağımı söyledi; ama

iddiayı ben kazandım.

BASILIO

Bilsen ne düş kırıklığına uğradım prens.

Senin yıldızları yalancı çıkarıp,

karayazını silmeni umut ederken,

öfkene boyun eğip

işe bir cinayetle başlaman

derinden sarstı beni.

Şimdi nasıl bir sevgi ile

kucaklayabilirim seni

kollarının bir cana kıydığını bile bile?

Kılıcın çıplak çeliğinin

öldürücü bir yaradan geri çekilişini,

kim kayıtsızca seyredebilir?

Öldürülen bir adamın

kanına bulanmış toprağa,

kim ürpermeden bakabilir?

Kollarını bir cinayetin araçları

olarak gördüğüm için,

seni kucaklamaktan vazgeçiyorum;

Niyetim seni bağrıma basmaktı,

ama kolların şimdi korkutuyor beni.

SEGISMUNDO

Bugüne kadar sevgiden nasıl yoksun bırakıldıysam,

bugünden sonra da eksikliğini duymam.

Bana karşı böylesine acımasız davranan;

oğlunu hayattan uzak tutarak,

bir hayvan gibi eğiten,

katledilecek bir canavar olarak gören,

insanlık haklarımı elimden alan bir baba

beni kucaklamamış, umurumda mı!

BASILIO

O hakları hiç vermeseymişim keşke;

ne sesini duyardım,

ne de işlediğin cinayete tanık olurdum.

SEGISMUNDO

Beni kucaklamaya hiç kalkışmasaydın,

senden zaten yakınmazdım;

ama bir kez uzattığında

kollarını geri çekmemeliydin.

Vermek nasıl insanın

en soylu davranışıysa;

vermişken geri almak da,

en büyüğüdür alçaklıkların.

BASILIO

Zavallı bir tutsakken,

seni Polonya prensi kılmama

böyle teşekkür ediyorsun, öyle mi!

SEGISMUNDO

Yaptıkların için

bir de teşekkür mü edecektim?

Özgürlüğümün celladı,

bir ayağı çukurda bunak,

bana zaten benim olandan

başka bir şey mi veriyorsun?

Kralım ve babamsın;

dolayısıyla, ne ayrıcalığım varsa,

doğanın ve göreneklerin armağanıdır,

sana hiçbir borcum yok.

Üstelik hayatımdan çaldığın yılların,

özgürlüğümün, onurumun

hesabını da sorabilirim.

Sana bedel ödetmediğim için,

asıl sen bana teşekkür etmelisin.

BASILIO

Haddini bilmez yabaninin tekisin sen.

Göklerde yazılanlar doğruymuş;

ilkel, acımasız, saldırgan...

kaderin yeniden kehanetlere emanet.

Şimdi kim olduğunu biliyor ve

kendini herkesin üstünde sayıyorsun,

ama şu öğüdüm kulağına küpe olsun:

Alçakgönüllülüğü elden bırakma;

uyanık olduğunu sanıyorsun,

ama belki de rüya görmektesin.

(Çıkar.)

SEGISMUNDO

Kendimi uyanık sanıyorum,

ama rüya görüyor olabilirmişim, öyle mi?

Hayır, rüya görmüyorum;

kendime dokunabiliyorum

ve ne idiysem, yine oyum.

Yaptığından pişmanlık duysan da,

dönüşün yok moruk;

kim olduğumu biliyorum artık;

beni veliahdın kılan

doğumumu silip atamazsın.

Bugüne değin prangalara boyun eğmem,

kim olduğumu bilmediğim içindi.

Ama şimdi biliyorum kim olduğumu:

İnsanla hayvan karışımı bir yaratık.

7. Sahne

(Saraylı giysileriyle Rosaura girer.)

ROSAURA

(Kendi kendine.)

Estrella’ya nedime olarak görevlendirildim;

Astolfo’ya rastlamaktan çok korkuyorum.

Clotaldo, kim olduğumu öğrenmesi şöyle dursun,

onun beni görmesini bile istemiyor.

Dediğine göre onurum söz konusuymuş.

Hayatımı ve onurumu kurtardığı için,

her konuda Clotaldo’nun dediğine uyuyorum.

CLARÍN

Bugün gördükleriniz içinde prensim,

en çok neyi beğendiniz?

SEGISMUNDO

Hiç bir şey beni şaşırtmadı,

her şeye hazırlıklıydım çünkü;

ama şu dünyada bir şeye bayıldımsa,

o da kadın soyunun güzelliği.

Tanrı en büyük özeni erkeği yaratırken gösterdi

diye yazar kitaplar,

çünkü erkek başlı başına bir dünyaymış.

Anlatılan kadın olmalı bana kalırsa,

çünkü kadın aydınlık bir gökyüzü;

gökyüzünün yeryüzüne üstün olması gibi,

kadın da erkekten daha güzel.

Hele şu gözlerimin önünde duran...

ROSAURA

(Kendi kendine.)

Prens buradaymış! Ben gidiyorum.

SEGISMUNDO

Heey kadın, dur kaçma.

Görünür görünmez yok olarak

gün doğumunu karartma;

şafakla alacakaranlığın,

ışıkla soğuk gölgelerin birleşmesi

sabahın habercisidir. Ama...

Ne görüyorum ben?

ROSAURA

(Kendi kendine.)

Ben ne görüyorsam, onu herhalde.

SEGISMUNDO

(Kendi kendine.)

Ben bu güzeli bir yerlerde görmüştüm.

ROSAURA

(Kendi kendine.)

Bu prensi kibrini kuşanmamış olarak,

bir zindanda görmüştüm ben.

SEGISMUNDO

(Kendi kendine.)

İşte şimdi hayat buldum.

(Rosaura’ya.)

Kadın! –seni böyle adlandırıyorum,

çünkü bir erkeğin edebileceği

en büyük iltifat bu– Kadın, kimsin sen?

Daha görmeden, tapıyorum sana;

çok eskiden vurulmuşum gibi

bilsen nasıl istiyorum gönlünü çelmeyi.

Güzeller güzeli kadın, kimsin sen?

ROSAURA

(Kendi kendine.)

Kimliğimi saklamalıyım.

(Segismundo’ya.)

Estrella’nın bahtsız nedimelerindenim.

SEGISMUNDO

Hayır. O yıldızsa, sen

yıldızı aydınlatan güneşsin,

ancak senin ışınlarınla parıldayabilir.

Güzel kokuların evreninde,

en güzelleri olduğu için,

tekmil çiçekler arasında

gülün hüküm sürdüğünü gördüm.

En parlakları olduğundan

elmas, hükümdarı sayılır

değerli taşların.

Gökyüzünde gezinen

yıldızların evreninde,

en ışıltılısı Venüs’tür.

Sözü geçer gezegenler arasında ise,

güneşin bütün ötekileri

çevresine toplayarak,

onlara başkanlık ettiğini gördüm.

Çiçekler, değerli taşlar,

yıldızlar, gezegenler arasında,

en güzellerinin sözü geçiyorsa;

sen neden onlardan geri kalasın?

Güzellerin güzeli sensin;

gülsün, pırlantasın,

hem yıldızsın, hem güneş.

8. Sahne

(Clotaldo girer.)

CLOTALDO

(Kendi kendine.)

Segismundo’nun aklını başına getirmeliyim,

ne de olsa onu ben eğittim. Ama... Neler görüyorum?

ROSAURA

Övgülerinden kıvanç duydum.

Karşılığında suskunluğumu kabul et.

Akıl ne diyeceğini bilemeyince,

dilini tutan, konuşandan çok söylemiş sayılır.

SEGISMUNDO

Dur, gitme. Ruhumu böyle

karanlıklar içinde nasıl bırakırsın?

ROSAURA

Efendimizden izin istiyorum.

SEGISMUNDO

Böyle apansız gitmekle,

izin istemiş olmuyorsun.

ROSAURA

İzin vermezseniz,

kendim alırım çaresiz.

SEGISMUNDO

Beni kaba davranmaya zorlama.

İsteklerime karşı çıkılması,

sabrıma zehir etkisi gösterir.

ROSAURA

Öfke ve şiddet kaynağı o zehir

sabrınızı tüketse de,

biliyorum, onurumu çiğneyecek

bir kabalık etmeye cüret edemezsiniz.

SEGISMUNDO

Cüret edebilir miyim, edemez miyim,

yanıp tutuşuyorum bunu öğrenmek için;

çünkü olmayacak olanı yapmaya eğilimliyim.

Yapamazsın dedi diye, daha bugün

adamın birini balkondan attım.

Aynı şekilde, sırf kendimi sınamak için,

senin onurunu da pencereden atabilirim.

CLOTALDO

(Kendi kendine.)

Durum kötüye gidiyor.

Tanrım, ne yapmalıyım, yakışıksız bir tutku uğruna

onurum bir kez daha ayaklar altına alınırsa?

ROSAURA

Bir zorbanın buyruğu altına düşerse,

zavallı ülkemizin ihanetler, cürümler, cinayetlerle

karşılaşacağını öngören kehanetler

hiç de boş değilmiş meğer.

Ne beklenebilir adından başka

insanlıkla ilişkisi olmayan,

vahşi hayvanlar arasında dünyaya gelmiş birinden?

SEGISMUNDO

Beni hor görmenin önüne geçebilirim diye

sana kibar davrandım.

Ama dediğin gibi biriysem,

seni yalancı çıkarmak istemem.

Heey, bizi yalnız bırakın;

kapı kilitlensin, kimse içeri girmesin.

(Clarín çıkar.)

ROSAURA

(Kendi kendine.)

Ben öldüm.

(Segismundo’ya.)

Düşünün ki...

SEGISMUNDO

Zorba bir hükümdar değil miyim?

Yumuşatmaya yeltenme boşuna.

CLOTALDO

(Kendi kendine.)

Çok ileri gittiler! Gerekirse

kellemi ortaya koyarak, durdurmalıyım onu.

(Sigismund’a doğru yürüyerek.)

Beni dinleyin efendimiz...

SEGISMUNDO

Akılsız ihtiyar, ikinci kez

öfkemi kışkırtıyorsun.

Hiç mi çekinmiyorsun benden?

Buraya nasıl girdin?

CLOTALDO

Bağırdığınızı duyunca,

hüküm sürmek istiyorsanız,

daha ölçülü davranmak zorunda olduğunuzu

size anımsatmaya geldim.

Şimdi kendinizi herkesin efendisi

olarak görseniz de, hoyratça davranmayın;

belki de önünde sonunda,

bir rüyadan ibarettir gördüklerinizin hepsi.

SEGISMUNDO

Sözde uyarmak isterken,

büsbütün tepemi attırıyorsun.

Seni geberterek anlayacağım, bakalım

rüya mıymış gördüklerim, gerçek mi.

(Clotaldo, Segismundo’nun kılıca davranan elini

tutarak, önünde diz çöker.)

CLOTALDO

Kellemi kurtarmanın tek yolu bu.

SEGISMUNDO

Haddini bilmez, çek elini kılıcımdan!

CLOTALDO

Birileri öfkenizi yatıştırmaya

yetişene kadar bırakmam.

ROSAURA

Tanrım!

SEGISMUNDO

Emrediyorum, bırak;

akılsız, alçak, hain, bunak!

(Boğuşurlar.)

Bırak, yoksa seni çıplak ellerimle

gebertmeyi de bilirim ben.

ROSAURA

İmdat! Yardıma koşun!

Clotaldo’yu öldürüyorlar!

(Çıkar.)

9. Sahne

(Clotaldo yere düşerken, Astolfo içeri dalıp

Segismundo ile aralarına girer.)

ASTOLFO

Ne oldu büyük yürekli prensim?

Atılgan kılıcını bir ihtiyarın

soğuk kanıyla mı lekeleyeceksin?

Haydi, sok o güzel silahı kınına.

SEGISMUNDO

Şu herifin soysuz kanına

bulandığında kınına girer ancak.

ASTOLFO

Ayaklarımın dibine sığındı;

artık hayatı benim korumam altında.

SEGISMUNDO

Sen de onunla birlikte geber;

canımı sıkan birinden daha

kurtulmuş olurum böylece.

ASTOLFO

Kralıma karşı gelmiyorum; bilin ki,

kendimi savunuyorum yalnızca.

(Kılıçlarını çekip vuruşurlar.)

CLOTALDO

Ne olur onun canına kıymayın efendim.

10. Sahne

(Kral Basilio, Estrella ve saraylıların eşliğinde girer.)

BASILIO

O da ne? Vuruşuyor musunuz burada?

ESTRELLA

(Kendi kendine.)

Astolfo! Ah başıma gelenler!

BASILIO

Anlatın, ne oldu?

ASTOLFO

Hiç bir şey efendim.

(Astolfo ile Segismundo kılıçlarını kınlarına

yerleştirirler.)

SEGISMUNDO

Çok şey oldu kralım,

şu ihtiyarı gebertmeye niyetlendim.

BASILIO

Ak saçlarına da mı saygı duymadın?

CLOTALDO

Ah kralım, benim saçımdaki akların ne önemi var?

SEGISMUNDO

Ak saçlara filan saygı göstermemi

yok yere beklemeyin benden.

Günün birinde senin saçlarını da

ayaklarımın dibine yayabilirim;

çünkü bana ettiğin haksızlığın

öcünü henüz almış değilim.

(Çıkar.)

BASILIO

Bunu yapmaya fırsat bulamadan,

geldiğin yere döneceksin,

derin uykular içinde;

ve burada başına gelenleri,

rüyanda gördüğünü sanacaksın.

(Kral ile Clotaldo çıkarlar, Estrella ile Astolfo kalırlar.)

11. Sahne

ASTOLFO

Felaketleri öngördüğünde,

kader pek ender olarak yanılır:

Uğursuz kehanetler için kesin görüşlü,

hayırlı gelecekler için kuşkucudur!

Segismundo ile benim durumlarımıza

bakınca; bu fark hemen görülür.

Segismundo için acımasızlık ve cinayetle

yüklü kehanetler tıpatıp gerçekleşti.

Bana yakıştırılan yengi, mutluluk,

zenginlik öngörüleri ise,

gökyüzünün bir müsvedde,

güneşin ise yalnızca gölgeniz olabileceği

tanrısal aydınlığınızda derim ki,

hem doğru çıktı, hem yalan.

Vaat edilenler iyi, hoş;

ama şimdiye kadar yalnızca

küçümsemeniz düştü payıma.

ESTRELLA

Dedikleriniz kuşkusuz içtendir;

ama bu güzel iltifatlar,

beni görmeye geldiğinizde

resmi göğsünüzdeki madalyonu süsleyen

hanıma yönelik olsa gerek Astolfo.

Gönül alıcı söylevinizi

hak eden de kendisidir.

Ona koşup, ödülünüzü isteyin.

Hayatın her alanında olduğu gibi

aşk serüveninde de,

başka bir kadına ya da krala

edilen bağlılık yeminleri

tamamen geçersizdir.

12. Sahne

(Rosaura girer.)

ROSAURA

(Kendi kendine.)

Talihsizliğim sona eriyor artık.

Böyle bir alçaklığı yaşayan,

gözünü budaktan sakınmıyor.

ASTOLFO

Göğsümden sürülecek o resim,

güzellinize yer açmak için.

Estrella göründüğünde, gölgeler yok olur,

nasıl güneşin doğmasıyla

gözden yiterse yıldızlar.

(Kendi kendine.)

Hayırsızlığımı bağışla güzel Rosaura;

kadın olsun, erkek olsun,

gözden uzak olan, gönülden de ırak olur.

(Çıkar.)

ROSAURA

(Kendi kendine.)

Beni tanımasından çekindiğim için,

sokulup dinleyemedim.

ESTRELLA

Astrea!

ROSAURA

Hanımım.

ESTRELLA

Gelenin sen olmasına sevindim;

çünkü sırrımı yalnız seninle paylaşabilirim.

ROSAURA

Buyruğunuzdakilere

onur veriyorsunuz efendim.

ESTRELLA

Seni kısa süredir tanıyorum Astrea,

ama şimdiden güvenimi kazandın.

Çoğu kez kendimden bile sakladığım

bir sırrı seninle paylaşmak istiyorum.

ROSAURA

Sadık hizmetkârınızım.

ESTRELLA

Sözü uzatmayayım:

Kuzenim Astolfo

benimle evlenecek;

kader böyle bir mutluluğun

çektiklerimi ödemesine

izin verirse eğer.

Oysa geldiği gün başka bir kadının

resmini taşıyordu boynunda;

bu da çok üzdü beni.

Kırmadan sözünü ettim;

bana sevdasından, o resmi arıyor şimdi;

yakında getirecek.

Ama ondan bu resmi almak da

doğrusu gücüme gidiyor.

Bir yere gitme. Getirdiğinde,

resmi sana vermesini söyle.

Daha ne söyleyeyim?

Güzelsin, akıllısın; aşk nedir, bilirsin.

(Çıkar.)

13. Sahne

ROSAURA

Keşke bilmez olaydım!

Şu kargaşada kimin haklı

kimin haksız olduğunu

kavrayabilecek kadar akıllı da değilim.

Sırtına benim kadar mutsuzluk yüklenmiş

başka biri var mıdır şu dünyada?

Bunca belirsizliğin ortasında,

dertlerimi hafifletecek bir avuntu,

gönlümü yatıştıracak

bir teselli de bulamıyorum.

Başıma ilk gelenlerden sonra,

sırtıma yeni dertler yükledi

yaşadığım her olay;

Anka kuşu gibi, her seferinde

yeniden doğarak sıcak küllerinden

birbirlerine eklemlendi,

takımyıldızlar misali.

Tek başlarına gelemeyecek kadar

korkaktır acılar demiş

geçmişte bir bilge kişi.

Çok yürekli olduklarını

söyleyeceğim bense; çünkü

hiç görmedim yüz geri ettiklerini.

Her türlü serüvene atılabilir onları taşıyan;

yüzüstü bırakılma korkusu olmadan.

Acılarla içlidışlı biri olarak,

ben tanıklık edebilirim:

ne yarı yolda terk ettiler,

ne aman verdiler bana

ölümün kucağında bile.

Şu durumda ne yapmalıyım?

Kim olduğumu açıklarsam,

beni kanatları altına alarak

bugünkü durumuma getiren

Clotaldo’yu kızdırabilirim;

çünkü ona kalırsa,

çiğnenmiş onurumu kurtarmak için

suskunluğumu korumalıymışım.

Kimliğimi saklarsam,

Astolfo beni gördüğünde ne yapacağım?

Ses, dil ve gözler becerse de

yalan söylemeyi;

gönül ortaya döker onların yalanını.

Ne yapmalı? Şimdi bunu

ölçüp biçmeye çabalamanın da

bir yararı yok; günü geldiğinde,

çektiklerim belirleyecek davranışımı.

Ne yapacağımı bilemediğime göre şimdi,

mutsuzluğum daha yukarıya tırmanmalı,

acılarım zirveye çıkmalı ki

belirsizlikler gönlümden boşalsın.

O zamana kadar

bana yardım et ulu Tanrım!

14. Sahne

(Elinde resimli bir madalyonla Astolfo girer.)

ASTOLFO

Sayın bayan, işte o resim...

Aman Tanrım!

ROSAURA

Ne oldu?

Nedir efendimizi heyecanlandıran?

ASTOLFO

Seni görmek Rosaura, seni duymak.

ROSAURA

Rosaura mı? O da kim?

Efendimiz beni başka bir hanımla

karıştırıyor herhalde.

Astrea benim adım.

Sıradan kişiliğimin sizi heyecanlandıracak

bir yanı olduğunu da sanmam.

ASTOLFO

Beni kandıramazsın Rosaura.

Gönül yalan söylemez:

Görüp duyduğu Astrea da olsa,

onun adıyla sevdiği Rosaura.

ROSAURA

Efendimizin dediğini anlayamadığından,

ne karşılık vereceğimi bilemiyorum.

Tek diyeceğim, Venüs yıldızının ikizi

Estrella, sizi burada beklememi

ve o resmi kendisine götürmek üzere,

bana teslim etmenizi buyurdu.

Bunu istemekte de yerden göğe haklı.

Kaldı ki Estrella’nın isteği buysa,

Uygun olsa da olmasa da,

işime gelse de gelmese de

harfi harfine uymak düşer bana.

ASTOLFO

Kendini ne kadar zorlarsan zorla,

saklanmayı beceremiyorsun Rosaura!

Gözlerine sesinin titreşimleriyle

uyum sağlamalarını söyle;

çünkü böylesine akortsuz bir alet,

ağızdan çıkanların yalanıyla,

duyguların gerçekliğini

birbirlerine uydurayım derken,

olsa olsa söyleneni yalanlar

ROSAURA

Söylediğim gibi, yalnızca

resmi almaya geldim ben.

ASTOLFO

Oyununu sonuna kadar

sürdürmek istiyorsun madem,

ben de katılıyorum oyuna.

Prensese de ki Astrea,

kendisine öylesine saygılıyım ki,

benden istediği resmin

sahtesini göndermektense

aslını gönderiyorum,

değerini doğru biçebilsin diye.

Emaneti hanımına götürmek için,

kendini götürmen yeter.

ROSAURA

Yiğit bir erkek, başı dik,

gözünü karartıp

serüvene atılmaya kararlıysa,

anlaşarak daha büyük bir ödüle kavuşsa da,

ezik ve zaferden yoksun hisseder kendini.

Bir resim almaya gönderildim buraya;

şimdi daha değerli bir armağanla

bile dönsem hanımıma,

kendimi ezik hissederim.

Efendimiz resmi versinler lütfen;

onu almadan gitmem.

ASTOLFO

Ne yaparsın vermezsem?

ROSAURA

(Resmi Astolfo’nun elinden kapmaya çalışır.)

Böyle yaparım!

Bırak nankör!

ASTOLFO

Alamazsın, boşuna uğraşma.

ROSAURA

Başka bir kadının eline

düşmesine fırsat vermeyeceğim.

ASTOLFO

Korkunç bir yaratıksın.

ROSAURA

Sen de aşağılık bir adamsın!

ASTOLFO

Yok yere itişmeyelim Rosauracığım.

ROSAURA

Senin Rosaura’n değilim ben, ahlaksız yalancı!

15. Sahne

(Estrella girer.)

ESTRELLA

Astrea, Astolfo... Ne oluyor?

ASTOLFO

(Kendi kendine.)

Estrella!..

ROSAURA

(Kendi kendine.)

Aşk bana kurnazlık bağışlasın,

resmimi geri alabilmek için.

(Estrella’ya.)

Olan biteni

size anlatayım hanımın

ASTOLFO

(Rosaura’ya fısıldayarak.)

Ne yapmak istiyorsun?

ROSAURA

Burada Dük Astolfo’yu bekleyip,

kendisinden bir resim

istememi buyurmuştunuz.

Akıl ordan oraya sıçrar ya,

siz gittikten sonra

yanımda taşıdığım resimli

madalyonum geldi aklıma.

Cebimden çıkardım; vakit geçirmek için

evirip çevirirken, elimden düştü.

Size öteki hanımın resmini getiren

Dük Astolfo geldi tam o sırada,

madalyonu yerden aldı.

Asıl resmi kendine saklamaya

niyetli olduğundan herhalde,

benimkine sahip çıktı size vermek üzere.

Yalvarıp yakardım,

ama hiç oralı olmayınca,

kapmaya çabaladım.

Elinde tuttuğu şu madalyon benimkidir.

bakar bakmaz resmimi tanırsınız.

ESTRELLA

Verin o madalyonu Astolfo.

(Madalyonu Astolfo’nun elinden alır.)

ASTOLFO

Emredersiniz...

ESTRELLA

Pek de kötü çizilmemiş.

ROSAURA

Benim resmim değil mi?

ESTRELLA

Hiç kuşkusuz.

ROSAURA

Şimdi ötekini vermesini emredin.

ESTRELLA

Sen resmini alıp git.

ROSAURA

(Kendi kendine.)

Hiç değilse resmimi kurtardım;

ötesi nasılsa olacağına varır.

(Çıkar.)

16. Sahne

ESTRELLA

Sizden istediğim resmi verin şimdi.

Her ne kadar sizi bir daha

görmeye niyetim yoksa da,

en azından, isteme budalalığını

bir kez gösterdiğim için,

o resmin elinizde kalmasını istemem.

ASTOLFO

(Kendi kendine.)

Nasıl kurtulabilirim bu kapandan?

(Estrella’ya.)

Senin sadık hizmetkârınım

güzeller güzeli Estrella;

ama o resmi sana veremem.

ESTRELLA

Terbiyesiz ve hoyrat bir adamsınız siz!

O resmi istemiyorum artık,

çünkü onu sizden geri istediğimi bile

sildim gitti belleğimden.

(Çıkar.)

ASTOLFO

Dinleyin... Bir kez daha düşünün lütfen!

Baş belası Rosaura!

Beni de, kendini de mahvetmek için mi

çıkıp geldin Polonya’ya?

(Çıkar.)

17. Sahne

(Segismundo başlangıçtaki gibi hayvan postundan

giysilerle ve zincirlenmiş olarak yerde uyumaktadır.

Clotaldo, Clarín ve iki uşak girerler.)

CLOTALDO

Burada bırakın onu;

başladığı yerde sona eriyor bugün

tekmil saltanatı.

BİRİNCİ UŞAK

Eskisi gibi ayağına pranga vuruyorum.

CLARÍN

Talihin döndü Segismundo

hayatın gölgesine dönüştü

gelip geçici şatafatın, ölümün alevine.

Uyanıp da halini hiç görmesen keşke.

CLOTALDO

Böyle edepsizce konuşana

kendi kendine doyasıya tartışabileceği

bir barınak yapılmalı.

İşte zindana kapatılması

öncelikle gereken zevzek bu.

CLARÍN

Ben mi? Ama neden?

CLOTALDO

Kimi sırları bilen bir borazan

gözaltında tutulmalı çünkü;

borazanını öttüremeyeceği

bir hücrede.

CLARÍN

Ben miyim babasını öldürmeye kalkan?

Gönülsüz İkarus’u balkondan savurup atan?

Ölüp ölüp dirilen? Uyuyup rüyalar gören?

Neden zindana atılacak mışım?

CLOTALDO

Çünkü senin adın borazan.

CLARÍN

Sorun buysa, klarnet diye

adımı değiştiririm hemen;

kimsenin duymaması için sesimi de keserim.

(Clarín’i götürürler.)

18. Sahne

(Başını kukuletasının altına saklamış Kral Basilio girer.)

BASILIO

Clotaldo?

CLOTALDO

Efendimiz... Sizi bu kılıkta

hiç görmemiştim doğrusu.

BASILIO

Segismundo’nun başına

neler geldiğini görmek gibi

budalaca bir merak,

getirdi beni buralara.

CLOTALDO

Eski acınası haliyle,

şurada işte.

BASILIO

Ah! Karayazılı zavallı prensim!

uyanabilirsin şimdi...

Ama o afyonlu iksir

kolunu kanadını kırmış sanki.

CLOTALDO

Çok huzursuz, efendimiz;

uykusunda konuşuyor.

BASILIO

Dinleyelim, bakalım

neler görüyor rüyasında?

SEGISMUNDO

(Uykusunda konuşur.)

Zorbayı cezalandırana günah yazılmaz.

Dilerim Tanrı’dan,

benim elimde gebersin Clotaldo;

babam ayaklarıma kapansın.

CLOTALDO

Beni öldürmek istiyor.

BASILIO

Beni aşağılamak.

CLOTALDO

Canımı alacak.

BASILIO

Bana boyun eğdirmeyi takmış aklına.

SEGISMUNDO

Dünya denen tiyatronun

engin sahnesinde,

adım yankılansın rakipsiz,

öcümü alabileyim diye.

Prens Segismundo’nun,

babasına üstün geldiğini herkes görsün.

(Uyanır.)

Ah! Ben neredeyim Tanrım?

BASILIO

(Clotaldo’ya.)

Beni görmesin.

Ne yapacağını biliyorsun.

(Kendi kendine.)

Sizi uzaktan dinleyeceğim.

(Saklanır.)

SEGISMUNDO

Ben ben miyim gerçekten? Ben miyim

şu zincire vurulu tutsak?

Burası da mezarım mı yoksa? Evet.

Ah Tanrım, ne rüyalar görmüştüm oysa.

CLOTALDO

(Kendi kendine.)

Oyun sırası bende.

SEGISMUNDO

Uyanma zamanı mı geldi?

CLOTALDO

Uyanma zamanı, evet.

Bütün gün uyuyacak değilsin ya?

Doğan güne karşı

kartalın uçuşunu izlediğimden bu yana

gözünü açmadın.

SEGISMUNDO

Evet açmadım. Şu anda da

uyanmış değilim aslında.

Anladığıma göre Clotaldo,

hâlâ uykudayım ben.

Elle tutulur gibi görünmelerine rağmen,

yalnızca bir rüya idiyse gördüklerim,

şu anda gördüklerimin

gerçek olduğunu nasıl bilebilirim?

Uykuda da, uyanıkken de

rüya görüyorsam, şimdi

kendimi tutsak olarak görmem

son derece olağan.

CLOTALDO

Rüyanda neler gördün, anlat.

SEGISMUNDO

Rüya gördüğüm varsayılsa bile,

hayal ettiklerimi değil, gördüklerimi

anlatacağım sana Clotaldo, evet.

Kaderin acı bir cilvesi,

uyandığımda, baharın serdiği,

çiçeklerle rengârenk bir döşekte

buldum kendimi.

Saray halkı prensimiz diyerek,

giydirip kuşattılar beni.

Sen çıkageldin sonra,

Polonya prensi olduğumu

duyurarak beni heyecanlandırdın.

CLOTALDO

Bunun için beni ödüllendirmen gerekmez miydi?

SEGISMUNDO

Pek değil. Bile isteye

bana ihanet ettiğin için,

iki kez seni öldürmeye kalkıştım.

CLOTALDO

Bana karşı niçin böylesine öfkelisin?

SEGISMUNDO

Sarayın efendisiydim,

herkesten hıncımı alacaktım.

Ama bir kadın gönlümü çeldi:

En azından bu gerçek olmalı,

çünkü her şey yok olup giderken,

aşkım olduğu gibi kaldı.

(Kral Basilio çıkar.)

CLOTALDO

(Kendi kendine.)

Kral gitti. Anlaşılan

duyduklarını yüreği kaldırmadı.

(Segismundo’ya.)

Uykuya dalarken,

göklerin kralı kartaldan söz etmiştik,

rüyanda da anlaşılan

hükümdarlık hayalleri gördün.

Ama rüyanda bile Segismundo,

seni yetiştirene saygı göstermelisin;

er geç kazançlı çıkar rüyasında bile iyilik eden.

19. Sahne

SEGISMUNDO

Doğru söylüyor. Hoyrat davranışlardan,

hükmetme güdüsünden arınmalıyız,

yeniden rüyalara dalarsak;

yaşamanın aslında rüya görmek olduğu

bu anlaşılmaz dünyada

benim sınayarak öğrendiğime göre,

uyanana değin, kendisi gerçekte neyse

onun rüyasını gören insanoğlunun

başka çaresi de yok.

Kral, kral olduğunun rüyasını görür;

buyurur, yönetir, hükmeder.

Ödünç aldığı güç ve iktidarı,

er geç küllerle örter ecel!

Ölüm rüyasında uyanacak olduktan sonra,

hükmetmeye heveslenmenin anlamı ne?

Zengin, kendisine onca kaygı veren

zenginliğinin rüyasını görür;

yoksul yoksulluğunun.

Zulüm altında inleyen de rüya görür,

zulmeden de ve kişi gerçekte neyse,

onun rüyasını görür bilmeden.

Şimdi burada zincire vurulu

olduğumun rüyasını görüyorum;

çok daha talihli bir durumda olduğumun

rüyasını görmüştüm oysa az önce.

Hayat dediğin nedir?

Gelip geçici bir yanılsama,

bir gölge oyunu, bir düzmece;

en yüce sayılanın hiç değeri yok.

Çünkü bir rüyadır hayat,

ve rüya da rüyadır sadece.

Üçüncü Gün

1. Sahne

(Segismundo’nun zindanı.)

(Clarín girer.)

CLARÍN

Bir şeyler bildiğim için kapatıldım bu uğursuz kuleye.

Bildiğim nedenlerle canıma kıyacaklarsa,

bilmediğim nedenlerle neler yapmazlar?

Ah, benim kadar iştahlı bir adamı

açlıktan öldürmek reva mı?

Konuşmama yasak koymaksa,

en azından adıma yakışmıyor;

borazan dediğin hiç susmaz.

Şimdi tek yoldaşlarım örümceklerle fareler:

onlar da şarkı söylemeyi bilmiyor.

Neyse, gece rüyamda gördüğüm

kırbaç, çarmıh, idam törenlerine eşlik eden

çan, boru, borazan cayırtısından kafam kazan.

Kimi iniyor darağacından, kimi çıkıyor,

birinin akıttığı kan ötekini bayıltıyordu.

Bense açlıktan bayılmak üzereyim.

Çünkü bu zindanda Tanrı’nın günü

önüme sürülen ekmek,

Ermiş Nicomedes’in özdeyişleri ile

kiliseler arası İznik toplantısının tutanakları.

Sır tutmak ermişlere özgü bir erdemse,

adım Ermiş Kutsal Sır olarak

oruç tutulan bir bayramla anılacak.

Başıma gelenleri hak ettim aslında,

çünkü sustum; oysa susmak,

en bağışlanmaz günahıdır bir uşağın.

2. Sahne

(Davul sesleri, büyük bir kalabalığın uğultusu...)

BİRİNCİ ASKER

(Sesi dışarıdan gelir.)

Kapatıldığı zindan işte burası.

Kapıyı kırıp girin.

CLARÍN

Burada olduğumu duyan birileri,

kurtarmaya geliyor beni, çok şükür.

Ama benden ne isteyebilirler?

(Birkaç asker girerler.)

BİRİNCİ ASKER

(Dışarıdan.)

Haydi, girin.

İKİNCİ ASKER

İşte burada.

CLARÍN

Burada yok.

ASKERLER

Efendimiz...

CLARÍN

(Kendi kendine.)

Sarhoş mu nedir bunlar?

İKİNCİ ASKER

Bizim prensimiz sensin.

Gerçek efendimizden başkasını,

hele yabancı bir prensi

başımıza kabul etmeyiz.

Sana bağlılığımızı sunmaya geldik.

Ver elini, öpelim.

ASKERLER

Yiğit efendimiz çok yaşa!

CLARÍN

(Kendi kendine.)

Sahiden öpmek istiyorlar elimi!

Adamı bugün zindana tıkıp,

yarın tahta çıkarmak; ertesi gün

yeniden alaşağı etmek bu ülkenin

geleneklerinden mi yoksa?

Öyleyse rolümüzü oynayalım.

ASKERLER

Elini ver.

CLARÍN

Veremem, kendim kullanıyorum.

Kaldı ki, elsiz bir prens de pek hoş olmaz hani.

İKİNCİ ASKER

Veliaht olarak, Moskova prensini değil,

yalnızca seni kabul edebileceğimizi

babana da söyledik.

CLARÍN

Babama saygısızlık mı ettiniz yoksa?

Sizi haddini bilmez serseri sürüsü!

BİRİNCİ ASKER

Sadakatimiz yol gösterdi bize.

CLARÍN

Nedeni sadakatse bağışlıyorum.

İKİNCİ ASKER

Çık buradan, krallığını geri al.

Segismundo çok yaşa!

ASKERLER

Çok yaşa Segismundo!

CLARÍN

(Kendi kendine.)

Segismundo mu?

Tekmil düzmece veliahtlara

verdikleri ad bu mu yoksa.

3. Sahne

(Segismundo girer.)

SEGISMUNDO

Kim seslendi bana?

CLARÍN

(Kendi kendine.)

Benim prensliğim böylece uçup gitti.

İKİNCİ ASKER

Segismundo hanginizsiniz?

SEGISMUNDO

Benim.

İKİNCİ ASKER

(Clarín’e.)

Kendini Prens Segismundo olarak

tanıtmaya mı yeltendin sen domuz?

CLARÍN

Ben öyle bir şey söylemedim.

Segismundo yerine siz koydunuz beni;

domuz da sizsiniz.

BİRİNCİ ASKER

Evet, tariflere uyuyorsun;

Veliaht Prens Segismundo’sun sen.

Ülkemizin kralı ilân ediyoruz seni, coşkuyla.

Aklı fikri günün birinde sana yenilip,

önünde dize geleceği kehanetine saplanmış

baban Kral Basilio,

senin doğumla gelen haklarını çiğneyerek,

Moskova Dükü Astolfo’ya

bırakmayı tasarlıyor tahtını.

Bunu onaylatmak için sözü geçer

devlet büyüklerini bir araya topladı.

Ama meşru bir veliahdı olduğunu öğrenen

halkımız, bir yabancının saltanatını reddediyor.

Topluca silaha davranıp

hakkın olan tacı zorbanın elinden alman için

seni zindandan kurtarmaya geldiler.

Çık dışarı, başlarına geç; şu dağ başında

çok sayıda yurttaş ve asker buyruğunu bekliyor.

Onlara kulak ver.

KALABALIK

(Dışarıdan sesler duyulur.)

Çok yaşa Segismundo!

SEGISMUNDO

Neler oluyor Tanrım! Bir kez daha

zamanın silip süpüreceği rüyalar

göstermek mi istiyorsunuz bana?

Karabasanlar ve hayaller arasında,

rüzgârın önünde duman gibi dağılan

şan, şöhret, iktidar rüyaları mı

göreyim istiyorsunuz sil baştan?

Doğumdan ölüme insanoğlunun

yakasını bırakmayan hayal kırıklığının

acısını mı tatmalıyım yeniden?

Hayır! Bir kez daha kendimi

kaderin kölesi kılmak istemem.

Hayat bir rüyadan ibaretmiş, artık öğrendim.

Yok olun karşımdan!

Sesiniz ve bir gövdeniz varmış gibi

gibi görünüyorsunuz ama,

aslında ne sesiniz var, ne gövdeniz.

Saltanat, iktidar, güç, şan...

Çiçekleri ilk rüzgârda dökülüp saçılan,

goncaları kuruyup dökülen badem ağacı gibi,

üfleyince yıkılıveren

düzmece şatafatta gözüm yok artık.

Ah, çok iyi tanıyorum sizi!

Uykuya dalan herkesi

böyle baştan çıkarıyorsunuz.

Ama beni bir daha kandıramazsınız,

çünkü hayat bir rüyadır, artık biliyorum.

İKİNCİ ASKER

Seni kandırdığımızı sanıyorsan,

dön de şu sarp yamaçlara göz at;

emirlerini bekliyor binlerce yurttaş.

SEGISMUNDO

Benzer sahneleri daha önce de gördüm,

aynı açıklık, aynı netlikle;

ama sonra anlaşıldı ki

bir rüyadan ibaretmiş hepsi.

BİRİNCİ ASKER

Büyük değişimlere

hep kehanetler öncülük eder efendimiz;

rüyaınızda görmeniz de

öyle bir ön belirti olmalı.

SEGISMUNDO

Bir ön belirtiydi, haklısın;

gerçekleşmesi için rüya görelim ruhum,

rüya görelim bir kez daha: Hayat çok kısa...

Rüya görelim ama, uyanacağımızı bilerek

en olmadık zamanda.

Önceden tedbirli olursak, uyanmamız kolaylaşır,

hayal kırıklığımız hafifler;

belki mutsuzluğu alt edebiliriz.

Her türlü güç ve iktidarı yalnızca ödünç aldığımı

ve er geç asıl sahibine geri vereceğimi

hiç aklımdan çıkarmadan,

sizin bağlılığınızdan

güç alarak, sevgili yurttaşlarım,

yurdumuzu yabancı boyunduruğundan

kurtarmak için ne gerekiyorsa

yapmaya hazırım.

Silahbaşına çağıran borular çalınsın;

yiğitliğimi kanıtlamanın günüdür bugün.

Babama karşı silaha davranarak,

kehanetleri doğrulayacağım.

Yakında ayaklarıma kapanacak...

(Kendi kendine.)

Ya daha önce uyanırsam?

Suya düşer her şey.

İyisi mi, bu konuda bir şey dememeli.

ASKERLER

Segismundo çok yaşa! Segismundo çok yaşa!

4. Sahne

(Clotaldo girer.)

CLOTALDO

Nedir bu bağrışmalar?

SEGISMUNDO

Clotaldo!

CLOTALDO

Efendimiz...

(Kendi kendine.)

Tekmil öfkesini bana kusacak.

CLARÍN

(Kendi kendine.)

Bahse girerim,

ihtiyarı uçuruma atacak.

(Çıkar.)

CLOTALDO

Ayaklarının altında

ölmeye geldiğimi biliyorum.

SEGISMUNDO

Kalk babacığım, kalk ayağa;

başarının yolunu gösterecek

akıl hocam olacaksın sen;

şu dağ başında ne öğrendiysem,

senin sadakatine borçluyum.

Gel seni kucaklayayım.

CLOTALDO

Neler diyorsun?

SEGISMUNDO

Aslında rüya gördüğümü,

ve iyilikle davranmak istediğimi söylüyorum.

Rüyasında bile iyilik eden kârlı çıkar.

CLOTALDO

İyilik etmeyi rehber edindiyseniz,

herkese iyilikle davranmanızı

beklememi hoş görürsünüz efendimiz.

Silah mı çekeceksiniz babanıza karşı?

Olmaz. Canımı vermeye hazırım,

ama kralıma karşı size danışmanlık yapamam.

SEGISMUNDO

Nankörün, hainin, alçağın tekisin sen!

(Kendi kendine.)

Kendime gelmeliyim; uyanık mıyım

rüya mı görüyorum, bilemez oldum?

(Clotaldo’ya.)

Cesaretine saygı göstererek,

bağışlıyorum seni Clotaldo.

Git, kralına hizmet et;

savaş alanında görüşürüz.

Toplanma boruları çalınsın.

CLOTALDO

Binlerce kez ayaklarınızı öperim.

SEGISMUNDO

Gidip saltanat sürelim, ey kader.

Uyursam uyandırma, uyanırsam uyutma.

Hem uykuda, hem uyanıkken,

iyilikle davranmak önemli olan:

Uyanıkken, iyilik etmek;

rüya görürken, uyandığında

yanında olacak dostlar kazanmak için.

(Çıkarlar. Davullar vurulur.)

5. Sahne

(Krallık sarayı. Basilio ile Astolfo girerler.)

BASILIO

Gemi azıya almış bir aygırla

kim baş edebilir Astolfo?

Gürül gürül denize doğru akan

kibirli bir ırmağın önüne kim set çekebilir?

Tepeden yuvarlanan bir kayanın

çılgın koşusu karşısında kim durabilir?

Bütün bunlar bile

ayaklanmış bir kalabalığı

yatıştırmaktan kolaydır.

İki farklı çağrı yankılanıyor dağlarda:

Kimi Astolfo diye bağırıyor, kimi Segismundo diye.

Bu ikilemin göbeğinde taht salonu

tragedyaların temsil edildiği

kasvetli bir sahneye dönüştü.

ASTOLFO

Uyuşukluğu üstümüzden atalım efendimiz.

Övgülere kulak tıkayıp, bana vaat ettiğiniz

mutluluğu şimdilik erteleyelim.

Polonya buyruklarıma karşı çıkıyorsa,

ona kendini kanıtlamam gerekiyor demektir.

Bana bir at verin; kendini yıldırımların rakibi sanan

o haddini bilmezi tepelemeyi bilirim.

(Çıkar.)

BASILIO

Kaçınılmaz olana karşı ne önlem alırsan al;

yazılan er geç başa gelecektir.

Olacağa karşı durulamaz.

Tam tersine, ne kadar savunmasız durursan,

o kadar korunmuş olursun.

Kaskatı yasa! Acımasız kader! Korkunç çelişki!

Tehlikeden kaçmaya çabalayan,

tehlikenin kucağına düşer.

Beni kaygılarım mahvetti;

kendi ellerimle ülkemi kargaşaya sürükledimse,

hep benim suçum.

6. Sahne

(Estrella girer.)

ESTRELLA

Efendimiz! Halka görünerek,

sokaktan sokağa yayılan kargaşaya

doğrudan el koymazsanız,

çok geçmeden krallığınızı

kan gölünde yüzer bulacaksınız.

Her şey yasa, kedere büründü;

her şey acı yüklü.

İşte devletinizin yıkıntısı;

İşte gözlerin kaldıramayacağı

kadar kanlı sonumuz.

Güneş tüller örtünüyor, rüzgâr esmiyor,

her yapı bir firavun anıtı sanki,

her taş bir mezar;

yaşayan bir iskelet her asker.

7. Sahne

(Clotaldo girer.)

CLOTALDO

Sağ salim huzurunuzdayım, çok şükür.

BASILIO

Clotaldo... Segismundo’dan ne haber?

CLOTALDO

Gözü dönmüş ayaktakımı,

zindanı basıp prenslerini kurtardılar.

İkinci kez baş tacı edilen Segismundo,

akıllı uslu davrandı bu kez;

Tanrı’nın buyruklarına uyacağını duyurdu.

BASILIO

Bir at getirin bana;

bizzat dövüşeceğim hain oğlumla;

tahtımı korumak uğruna, kılıcım başarsın

bilgimin başaramadığını.

(Çıkar.)

ESTRELLA

Savaş tanrıçası Bellona gibi,

adımı yazdıracağım güneşin yanına;

kanatlarımın tekmil gücüyle.

havalanacağım tanrıça Athena gibi.

(Savaş boruları çalarken çıkar.)

8. Sahne

(Clotaldo’yu kolundan tutarak Rosaura girer.)

ROSAURA

Çepeçevre savaşla kuşatılmış olsak da,

yiğit yüreğin seni dövüşmeye

çağırıyorsa da çığlık çığlığa,

diyeceklerime kulak ver önce.

Çaresizlik içinde geldim Polonya’ya;

acıyıp kanadının altına aldın,

korudun, kolladın.

Düzmece bir ad altında sarayda

yaşamamı ve kıskançlığımı bastırarak

Astolfo’dan uzak durmamı buyurdun.

Ama görür görmez tanıdı beni;

onurumu öylesine umursamıyor ki,

bu gece bahçede Estrella’yla buluşacak.

Bahçenin anahtarını ele geçirdim;

söylediklerinde gerçekten kararlıysan,

dertlerime son vermek için,

dilediğin an oraya girebilir,

kıvançla ve göğsünü gere gere,

onun canına kıyarak

çiğnenmiş onurumun öcünü alabilirsin.

CLOTALDO

Daha görür görmez,

–gözyaşlarım tanığımdır–

senin için elimden geleni

yapmaya karar verdim Rosaura.

Astolfo seni görecek olursa,

yakışıksız bir kılıkta değil,

gerçek halinle görsün diye,

pervasızca sırtına geçirdiğin

erkek giysilerini soymak

oldu ilk girişimim.

Onurunun çiğnenmesini öylesine

önemsiyordum ki,

onarmanın bir yolunu arıyordum,

Astolfo’yu öldürmek pahasına da olsa.

Kralım olmadığına göre,

bu pek de ürkütmüyordu beni.

Astolfo’yu öldürmeye niyetliydim

Segismundo bana saldırdığı sırada.

Ama kendi canını tehlikeye atarak,

araya girip beni korudu Astolfo

Canımı kurtaranın canını alacak kadar

nankör davranabilir miydim artık?

Böylece yüreğimi ve aklımı

sana verdiklerimle ondan aldıklarım

arasında paylaştırınca,

hanginizin yardımına koşacağımı

bilemeden, kararsızlık içinde kaldım.

İki yol görünüyor önümde,

ama hiçbirine gönlüm elvermiyor;

çünkü hem borçluyum, hem alacaklı.

ROSAURA

Sana hatırlatmama gerek yok herhalde,

Yürekli bir adam için,

vermek nasıl büyük bir erdemse,

almak öylesine bir züldür.

Bu ilkeyi hesaba katınca,

hiç bir şey borçlu değilsin ona;

senin hayatını kurtardıysa,

sen de benim hayatımı kurtarmıştın;

seni alçaltıcı bir davranışa zorladı o,

bense yüce gönüllü olmaya yönelttim;

ondan aldığını bana verdiğine göre,

ondan alacaklı, bana borçlusun.

Öncelikle benim onurumu kurtarmalısın,

çünkü nasıl vermek almaya üstünse,

ben de ona üstünüm.

CLOTALDO

Büyüklük almak değil vermektir,

ama minnet borcu da

verene değil, alana düşer;

vermeyi bildiğime göre,

cömert –ve izninle– alacaklı

sıfatlarını herhalde hak ettim.

Onur özgülük ister Rosaura,

ama nankörlüğü dışlar.

ROSAURA

Hayatımı geri verdiğini inkâr etmiyorum,

ama onursuz bir hayatın

hayattan sayılmayacağını da sen söyledin.

Bana verdiğin hayat sayılmayacağına göre,

demek hiçbir şey almamışım senden.

Alacaklı olmak istiyorsan,

kendi ağzınla söylediğin gibi,

henüz alamadığım hayatı vermelisin bana;

vermek insanı büyütüyorsa gerçekten,

önce cömert davranmayı öğren.

CLOTALDO

Galiba haklısın:

Cömert davranacağım her şeyden önce.

Manastıra gireceksin Rosaura,

ben de tekmil malımı mülkümü sana bağışlayacağım.

Böylece hem bir cürüm işlemekten

kendini sakınmış olacaksın,

hem de dinimize hizmet edeceksin.

Felaketler yaşayan, bölünmüş krallığımızdan

bir parça da ben koparabilecek konumdayım.

Oysa seçtiğim ılımlı yoldan,

Kralıma sadık, sana cömert,

Astolfo’ya minnettar davranmış olacağım.

Önerimi kabul etmelisin;

laf aramızda, baban olsam, yeminle!

bundan çoğunu yapmazdım.

ROSAURA

Babam olsaydın,

bu hakarete katlanabilirdim.

Ama değilsin, reddediyorum.

CLOTALDO

Ne yapmak istiyorsun peki?

ROSAURA

Dükü öldüreceğim.

CLOTALDO

Babasını tanımamış bir kadın

bu kadar yürekli olabilir mi?

ROSAURA

Olur!

CLOTALDO

Nedir seni zorlayan?

ROSAURA

Adım, onurum.

CLOTALDO

Unutma ki Astolfo günün birinde...

ROSAURA

Umurumda değil.

CLOTALDO

... Estrella’nın eşi ve senin kralın olacak.

ROSAURA

Tanrı’nın izniyle, olamayacak.

CLOTALDO

Ama bu delilik.

ROSAURA

Biliyorum.

CLOTALDO

Kendini dizginle.

ROSAURA

Yapamıyorum.

CLOTALDO

Hem onurundan olacaksın, hem hayatından.

ROSAURA

Biliyorum.

CLOTALDO

Neyin peşindesin?

ROSAURA

Ölümün.

CLOTALDO

Düş kırıklığı seni böyle söyletiyor.

ROSAURA

Hayır, onur!

CLOTALDO

Akılsızlık!

ROSAURA

Cesaret!

CLOTALDO

Delilik!

ROSAURA

Öfke ve hınç!

CLOTALDO

Bu kör tutkunun ilacı yok mu?

ROSAURA

Hayır.

CLOTALDO

Kim yardımcı olacak sana?

ROSAURA

Kendim.

CLOTALDO

Yapacak bir şey yok, öyle mi?

Başka bir çıkış yok?

ROSAURA

Yok.

CLOTALDO

Başka bir yolu...

ROSAURA

... yok, kendimi yok etmenin.

(Çıkar.)

CLOTALDO

Kendini yok edeceksen, bekle kızım,

birlikte yok olalım.

(Çıkar.)

9. Sahne

(Kırlık alan.)

(Hayvan postları içindeki Segismundo, Clarín ve bir

grup asker davul sesleri eşliğinde girerler.)

SEGISMUNDO

Bugün beni görseydi Roma,

kendinden geçerdi herhalde:

Bu pek ender rastlanır manzara karşısında

imparatorluklarının ilk dönemindeki gibi,

ordusunun başında bir yabani hayvan;

Samanyolunu fethetmeye dikmiş gözlerini!

Çok yükseklere tırmanma aklım!

Bu belirsiz zaferin ertesinde uyanıp da

ardından yanacaksam, varsın

kazanılan da küçük olsun, yitirilen de.

(Borular çalınır.)

CLARÍN

Sırtı kır lekeli, gövdesi toprak,

göğsünde saklı ruhu ateş,

ağzının köpüğü deniz, soluğu hava

ve bütün bunların gözalıcı karışımıyla

gövdesi, ruhu, köpüğü, soluğuyla

bir toprak, ateş, deniz ve rüzgâr canavarı;

böğrü mahmuzlandıkça hızlanan

soylu küheylan, dünya güzeli

bir kadını getiriyor sana Segismundo.

SEGISMUNDO

Işıltısından gözlerim kamaşıyor.

CLARÍN

Rosaura bu gelen.

(Uzaklaşır.)

SEGISMUNDO

Onu bana Tanrı gönderdi.

10. Sahne

(Erkek binici kılığında, bir kılıç ve bir hançer

taşıyan Rosaura girer.)

ROSAURA

Gecenin karanlığından sıyrılan,

gezegenler kralının şafak ışıklarıyla

dağları tepeleri mızraklayıp

köpükleri kabartırken

en ihtişamlı tacını kuşanması gibi,

dillere destan yiğitliği

karanlık bulutları yırtan

değerli efendimiz Segismundo,

Polonya’nın üzerine güneş gibi doğ!

Hem kadın, hem de mutsuz bir insan olarak

ayaklarına kapanıyorum.

Kanatlarının altına almak için,

cömert bir prense bu kadarı yetmez mi?

Üç kez karşılaştık,

üçünde de beni tanımadın;

çünkü her kez büsbütün farklı giyinmiştim.

Çektiklerini öğrendiğimde kendi dertlerimi unutturan,

o korkunç zindandaki

ilk karşılaşmamızda beni erkek sandın.

İkinci karşılaşmamızda kadın kılığındaydım,

ama sen hayallerle süslü

muhteşem bir düş yaşıyordun.

Son olarak bugün, kadın giyimli

ama erkek gibi silahlı,

iki yönlü bir yaratık olarak çıkıyorum karşına.

Yardımını hak edebilmek için,

kendimi sana acındırmam,

başıma gelen talihsizlikleri

anlatmam gerekiyor herhalde.

Güzelliği kadar, mutsuzluğu da

dillere destan soylu bir anneden

Moskova sarayında doğdum.

Adını hâlâ bilmediğim biri

genç kızlığında göz koymuş anneme.

Kuşku duymuyorum bu adamın değerinden;

öyle ki onun bir tanrı olduğuna inanmak için,

çoktanrılı dinden doğmuş olmayı isterdim.

Anneme gelince, adamın evlenme sözüne

öylesine güvenmiş olmalı ki,

bugün bile anısıyla dertlenir:

Troya’dan kaçan Aeneas gibi,

kılıcını bile bırakarak sıvışmış acımasız.

Şimdilik kınında bekliyor o kılıç,

ama bu serüven sonuçlanmadan

çeliği er geç ışıldayacak.

Kısacası, ne evliliğe

ne kanlı sonuçlara yol açan,

düğümü doğru dürüst atılmamış

o gevşek ilişkiden doğmuşum;

güzellikte değilse de,

talihsizlikte annemin tıpatıp eşi,

kaderinin mirasçısı olarak

aynı alınyazısını izledim.

Sana söyleyebileceğim tek şey,

onurumu kirletenin adıdır: Astolfo.

Ah! Adını anmak bile,

öfkemi kabartıyor.

Evet, bir zamanlar aşığım olan Astolfo,

birlikte yaşadığımız güzel günleri unutup,

–çünkü bitmiş sevdanın anısı bile unutulur–

benim ışığımı karartan yıldız, Estrella ile

evlenmek üzere çağrıldığı Polonya’ya geldi.

Aşağılanmış, aldatılmış, kederlere gömülmüştüm;

delirmiştim, ölmüştüm, ben bendim;

yani kafam allak bullak,

Babil’in cehennemine düşmüştüm.

Dilsiz gibi sustum, zaten davranış

acıları sözlerden iyi anlatır;

her şeyi içime attım

baş başa kaldığımız bir gün annem Violante

zindanımın duvarlarını yıkana kadar.

Acılarım birbirlerine çarpa dolana

sürüler halinde fışkırdı bağrımdan.

Bunları itiraf etmekten utanmıyorum;

zayıflıklarını anlattığın kişi,

kendi zayıflıklarını düşünerek, suç ortağın olur;

çektiklerini sayıp dökerek,

dinleyenin gönlüne su serpersin;

kötü örnek işe yarar kimi zaman...

Annem içtenlikle ortak oldu derdime;

beni uzun uzun dinledikten sonra,

gençliğinde başına gelenleri anlattı

gönlüme teselli olur diye belki.

Kendisi de suç işlemiş yargıç

daha bağışlayıcı olur!

Aradan geçen bunca zamanda

Çiğnenmiş onurunun ilacını bulamamış annem,

benim derdimin devasını da bulamadı elbet.

Astolfo’yu arayıp bularak, tatlılıkla

onu borcunu ödemeye zorlamak oldu

aklına gelen tek çare;

yolda başıma gelebilecek tehlikelerden

korunabilmem için de, erkek gibi giyinmemi istedi.

Sonra kanla ıslatılma günü yaklaşan,

şu anda taşıdığım kılıcı taktı belime.

Böylece Polonya’ya ayak bastım;

göz açıp kapayana kadar olup bitti gerisi:

Zindanında beni gördün, şaşaladın;

hayatımı Clotaldo kurtardı.

Ardından kadın giysileri giydirip,

Astolfo ile görüşmelerini engelleyebileceğim

bir konuma, Estrella’nın hizmetine yerleştirdi.

Oysa şimdi, prensle soylu hanımımın

evlenerek tahta çıkmalarına gönüllü;

onurumu göz ardı ederek,

isteklerimden vazgeçmemi öğütlüyor.

Ah, Tanrı’nın, zincirlerini kırıp,

ülkesine ve babasına karşı silah çekerek,

bugün öcünü almayı nasip ettiği Segismundo!

Diana’nın gözalıcı takılarının yanına

Athena’nın silahlarını ekleyip,

ipeklilerle çelikleri bir arada kuşanarak,

gücümü gücüne katmaya geldim.

Yürekli komutan, bu kirli düzeni bozmak

ikimiz açısından da can alıcı önemde:

Benim için, kocam olduğunu söyleyen kişinin

bir başkasıyla evlenmesini engellemek;

senin içinse, ikisinin güçlerini birleştirerek

tahtını tehlikeye atmalarını önlemek açısından.

Kadın olarak, onurumu kurtarmanı;

erkek olarak, askerlerinin yanında

dövüşmeme izin vermeni diliyorum.

Kadın olarak senden imdat isterken,

erkek olarak yüreğim ve kılıcımla

hizmetine geldim koşa koşa.

Kadın olarak beni büyülüyorsun,

ama canını alabilirim erkek olarak.

Çiğnenmiş onurum uğruna

sana derdini dökmek için kadın,

onurumu savunmak için

erkek olmalıyım bu serüvende.

SEGISMUNDO

(Kendi kendine.)

Gerçekten rüya görüyorsam,

belleğimi durdur ulu Tanrım,

tek bir rüyanın bunca hayali

barındırması olanaksız;

hepsinden kurtulup aklından çıkarana ne mutlu.

Saltanatı rüyamda gördüysem,

şu kadın bunca ayrıntıyı nerden bilebilir?

Öyleyse gerçekti gördüklerim.

Gerçek olması daha az kaygı verici değil;

neden rüya gördüğümü sandım?

Yeryüzünün şan ve şöhreti

öylesine rüyaya benziyor ki,

gerçekler yalan sanılıyor, yanılsamalar gerçek.

İkisi birbirlerine öyle yakın ki, bilemez oluyorsun

Gördüğünün, dokunduğunun

hangisi rüya, hangisi sahici?

Bulutların ardında nasılsa

buharlaşacaksa güç ve iktidar,

doyasıya yararlanalım

tek mutluluk alanımız rüyalarla

uykuda bağışlanan kaçamak zamandan.

Rosaura elimin altında,

güzelliği isteklerimi körüklüyor.

Rüya gördüğümüze göre nasılsa,

dostlukmuş, vefaymış, güvenmiş,

onu ayağımıza getiren ne varsa,

sırtımızı dönelim ve fırsatı kaçırmadan,

keyifli bir rüya görelim.

Tam tersi de düşünülebilir elbette:

Her şey rüyadan, her şey yalandan ibaretse,

şu dünyada küçük bir zafer uğruna,

Tanrı’nın cennetinden kim vazgeçebilir?

Geçmişte yaşanan mutluluklar da

rüya ürünü değil mi? Büyük sevinçleri

anarken “rüya gibiydi” denmez mi?

Kendimi kandırmıyorsam,

tutkunun ilk rüzgârda küle dönüşen

bir alev olduğunun farkındaysam,

kalıcı zaferlerin, bitimsiz mutluluğun,

eskimez güzelliklerin alanı

sonsuzluğa dönmeliyim yüzümü.

Rosaura’nın onuru çiğnenmiş;

oysa bir prense yakışan çiğnemek değil onur vermektir.

Tanrı’nın izniyle, kendi tacımdan önce

onun onurunu kurtarmak için vuruşacağım.

Yakışıksız isteklerden kaçalım.

(Askerlere.)

Savaş boruları çalınsın!

Bulutlar güneşin altın ışınlarını karartmadan

savaşa tutuşmak istiyorum.

ROSAURA

Gitmeden, kaygılarımı yatıştıracak

tek bir sözcük bulamadınız mı efendimiz?

Sırtınızı dönmeyin, yüzüme bakmadan mı gideceksiniz?

SEGISMUNDO

Rosaura, saygımı kanıtlamak için

sana kaba davranmam gerekiyor.

Sözle değil, eylemle karşılık verebilmek için,

yakınmalarının karşısında dilsiz kalıyorum;

dilim yerine yiğitliğim konuşsun diye susuyorum;

sana bakmıyorsam, geçirdiğimiz acımasız sınavda

onurunu temizlemeyi üstlenmişken,

güzelliğine kapılıp kalmayayım diye.

(Askerlerin başında çıkar.)

ROSAURA

Ah Tanrım, nedir bu bilmece?

Çektiğim onca acıdan sonra,

ikircikli karşılıklarla mı

oyalanmalıyım hâlâ?

11. Sahne

(Clarín girer.)

CLARÍN

Görüşebilir miyiz hanımım?

ROSAURA

Clarín! Nerelerdeydin?

CLARÍN

Kapatıldığım zindanda

ölümle yazı tura oynamaktaydık;

ayaklarım önde çıkacaktım

oradan az kalsın.

ROSAURA

Neden kapatıldın zindana?

CLARÍN

Senin kim olduğunu bildiğim için.

Çünkü Clotaldo...

(Davullar vurulur.)

Nedir bu patırtı?

ROSAURA

Bilmem... Ne olabilir?

CLARÍN

Silahlı bir alay asker çıkıyor

kuşatma altındaki saraydan;

Segismundo zorbasının ordusunu

tepelemeye gidiyorlar herhalde.

ROSAURA

Ne! Ölçüsüz bir kıyım sürüp giderken,

onun yanında yer alıp

herkesi şaşırtmaktan beni alıkoyan nedir?

(Çıkar.)

12. Sahne

(Clarín ile dışarıda askerler.)

ASKERLER

(Dışardan.)

Yaşasın yenilmez kralımız!

BAŞKA ASKERLER

(Dışardan.)

Yaşasın özgürlük!

CLARÍN

Yaşasın kral! Yaşasın özgürlük!

İkisi de yaşasın! Neme lâzım?

Ben postumu kurtarayım da,

ötesi umurumda değil.

Bu kargaşadan uzak durursam,

Neron gibi, başıma bir dert gelmez.

Kayalarla çevrili bu saklandığım yerden

tekmil şenliği seyredebiliyorum;

ölüme meydan okurum buradan,

nasılsa beni bulamaz.

(Saklanır. Saldırı davulları vurulur.)

13. Sahne

(Segismundo’nun ordusunun karşısında geri çekilen

Basilio, Clotaldo ve Astolfo girerler.)

BASILIO

Daha talihsiz bir kral, daha örselenmiş

bir baba var mıdır yer yüzünde?

CLOTALDO

Ordunuz yenilgiye uğradı,

bozgun halinde çekiliyor.

ASTOLFO

Hainler kazandı.

BASILIO

Böyle savaşların sonunda,

yenenler hep haklıdırlar,

yenilenler her zaman haksız.

Kaçalım Clotaldo, nankör oğlumun

acımasız intikamından kaçalım.

(Dışardan tüfek patlamaları; Clarín saklandığı yerden vurularak düşer.)

CLARÍN

Ah, Tanrım!

ASTOLFO

Kim bu zavallı asker,

kanlar içinde yere yığılan?

CLARÍN

Ölümden kaçayım derken,

kucağına düşen talihsizin tekiyim ben.

Ölümün ulaşamayacağı

bir köşe yokmuş meğer.

Kaçtıkça yaklaşıyorsun ona.

Savaş alanı,

en kanlı çarpışmaların göbeğinde bile,

bir kayanın ardına saklanmaktan

daha güvenli

Alınyazını baştan yazıp

kara talihi değiştirmenin hiçbir yolu yok.

Nereye kaçarsan kaç,

Tanrı buyurduysa öleceksin.

(Yığılır.)

BASILIO

Tanrı buyurduysa öleceksin!

Kanlı yaralarının ağzından konuşan

şu yaşayan ölü, temelli yanılgılarımızdan

nasıl da uyandırıyor bizleri.

Yaradanın kararları karşısında,

boştur insanoğlunun çabası!

İşte, ülkemi zulüm ve kargaşadan

uzak tutmaya çabalarken,

sakındığım tehlikenin eline teslim ettim.

CLOTALDO

Hayatın bütün patikalarını tanıyan kader,

en derin kuytularda bile

bulursa da aradığını;

kaderin acımasızlığı karşısında

insanoğlunun büsbütün çaresiz

olduğunu söylemek

Hıristiyan dinine uygun düşmez.

Bilge insan kadere hükmedebilir.

Acı ve kedere karşı

dokunulmazlığı olmasa da korunabilir.

ASTOLFO

Clotaldo çok yaşamış, çok görmüş

olgun bir adam olarak

konuşuyor sizinle efendimiz;

bense atılgan bir genç olarak.

İlerideki sık ağaçlıkta

rüzgârlarla yarışan

bir küheylan bağlı;

sırtına atlayıp kaçın;

ben size artçılık yaparım.

BASILIO

Hayır. Tanrı ölmeme kadar verdiyse,

ve ölüm buralarda gözlüyorsa yolumu,

yüz yüze gelmek isterim onunla

bugünden tezi yok.

14. Sahne

(Estrella, Rosaura ve askerlerinin eşliğinde

Segismundo girer.)

SEGISMUNDO

Kral şu sık ağaçlıklarda

saklanıyor olsa gerek.

Ardından gidin! Dağı taşı arayın!

Gövdesinden tepesine kadar tek bir ağaç,

tek bir otun arkası kalmasın aranmadık.

CLOTALDO

Kaçınız efendimiz, kaçın!

BASILIO

Neye yarar?

ASTOLFO

Ne yapmak istiyorsunuz?

BASILIO

Çekil Astolfo.

CLOTALDO

Muradınız nedir efendimiz?

BASILIO

Kendi zehrimi kendim hazırlamak.

(Segismundo’nun önünde diz çöker.)

Aradığın bensem, prens,

işte ayaklarının önündeyim.

Ak saçlarımı yolup, tacımı çiğneyebilir,

hıncını çıkarmak için hakaret edip aşağılayabilir,

beni kendine köle edebilirsin;

böylece kaderin çarkı dönüşünü tamamlar,

yıldızların kehaneti de doğrulanmış olur.

SEGISMUNDO

Bunca inanılmaz olayın tanığı

Polonya’nın değerli soyluları,

bana kulak verin;

prensiniz konuşuyor.

Tanrı’nın eliyle, göklere yazılanlar

yalan söylemez, yanıltmaz.

O yazıları işlerine geldiği gibi

yorumlamaya kalkışanlardır

yalan söyleyenler, yanıltanlar.

Babam vahşi kişiliğimi

evcilleştireyim derken,

iki ayaklı bir hayvana dönüştürdü beni.

Öyle ki soylu kanımla,

uysal yumuşak başlı,

yufka yürekli, cana yakın

doğmuş olsaydım bile,

böyle bir hayat, böyle bir eğitimle

vahşi bir hayvana dönüşürdüm yine de.

Adamın birine deseler ki:

“İnsanlık dışı bir hayvanın elinden olacak ölümün”,

uyuyan o hayvanı zorla kışkırtması

akıllıca bir davranış mıdır?

Ya da, “köpükler arasında can vereceksin,

suların altına kazılacak mezarın” deseler,

ışıl ışıl dikenlerini kabartmış dalgaların

bulutlara yükseldiği bir günde

denize açılması hangi akla sığar?

Oysa babam, korktuğu vahşi hayvanı uyandıran;

fırtınalı havada denize açılanlar gibi davrandı.

Gözünü korkutan kılıcı

kendi eliyle kınından sıyırdı.

Ne haksızlık ne intikam yolundan döndürebilir kaderi,

alınyazısını yeniden yazmak isteyen,

ayağını denk almalı.

O gün gelmeden bir önlem alamaz

geleceğini karanlık gören;

bir ölçüde korunabilir belki, ama o da

başa gelenden dönüş kalmadığı zaman ancak.

Şu garip serüven, yaşanan şiddet ve acıklı sonu ders olsun:

İşte oğlunun önünde boynu bükük bir baba,

düşmanının önünde dize gelen düşmüş bir kral...

Tanrı’nın yargısından kaçamamış.

Ondan çok daha genç, deneyimsiz,

ondan bilgisiz olan ben nasıl kaçarım?

(Krala.)

Ayağa kalkın efendimiz;

Tanrı yanlışınızı gösterdiğine göre,

eğdirmek istediğiniz boynumu

buyruğunuza teslim ediyorum;

işte dize geliyorum önünüzde.

BASILIO

Sevgili oğlum, yeniden kanımı ısıttın

bu soylu davranışınla: Gerçek bir prenssin sen.

Alnına zafer çelenkleri yakışır; kazandın.

Seni hep başarılar taçlandırsın.

HERKES

Segismundo çok yaşa! Segismundo çok yaşa!

SEGISMUNDO

Büyük zaferler kazanmaya hazırım,

ama önce savaşların en büyüğünü kazanmalıyım:

Kendimle tutuştuğum savaşı!

Astolfo, Rosaura ile evlenmeli;

onur borcunu elbette biliyor,

ben de o borcu ödetmekte kararlıyım.

ASTOLFO

Rosaura’ya borçluyum, doğru;

ama kimin nesi olduğunu bilmiyor;

soyu sopu belli olmayan biriyle

evlenmem yakışık almaz.

CLOTALDO

Sus da beni dinle:

Rosaura da senin kadar soyludur Astolfo,

olmazsa kılıcımla kanıtlarım.

O benim kızım, bu yetmez mi?

ASTOLFO

Ne diyorsun?

CLOTALDO

Soyuna layık biriyle evlenmeden

kimliğini açıklamaktan kaçındım.

Çapraşık bir öykü bu;

Rosaura benim kızım diyorum işte!

ASTOLFO

Verdiğim sözü tutacağım öyleyse.

SEGISMUNDO

Öte yandan, böylesine

anlı şanlı bir prensi yitiren

Estrella’nın hakkı yenmesin diye,

kendi elimle, belki kaderi daha parlak,

en azından eşdeğer bir koca vereceğim ona

Elini ver Estrella.

ESTRELLA

Mutluluk yeniden yüzüme güldü.

SEGISMUNDO

Babama böylesine sadakatle hizmet eden

Clotaldo ise, ne dilerse dilesin benden.

BİRİNCİ ASKER

Sana hizmet etmeyenleri bile

bir bir ödüllendiğine göre,

ayaklanmanın başını çekip,

seni zindanından kurtaran

bana ne vereceksin?

SEGISMUNDO

Aynı zindanı! Hem de ölene kadar

çıkamayasın diye sıkı gözetim altında.

İhanet bir kez işlendikten sonra,

hainlere ihtiyaç kalmaz.

BASILIO

Ne kadar olgunlaştın.

ASTOLFO

Çok değişti.

ROSAURA

Akıllı ve tedbirli.

SEGISMUNDO

Neden böyle şaşırdınız?

Bana rüyalar öğretmenlik etti biliyorsunuz.

Uyanıp da yeniden kendimi o zindanda bulurum

korkusuyla tir tir titriyorum her an;

böyle bir şey olmasa da düşüncesi yetiyor.

Bu dünyada yaşanan her mutluluğun bir rüya gibi sonlanacağını

öğrendim ve günahlarımı bağışlatmak uğrunda

yaşamak istiyorum,

rüyalarımın süregittiği ömür dilimini.

Bağışlama olmalı cömert yüreklerin ilk erdemi.

[1] Hippogriffe (ç.n.)

[2] Yıldız (ç.n.)