Ali Şeriati - Anne Baba Biz Suçluyuz

Kapak: Minyatür

İç Düzen: Hülya Aşkın

Baskı: Çalış Ofset

Cilt: Bayrak Matbaası

İstanbul, Nisan 2004

ISBN 975-6336-02-1

Çatalçeşme Sok., No: 54/A Cağaloğlu/Istanbul

Tel.: 0 (212) 512 43 28-511 21 43 • Faks: 513 77 26

Anne Baba

Biz Suçluyuz

Ali ŞERİATI

Çeviri: Kerim GÜNEY

İÇİNDEKİLER

SUNUŞ ................................................................................................ 7

BİRİNCİ BÖLÜM

ONLAR SORUYORLAR............................................................... 9

Bir Mahalle Genişliğindeki Dünya................................................ 9

Biz Suçluyuz................................................................................. 12

İki Ünlü ve Büyük H ata................................................................ 20

Rahime Bağlı Dünya Görüşü........................................................ 25

Hayırlı, Yasaklı D in ..................................................................... 26

Okumak İçin Olan Kitap.............................................................. 26

Tekrarlanan Namaz veya Allah ile Söyleşmek.............................. 28

Peki, Hac?!................................................................................... 30

Kerbelâ ve Devrimler................................................................... 36

Tevessül ve Şefaat......................................................................... 41

Zulüm ve Sömürünün Hizmetindeki Velayet ve imamet............. 46

İKİNCİ BÖLÜM

BEN SORUYORUM........................................................................ 53

İnandığım İslâm............................................................................ 53

Tahrifler Sürüyor.......................................................................... 57

Eşitliğin Simgesi: Hacc................................................................. 60

Kuran Okunan Kitaptır................................................................ 63

Kerbelâ Ekolü ............................................................................. 74

Yeniden Diriliş - Ba's.................................................................... 79

Kaza ve Kader.............................................................................. 85

Çöküş Getiren Kavramlar ve Tashih............................................. 90

Kardeşim, Bacım, Kuşakdaşım Olan Aydın!................................. 103

SUNUŞ

Çağı ve toplumu tanımak, her düşünce ekolü mensubu için bir zorunluluktur.

İçinde yaşadıkları çağı ve toplumu gereği gibi tanımayan,

elverişli tüm koşul ve sınırları zorlayarak kritiğini yapamayan dava erlerinin

başarılı olmaları beklenemeyeceği gibi, bu tip insanların ayaklarının

yere bastığı da söylenemez. Ayaklan yere sağlam basmayan bu

müslümanların ütopik, toplumdan yalıtılmış ve havada seyreden bir

pozisyonda yaşamaları da başlı başına bir saçmalık olsa gerektir.

Kanaatimizce, çevirisini sunduğumuz kitabın yazarı Şeriat! de aynı

kaygıdan yola çıkarak toplumu sağlıklı bir analize tabi tutmayı ve eleştirmeyi

denemiştir. Şeriatı, bu değerlendirmesi sonucunda toplumda

üç kesimin varlığını tesbit etmektedir:

1- Gelenekçi, mirasyedilerden oluşan dindar kesim.

2- Geleneksel dinî anlayışı aynen kabullendiklerinden dolayı dine

karşıt ve batıcı (Garbzede) okumuş/entellektüel kesim.

3- Her iki kesimin de saldırısına uğrayan ve dini gerçek yapısıyla

algılamaya çabalayan kesim.

Kitap iki ayrı bölümden oluşmaktadır. Her iki bölümde de İslâmî

kavramlar ve ibadetler farklı perspektiften ele alınmaktadır.

Birinci bölümde, yazar yukarıda belirttiğimiz ikinci kesime mensup

kuşakların birinci kesime mensup anne-babalarına yönelttikleri

suçlama ve eleştirileri (kavram ve ibadet konularında) ele almaktadır.

İkinci bölümde ise bir ve ikinci kesime mensup olanları birden karşısı8

• Anne Baba Biz Suçluyuz

na alıp eleştirmekte ve özellikle genç kuşağa kavram ve ibadetlerin

gerçek anlamını sunmaya çabalamaktadır. Yazar böylece toplumunu

tüm kesimleriyle birlikte ciddi bir sorgulamaya tâbi tutmaktadır.

Okuyucunun cidden ilgileneceği ve benzer yaklaşım ve kritikleri

toplumuna da yönelteceğini umduğumuz bu kitabın yeni ve cesur yaklaşımlarıyla,

okuyucuyu toplum ile bütünleşme yolunu araştırmaya,

araştırma konusunda yönlendireceğini de umuyoruz.

Kitabın birinci bölümündeki eleştiri ve suçlamalar yazan bağlamamaktadır.

Çünkü yazar, bu eleştiri ve suçlamaları ikinci kesime mensup

genç kuşağın dilinden aktardığını belirtirken kendisinin de üçüncü kesime

mensup olduğunu özellikle vurgulamaktadır.

Okuyucu eğer kitabı dikkatli bir biçimde ve ön yargıdan uzak

okursa, Şia toplumunu eleştiriye tâbi tutan yazarın değindiği çoğu konuların

Sünnî toplumlarda da aynen geçerli olduğu gerçeğini görecektir,

kanaatindeyim.

Kitabın bir katkı sağlayacağını ümid ederken hayra vesile olmasını

da Allah'tan niyaz ederim.

Çaba bizden başarı Allah’tandır.

Kerim GÜNEY

9 Haziran 1987

Birinci Bölüm

ONLAR SORUYORLAR

Sevgili Dostlarım!

Dün geceki son oturum ve toplantımızın devamı olsun diye konuşmak

istiyordum. Aslında ben konuşmak yerine ders vermeyi tercih

ederim. Dün geceki son toplantımızda, burada şu son birkaç ay içerisinde

ele aldığım konuyu tamamlamak istiyordum. Ancak bana gösterdiğiniz

aşın ilgi beni bu gece de konuşmak zorunda bıraktı.

Aslında bu geceki konuşmamın konusu: Bir kaç boyutlu tek ruh:

Ali idi. Ancak son bir yıl içerisindeki konuşmalarımda bu konuya az

çok değinmiş ve geçen yıl Destanlar üstü gerçek: Ali temasıyla bu

konuyu bağımsızca ele almıştım. Bu sebeple bu gece gerçekten hayatî

ve acil olan bir başka konuya değinmek istiyorum. Çünkü bundan sonra

sizinle yapacağımız sohbetlerde bu konuyu ele alma fırsatı bulabileceğimden

emin değilim.

Bir Mahalle Genişliğindeki Dünya

Bugün bizler, dine bağlı olmak adına entellektüel ve okumuş kuşağımıza

karşı suçluyuz. Bu, gündemdeki temel sorunlardan birisidir.

10 • Anne Baba Biz Suçluyuz

Sevinerek belirtmeliyim ki, dine inananlarımızın çoğu sınırlı ve kapalı

bir çevrede yaşama şansına sahiptirler. Yerleşim birimleri ve çevrelerindeki

özel topluluklarıyla sınırlı ve kapalı olan bu çevredekiler dışarıda

oluşan olay, akım ve haberlerden uzaktırlar. Vicdanları rahat, sorumlulukları

da hafiftir. Tüm dünya ve toplum onların karşısında gibidir.

Böyle toplumlarda, bu tür düşüncelerle yaşayan kimseler için hiçbir çirkin

iş meydana gelmez ki, onlar sorumluluk duysunlar. Bunlar sadece dinî

işleriyle meşguldürler. Bunların içinde yaşadıkları çevre tamamen dindardır.

Bu çevrede dinî törenler ve gelenekler harfiyen yerine getirilmektedir.

Bu ortamda yaşayan kimseler namazlarını kılmakta, dualarını yapmakta,

oruçlarını tutmaktadırlar. Kelimenin tam anlamıyla yan, ön ve

arkasında bulunan daracık çevredeki halkın tümü dinî tören ve geleneklere

katılmaktadırlar. Bütün aileler, kadm-erkek, kız ve erkek çocukların

hepsi bir "bay" a inanırlar ve o "bay"m dinî amel biçimine, söz ve tavırlarına

bağlıdırlar. Dinî amel olarak bildikleriyle amel ederler. Ancak bu

çevrede yaşayan kişinin acil ve bağlayıcı bir eylem yapmasını ya da ağır

bir sorumluluk altına girmesini gerektirecek büyük bir olay veya tehlike

gündeme gelmemiştir. Çevresinde hiçbir şey değişmemiştir ki o da düşünce

biçimini, konuşma yöntemini veya tavırlarını değiştirsin. Dinin elden

gitme pozisyonu yoktur ki, dini korusun. Bir tehlikeyle karşı karşıya

değildir ki kendini bu tehlikeye karşı kollasın. İşte kişi böyle rahat bir ortamda

tamamlanmış bir sorumlulukla gidilen yolda ve rahat bir zamanda

yaşayıp gitmektedir. Rüzgârsız, fırtmasız, kapalı, emniyetli, özel bir havayı

solumakta, eziyet çekmemekte ve yüreği sarsılmamaktadır...

Ama benim gibiler bir başka âlemdedirler. Bir başka sınıfa aittirler.

Bir başka kuşak ve çağda, başka kültürlerle temas halinde; başka düşüncelerle

ilişkide; sosyal, politik ve düşünsel akım ekol ve hareketlerden

etkilenmektedir. Özet olarak, bir başka dünya!

Mevcut geleneksel ve kalıtımsal dine inanan veya inanır görünen

birçok kişi, konuşma ve değerlendirmelerinde benim gibilere hiçbir şey

bırakmamaktadırlar. Benim gibilerin bırakınız din konusundaki yaklaşım

ve analizlerini, en basit konudaki görüşlerini dahi hoş görmez ve

bağışlamazlar. Niçin kravat takıyorsun? Niçin sakalını tıraş ediyorsun?

Niçin sözlerinde kâmil anlamda salâvat getirmiyorsun? Niçin kitaplarında

Ali adı geçince salâvat getirmiyorsun?

Onlar Soruyorlar »11

Niçin Ebubekir ve Ömer'in adını kullandığında onları kınamıyor ve

eleştirmiyorsun? Niçin trübüne çıkıp konuşuyorsun? Hatta niçin konuşmaların

sırasında su içiyorsun? Niçin? Niçin? Niçin?.. İşte bu türden

sorularla karşınıza engel olarak dikilip dururlar.

Sosyal çevrelerinde, dinî ve manevî dünyalarında, en büyük tehlikelerin,

en dehşetli hata ve bozulmaların, sapmaların, kabalık, çirkin

ve katlanılması güç çöküşlerin meydana geldiği kişiler bunlardır ve bu

sorular onların dışa yansıyan yüzleridir.

Bu sıkıntıları ve belirtileri kitaplarında ve yazılarında da dile gelmektedir.

Bu onların en erdemlilerinin ifadeleridir de. Onlara göre, İslâm'a

yönelen ve kaldırıldığında rahat edecekleri düşünce ve sosyal yaşantı

açısından, din açısından hayallerinin rahat edeceği, "Mürid"liği1,

yaşam biçimlerini etkilemesine karşı koruyacakları tehlike, yukarıda

değindiğimiz konulardır. Çünkü bunların herşeyinde İslâm var, mezhepleri

var ve bu onlara göre en doğru olanıdır. Mescid, mihrab, takiye,

humus, zekât, hac, ziyaret (yatır)... Hepsi yerli yerinde ve tüm şiarları

dimdik ayaktadır!.

Öte yandan bir başka ortamda ve şartlarda eğitilmiş ve benim gibi

düşünenler! İşte bunlar bir çelişkiyle, bir sorumlulukla ve büyük bir

çileyle karşı karşıyadırlar. Bu yüzden rahat üzre olamazlar. İran ya da

İran dışında okuyan ve benim de içinde yer aldığım bu genç kuşak,

çağdaş dünya kültürüyle -tercüme veya orijinal metinler aracılığıyla

Avrupa ve Avrupadışı kültür, sanat ve edebiyatla- tanışmış, çağdaş

felsefî düşünce ve sosyal ekollere aşina olmuş, fakat aynı zamanda

bütün bunlara karşı direnmek, güçlü bir direnişi ortaya koymak isteyen,

dinlerinin ilkelerine tam anlamıyla iman ederek ona vefalı kalmak

isteyenlerin sorumluluğu çok ağırdır. Büyük bir yükü omuzlamışlardır,

onlar.

1 Çünkü, bu tür dinî bağlılıkların, toplumsal gönül yakışların akideui köklerinden önce ekonomik

temelleri vardır.

12 • Anne Baba Biz Suçluyuz

Biz suçluyuz!

Rica ediyorum dostlarım! Eğer benim aceleci konuşmamda; diri,

açık ve keskin eleştirilerimde bir acılık olmasına rağmen sözlerimdeki

gerçekleri görüyor ve inanıyorsanız, o acılığı bana bağışlayınız. Çünkü,

sanki işgüzarlık dostluktur; aldatmak, yalan söylemek veya bunları

doğrulayıp pekiştirmek tatlıdır; buna karşın gerçekler acıdır. Bu hastalıkları,

gönülleri hoşnut tutma ya da rahat olma tavırlarını bir yana bırakalım

artık. Bu hastalıklara karşı birlikte duralım. Dopdolu, arı, doğru

ve acı olanı söyleyelim. Çünkü:

"Kanser hücreleri kanında, beyninin derinliklerinde, kalbinin dehlizlerinde

büyük bir hızla yer etmiş. Süre az, fakat facia ağır!.."

Kapalı, gelenekçi ve kalıtıma dinî çevrelerde, birisi dinî yöntemlere

inansa, dindar olsa, İslâm'dan, Allah’tan, dinden ve mezhepten söz

etse, genelin sempatisini, saygı ve sevgisini kazanır. Eli öpülür; geçimi

karşılanır; büyük bir kişilik, nuranî bir sima, ruhanî bir âlim olarak kabul

edilir. Ona saygınlık ve servet yağar. O kişi, ün ve servete sadece

din yoluyla ve din adına ulaşır. Ben ve benim gibilerin yaşadığı çevrede

ise durum tamamen farklıdır. Dine iman etmek büyük bir suçtur. Bu

çevrede, eğer bir hoca, bir fakülte öğrencisi, bir çağdaş çevirmen, bir

yazar, bir sanatçı, şair, düşünür, filozof, sosyolog, psikolog dinî eğilim

taşırsa, zayıf bir kişilik odağı hem düşünsel ve bilimsel, hem de sosyal

bir zayıflık olarak kabul edilir. Namazını kılan, duasını okuyan, nafile

ve sünnet namazlarını kılan birisi, gelenekçi çevrelerde hem maddî,

hem de manevî yönden destek görürken, bizim çevrelerde, çağdaş

ekol ve düşünceleri bilen, iyi eğitim görmüş çağdaş bir bilim adamı

olarak bilinen, çağdaş görüş ve kültürle tanınan biri İslâmî bir inanca

da sahip olursa, tüm bilimsel özellik ve kişiliğini yitirir. Eğer bilimsel kişiliğini

inkâr edemezlerse, ahlâkî ve sosyal kişiliğini inkâr ederler. Bilimi

onun bunun, şu veya bu kesimin çıkarma ya da halkın ve çağın zararına,

kitlelerin çöküş ve durgunluğa düşürülmesi pahasına dine hizmetçi

kılmakla suçlarlar.

İster sosyolog, ister psikolog, ister filozof, ister çevirmen olsun,

Avrupa'dan gelen tip; kişiliğini devrimci, aydın, ilerici ve yenileyici olarak

korumak için ne yapması gerektiğini bildiğinden, modern aydın

Onlar Soruyorlar • 13

çevreler onun bilimsel ve sosyal kişilik ve değerini savunma konusunda

kendilerini sorumlu kabul ederler. Bu tipler, eğer Jean Paul Sartre'ın

konuşmalarından, Bertold Brecht'den ya da benzerlerinden biri olan

çağımızın tanınmış batılı aydınlarından bir çeviri yapsa, toplumda aydın

ve ilerici bir tip olarak tanınıp yer edeceğini bilirler. Ama eğer bu

adam kalkıp da dinî bir kitap yayınlasa, gelenekçi dinî çevrelerde kitabı

dinî bir kitap olarak tanınmayacağı gibi, o da dinden sözeden biri olarak

tanınmayacak, kitabı okunmamış, sözü işitilmemiş, bilinmemiş olacak.

Belki de tekfir edilecek veya fasıklıkla suçlanmış olacaktır. Bu onun

birinci talihsizliğidir!

İlerici ve modern olup Batı fezasından çağımıza egemen olan ekol

ve nitelikleri soluyan aydınların, kendisinde henüz gericiliğin etkilerinin

varolduğu istisnaî bireyler hakkında düşünceleri hiç de hoş değil. Bu

tür aydınlardan biri Şirket-i Sehami-yi Ayendegân adlı gazetede beni,

"Alim olduğu halde, beyninde dinî tortular kalmış ve bilimsel düşüncesini

felcetmiştir. Gelenekçi terbiyesi onu bu çöküntü içerisinde bırakmıştır"

şeklinde tanımlamıştır.

Niçin böyledir, niçin?.. Bu gece buraya her zamanki gibi gelmişim.

Dindar bir konuşmacı olarak bilimsel, ahlâkî bir konuşma adına

gelmedim. Ne bir profesör, ne bir yazar, ne bir İslâmbilimci; ne bir

sosyolog, ne bir vaiz, ne bir ruhanî ve ne de bir rehber Unvanıyla gelmedim.

Aslında hiçbir zaman böyle bir iddiada da bulunmadım. Aksine

ben kendi sınıf ve grubumun gelenekçilik, muhafazakârlık ve gelenekçi

dindarlıkla suçlanan bir grup ve sınıf temsilcisi olarak konuşmaya

gelmişim. Dindarların bulunduğu bu mecliste, sizden, dine bağlı fakat

halka karşı olanların dilinden adalet istiyorum. İtiraz ediyorum! Ve

sizi suçluyorum.

Ben onlara bağlıyım. Tüm ömrüm boyunca öğrenci ve öğretmendim.

Eğer çevirmen, yazar ya da konuşmacı olduysam, o çevrenin

içinde oldum. Bu kültürle eğitildim. Onlara mensubum, onların sözlerini

kavradım ve onların ruhlarını da tanıyorum. Çünkü eğitimin tüm

aşamalarını geçtim. Sınıf sınıf izleyerek... İlköğretmen okuluna gitmiştim.

Toplumumun yoksulluk, köylülük ve çilelerinin derinliklerinden

kopup gelen öğrencilerle gece gündüz birlikte olmuş ve onlarla yaşamışım.

Onsekiz yaşında öğretmenliğe başlamışım. Daha doğrusu öm14

• Anne Baba Biz Suçluyuz

rümün bulûğ çağında eğitmenliğe başlamışım. Bütün yaşamım öğrencilik-

öğretmenlik ikilemi arasında gitgel biçiminde geçmiştir. Hem eski

bilimsel çevrelerde, hem modern kültürlerde eğitim görmüşüm. Hem

İran'da, hem dışarda... İlkokulun ilk sınıfından fakültenin son sınıfına

kadar okumuşum. Küçüklüğümden beri çevremin düşünce kalıpları

içerisinde toplumsal değişim ve olaylarla içice eğitilmişim. Sürekli olarak

akidevî ve duygusal dalgalarla, çağımın ideolojik saldırıları ile doğrudan

doğruya ve uyanık bir temasım olmuştur. Gecem ve gündüzüm

kalemle ve kitapla geçmiştir. Batı kültürünün saldırı ve etkinliğini, aydın

taslaklarının acizce teslimiyetlerini ve dindara benzeyen tutucuların

direnişlerini, karşı koyuşlannı görmüş ve tanımışım. Biri din iddiasında,

diğeri uygarlaşma iddiasında olan eski ve yeni iki kültür arasında

düşünmüşüm. Bir toplumun taklitçi, gelenekçi yapıdan zorlamalı modernist

yapıya geçiş döneminde hazır bulunmuşum. Ahlâk, düşünce ve

yaşamdaki değerler sisteminin değişimine şahit olmuşum. Köylü kökenli

olduğum için de halk gerçeğini özümlemişim. Dinî eğitim gördüğümden

toplumun vicdanına, fıtrat ve ruh derinliklerine inme yeteneğini

kazanmışım. Batılı eğitim gördüğüm için çağımın görüş ve düşüncelerini

tanımışım. İnsanı ilgilendiren ve dünya gündeminde olan sorunların

tam ortasındayım. Dindar toplumumuzun, saldırıları günbegün

artan, dalbudak salan, etkinliği artan güçlü batı kültürü karşısındaki

yazgısının ne olacağının bilincindeyim. Çünkü bizim toplumumuz gelenekçi

bir ruh, katılımcı bir değer ve telkin edilip biline haline dönüştürülmeyen

bir iman sahibidir. Oysa Batı toplumu, yaratıcı bir ruh, aklî

değerler, bilimsel bir kültür, maddî uyanıklık, gerçekçilik, burjuvazinin

yaşama kattığı görüş; bütün felsefî, ahlâkî ve inanca dayalı sınırlamalara

isyan etmiş, yaşamın ve tüketimin soyluluğuna inanan, güçlü, dinamik

ve teknolojinin zirvesinde bir kültür.. Oysa görüyoruz ki, var olan

din, taşlaşmış zihnî kalıplar içinde durmakta, yalnızca aile baskısı,

toplumsal gelenekler ve çevre telkinleriyle korunmaya çalışılmaktadır.

Sayısız beyinlerden oluşan bilimsel ve düşünsel ocakları heyecan ve telaştan

birbirine düşmüş. Hareket, uyanıklık ve aklî yenilikçilik sahibi,

sürekli çağların ilerisinde olan, olayları ve toplumları peşi sıra sürükleyen

İslâm, şimdi izleyicileri olan toplumun arasında statik bir yapı arzetmekte,

salt mukaddesler ve zihinsel inançlar boyutuna indirgenmiş

bulunmaktadır. Bu boyut, tahakkümün sürmesini sağlayan gelenekçi

Onlar Soruyorlar • 15

yönelimler biçiminde sürüp giden kimi amellere bağlı kalmıştır. Böyle

bir ortamda, uzak ve tanımadığı ufuklardan genç, uyanık, güçlü, sulta

arayan, dünyaya yayılan bir herif ona saldırmış... Bilim ve teknik, felsefe,

edebiyat, sanat, büyük ekonomik güç, dini yok etmek için kazandığı

tarihi güç ve başarıyla donanmıştır. Bu kültürün eli, İslâm’a karşı

sonsuz kini olan batı sömürgeciliğinin güçlü eliyle birliktir. Bu kültür İslâm

topluluklarını kendini kabul ettirmek için yolu açmaya çabalamaktadır.

Onları yolunun üstünden kaldırmak istiyor. Çünkü İslâm'ı bilen,

tarih bilincine sahip olan ve batı sömürgeciliğinin son iki yüzyıldaki

yapısını bilimsel incelemeye tâbi tutmuş olan herkes bilir ki, İslâm; tüm

tarihsel yaşamı boyunca uyuyan donuk toplumlara dinamizm ve uyanıklık

bağışlayacak; aşağılanan, zayıflık ve zillete düşmüş uluslara izzet

ve güç verecek bir yeteneğe, kalbî bir imana, sahih bir akideye, köklü

ve zengin bir kültüre sahiptir. Bu sebeple İslâm kültürel sömürgeciliğin

yayılışına en büyük engeldir. Batı toplumlarını çökertecek ve bizim aydınlarımıza

düşünsel sömürgecilik ile akidevî sultaya karşı eli boş kaldıkları

İnsanî kişilik, tarihî soyluluk ve ruhî bağımsızlık açısından eli boş

oldukları şu ortamda muhtaç oldukları tüm unsurları verecek ve ellerim

dolduracak bir kültür ve inançtır İslâm...

Ben, şiirleri, tiyatroları, tercümeleri, sanat ve edebiyat eserlerini

etüd ederek ilerlemiş veya entellektüellere özgü derneklerdeki tartışmalarda

bulunarak bu noktaya gelmiş değilim. Ben yukarıda sözünü

ettiğim sınıf ve grubun temsilcisi olarak, toplumun sade insanlarından

biriyim ve onlara birçok bağla bağlıyım. Entelektüellerin, yazar, bilgin

ve ideologların kavrayıp düşündüklerini, toplum vicdanının derinliklerinde

denemiş, onların zihinsel ve teorik planda algıladıklarını, ben

ümmice, etim ve derimle hissetmişim, Ben sosyal olayları, düşünsel ve

yaşamsal değişimleri yaşamışım. Çağımızda ve çevremizde olup biten

şeyleri aracısız bir gözlemle öğrenmişim. Çağdaş kültür ile geçmişteki

din arasındaki çatışmanın her iki safında da bulunmuşum. Benim gelenekçi

ve yaşanan dine göre, kültürel sömürgeciliğin saldırılarına, toplumsal

değişime, maddeci görüşün sultasına ve burjuvazi ruhuna karşı

farklı bir bilinç ve uyanıklığım vardır. Entellektüel sınıfımızın, aydın

çevrelerimizin, yeni kuşağımızın nereden, nasıl ve ne tür olduklarını biliyorum.

Hangi güç ve kutuplarla dinden; özellikle de İslâm'dan uzak16

• Anne Baba Biz Suçluyuz

taştıklarını, ona yabancılaştıklarını, hatta nefret ve düşmanlık besler

pozisyona geldiklerini, bu kaçışla nereye ulaşacaklarını, hangi eteğe sığınacaklarını

ve bilinçsizce hangi tuzağa düşeceklerini biliyorum.

Toplumda dinin yazgısı, kültürel sömürgeciliğin yapısı ya da dinin

sosyal üslerindeki alçakça ruhanî dikta, dinden uzaklaştıran çağdaş hareket

çizgisi hakkında konuşma yetkisini bana yalnızca yukarıda arzettiğim

özelliklerim vermedi. Belki ben bütün bilimsel araştırma ve etüdlerimi,

eğitim sürecimi bu sorunlara hasretmişim. Uygarlıklar tarihi,

dinler sosyolojisi, dinler tarihi ile son iki yüzyıldaki toplumsal devrim

ve düşünce hareketlerini sürekli izlerim; özellikle de üçüncü dünyadaki

antisömürgeci diriliş hareketlerini tanırım. Ve çağdaş ideolojileri, özellikle

İslâm tarihini, İslâm toplumlarında sömürgeciliğin geçmişini, düşünsel,

politik ve sosyal planda bu toplumda meydana gelen değişimleri

bilirim. Bunları bilmek ve tanımak bana daha fazla konuşma hakkı

vermektedir ki, toplumumuzun sosyolog ve aydınlarının kültürel planda

dine özellikle de İslâm'a karşı tavır koyuşlarına karşı durayım. Din

konusunda -ki o sizin imanınızdır- entellektüeller konusunda -ki onlar

sizin çocuklarınız ve kuşağınızdır- ve toplum konusunda -ki siz onda

yaşıyorsunuz, sorumlusunuz ve dürüst bir bilimsel yargıya sahip olmanız

gerekir- işini bilen sizler bana bu hakkı vermelisiniz ki ben konuşayım.

Kendi etüdlerimin ürünlerini ve deneyimlerimi, takviyesiz, açık ve

seçik, riyasız, demagojisiz ve uzlaşmacılıktan uzak arzedebileyim.

Bu konum ve koşulların hepsi; beni, feryad eden; bağıran bir pozisyona

getirmiştir. İçleri yanan aklı başında nasihatçıların; "Kişi, herkesin

hoşuna gidecek biçimde konuşmalıdır" türünden öğütlerini anlayamıyorum!

Sözlerime kulak veriniz! Sizden her söylediğimi kabul etmenizi istemiyorum.

Şu kadarını biliniz ki;

1. Yukarıda söz konusu ettiğim deliller,

2. Bilimsel uzmanlık ve seviyem,

3. Tüm uzlaşmacılığın zıddına konuşmam, bana bu konularda söz

söyleme hakkını vermektedir. Kuşkusuz söylediğim sözler salt gerçeğin

hatırı içindir. Eğer görüşüm doğru değilse bile niyetim doğrudur. Feryadım,

dert ve sorumluluktandır.

Onlar Soruyorlar • 17

Benim sözlerime, Kuranın şu âyeti perspektifinde kulak veriniz:

"Öyleyse kullarıma müjde ver ki onlar sözü işitirler ue en güzeline

uyarlar, işte onlar, Allah'ın kendilerini hidayete erdirdikleridir

ve onlar bilinç sahipleridir” (Zümer: 1718)

Bu dinsiz entellektüel sınıfın temsilcisi olarak size açıklamalarda

bulunmaya geldim. Salt dinsiz ve dininize yabancı değil, belki dinden

bıkmış, usanmış ve kaçmış, dininizin korkusundan bulduğu her ekol,

her belirleyici niteliği olan dava ve felsefeye sığınmış, onların temsilciliği

ile din ve imanınızın, zaman, aile ve toplumunuzun sorumlusu olan

size söylüyorum: Niçin benim sınıf ve grubum sizden usanmış, size yabancılaşmış

ve siz ona yabancılaşmışsınız, birbirinize bir tek söz söyleyecek

durumda değilsiniz? Annelere söylüyorum: Niçin kızlarınız sizinle,

siz de kızlarınızla konuşamıyorsunuz? İki ayrı dili konuşuyor ve iki

ayrı havayı teneffüs ediyorsunuz? Ne onlar sizin için söz dinleyen, iyi

geçinilen biri; ne de siz onun için mantıklı ve çekici bir öğütçüsünüz.

Babalara söylüyorum: Oğlunuz ahlâkî bir bozulma nedeni ile değil; belki

düşünsel ve akidevî delillerle sizden kaçmış ve size yabancılaşmış...

Günümüzün İslâm'a inanma, dünyada egemen dinsizlik ve imansızlık

çağında imanını koruma, akîde ve amelini sürdürme iddiasında olan,

öte yandan müslüman, dindar olma sorumluluğuna sahip çıkan sizlere

aile ve çocuklarınızın kurtuluşu için apaçık Kur'an'la çalışmanız gerektiğini

hatırlatıyorum. Sadece hatırlatmıyor, haykırıyorum da:

"Ey iman edenler! Kendinizi ve ehlinizi yakıtı insanlar ve taşlar

olan ateşten koruyunuz." (Tahrim: 6)

Evet! Ben, sizin iman ve düşüncelerinizi kuşatmış bu ateşi size haber

vermeye geldim. Niçin dininiz ve imanınız sarsılmaktadır diyorum?

Niçin akidenizi kollamanız zorlaşmıştır? Niçin her kuşaktan sonra daha

bir yalnız kalıyor ve daha bir zayıflıyorsunuz? Niçin bu çağın ruh ve düşüncelerinin

karşısında geri çekiliyor; kendinizi aciz hissediyor; çağdaş

kuşağın ıslâhı için duaya yönelmekten başka yol izlemiyorsunuz?

Biz suçluyuz! Hergün on mektup alıyorsam, yirmi-otuz tane eleştiri

yazıyorum demektir. Bu otuzdan beşi müminlerin bana yönelttikleri

itirazlar hakkındadır. Örneğin, niçin filan yerde "Peygamber mescide

geldi. Müslümanların kendi gıyabında da birliklerini korumalarından

18 • Anne Baba Biz Suçluyuz

çok memnun oldu." veya bir başka yerde namaz hakkında şöyle demişsin.

Miftah kitabı hakkında böyle demişsin! İşte, bu eleştirelerden

beş tanesi bu türden eleştirilerdir. Bu eleştirelerden geriye kalan yirmibeş

tanesi ise "Sen dine dayanmakla bilim ve aydınlara ihanet ediyorsun."

türünden itirazlardır ki, bunlara önem veriyorum. Çünkü ben onlardanım,

onlara karşı sorumluyum. Çünkü bu sınıf, toplumun akide,

kültür ve düşüncesini; hatta toplumun kendisini şu anda ve gelecekte

biçimlendiren bir sınıftır. Toplum ve zamanın göstergesi, işte bu yazar,

düşünür, edebiyatçı, doktor ve mühendislerdir. Şu anda din adına yaşayan,

güç sahibi, erk ve etkinlik sahibi olan sınıfla hiçbir sınıfsal bağım

yok benim. Onların bana karşı olamamaları beni pek etkilemez. Benden

alacakları pek birşey de yok. Onlardan herhangi bir beklentim olmadığından

ilgilerini ve beni doğrulamalarını da istemiyorum. Ne din

adına ekmek yiyorum, ne minberciyim, ne mihrab sahibiyim, ne ruhanî

bir elbise giymişim, ne de dinî unvan ve yerim var. Ne dinî bir konumum

var, ne paracının müridiyim ve ne de onu arıyorum!

Kendi grubundan ve kendi sınıfından sorumlu olan biriyim. Bu unvanla

konuşuyorum toplumda. Eğer yanınıza gelmişsem, meclisiniz, dininiz,

akideleriniz ve törelerinizle işim var ve grubumun temsilcisi olarak

gelmişim. Ve diyorum ki, herşey elden gidiyor. Buna karşılık siz ne

yapıyorsunuz?

Ali'nin dediği gibi:

"Düşman size tuzak ve hile hazırlıyor, sizinle oynuyor, siz bir

tedbir bile düşünmüyorsunuz. Düşman sizden grup grup zorla elde

etmekte ve siz öfkeyle dolup taşmaktasınız. Onlar bir dakika bile

sizi unutmazken siz habersiz başınızı alıp gitmektesiniz. Allah'a yemin

ederim ki, birbirinin yardımına koşmayan ve işi hep birbirlerine

havale eden cemaat mağlup olur, yenilgiyi tadar." (Nehcül Belağa'dan)

Evet, bu soru ve eleştirilerden yirmibeş tanesi de şu türdendir:

"Sen çağdaş bir entellektüel, bir aydın, bir yazar ve bu kuşağın bir bireyi

olarak; niçin zamanını, düşünce ve kalemini var gücünle dini açıklama

ve savunmaya vakfediyorsun? Hem de bu kuşak ve çağda!.. Bu

tavır, yaşadığımız çağ ve kuşağa ihanettir!"

Onlar Soruyorlar • 19

Çağdaş sanatçı, yazar ve aydınlardan olan eski öğrencilerimden

biri, beni tanıyan bir dostuma şöyle yazmış:

"Düşünceleri dinî olduğu için Şeriatî'ye çok yazıkl Eğer böyle olmasaydı

aydınların ilâhı olurdu." Bu, benim grubuma karşı olan suçumdur.

Kendi çevremde ve sınıfımda böyle bir suçlamanın muhatabı

olduğumdan ciddi olarak düşünüyorum. Size yöneltişim de onların suçlamalarından

değildir. Çünkü onları benimle, benim de onlarla bir işim

yoktur. Ben, sizin oğlunuz, kızınız ve nesliniz olan bir grubun suçlamalarını

o kuşağın bir temsilcisi olarak size iletmeğe gelmişim. Lütfen bu

temsilciliğimi kabul buyurunuz! Öte yandan ben ne onlarla hemfikirim,

ne de onların sınıf, akide ve çıkarlarını dile getiriyorum. Sizin grubunuz

ve sınıfınızla da bir bağım olmadığı için sizin konumunuzu ve durumunuzu

veya maslahatınızı savunmam da sözkonusu olamaz. Gördüğünüz

gibi benim yetenek ve becerim zor olandadır. Öyle bir yol ve dil

seçmişim ki, hem resmî aydın sınıf ve hem de resmî din sınıfı karşıma

geçmiş benim. Ve bana zulüm edilmekte. Bu iki karşıt noktadan bakınca

anlıyorum ki ben hak üzereyim ve doğruyu söylüyorum. Çünkü, günümüzde

Ali'yi dürüstçe izlemek* isteyen herkes yalnız kalmaktadır.

Hem din düşmanları onunla savaşmakta, hem de dinin tutucu ve kutsalları

dini -sahip oldukları hurafe, bidat ve yanlış anlayışlarla örülü dini-

kollamak adına ona kılıç çekmektedirler. Tarihte de bunun benzerlerini

görmek mümkündür.

Geçen yıl Mekke'ye uluslararası bir konferansta konuşmak üzere

gittim. Konuşma metnimi verdim, ancak "Bu metin ifratçı Şia'dır" gerekçesiyle

reddedildi. Yani Ali hakkında mübalağalı bir konuşma. Bana

ifratçı şialık suçlamasıyla Suudî Arabistan'daki toplantıya katılışımın

engellenmiş olduğu haberi verilince Rabbime beni yürüttüğü yol nedeniyle

şükrettim. Neydi yolum? İran'da Sünnî olarak suçlanırken Suudi'de

Şia olmakla suçlanmışım! Her halükârda eğer yolum doğru değilse

bile en azından gerçeğe daha yakındır ve hem yem torbasından

hem de yemlikten -ahırdaki- yeme alışkanlığı olanlarınkinden daha

çok. Bu öyle bir yol ki ömrümün sonuna dek bütün hayatımı feda et*

Ali'yi dürüstçe izlemek demek, Onun düşünce yöntemini, tavır ve yolunu izlemek demektir.

Böyle bir izleme asla toplum ve yaşamda bir Aliperestlik değildir. Ama aynı oranda Emevîler'in

ihanetinden de ayrı kalmaktır.

20 • Anne Baba Biz Suçluyuz

mek pahasına çalışsam çabalasam ne bu tarafta bir aydın put ne öbür

tarafta bir kutsal dinî çehre olamayacağımı biliyorum. Her iki imtiyazlı

durumu da elden kaçırmışım. Bu elden kaçırmalar karşılığında dilediğim

bir şeyi elde edeceğim konusunda epeyce umutluyum.

Tekrarlıyorum: Biz suçluyuz, suçlu!.

Dinden uzaklaşmış ya da hızla uzaklaşan bir kuşak nezdinde suçluyuz.

Dilendiği kadar yaşamdan habersiz olunsun, yine televizyonu masasının

köşesinde, yaşamının mahrem bölgesinde görür, hisseder. Herkes

sizin1, yani çocuğunu, kızını okula gönderen, kendisiyle ailevî veya

akrabalık bağı bulunan bu genç kuşakla günbegün uzak düştüğünüzü,

birbirinizi anlayamadığınızı biliyor; dahası bu dindar anne ve babanın

entellektüel çocuğunun oyuncak ve maskarası olduğunu da biliyor. Bu

ise kabul edilmesi gereken apaçık bir gerçektir.

İki Ünlü ve Büyük Hata

Hanımlar, beyler!

Günbegün düşünce bozukluğu ve laubali olmakla suçladığınız, bir

başka deyişle sizin ölçülerinize göre gerçeği kavrayamamışlıkla suçladığınız

çocuklarınız! İşte bu tür yaklaşım ve suçlama da anne ve babaların

yanlışlarından biridir.

Genel yargı, kadınların erkeklerden; gençlerin yaşlılardan daha

eksik bilinç ve kavrayış yeteneğine sahip oldukları doğrultusundadır.

Filancası, tüm İnsanî özelliklerinden, düşünsel ve bilimsel ayrıcalıklardan

yalnızca erkek olmak özelliğine sahiptir. Bu kişi, bilimsel bir toplantıya

katılma, hatta yol gösterme, kesin yargılarda bulunma hakkını

kendisinde görür. Öte yandan bu görüş, bilip tanımadığı bütün kadınlara,

salt dişi olmaları cürmünden ötürü bir dinî toplantıya katılma, bir

ders ve konuya kulak verme hakkını bile vermez. İster bu kadın bir öğrenci,

bir doktor... olsun. Söz dinden açılmışsa, topluluk dinî bir topluluk

ise, bunlar Erkek mü'min bireyler olduklarından kendilerini toplu1

Sizden kastım burada bulunan bireyler değil, tam anlamıyla bir gruptur. Yoksa burada bulunanların

çoğunluğu benimle ortak derdi paylaşır. Caminin deyimiyle: "Dertlinin derdini ancak

dertli olan bilir. ”

Onlar Soruyorlar • 21

mun tüm kadınlarından daha fazla duyarlık ve kavrayış sahibi varsayarlar.

Sanki İslâm, aslında erkekçe bir meseledir ve bu bayların izni olmaksızın

kadınlar -ister daha kavrayışlı, zeki ve okumuş da olsunlarkulak

verip dinlemek; düşünüp seçmek hakkına sahip değildirler. Madem

onlar kadındır; öyleyse evde kalmalı, gözlerini bay hacının (!) sakalına

dikmeli! Acaba bu bay hacı, dinî görev, akide ve düşünce konusunda

ne ferman buyurur!?

İkinci yanlışlık şudur: Yaşlılar, salt yaşlı olmaları nedeniyle kendilerini

gençlerden salt genç olduklarından daha kavrayışlı bilir ve kendilerini

aynı zamanda bir fetva makamı varsayarlar. Bir bay hacı, işin edebiyatı

olarak Kerbela'yı çileci-çeteleci bir mantıkla öğrenmiş ve İslâm

kültürünü bir ziyaretname olarak okumuşsa, artık o, bu bilgilerinden

ötürü kendini okumuş/entellektüel çocuğundan daha engin ve daha

doğru düşünür bir konumda görmeğe başlar.

Ben çok görmüş ve işitmiştim. Bir çok aydın ve bilgin tarafından

genç ve okuyan kuşağa yönelik kitap, seminer ve konferans hazırlayıp

bunların teveccühüne arzedildiğinde "Eh, iyidir! Şu genç ve öğrenci

tipler için yararlı olabilir!" deyiverirler. Ama aynı zevat, geleneksel

meclislerin açılışında yürek yakıcı, sıcak ve duygulu sözler ve sevaplı

niteleyişlerle bezeli konuşmalar yaparlar. Bu meclisler, pazar ya da mahallenin

ağır toplarının, saygın tiplerinin toplandığı meclislerdir. Bu

meclisler ciddi, yüksek düzeyli ve esaslı gibi deyimlerle nitelendirilir!.

Sanki orada ufak bir vaaz, bir mersiye ya da birkaç teşbihten başka

birşey olacakmış gibi!

Bunlar çoğunlukla birbiriyle ilintisi olmayan iki şeyi birbirine karıştırırlar:

Para ve bilinç sahibi olmak! Ya da inanmış olmakla kavramış

olmak! Ünlü, kutsal, değerli, aziz, güvenilir, isim ve konumuyla oturaklı,

ailece soylu vs. olan bu bay hacı nasıl olur da bir akidevî öğretiyi, bir

bilimsel konuyu veya dinî bir sorunu kavrama hak ve yetisine daha hacı

ağadan haftalık ücret alan bir lise öğrencisi veya hacıdan hala kötek

yiyen kızdan daha fazla sahip olamaz? Olur?

Bir kere bunlar piyasada tutunan ve toplumda saygınlık kazanan

kişilerdir. İkincisi bunların çocukları, ailenin küçüğü olup öğrenen ve

okuyanlardır. Ailede bunlara çocuk, küçük, parasızpulsuz kişiler gözüy22

• Anne Baba Biz Suçluyuz

le bakılır. Tüm eski kuşak ve piyasa toplumu nezdinde genç ve okuyan

kuşak hep bu biçimde nitelendirilir ve onlara hep bu gözle bakılır! Bu

duyguyu ve gülünç yanlışlığı da çoğunlukla toplumdaki vaizler güçlendirmektedirler.

Vaizler bu hacıların hoşuna giden bir üslup kullanmaktadırlar.

Hacının öğrenci oğlundan konuşulduğu, oğlu bu dürüst ve saf

hacıyı utandırdığı için bayımız dertlidir! Mukaddes unvanınız baştacı,

fakat faydasız! Ayağın gözümüz, yerin başımız üstüne! Fakat avam

olan sizin şu fâsık kızınız, başıboş oğlunuz var ya! Düne kadar konuşmaya

dahi utanırlarken bugün senden ve haciye hanımdan daha fazla

kavramaktalar! Konuşma ve yürümeyi senin ona öğrettiğin doğrudur;

ancak bugün sözün bilimselini ve yolun topluma yönelik olanını o senden

daha doğru teşhis etmektedir. İşin başında evde namaz kılınışını

öğretmek, dinin usulünü (gusül, abdest, necaset, taharet gibi) kavratmak

için çabaladığın doğrudur. Fakat o şu anda başka birşeyler okumuş;

kavramış... Okuyor; kavrıyor... Düşünüyor, istiyor, eleştiriyor, itiraz

ediyor ve akıl yürütüyor ki sen ve yedi ceddin bunları yapmamışsınız!

O bugün J. Paul Sartre'i, Marx'ı, B. Brecht'i okuyor. Peki sen, bu

ortam ve konumda, onun zihnine baskın çıkmaya yüz tutmuş düşünceler

karşısında ona verecek, ona takdim edecek nelere sahipsin?

Varoluşçuluğu etüd ediyor. Fakültede, konferans ve kütüphanelerde,

oturum ve panellerde farsça olarak Kant'ı, Descartes'i, Hegel ve

Engels'i öğreniyor. Sen bunlara karşılık olmak üzere, ona "Tufanül Büka"

ve "Muharrikül Fuad"ı mı vermek istiyorsun? Ona takdim edecek,

verecek hangi kitaba sahipsin? Onun dil, çağ, istek, arzu ve mantığına

dini yerleştirecek, onu dine yöneltecek nelere sahipsin? Senin onu tatmin

etmeyen sözlerine o kulak vermez. Bu yüzden, sizi suçlamaya devam

eder...

Ey annem, ey babam!

Senin dinin, din adına yaptığın tüm ameller ve sahip olduğun akiden...

Hepsi boş ve zararlıdır!

Sizi suçlar!

Senin inandığın din seni ölümden önceki dünyadan gafil kılarak

tüm kuşku, çaba, telâş ve sorumluluğunu ölüme ve ölümden sonraya

hasreder. Oysa ben çağdaş genç, aydm-entellektüel olarak ölümden

Onlar Soruyorlar • 23

önce ile ilgiliyim. Senin dinin ise bana ölümden önceye ilişkin birşey

söylememektedir. Sana da söylemediğinden sen de birşey bilmemektesin.

Sen, "Benim bu inanç ve amelim, Münker-Nekir'e cevap vermek

doğrultusundaki derdimin dermanıdır" diyorsun. Ve yine "Başımı mezara

koyup üzerimi toprakla örttüklerinde bana olan faydası gün ışığına

çıkar, etkisi görülür. Dünyada yaptığım işlerin mükâfat ve cezası

orada bana ulaşır" diyorsun. Diyelim ki bu doğrudur. Peki senin dinin

ölümden önce -ki biz yoksulluk, zillet, çaresizlikler içinde can veriyoruz-

bize ne vaadediyor? Önerisi ne? Hiç bir şey! Sen ateşler içinde

yanıyorsun. Senin halkın, ulusun, dünya halkları, kısacası tüm insanlık

ateşten bir yaşamı sürdürüyor. Oysa sen bu ateşin farkında olmadığın

gibi, sıcaklığını da hissetmiyorsun. Senin gecegündüz ağlaman, hep

ölümden sonraki kıyamet, azab ve ateşinin tasavvuruna yöneliktir. Oysa

ben, şu anda insanlığın tepesine indirilmiş; beni, seni, onu, herkesi

yakan ateşle ilgiliyim. Hangi faktör ya da suyun bu ateşi söndüreceğini

araştırmaktayım!

Anne, baba!

Ben senin halis ve içtenlikli yalnızlığında bulundum. Bütün varlığın,

iman, ihlâs ve içtenliğinle Allah'ı Peygamber'i, imamları ve tüm

kutsal bildiklerini çağırarak şöyle bir niyazda bulunduğunu duydum "Allahım!

bana, kurtuluş bağışla; beni selâmete ulaştır. Yaşamıma sağlık,

borçlarımı ödeme ihsan eyle! Hastama şifa, yolcuma salimen dönüş

nasib eyle! Geçmişlerimin ruhlarını bağışla! Kabire konulduğumda yardımını

esirgeme! Beni yakıcı ateş ve azabtan koru! Beni cennetinde,

ulu ve kutsal kimselerle birlik kıl..."1

Baba! Senin bu dininin sonu nasıldır? Onun mensupları insanlıktan

söz etmez! Toplum ve insanların yaşamından kendi çocuğundan

da -benim çocuğumdur demenin ötesinde- sözetmez. Bu dinin tümü

ben'dir. Burada ben}. Orada beni

Bu din, salt seni kurtarmalı!

1 Bu dua sözü, bana arifin şu yakarışını hatırlattı: "Allahım! Eğer beni cehennemine koyacaksan

cismimi o kadar büyüt ki tüm cehennemi doldursun. Artık diğer günahkarlara yer kalmasın!”

İslâmî ruhun ve müslümanca düşüncenin ne kadar değiştirildiğini varın siz düşünün!..

24 • Anne Baba Biz Suçluyuz

Oysa ben, tüm insanlığa kurtuluş verecek, gerektiğinde beni de

feda edecek bir din ve imanın peşindeyim. Toplum için çalışıp beni

bize feda edecek bir din!

Anam, babam!

Ben senden çok farklıyım. Sen ve senin gibilerinin inandığı ilâh,

öyle bir ilâhtır ki, senin sorumluluklarını, iradeni, İnsanî görevlerini

bu dünyada halka karşı kefil eder. Ve sen adaklar, yalvarma ve dalkavukluklar

sayesinde o ilâh nezdinde kendini her cürüm ve cinayetten

temize çıkarırsın! Bu tavır ve inanışını tıpkı toplumsal yaşamındaki

yansıyış ve alışkanlıklarındır. Sen toplumsal yaşamında da hokkabaz

ve kartvizitçisin. Bir mahiyet ve iltimas yasası oluşmuş, adaletten sana

tek hukuk ve tek yasal anlayış ulaşmıştır. Onu görüyorsun, bunu

kabul ediyorsun, ilişki kuruyorsun, telefon ediyorsun; şuna rüşvet veriyorsun,

buna para dağıtıyorsun, aracı buluyorsun! İşte dinin de bu

işlerinin benzeridir. Senin sosyal hayatının özeti şudur: Partiler, parapul,

hile ve düzenlerle, nüfuz sahibi insanlar ve dostların, aşiret ve

akrabaların, özel dost ve arkadaşların aracılığıyla bay vali veya yargıca

ulaşıyorsun. Torpille, rüşvetle, yaptığın kirli işlerden, halkın hak ve

malını yemekten, yasaları bozan davranış ve ihanetlerinden ötürü yasalara

hesap vermekten kurtuluyor ve yasaları işlemez hale getiriyorsun.

Aynen bu anlayışla, Evrenin Sultanına yakın olanların sevgisini

kazanmak, şefaatlarına nail olmak vasıtasıyla öbür dünyada da kurtuluveriyorsun

(!) yasalardan! Bizzat senin bile günah ve hata olduğuna

inandığın işlerden senin dinin seni alıkoymadığı gibi aksine seni koruyor!!

İşte senin bana gösterdiğin din çizgisi budur. Ve ben bu dünyada

mahpus, köle ve mutsuz olmak istemiyorum. Ben izzet sahibi, özgür

ve bağımsız olmak istiyorum. Bu dünyada izzet, mutluluk ve cennet

veren inancı, senin küfür dediğini, senin yoksulluk, hapis ve eziyeti

gerekli gören, tavsiye eden dinine tercih ediyorum. Sen ister küfret, ister

döv, istersen de nefret et!

Onlar Soruyorlar • 25

Rahime Bağlt Dünya Görüşü!

Senin inandığın kaza ve kader diyor ki:

Her olan iş, her işin yapıcısı, vurulan her tokat, yenen her lokma,

yağmalanan her servet, bireyin tüm yaptığı, halkların çektiği her zulüm;

yani herşey ben ve senden önce yazılmış ve değişmezdir. Öyleyse

cani cinayet işlememezlik edemez! Maktul, kurban edilmeye karşı çıkamaz!

Temiz olan kimse, günah işleyemez! Yani, olmuş ve olacak

herşey, ne senin ne de benim elimde ve irademizdedir. Öyleyse ne cani

suçludur, ne yoksullukla cinayeti kabullenmek kusurdur. Ne yağmalayan

suçlu, ne de yağmalanan mazlum! Bir katliamda ne kan emenler

suçlu, ne de kanı dökülenler haklı! Herşey cebrî (determine), kesin ve

değişmez. Ne senin iraden, ne benim iradem, ne senin ve ne de benim

sorumluluğum, ne cani olmayı ne de kurban olmayı seçme yetisini

bize verir. Zalim ya da mazlum olmak yazgısı önceden sabittir. Ve

biz önümüzdekini icra etme memuruyuz; önceden yazılanı icra etmek

ve görmek zorundayız.

Ben İnsanî sorumluluğun gömülü olduğu bu cebrî çerçeveden kendimi

kurtardım. Veya inançsızlık, başıboşluk ve nihilizmin peşinden gittim.

Herkesin yaptığı herşeyi Allah istemiş ve Allah yapmış diyorsun.

Eğer İlâhî cebir doğruysa ahlâkî ve hukukî kurallar anlamsızdır. Eğer

herşey cebirse herkes hiçtir! Sen her zaman peygamberinin dilinden

şöyle demez misin: "Mutlu ve iyi adam (said) annesinin hamlinde saiddir.

Mutsuz ve kötü (şaki) adam da annesinin karnında şakidir."1 İnsaf

be ana, baba! Senin dünya görüşün ana rahmine bağlt bir dünya

görüşü müdür? İnsanlık, ahlâk, irade, sorumluluk, hayır, şer, iş, düşünce,

kader, geçmiş, cihad, cinayet, hizmet, ihanet... Tüm bunlar kadın

rahminde! Tüm bunlar anaların rahmine bağlı! Peki öyleyse Ali'nin

kahramanlığını niçin övüyorsun? Hüseyin'in şehadetine niye ağlıyorsun?

Şemr'in katılık ve acımasızlığına neden öfkeleniyorsun?

1 Müslim 4/2037'de İbni Mes'ud'un sözü olarak rivayet ederken İbni Mace 1/18'de hadis-i

şerif olarak rivayet etmektedir. Buna yakın anlamı olan başka hadis rivayetleri de vardır. Bu

kader konusuyla ilgili olup, hadisin yorumlanış biçimi "Allah, said ve şaki olanı önceden bi~

lir” biçimindedir. Ali Şeriati bu hakikati yanlış yorumlayan halkın anlayışını tenkit ettikten

sonra (sahife 124133) konunun İslânVdcfki gerçek vönünü çok güzel izah etmektedir (Ç.

Notu).

26 • Anne Baba Biz Suçluyuz

Hayret ediyorum! Eğer dediğin gibiyse bu inanç, o zaman Hüseyin'in

katili gerçekte Şemr midir, yoksa?.. Allah'a sığınırım. Görüyor

musun senin dinin nereden nereye geliyor? Hem halkın, hem de ilâhın

karşıtı bir din. Salt Şemr'in derdine çare!?

İşte senin rahime bağlı imanından kurtulup varoluşçu (egzistansiyalist)

oluşum, kendimin ve toplumumun kaderini ben belirlediğime

inanışım bundandır. Benim kaderim kendi elim, iradem ve seçmemledir.

Ben şöyle diyen Sartre'a inanıyorum: "Annesinden felçli doğan birisi,

kahraman veya sporcu olamıyorsa kendisi sorumludur." İnsana

hangi kerteye değin irade ve özgürlük yetisi kazandırdığını gör! İşte bu

Sartre'ın maddî ve dinsiz düşüncesi, öteki de senin manevî ve dinî görüşün!

Hayırlı, Yasaklı Din

Sen bana hayır demenin dinini vermişsin ey anam, babam! Ben

senin kızınım. Bana gösterdiğin yol, önerdiklerin, beni kendileriyle donattığın

değer, ahlâk ve yaşam biçimi şudur: Gitme, yapma, görme,

söyleme, kavrama, hissetme, yazma, okuma!.. Hayır, hayır, hayır!..

Böylece senin tüm söylediklerin hayırdan ibaret! Ben evet dininin izindeyim

ki, bana ne yapmam, ne okumam ve ne kavramam gerektiğini

gösterip öğretsin.

Bir yazarın deyimiyle “Hayır’ı, euet'inden fazla olan dine yazıklar

olsun!" Ve ben senden bir tek “evet" işitmemişim!..

Okumak İçin Olan Bir Kitab!

Anam, babam, büyüğüm!..

Senin inandığın Kuran ne için geldi? Ben hem Kur'an'da ne olduğunu

bilmiyor; hem de içeriğinden habersizim. Hem sen de habersizsin.

İşte bu nedenle kâfir ile ben ve sen ders arkadaşıyız! Sonuçta benim

onunla bir işim yok! Çünkü, okumak için gelmeyen bir kitap neye

yarayacak? Oysa sen Kuranı gözüne, sinene sürüyor, çocuğunun kunŞemr

bin Zi'l Guşan; Kerbelâ'da melun Yezidin başkomutanı. (KİTABEVİ)

Onlar Soruyorlar • 27

dağına, onun-bunun koluna iliştiriyor, hastanın yastığının ucuna koyuyorsun.

Gördüğüm kadarıyla sen bu kitabı şöyle kullanıyorsun: Evinden

çıktığında ondan birkaç ayet okuyor, kilidine üflüyorsun! Ben güçlü

ve ileri tekniğin ürünü bir kilidi alır; kapıma takarak kapımı kapatırım

ve üfürüğe ihtiyaç duymam! Sen korunman ve selâmetin için ondan

bir nüshayı ceketinin astarına diktiriyorsun. Veya kendi boynuna

ya da öküzünün boynuna asıyorsun. Ben gider paramı bastırır, uzman

bir doktara muayene olur; ilâcımı alırım. Bu nedenle de senin

Kur'an'ına ihtiyacım yok!

Sen, seçme, kararlılık, amel, yargı, kavrama ve düşünme yerine,

Kur'an'dan bunları edinme yerine onunla istihare ediyorsun1. Oysa

bu saydıklarım insanın işi, insanın değer ve ayrıcalığıdır. Oysa sen

Kitaba bir kelime oyunbazlığı, bir çıkar aracı, bir piyango, bir lotari kitabı

türünden bakıyorsun! Oysa ben, senin oğlun; vahye inanmadığım

halde Kurana bu ölçüde ihanet etmeğe hazır ve razı değilim. Her halükârda

O bir kitaptır. Onunla oynamıyorum ve Ona bu türden bir

ihanette de bulunmuyorum. Ben bilim, zihinsel eğitim, bilgi ve araştırmayla

-uzmanlara, dâhilere, bilim adamlarına başvurmayla- aklımı

kullanıyorum. Mantığımla düşünüyorum. Eğer bir gün Kur'an'm hidayet

ve yol gösterici olduğuna inanırsam, onda yazılanları düşünüp algılamak,

hayattaki iyiyi-kötüyü ve düzgün yolu ayırdetmek için onu okurum.

Bunu istihareyle yapmam! Gözlerimi açar, metnine bakar ve konuyu

araştırırım. Yoksa gözlerimi kapatıp şans ve raslantı sonucu açılan

sayfanın sağ üstündeki ilk cümle veya kelimesini mi seyretmeliyim?

Değil! Böyle yaparak onun herhangi bir sayfasını açıp işim için kullanarak

herhangi bir sorunum hakkında yargıya varmam. Bu saygısızlıktır

en azından!

Babacığım! Ben bir öğrenciyim. Eğer biri benim ders, kitap, not,

fasikülümle bu biçimde oynarsa mutlaka acı duyar, üzülürüm. Öte yandan

ben okumak isteğiyle ele alınmayan bir kitabı -velev Allah'ın sözü

de olsa- bırakır ve O'nun yerine, okumak için ele alınan kitabı alırım.

Sen de ben de acı çekmemiş, rahatsız olmamış oluruz!.

1 İstihare: Sözlük anlamı hayr aramaktır. Terim olarak, hayırlı bir karara varmak için kılınan

namaz ve yapılan duadır (Ç. Notu).

28 • Anne Baba Biz Suçluyuz

Tekrarlanan Namaz veya Allah'la Söyleşmek

Anne, baba! Senin namazın netice itibariyle sağlık olsa bile, hiçbir

ahlâkî ve amelî ıslaha neden olmadığından, olsa olsa hep tekrarlanan

bir spor türüdür! Sabah-akşam namaz kılıyorsun, ama ne lâfız ve rükünlerinin

anlamını biliyor ne de gerçek hedef ve felsefesini kavrıyorsun.

Nedenini, niçinini, anlam ve hedefini bilmediğin, pratik yansımasından

yoksun olduğun bir namaz! Ben daha istikrarlı ve yararlı bir spor

biliyorum. Hem pazularımı, hem bedenimi güçlendirir; hem kan

dolaşımımı ve teneffüsümü, hem de sindirimimi düzenlemeye ve onların

sistemli çalışmalarına yardımcı olur. Bu hareketleri her sabah şiirler

ve müzik eşliğinde ruhumu da etkilendirerek yaparım. On yaşından

beri spor yapıyorum. Sen ise namaz kılıyorsun. Ben güzel bir vücud,

sağlıklı, kan dolu bir bünyeye sahip-iken; sen, çökmüş, kamburlaşmış,

hani neredeyse yanağını tutsalar canı çıkacak bir haldesin!.. Senin namazının

senin hayatındaki etkisi kamburlaşan sırtın ile yamalı dizin!

Namaz kılmayan ben ile namaz kılan sen arasındaki fark işte bu iki

takva göstergesidir!

Gelelim ve gerçekten birbiriyle karşılaştırarak görelim; hangisiyle

yenilmiş, hangisiyle köleleşmişiz?

Sen diyorsun ki, "Namaz kılmak Allah'la söyleşmektir." Birinin

karşısındakiyle konuşup söylediği sözlerin ne anlama geldiğini bilmediğini

bir düşün! Bütün dikkat ve çabasını harflerin mahreçlerine ve kalkalasına

filan yoğunlaştırsa! eğer konuştuğunda Sad harfini kazara

Sin olarak telaffuz etse, konuşması yanlış olur; ama eğer muhatabına

söylediğinin anlamını bilmez ve algılamazsa bir şey olmaz! İnsaf doğrusu!

Ben sizin bütün tarihiniz boyunca, ısrar ve ihlâsla birinden bir

şey/şeyler istediğinizi, fakat istediğiniz şeyin ne olduğunu bilmediğinizi

görüyorum. Eğer biri günde beş defa ve her defasında birkaç kez ısrar,

yakarış, acizlik ve niyazla sizden bir şey isterse, ne istediğini bilmez

ama hep tekrarlar bir pozisyonda olursa, yani istediği hakkında

hiç bilgi sahibi olmayıp sadece ısrarla istiyorsa siz ne yaparsınız? Size

ne yapmak uygun düşer? Siz, ona ne verirsiniz? Eğer bu işin sizin kor*

"Sana Kitap'tan vahyedileni oku ve namazı dosdoğru kıl. Hiç şüphesiz, namaz, çirkince/

utanmazlıktan ve kötülüklerden vazgeçirir.” (Ankebut: 45)

Onlar Soruyorlar • 29

kunuzdan kaynaklandığını ya da görev telâkki edildiğini ama her halükârda

bir alışkanlık olduğunu farkederseniz ne yaparsınız? Ne yapmalısınız?

Eğer çok bilinçsiz hatta bilinç karşıtı mayalı bir adam Allah'ın dergâhına

gelirse daha ilk namazın ilk rekâtındayken Allah onu dergâhından

kovar! Onu üçüncü dünyanın en kötü yerlerinden birine, sömürgeciliğin

kucağına atar! Sömürgeciliği farketmez, yük çeker, yemek bile

yemeden Allah'a şükreder. Ahiretteki cennet arzusuyla dünya cehenneminde

yaşar. Zillet, yoksulluk ve cehalet çukurunun Ebu Leheb'i

olurken karısı da onun odun taşıyıcısı olur! Eğer Allah lütfedip de onu

kurtarsa, değirmen eşeği gibi ömrünce uzak durur. Hiçbir şeye karışmaz;

karşı çıkmaz; uzak durur, uzak durur, uzak durur!.. Bu uzak duruş

dinin yolu izinde geçen bir ömrün günbatımında öyle bin an gelir

ki sabah olmuş, hem de ne yaptığını görmemek için kapalı bir göz ve

hazırladığını yememek için kilitli bir ağızla! İşte budur mümin kul, iffet

ve takva dedikleri budur, mü'min kul! Sakınma ve zühd diye adlandırdıkları

budur! Bu uğursuz dünyada düşmanın keskin gözü ve yağmacı

batının açık ağzı -ki görür ve yutar- karşısında beni neye çağırıyorsun?

Boyun eğmeğe, rızaya ve tevekküle! Neredesiniz benim mü'min

babamla, kutsal anam? Yazıklar olsun siz namaz kılanlara ki, çok gafilsiniz,

hatta namazınızdan bile! Siz hayalinizle göğün ilâhına namaz kılarken

pratikte ise çağın putlarına, yeryüzünün ilâhlarına! O artık İbrahim

ve Muhammed (s.) dönemlerinin somut, sade ve aciz putları gibi

olmayan putlara! Çünkü namazımız pratikte bu putları inkârınıza neden

olmuyor!

Senin orucun akşam ve sabah yemeklerinin vaktini değiştirmekten

ibarettir. Güzel! Ben değiştirmedim. Ben doktor kontrolünde, şişmanladığımda

rejim yapar, kesin sonuçlara varırım. Oysa sen mide veya

oniki parmak bağırsağı ülseri olsan, her dört saatte bir yemek yemen

gerekir. Oysa sen oruç tutuyor ve az kalsın yok oluyorsun. Ramazan

ayından önce ve sonra yaptıkların, düşündüklerin ile ramazan

ayındaki yaptıkların ve düşündüklerin arasında aç kalmanın ötesinde

bir fark yok! Yalnızca bu ay boyunca ikimizin de zamanı boşa harcanmış

oluyor. Hayat, yemek ve açlık! Benim mesajımın anlam ve içeriği

bu ay boyunca yitmektedir.

30 • Anne Baba Biz Suçluyuz

Peki Hacc!

Anam, babam!

Geçen yıl ben sizinle hacca geldim. (Buna benzer bir konuşmayı

geçen yılkı hac döneminde Medine'de yaptım.) Dedim ki:

Ben ne kervanın vaizi ne de ruhanisiyim. Ne sizin önderiniz ne de

sizin gibi bir hacıyım. Ben hac, namaz, oruç İbrahim ve Muhammed

(s.) ve vahy ile işi olmayan bir kuşaktan geldim. Onlar bunların tümüne

yabancılaşmışlardır. Size söylüyorum; siz buraya gelmişsiniz, ne yapıyorsunuz?

Aslında ne tür bir iş için buraya gelmişsiniz. Bu amelinizin

anlamı nedir? Ama ben ne yaptığınızı görüyorum.

Görüyorum ki Boing 707 jet uçağıyla Mekke'ye geliyorsunuz.

İnişten sonra cilt kapağında bir kaç isim bulunan hac katalogunuzu çıkarıyorsunuz!

Haccın amel, rükün ve hükümlerini okuyorsunuz. Hacının

ilk yapacağı iş konusunda şöyle yazıyor: "Vardığında devenden inmek

isterken önce sağ ayağını yere koy!" Senin haccının destan ve

menasikini sonuna* değin okudum.

Peşi sıra geldim. Medine'ye gittiğinde, diğer müslümanların yüzüne,

saygı duyup kutsadığın ama tanımadığın ziyaretlerde yüksek sesle,

diğer müslümanların çoğunun inanç ve duygularına saldırıp yüksek

sesle sövmeğe başladığını gördüm. Oysa onlar da senin gibi Peygamber’in

ziyaretine gelmişlerdi!

Sonra namaz vakti geldi. Peygamber Mescidinden ezan sesi yükseldi.

Şu anda Bilal'ın ezanının, Peygamberin (s.) namazının, ilk İslam

toplum saflarının hatırası sende canlanıyor; sana coşku ve şevk veriyor

diye düşledim. İşçi, yolcu, esnaf; siyah, beyaz, sarı; Arap, Türk, Tatar,

Çinli, Hintli, Afganlı, Kürt, EndonezyalI, Zengibarlı, Senegalli, Berberi,

Yugoslav... Dünyanın her tarafından gelenler var; çünkü hepsinin

tek bir buyrukla, aynı ahenkle mescide doluştuklarını gördüm. Peygamber

Mescidinde saf kurdular. İnsanlık soyunun tek renkleşen, bir

olan denizine bir dalga düştü. Mescid'in kapılarından taşıp tüm Medine

kentini kaplayan bir dalga! Ama ansızın bir de ne göreyim; sen ve telâşlı

bir grup uyum içinde namaza durmağa hazırlanan hoş dalgalı de-

Menasik: Hac ibadeti yapılırken gerekli usul ve yol, yöntem.

Onlar Soruyorlar «31

nizin içinde; o taraf, bu taraf ve her tarafından el ve ayaklarınızla,

namaza uyumla dalga kazandıran kardeşlerinizin tek parçalı ve düzenli

saflarını yarıyor, parçalıyor ve hızla kaçıyorsunuz. Sanki bir grup cin

camiye gelmiş ve bismillah siz duymuşsunuz!

Sordum:

- Niçin?

Dedin ki:

- Bunlarla namaz kılmayız.

Yani, biz Peygamber Mescidinde müslümanlarla birlikte namaz

kılmayız. Kendi uzmanlık (!) namazımızı kendimiz kılmaya gidiyoruz!

Öte yandan bakıyorum ki onlar da size Peygamber Mescidinde,

namaz kılmağa muhalif bir mezhebin mensubu gözüyle bakıyorlar.

Kendi kendilerine soruyorlar:

- Bunlar ne diye gelmişler?

- Bunlar Peygamber Mescidinde, yüksek sesle Peygamber ashabına,

hatta peygamber namusuna hakaret edip ihtilâf tohumlarını

serpmek için mi gelmişler?

- Bunlar salt ihtilâf çıkarmak mı istiyorlar?

Evet, Samirî öküzünün ağzından, her iki tarafın arasını iyice açmak

isteyen emperyalizm, her ikinizin de sorularına cevap veriyor ve

sizleri birbirinize tanıtma görevini üstleniyor!

Size diyor ki; "Şu Sünniler var ya! onların tümü soysopçudur ve

Peygamber ailesinin düşmanı!" Sünnilere diyor ki: "Şu Şiiler var ya!

Onların tümü neredeyse Ali'nin ilâhlığına inanır, müşrik ve mühürperesttirler.

Filistinin düşmanı, Kurana itibarsız Mefatihul Cinan'm asaletine

inanırlar. Kâ'be yerine kabirleri tavaf ederler vs.!..

Mekke'de öyle bir vesveseye tutuluyorsun ki, Allah korusun! Tavaf

anında sol omuzun Kâ’be binasına tam paralel olmalı.. Yoksa eğer

milimetrik bir sapma olursa herşey bâtıl olur. Hatta bazı erkekler kadınlarının

omuzlarını tutarak, Kâ’be'ye milimetrik bir paralellik arzetmesini

temin etmeğe çabalarlar. Ta ki Tavaf ve dolayısıyla yaptıkları

şeyler fesada uğramasın! Sanki Hacc, elektronik ya da mekanik, grift

32 • Anne Baba Biz Suçluyuz

ve çok zor icra edilen bir amel! Tüm akıl ve duyular teknik uygulamaya

yönelmeli! Eğer işin formunda, formülünde kazara en ufak bir aksama

olsa, patlama olur! Hem de bu robotvari tavır, "Peygamber (s.)

Mekke'ye gelip devesine binmiş vaziyette tavaf yaptı." diyen sizde görülüyor.

Her zaman ve her yerde bütün akıl ve duyular bu teknik formalitelere

yöneliktir. Hep sordum: Nasıl? Ama tek bir defa sormadım: Niçin?

Mekke'de tüm çaba ve gücünü formaliteyi daha titizce uygulamaya,

omuzunun alacağı biçime, bu vesveseye harcıyorsun. Aynı zaman

ve aynı yerde, dört adım ötende Yahudiler, seninle aynı inancı paylaşan

kardeşlerini katletmekte; onlara soykırım uygulamakta; onların evlerine

girerek ırz ve namuslarını paymal edip ayaklar altına almakta;

evlerini kadın ve çocuklarıyla birlikte havaya uçurmakta... Seni bu derdin

acısını çeker görmediğim gibi, haberlere de kulak vermiyor ve diyorsun

ki, "Biz ne yapalım beyim? Herkes kendini kurtarmalıdır. Kendini

ıslah etmelidir! Bizim zaten uluslararası politikadan başımız rahat

değil! Hem bu Sünnî Filistinlilerin Yahudilerden daha kötü olmadıkları

nereden belli? Hem şu Arap filmlerine bak ve oralarda fesadın ne boyutlarda

olduğunu gör! Onların layık olduğu şey budur!. Bunlar Şiî olmadıklarından

Ehl-i Beyt'in kan bedelini ödüyorlar herhal! Sen amelinin

mükâfatından gafil olma!.."

Bu kervanlardan birinde birisi diyor ki; "Bir ara battaniyemin kaybolduğunu

farkettim. Aradım, bulamadım ve vazgeçtim. Kendime buradan

bir battaniye aldım. Arafat'a gittik. Burada herkesin bir battaniyesi

olması gerekir. Bir köşesine bir işaret yerleştirdiğim battaniyemi

birinin elinde gördüm ve tanıdım. Adam dikiş iplerini çekmiş ve ihram

yapmış. Çünkü ihram dikişsiz olmalı." Ey baba! Tümü Cihad olan haccın,

kıyametteki dirilişi hatırlatan bu ihramların mahşerî kalabalığın

coşkusunun, İsmail'ini kurban etmeye hazırlanma heyecanıpın bile seni

battaniyenden gafil kılmadığını gördüm.

Hâlâ, “Bu istisnaî bir durumdur; bu bireyseldir” diyorsun. Peki diyelim

ki bu istisnaî bir durumdur. Sa'y yerine gittim. Sa'y yaparken birbirleriyle

sohbet eden iki mü'min gördüm. Sa’y yeri henüz dinî duyguOnlar

Soruyorlar • 33

ların değil, İnsanî duyguların ön plana çıktığı bir yerdir. Gelal Al Ahmed'in

deyimiyle, "Say yapmaya gittiğimde birinci sa'y’ı yaptım, bana

önemli bir açılım kazandırmadı. İkinci, üçüncü sa'ylarda yavaş yavaş

tutuştum, alevlendim. Öyle bir heyecan ve duygu seline kapıldım ki benim

için katlanılması bile güç! Bu kafamı çatlayana dek sa’y yerinin

taşlarına vurmak istedim!" İşte böyle bir yerde, böyle olması gereken

bir ortamda bay hacı, bu babalardan biri, Hacer'in sünnetini, anılarını

tazeleyerek, taklit ederek sa'y ediyor ve arkadaşına şöyle diyordu:

- Hacı filan! Ben yeni birşey keşfettim, yeni birşey idrak ettim!..

Arkadaşı koşarken soruyor:

- Ne imiş keşfin?

- Bizim gibi kadın tavafı Tavafu’n-nisa yapmayan Sünnîlerin durumu

çok berbat. Tavafu’n-nisa'yı yapmayanın karısı ona haram olmaz

mı? Oysa bunlar ile annebabalan hiçbir zaman bu tavafı yapmamışlar.

Ne demek istediğimi anladın mı?

- Evet, anladım! Aklınla yaşa! Yani diyorsun ki, bütün bunlar?!..

He, he, he!..

Gittiğim bu sa'y’da arkadaşlarımdan biri, tıp öğrencisi, sanatçı ve

duyarlı birisiydi. Dedi ki: "İlk defa hacdaki enginlikleri bu haccımda duyumsadım.

İslâm'ın hangi kerteye değin düşünce ve anlam yüklü olduğunu

algıladım. Oysa ben, dinin bu ölçüde felsefe, enginlik ve kültür

sahibi olabileceğini asla düşünmemiştim. Şiddetle, bu manevî duygunun,

bu düşünce, enginlik ve sorumluluk düzeninin etkisinde kaldım.

Bunların tümünü hac, insan yaşam ve karakterine bilinçli olarak yerleştiriyor."

Karar almıştı. Her noktaya daha bir özenle eğiliyor, her

ameli soruşturuyor ve her şeyi anlamlandırmaya bir engin içeriğe, bilince

dönüştürmeye çalışıyordu.

Benim yakınımda sa'y ediyordu-. Düşünce ve duygu denizine garkolmuştu.

Çok da titizdi... Menasık, dua ve ziyaretnamelerle dolu bir

kitabı açmış ve sa'y’e ilişkin olan bölümünü okuyordu. Aniden bana

sordu:

- Filanca (kitabı hazırlayanlardan) burada bir şey yazıyor. Ancak,

ben ne olduğunu anlayamadım.

34 • Anne Baba Biz Suçluyuz

Sordum:

- Ne yazmış?

Dedi:

- "Dördüncü sa'y’de Safa'nın dördüncü basamağında durup şu virdi

okursan para sahibi olursun!" diye yazıyor.

Mahcup oldum. Genç, öğrenci, aydın, duyarlı... İnsanî değerleri,

ruhî güzellikleri, bilim-bilinç sermayesinin anlamını, sanat, iman ve aşkı

kavramış; İslâm ve haccın, kendisine yeniden güzellik, içerik, enginlik,

kişilik ve onur kazandırdığı birisi... Paracı, aciz bedbahtların isteklerini

ele alıyor, üzülüyor ve anlayamıyor. Açıklama babından dedim ki;

"Hayır doktor! Bu sözleri yayıncılar, hacca yakın kitabı hazırlayanlar

yazıyorlar!" Cilt kapağını ve müellifin adını bana gösterdi. Sırtım terledi,

titredim. Verdiğim cevap, yola koyulup sa'yime devam etmekti.

Hem de ne hızla!

Diyorum ki, bu söz belki doğrudur. Belki para sahibi olmanın yolu

budur. Fakat, Allah'ın mü'min kulunun, insanın aşktan eridiği, ruhun

İbrahim'in işiyle, İsmail'in kurban edilmesi ve Hacer'in sa'yiyle coştuğu,

Peygamberin (s.) hatıralarıyla kişinin yanıp tutuştuğu; Allah, insan-kıyamet

düşüncesiyle dolup taştığı bu yerde! Evet böyle bir yerde adam

nasıl bir yol bulup da para kazanacak?!

Ve sen bu kitabın yazan olan bay âlim! Sen gerçekten kimseden

para almıyor musun? Para kazanmak için hiç bir çaban yok mu? Salt

yılda bir kez Safâ'nın bu basamağında durup bu virdi okuyarak mı para

sahibi oluyorsun?! Eğer paran varsa şu bir gerçektir ki sen bu parayı

Safâ tepesinin dördüncü basamağından elde etmiş değilsin!.. Aslında

ey değerli âlim, dördüncü basamak nedir? Hem senin yerin Safâ tepesi

de değil! Senin yerin İtalyan-Amerikan stili görkemli bir yer! Duyarlılıktan

yoksun musun? Bahtsız insanlara haccı görmeden kılavuzluk

ediyorsun. Acaba sen çağın kitaplarının borazancılığını mı yapıyorsun?

Herşeyden habersiz misin? Hacılar artık demode oldu diye dört motorlu

uçağa binmediklerinden Mekke hattında bu uçaklar çalıştırılmıyor.

Sen hâlâ deveden, Safâ'nın dördüncü basamağından, ıtır satan pazarlardan...

vs. söz ediyorsun!.

Onlar Soruyorlar • 35

Sonra bak, sen daha neler yazıyorsun! "Filân virdi, Kabe'nin altın

oluğunun altında okursan düşmanın ansızın bir böceğe dönüşüverir. Filân

dua seni paralı kılar! Kur'an’ın filân sûresi senin filan dert ve hastalığına

deva olur!"

Bireyler senin önerilerini dinin önerisidir diye kabul ederek okuyorlar

ve sonucunu göremiyorlar. Sizin akideniz dinin aslından uzaklaştığı

içindir ki, Kâ'be, dua ve Kur'an etkisiz ve esersizdir sanıyor insanlar!.

Evet anam, babam!

Ben bu yolla para elde edilmediğini biliyorum. Ve yine biliyorum

ki anlattığınız bu din; ya sen ve senin gibileri hayat ve parayı alçaltmağa,

yoksulluğu övmeğe zorlar. Ya da sizi para, mutluluk, maddî ve

ekonomik yeterlilik için vird okumağa çağırır. Ya da ekonomik güç

kazanmak için sizi, yalvarmalarla, yakarmalarla, acizliklerle imamların/

imamzadelerin mezar parmaklıklarından medet ummaya yöneltir.

Oysa ben görüyorum ki, senin servetini, azığını, kaynaklarını

elinden almış, senin toplumunu ve bütün İslâm dünyasını yağmalamışlar.

Aslında sen bunlara dünyanın değersiz süsleri gözüyle bakıyor

ve diyorsun ki; "Bunların tümü pis ve murdardır. Dünya nimetleri kâfirlerin

nasibidir. Çünkü, zavallılar ahiretten nasibsizdir. Bize gıpta ile

bakıyorlar. Ahirette, yediklerinin tümünü geri vermek zorundadırlar.

Öyleyse bırak, yesinler, yağmalasınlar!" Ne diyeyim? Aslında gövdene

yapışık boş kafan bir türlü meselenin ne olduğunu fark edemiyor!,

Ana, baba! Dinsiz diye yargıladığın ben biliyorum ki; benim ve

toplumumun para kazanmasının yolu, sahip olduğumuz servet ve kaynakları

kollamak, düşmanın elindekini geri almaktan geçer. Bilim, teknik,

düşünce, mantık ve bilinç donanımıyla işe koyulmaktan geçer.

Hem görmüyor musun, siz mü'min dua okuyucuları, yoksul ve geri

kalmış iken şu kafir ve dinsizler ileri gitmiş ve yeryüzü nimetlerine sahip!

36 • Anne Baba Biz Suçluyuz

Kerbelâ ve Devrimler

Anam, babam!

Sen her yıl, her ay, her hafta, her gündüz ve gece Kerbelâ destanı

için ağladın ve ağlıyorsun. Ben bu destanın ne olduğunu bile bilmiyorum!

Çoğu zaman senden sormuş olmam rağmen, hep genel ve müphem

biçimde cevaplamışsın. Ben ne olduğunu kavrayamadığım gibi

aslında sen de bilmiyorsun!.

Sordum: İmam Hüseyin kimdir, ne için öldürülmüş?

Dedin: Kendini ümmete feda etti.

Sordum: Kendini ne diye feda etti?

Açıkladın: Kendini kıyamet günü atasının ümmetine şefaat edebilmek

için feda etti.

Dedim ki: "Baba, bu Hristiyanların Hz. Mesih hakkındaki sözleridir.

Derler ki: "Hz. Adem, o hatayı işleyip cennetten yeryüzüne atılınca

artık çocukları cennete giremezdi. Çünkü hepsi Adem’in kaderinin

mahkûmuydular. Günahın bağışlanması için herkese bir kurban olmalıydı.

Mesih insanların hatırı için Adem'in ilk günahına karşılık kurban

oldu. Ta ki insanlara, ondan sonra yeryüzünden kurtuluş ve Cennete

dönüş yollan açılsın, Allah Adem’in ve çocuklarının günahından vazgeçsin!!"

İşte senin dediğin de buna benziyor baba!!

Eğer bu dediklerini kabul edersek bak ne oluyor! Hüseyin'in kendini,

bütün ailesini ve herşeyini, zorun, cinayet ve zulmün kılıcına vurdurtması,

şehadeti seçmesi senin benim yaşamamız için değildi! İzleyicilerinin,

zulmün ve zalimin tasallutundan, sahte biat boyunduruğundan

kurtulmaları için değildi! Özetle, halkın özgürlüğü, adaletin yayılması

ve hakkın ihyası için değildi! Ya ne içindi? Şunun içindi: Biz bu

dünyada günah işleyelim. Ona yakarıp ağlaşalım da o da bize Kıyamette

şefaat edip bizi kurtarsın! Böyle olunca, Hüseyin bu dünyada işimize

yaramaz!! Pes doğrusu!.

Evet baba! herşey, bütün çaba ve yaklaşımlarınız bunun gibi. Bu

din, bu dünyada işe yaramaz. Bu dinin tümü ahiret masraflarını kotarmağa

yöneliktir. Bu ise ancak dünyacılara başarı kazandıran bir anlayıştır.

Daha doğrusu bu, dünyazedeler ile dertlilere sunulan bir uyku ilâcı!

Onlar Soruyorlar • 37

Anam, babam!

Ben, bu dünyada kurtuluş verecek, benim pratik cehenneme benzer

hayatım ile mahkum kaderime bu dünyada çözüm getirecek; senin

deyiminle şefaat edecek bir kahramanı arıyor ve izlemek istiyorum.

Ben ve zavallı kaderime senin şu Kerbelâ'nın ne yararı var?

Sen bana, kendini Kerbelâ devriminin uzmanı sayan birince yazılmış,

konunun esaslı ve detaylı ele alındığını varsaydığın, sayfaları kabarık

ve hacimli, adı da Şehid Hüseyin'i Savunma olan Kum'da yeni

basılmış bir kitabı verdin. Ben de alıp okudum onu.

Çok güzel! Anam-babam, ben dünya hareketlerini irdelemişim.

Büyük Fransız Devrimini, dünyanın ilerici olan olmayan hareketlerini

okumuşum. Biliyorum. Bütün ekollere aşinayım. Ve sen hâlâ bana bu

kitabı İmam Hüseyin'i tanımam, değerlendirip ikna olmam için veriyorsun.

Bak baba, bu kitapta şöyle yazıyor: Bütün insanlık için Hüseyin'in

bu kıyamı bir çok değerler ifade eder. Sonuçlan iki kategoride değerlendirmek

mümkün:

1. Manevî sonuçlar,

2. Maddî sonuçlar,

Manevî sonuçlarının en büyüğü şudur: Eğer bir araştırmacı grup

toplansa, İmam Hüseyin'e ağladıkları için, Kıyamet günü bütün günahları

bağışlanıp cennete giden kadınerkek, insanların isimlerini havi bir

fihrist tutsa.. Bu insanların sayıları milyonları aşar. Evet, bu devrimin,

kıyamın manevî sonucu!.

Maddî etkileri ise bundan daha dikkat çekicidir. Kuşkusuz batının

tüm ekonomist ve sermayedarları, İmam Hüseyin kıyamının ekonomik

boyutu karşısında hayrete düşerler. Öncelikle söyleyelim ki, bu bölüm,

bu dünyalıktır. Mal üretimi toplumsal hayat seviyesini yükseltir. Şiî toplumunun

üretim kaynaklar, maddî refahın ve milli gelirin yükseltilmesi

konusunda önemli bir misyona sahiptir. İzleyicilerini ekonomik yoksulluktan

ve geri kalmışlık ile üçüncü dünyadan olmak zincirinden kurtarır.

38 • Anne Baba Biz Suçluyuz

Yazar keşfini açıklıyor:

"Her yıl Kazvin, Sebzevâr, Grunabad, Yezd, Kaşan ve diğer yerlerden

Kerbelâ’yı ziyarete gelen binlerce insan, bölgelerinden mahalli

eşyalan beraberinde getirip burada satıyorlar. O paranın birazıyla da

Kerbelâ malı hediye alıp bölgelerine dönüyorlar. Bütün bu ithalat, ihracat,

ekonomik mübadele yoluyla Kerbelâ ile diğer İran kentleri arasında

dünyada eşi görülmemiş sürekli ve canlı bir ekonomik yapı oluşuyor!"

Dedim!

Bu ne dar görüşlülük?.. Bu ne biçim dindarlıktır? Bu ne biçim bir

devekuşu bakışıdır ki sana hiçbir bakış açısı kazandırmamış! Hatta gözlerini

bile senden almış. Öyle ya, sen ufak bir Japon şirketinin mübadele

ve ihracatının boyutlarını ya da ufak bir kentin sahip olduğu ekonomik

hareketliliği bile göremiyorsun! Bir zavallı İran köylüsünün parasızlıktan

dokuduğu ya da önceden sahip olduğu kaba bir halı, seccade,

çul veya kilimi götürüp Kerbelâ, Küfe veya Necef de kendisi gibi

bir Iraklı araba satarak, o paranın bir kısmıyla da anne, baba, nine,

hala, dayı, amca veya teyzesine, bir avuç boncuk, teşbih, ya da Kerbelâ

toprağı alıp getirmesi senin gözlerini açmış: "Bu ekonomik, canlılık,

ithalat, ihracat öyle bir ekonomik yapı oluşturuyor ki, insanlık tarihinde

eşi yok!" Madem sonuç bu, o zaman Kerbelâ devriminden bu denli

güçlü (!) bir ekonomik modeli analiz ederek keşfettiğin için İmam

Hüseyin'e minnet etmeli, onun başına bu keşfini kakmalısın. Eskilerin

aksine devrimi çağdaş bir görüşle değerlendirmişsin. Hüseyin Kıyamının

derinliğini, nedenlerini, hedef ve felsefesini gün ışığına çıkartmışsın!

Bu teşbih ve boncukların, baştanbaşa bütün İran topraklarında

çabucak, hem de doğuda ve batıda benzeri bulunmayan bir ekonomik

yapıyı oluşturduğunu bütün aydınlara dünyalılara kanıtlamışsın! İşte

Hüseyin'in kıyamının, akraba ve dostlarının şehadetinin ekonomik sonuçları!.

İşte bana okuttuğun, mezhebinin en büyük olayının, en büyük aşk

görüntüsünün ve tarihe övünçle malolmuş hareketinin detaylı araştırmasının

izi, yapısı bu!. Hâlâ ümitli misin?. Sizin kutsal Kum kentinizde

üretilmiş bilimsel, felsefî ve ekonomik araştırma şaheseri olan bu kitaOnlar

Soruyorlar • 39

bm yarısı, töhmet, yalan, kötü söz, tarafgirlik, fanatizm, eksiklik, kin,

utanmaz, kanıtsız —belgesiz iftiralarla hem de kendi şahsiyetlerinize—

dolu. Diğer yarısı ise, komik araştırmalar ile bilim ırmağını kurutan

varsayımlarla dolu! Ve sen bu kitabı Hüseyin hakkında ciddî bir biçimde

düşüneyim diye bana veriyorsun1.

Anam, babam! Güzel dinî düşünceli, öğüt verici bacım! Diyorsun

ki, bu kitaplar bozulmanın ürünüdür. İslâm'ın gerçeği bu değildir. İslâm

bunların dediği değildir! Ben bir bilim öğrencisiyim. Diğer ortamların

yazar, çevirmen veya öğretmeniyim. Uzman veya müçtehid değilim ki

gerçekleri ve bilinmeyenleri gidip asıl kaynağında araştırayım. Ben

mühendis, doktor, toplumbilimci veya ekonomistim. Bu kitap veya

benzerleri dininizi anlatan kitaplardır.. Sizin dinî bilim ocaklarınızın

ürünleridir. Kitap için bir grup ünlü bilgin ve seçkin ruhanîlerinizin yazılan

da yayınlanmış. Bilginlerinizden hiçbirinin ister yazara, ister kitaba

yönelik olsun en ufak bir eleştirisi bile yayınlanmamış veya yapılmamış.

Ben nereden bileyim? Bu tarihî, felsefî ve dinî konuyu, hem de

girift olan bu meseleyi hangi kaynaktan araştırayım? Mühendis, doktor

veya öğrenci olan ben, bu sözlerin İslâm'ın gerçekleriyle bağdaşmadığı

sonucuna nasıl varayım? Hem de sizin resmî bilgin ve tebliğcilerinizin

ulaşmadığı bir sonuca!..

Sizin ünlü ve kutsal âlimlerinizden birinin akideye ilişkin ünlü bir

kitabını verdin bana. Okudum. Hem de tüm minberlerinize kaynaklık

eden bir kitap! Hiç kimsenin, yazarına, gözünün üstünde kaşın var!

demeye yeltenemediği bir kitap! Siz dindarların "arzularının sonucu"

olan bir kitap! Neresinden başlayalım bu kitabın, babam, amcam! Beni

hidayete erdirecek bay tebliğci! Siz dünyada Peygamber ve Ali'den daha

büyük bir insanın izini mi buldunuz? Ali, benim de kabul ettiğim

1 Zamanın tuhaflığına bakınız. Ruhanîliğin kutsal giysisini giyen ve "Şehid Hüseyin'i Savunma"

kitabını yazan kişinin külahından fırlayan iki boynuz, sade okuyucuların tepkisine neden

oldu. Çoğunluğun saygısına mazhar olan dinî şahsiyetlere yönelik sövgü ve yergilerinden

arta kalan diğer yazdıklan bir kaç sayfayı geçmez. Bu adam, halkı İrşâd'm aleyhinde

galeyana getirmek için bantlar da hazırlıyor!.. Bu bantlarında ise irşad ın yayınlarını metin

ve anlam olarak tahrif ediyordu. İşte o sövgülerden, iftira ve töhmetlerden arta kalan bir

kaç sayfada İrşâd'm Hüseyin'in kıyamı ile ilgili bildirilerinden, isim zikredilmeden tamı tamına

aynen aktarılmıştı. Bu adamın bu yaptığı ise düpedüz bir hırsızlık, utanılacak, yüz kızartıcı

bir iştir!..

40 • Anne Baba Biz Suçluyuz

tüm büyüklüğüyle sizden ve revaçtaki dininizin, tebliğcilerinden daha

büyük ve İslâm'ın Peygamberi de hepimizden ve her insandan daha

büyük. Peygambere inanmayanlar bile O'nu büyük bir insan ve peygamber

olarak kabul ederler.

Peygamberin (s.) ömrünün son günleridir. Ali ise onun yüce düşünce

ve sırlarının hemfikir ve sırdaşıdır. Peygamber (s.) başkalarının

gözlerinden gizlenerek Ali'nin evine gitti. Büyük sırlarını ömrünün son

günlerinde Ali'ye söylemek, O'na vasiyette bulunmak istiyordu. Şimdi

bu durum ve konumda Peygamber (s.) Ali'yle, Ali'nin evinde başbaşadır.

Bilinçli olarak, bu iki insanı tanıyan her bireyin bu anda kalbi duracak

gibi olur! Bu dünyanın iki büyük insanı başbaşa! Vasiyet ve sırlar...

Sizin işte bu kutsal kitabınızda ne okudum biliyor musunuz? Diyordu

ki: "Peygamber Ali'ye iki şey vasiyet etti: Birincisi: "Ali, ben senin sinende

can verdiğimde, ruhum bedenimden ayrılıncaya kadar onu avucunda

tut ve yüzüne sür." İkincisi: "Tenasül organımı iyi örtmeye çalış.

Kimse onu görmesin. Çünkü ona gözü ilişecek herkesin gözü kör

olur."

Bu kadar. Evet, bitti! Anam, babam! Bana hak vermez misin?

Tüm bunları bir kenara iterek, işimin peşisıra, bilim, felsefe, sanat, düşünce

ve edebiyatın peşisıra gidişime hak vermez misin?

Romain Rolland'ın Fransız devrimi hakkındaki Aşk ve Ölüm

Oyunu adlı kitabını okudum. Malraux'un Amerikan bağımsızlık savaşı

hakkında yazdığı Amerika Devrimi ile Bırak, Oduncu Uyansın adlı

kitaplarını okudum. Raymond Aron'un Sosyolojinin Analizi ile İngiliz

sanayi devrimi hakkındaki kitaplarını okudum. Lukacz'ın Büyük Devrim

hakkındaki kitabını okudum. Savaşan Çin adlı kitabı okudum.

Ferhat Abbas'ın Sömürgeciliğin Gecesi kitabını etüd ettim. Fransız

Fanon'un Cezayir Deuriminin 5. Yılı, Yeryüzünün Lanetlileri ile

Afrika'ya Makaleler adlı kitaplarını Cezayir Devrimi'ni algılamak için

okudum. Nehru ve Ebul Kelam Azad'm yazılarını, Küba'daki şeker savaşını..

Özet olarak, aydın insanlarca düşünülerek belgeli ve mantıklı

bir biçimde ele alınmış, dünya devrimlerinin bilimsel analizlerini içeren

onlarca kitap okumuşum. İşte bu aşamamda sen bana Kerbelâ

devrimini tanımamı sağlaman üzere Şehid Hüseyin'i Savunma adlı

kitabı veriyorsun. Bütün o devrimleri bir kenara iterek, bu devrime tuOnlar

Soruyorlar • 41

tunmamı istiyorsun. Herhalde sen beni "Avam davar gibidir" cümlesinden

sayıyorsun. Hani istiyorsun ki, "Bu kitap bötı/’dır okuma, bu

adam bâfı/’dadır, sözlerine kulak asma. Bu kuruma gitmen caiz değildir!"

türünden yasaklama ve emirlerine uymamı bekliyorsun. Ben de

sana diyorum ki: Ey bakar kör, ey baba bile olamayan! Düşünce ve

hayallerini rahat tut. Ben, senin bu adalet veya adaletsizlik, musibet,

sine dövme, ağlama; velhasıl Kerbelâ'dan birşey anlamadım ve bırakıp

kurtuldum!..

Tevessül ve Şefaat

Senin herşeyden çok dayandığın ve dininin usullerinden birisi de

teuessü/ dür1. Beni bir meclise götürdün. Dedin ki, tesadüfen senin tipinden

bir aydın bu mecliste sohbet ediyor ve senin derdini çekiyor.

Gittik, tevessül hakkında sohbet ediyordu. Anam, babam, onun şöyle

dediğini hatırlıyorum: "Bir adam çok kötüydü, birçok adam öldürmüştü.

Âlimin birine: "Ben çok günah işledim, adam öldürdüm. Kendisiyle

amel ederek kurtulacağım, Allah'ın da beni bağışlayacağı bir yol, bir

vesile var mıdır?" diye sorar.

Âlim:

- Hayır, yoktur!

Adam, hemen orada onun da boynunu vurur, başka bir âlimin yanına

gider. O da "Yoktur!" der. Onu da orada öldürür. Bir başkası daha

onun ümidini kırar. Onun da hakkından gelir. Bu minval üzere 99 kişi

öldürür. Yüzüncü adama baş vurarak çare ister. Yüzüncü adam ona

şeriattan bir yol bulur ve der ki: "Evet kurtuluş yolu var!"

Adam:

- Nedir?

Âlim:

1 Tevessül: Vesile; bir şeye arzuyla ulaşma anlamınadır. Allah'a tevessül etmenin hakikati şudur;

İlimle ibadetle ve şer'i (İslâm'a uygun) olanı anlamakla Allah'ın yoluna girmek ve gözetmektir.

Bu anlamıyla Vâsil (Tevessüle yönelen) Allah'a rağbet eden kimse demektir. (Ragıb

el-İsfahânî'nin Müfredat’ından özetlenmiştir) (Ç.Notu)

42 • Anne Baba Biz Suçluyuz

- Şu yukarı köyün halkı salih ve iyi kişilerden müteşekkildir. Oraya

gider, o salih insanlarla birlikte oturursun. Onlar dua ettiklerinde, sen

de dua edersin. Allah rahmetiyle o salihleri bağışlayacağından seni de

otomatikman bağışlamış olur!

Bütün suçları Allah'ın kanunlarını söylemek, dini kendi heva ve

hevesine alet etmemek, Şeriat adına hile ve düzenbazlık sergilememek

olan (A.Ş.) doksan dokuz insanın katili bu adam, yüzüncü adamı öldürmeden

o köye doğru yola koyulur. Fakat köye varmadan yolun yarısında

ölür. Rüyalarında görürler ki adamın keyfi ve rahatı yerinde.

Cennetteki köşklerden birinde oturuyor. Sordular: "Nasıl oldu da kurtuldun?"

Buyurdu ki:

- Azap ve rahmet melekleri geldiler. Her biri beni kendi tarafına

götürmek istiyordu. Bir kargaşa ve çekişme başladı. Sonra şuna karar

verdiler: Ölüm yerim ile iki köyün arasını ölçtüler. Eğer salihlerin köyüne

yakınsam, onlardan sayılıp bağışlanacak ve cennete gidecektim.

Eğer diğer köye yakınsam o zaman da fâsık ve günahkârlardan sayılacak,

cehennem ve azab ehlinden olacaktım. Ölçüp biçme sonunda ikibuçuk

yüzük boyu salihlerin köyüne daha yakın olduğumu gördüler. İşte

o doksandokuz nefsi katletme günahından kurtulup cennete girişim

böyle gerçekleşti!"

Ey anam! Genç kızın olan beni birgün dinî, ahlâkî ve tebliğî bir

toplantıya götürdün. Orada vaiz şefaat konusunda konuşuyordu. Hüseyin'in

devrim ve kişiliğinin insanlık kaderindeki etkisini anlatıyordu.

Kerbelâ devriminin özgürlük ekolü olduğunu, Hüseyin'in kurtuluşun

gemisi ve hidayetin ışığı olduğunu kanıtlamak için somut örnekler veriyor

ve insanların bundan pay sahibi olmaları için ne yapmaları gerektiğini

anlatıyor ve buyuruyordu ki:

- Bir Aşura günüydü. Kentin bütün halkı mescid ve mahfillerde,

evlerde ağlaşıyordu. Bu kentin mahallelerinden birinde resmen bilinen

bir kötü kadın vardı. Bu kadın kötü yoldaki kadınların en tanınanı ve

çekici olanıydı. O Aşura günü bir grup müşterisi vardı. Öğleye doğru

müşterilerine yemekli bir ziyafet ve eğlence düzenlemek istedi. Kibriti

Onlar Soruyorlar • 43

yoktu. Komşunun evine ateş almaya gitti. Ravza okunuyor, çorba dağıtılıyordu.

Ortalık kalabalık, karışık... Gidiş-gelişler... Mutfağa gitti.

Kazanın dibindeki ateş közleri sönmüş, küllenmeye yüz tutmuştu. Yukarıdaki

Ravza okuyucuları "Kati" bölümüne gelmişlerdi. Kılıç İmam'ın

boynuna ulaşmış, kan, iltimas, bir damla su, susuzluk, kimsesizlik...

Sanki o anda kan ve susuzluk ağız ve gönüllerden fışkırıyor! O kadın

mutfakta ocaktaki külü üfleyince kül gözüne kaçtı. Hüseyin'in uğradığı

musibetin okunduğu o anda o fahişenin gözlerinden birkaç damla yaş

döküldü! Sonraları insanlar rüyalarında onu cennetin en yüce köşklerinden

birinde, temiz etekli kadınlarla hasrolunmuş görünce sordular:

- Sen burada ne arıyorsun?

(Meğer neler olmuş? Meğer oraların hesap-kitabı hangi ölçeklere/

ölçülere göreymiş? A.Ş.)

Kadın dedi:

- Benim işim çok zordu. Allah hesabı çok sıkı tutuyordu. Neredeyse

korkudan delirecektim. Bütün yaptıklarım, hatta gizliden aklımdan

geçirdiklerim bile bu terazide tartılıyordu. Allah: "Eğer zerre miktar

iyilik ve kötülük yapmışsan burada etkisini göreceksin" dedi. Ben

durumumu biliyordum. Bütün hayatım, ömrüm ve bedenim günahla

dolu ve kaplıydı. Bir mahallenin pis işlerini tek başıma temin ediyordum.

Özet olarak hesap melekleri zincirlerimi sertçe çekmiş ve "Sen

ömründe bir defa bile iyilik etmemiş, hayır işlememişsin. Sen ömrünü

hep kötülük, pislik ve çirkeflikle geçirmişsin. Akide, duygu ve düşüncelerini

bile.." demişlerdi. Kuran, terazi, amel defteri.. Ansızın kenara

çekildiler. Allah da tavırlarını değiştirmişti. "Ceza Gü Vnün Şefaatçısfnın

geldiğini gördüm. Elimi tuttu ve beni o dehşetli mahkemeden

kurtardı. Çünkü sağ elimde getirdiğim giriş iznim yoktu! Cennetin giriş

kapılarında, alçak, değersiz, temiz olmayan birileri girmesin diye

uyanık ve titiz görevliler bekliyordu. Beni gizli, kimsenin bilmediği,

yalnızca taraftarlarının girdiği bir kapıdan götürüp cennetlik kadınlar

katma oturttu! Çok hayret ettim, inanamadım. Bu mümkün değil!

Nasıl oluyor? Giyiniş, konuşma ve davranışlarından benim gibi olduk*

Hazret-i Hüseyin'e yakılan ağıtlara verilen ad (Çeviren).

44 • Anne Baba Biz Suçluyuz

larını anladığım birçok kadın vardı ki bunlar aslında cennetteki cehennemliklerdi.

Ev yağmacısı, faizci, hacı, katil yabancı uşağı olanlar, sömürünün,

sömürgeciliğin maşaları, zorba ve zalim anamalcılar, cepçiler,

fitneciler, dolandırıcılar, halk düşmanları, iftiracılar, riyakârlardan

ve fahişelerden oluşan kadınlı erkekli bir grup... Şehitlerle beraber.

Özgürlük, hak, adalet ve halk yolunun fedakârlarıyla... Hak için canından

geçen hakperestlerle, İslâm'ı ve Kerbelâ'yı algılamış ve izlemiş

insanlarla... Evet bunlarla içice! Evet, bu yoldaşlarımdan sordum: "Bizi

bunların arasına sorgusuz-sualsiz getirmelerinin nedeni nedir?" Bana

açıkladılar: "Bizi buraya getiren Allah'ın adaleti değil, Hüseyin'in

şefaatidir."!!1 Biri "Ben dua okudum”, diğeri "Ben ziyarete gittim." Bir

diğeri, "Kerbelâ'daki türbesine yüz sürdüm." Bir diğeri "Ben zengindim,

filân imamın türbesine altın parmaklık yaptırdım." Bir diğeri,

"Ben İmam'ın Harem bölgesinin toprağından satın alarak kendime

mezar yaptırdım. Günü geldi, açtılar, başı dik biçimde beni göğe yükselttiler.

Nurlu bir kapıdan geçirtip şu anda gördüğünüz yere beni getirdiler."

Ve böyle sürüp gitti. Düşündüm. Ben İmam’ın şefaati için

hiçbir şey yapmamıştım. Aslında bütün hayatım, bütün bu şefaat söylemlerine

karşı çıkarak geçmişti. Aynı işimi yapan kadınlardan bazıları

Aşura gününde tatil yapar; Ravza dinlemeye gider; ağlar, adaklar

adar; yalvarır yakarırlardı. Oysa ben Aşura günü de ziyarete -viziteaçıktım!.."

Sonraları, şefaat tekniği uzmanı olan birinin açıklama ve araştırmaları

sonucu anlaşıldı ki, o fahişeyi kurtaran neden, Aşura günü ateş

almak üzere gittiği evde, Ravza'nın Ebu Abdullah'ın katli bölümü ku1

Şefaat: Kelime anlamıyla, birini yardımcı alarak kendisinden bir şey isteyerek sığınmaktır.

Bu kavram genelde saygınlık ve mertebe açısından yüce olanın daha düşük mertebeli olanı

katma alması anlamına kullanılır. "Kim güzel bir şefaatla şefaat ederse, ondan kendisine de

bir pay vardır. Kim de kötü bir şefaatla şefaat ederse ondan da kendisine bir pay vardır."

(Nisa: 85) ayetindeki şefaatin anlamı "Kim başkasına sığınır, katılır, yardımına koşar ve kendisim

iyilik ya da kötülük konusunda aracı olarak destek verirse kendisine bu işin fayda ve

zararında ortak olursa o da pay sahibidir." (Rağıb, Müfredattan özetlenmiştir.) Şefaat, şef

kökünden gelir. Şef, tek olanı çift yapmaktır. Şuf a ise ortağının mülkünü kendi mülküne

katmak demektir. Buna göre şefaat, birini kendi makamına, dergâhına, huzuruna almak

demektir. Bu anlamıyla kesin olan şu: Şefaat edenin, şefaatin iletildiğinin yanında bir yeri

vardır. Ayrıca Şefaat edenin Şefaat isteyen kişiye bir faydası da vardır.

(Bu kısım Kurtubi'nin tefsirinden alınmıştır. Ayrıca Bkz. Tarih Boyunca Tevhid Mücadelesi,

Mevdudî. C 1, sh. 335346, Pınar Yayınlan, 1983, İstanbul.

Onlar Soruyorlar • 45

lağına iliştiği anda gözlerinden de yaş akıyor olmasıdır! İşte tesadüf

eseri akan birkaç damla gözyaşı hem onun hayatındaki bütün pislikleri,

alçaklık ve ihanetleri temizlemiş, hem de Peygamberlerin peygamberliğinin,

imamların imamlığının, velilerin velayetinin, âlimlerin mücahidliğinin,

şehidlerin şehadetinin; özet olarak, Allah'ın dünya ve insan

yaratılışındaki tüm hikmet, sünnet, nizam ve yasalarının, tüm bilgelerin,

ahlakî öğretilerin, terbiyevî ekollerin, hukukun, toplumun, insanbilimin

yani sağduyunun fonksiyon ve misyonunu da ortadan kaldırmış!.

Anneciğim, işte senin dininden kaçışım o an oldu. Beni meclise

götürüp vaizin şefaat konusunu öğrettiği, o kötü kadının kaderini ve

macerasını anlattığı o gece irkildim, titredim! Anacığım, içimdeki herşeyin

o anda yıkılıp döküldüğünü ve onların hepsinden kurtulduğumu

hissettim. Orada senin dininden, senin vaizinden kaçtım. Yularından,

ayak bağından ayrılmış ve dehlenmiş bir atın kaçışı gibi bir kaçış... Siz

hâlâ peşimsıra aksayarak, beni yeniden avuçlarınıza alıp boyun eğdirmek

düşüyle geliyorsunuz. Zaman zaman küfrediyorsunuz. Kızgın, öfkeli

ve ürkütücü bağırtılarınız var... Adımlarım gevşeyip bana yaklaştığınızda

hemen kementle beni tutmak ve yeniden eğerin yular ve ayakbağıyla

bağlı bir hamal yapmak istiyorsunuz. İşte nefretim, ürküntüm

ve daha hızlı kaçışım da bundandır. Yani bu sıkı, girift bağ/kayıt ve engellerle

dolu dinden kaçışım...

Anacığım, bir başka durum daha var. Giyimden kuşama, oturuştan

yemek yeyiş biçimine kadar liyakatli, liyakatsiz; değerli değersiz

müdahale, baskı ve tazyikler var. Sen binlerce lezzet, rahat ve zevkini,

iş ve yaşamını dine feda ederek erkeklerin gözünden ırak, kadınlara

özgü dinî meclislere gidersen kötüsünü yapmış olursun işin. Hak etmediğin

sözleri duyarsın. Dinî meclislerde bilinçsiz, okuma bile bilmeyen,

kulak vermeye değmez kişiler salt erkek olmak erdeminden ötürü dilediği

yerde oturma, dilediğini yapma, arzuladığı biçimde konuşma hakkına

sahip; aynı zamanda, salt erkek olma özelliğinden dolayı bilmediği,

algılamadığı her konuda alıpverme, yol çizme, suçlama, meclisi birbirine

katma, dilediği insana çamur atma yetkisine sahiptir. Oysa sen

salt bağışlanmaz dişi olmak -sanki elindeymiş gibi- cürmünden ötürü

konuşma, ses etme hakkına sahip değilsin. Eğer dinî ve bilimsel etüdlerimde

ya da resmî öğrenimde üst düzeye ulaşmış, hatta bütün hayatı46

• Anne Baba Biz Suçluyuz

mı, rahat ve lezzetlerimi imana, insani erdemlere, sosyal ve toplumsal

hizmetlere feda etmiş olsam, hicablı olsam bile, bu ayırıcı özelliğe sahip

olanlarca dinî bir salonun ardiyesine atılır ve tahkir edilir, sıkıştırılırım.

Önüme siyah perdeler çekilir. Bizi peşinen bu siyah perdelerin ardında

kalmaya mahkum etmişlerdir. Eğer modern sınıfa mensup gafleten

ya da tesadüfen iki tel saçı dışarı çıksa, salt o kadın değil belki bu

meclisteki bütün hanımlar kötü bir biçimde suçlanıverirler. Daha da ileri

gidilip bu meclisten çıkarılabilir. Bu mecliste dini konferans veren kişi

veya kurum da salt meclisteki bu cürmünden -iki tel saçın dışarı çıkmasına

bilip/bilmeden seyirci kalma- ötürü mahkum ve kovulmuş telâkki

edilebilinir kolayca!

Görüyorum ki, sizin bu dininiz, bir taraftan bütün baskıcılığıyla

geçmişi olmayan katı ve tutucu bir dindir. Bir kişi veya topluluğun en

ufak sürçmesi nedeniyle bir yaşam boyu edinilen erdemlerini, sahip olduğu

onurlu kişiliğini bir çırpıda yok sayar, fasid ve bâtıl kabul eder.

Diğer taraftan açık sofralı, açık elli bir cömert kesiliverir:

Günahların denizin kumu, yolun taşlan, göğün yıldızları kadar çok

olsa bile bir vird çekmek, bir kez kıbleye yönelmek, ya da hû çekmekle

bağışlanır. Belki sana bunlar birkaç şehid sevabı bile kazandırır!! Hele

bir de herhangi bir vesileyle bir de şefaatçi elde etmişsen, iş tamam!

Artık korkmana gerek yok!

Zulüm ve Sömürünün Hizmetindeki Velayet ve imamet

Ana, baba!

Senin inandığın velayet nedir? Diyorsun ki, Ali ve ailesini sevmekten

ibarettir. Peki “Ali kimdir?” diye sordum. Bana onu değil, onun

keramet ve mucize(!)lerini anlattın. Bizim dışımızda yapamayacağımız

uzmanlıklar! Yiğitlikler, savaşlar, çatal uçlu Zülfıkâr... Şu anda beni,

bizi ve Şiayı savunacak şey Zülfikâr değil ki! Diyorsun ki Hayber'de

mucize oldu. İyi de şu andaki Hayber'in değil Filistin toprağının işgalcisidir

Yahudi! Ve senin de bu Yahudi ile bir alıp-veremediğin yok! Diyorsun

ki; dindarlık, açlık çekmek, yamalı-yırtık elbise giymek, yaptığı

işleri bilinçli bilinçsiz tekrarlamaktan ibarettir. Yani halkı bu yapılanış

ve alışkanlığıyla yoksulluk ve güçsüzlüğe özendirmekten ibarettir.

Onlar Soruyorlar • 47

Diyorsun ki, bir keresinde Ali'yi eleştirenlerden biri çakıl taşına

dönüştü. Bir başkası kadına dönüştü. Kadın evlendi, yedi çocuk doğurdu;

sonra İmam onu bağışladı, yine eski haline döndü!! Diyorsun ki Ali

kundakta iken, kentin halkının korktuğu bir ejderha gelip Ebu Talib'in

evine yöneldi. Ali kundaktan elini çıkarıp onu parçaladı. Bu nedenle

de adı Haydar oldu!! Diyorsun ki.. Diyorsun ki., ve daha neler neler!.

Bu sözleri yayan âlimlerinizdir anam, babam! Yoksa, Kitab ı Bihâr,

Munteha al-Âmal kitaplarını avamdan olanlar mı yazdı? Aslında bu

anlattığımız Ali bizzat efsanevî İranlı Rüstem'dir ve siz ona kimi İslâmî

motifler yüklemişsiniz. Sizin bu anlattığınız Ali ya sofilerin, mistiklerin

ya da pehlivanların işine yarar. Yani Ali, ya tekkelerin ya da zorbaların

sembolüdür.

Ana, baba! Ben bu Ali'yi kendime önder olarak kabullenemem.

Ben nesnel ve insanların toprağından olan, benim gibi insan olan birinin

önderliğini isterim. İnsanüstü, lâhutî biri, insanın işine gelmez.

Kapalı kapıdan girip düşmanlarını bir bakışla hamam böceğine çeviren,

bir gecede yedi yerde birden misafir olan birine uyamam! O

benim imamım olamaz! Ali'nin erdemi olarak aktardıkların benim

derdime çare değil, işime gelmez. Hindistan'da da altmış gün tek bademle

yaşayan bazıları var! Diyorsun ki, Allah, Ali'nin, İslâm Peygamberinin

(s.) yatağına yattığı o geceden ötürü, Ali'nin bu fedakârlığıyla

meleklere övünür!! Ali bütün bir hayatı boyunca hep ölümü

karşıladı! Bu dünyada insanlar uğruna fedakârlık eden ve bu fedakârlığa

inanmış nice insanlar var! Böyle olan, senin anlattığın Ali'den

bana ne?

Bir de ben ve benim gibi olanlara küfrediyorsun; "Ey dinsiz, ey

mezhepsiz, ey köpeklerle hemhal olup dini elden giden!.."

Bu, ikna etmek değildir anam, babam! Ali'nin ekolü, Ali'nin dünya

görüşü nedir? Ali'nin izlediği yol? Ali'nin uyanık düşünce ve engin ruhu?

Benim bildiğim Şia, bilgi, takva ve fedakârlıkla dünyayı Ali’nin

ekol ve çizgisine hazırlamalı! Yoksa sizin yaptığınız gibi insanları usandırmamalı!

Bana, kızın olan bana tanıttığın, benden kendisine uymamı istediğin

Fatıma ile Zeyneb! Fatıma inlemekte. Ama inlemesi halk için

48 • Anne Baba Biz Suçluyuz

değil, kocasının alınan hakkını savunmak için! Ali ile karşıtları arasındaki

ihtilâf, Ali ile Ebubekir ve Ömer arasındaki ihtilâf, hilâfet sorunundandı.

Fatıma, Ali'nin eşi; Aişe, Ebubekir'in kızı olduğundandı

yapılan savunma. Sen bana diyorsun ki, Fatma'nın tüm yaşamı boyunca

işi ağlamak, nefret etmek olup hedefi de babasından kalan Fedek

arazisini elde etmekti ki bunu da elde edememiştir. Fatıma hakkında

bana söylediğim, anlattığın başka bir şey var mı? Varsa söyle!

Eğer başka yerlerde başka şeyler yazılmışsa göster de okuyup öğreneyim!

Bana tanıttığın Zeyneb ise, Aşura sabahı çadırdan çıkıp şehidlere

doğru giden, inleyip ağlayarak çadırına dönen biri! O günü öğleye kadarıyla

biliyor; öğleden sonra yitiriyoruz. Öğleden sonra ne olduğu ise,

hem ben, hem sen, hem de tarih kitaplarınca meçhul! Güzel! Her kardeş

kardeşinin uğradığı musibete ağlar, yüreği acıyla kavrulur, hatta

kendini dağlayabilir. Bana bu konuda söylediğin başka bir şey var mı?

Aşura'dan sonra Zeyneb'in ne yaptığını söyledin mi? Zeyneb'i sen de

tanımıyorsun, ben de! Elimizdeki kitaplar da!.. Diyorsun ki bazı uzmanlara

ve âlimlere özgü kitaplar da var. İyi de sen ve benle bu kitapların

ilişkisi ve alâkası ne?

Hayatı unutmuş, uyuşturucu dinin, dünyayı harab edip ahireti

âbâd eden dinin... Evet bu dinin, cennetteki köşkler için bizi bu dünyada

evsiz-barksız bırakmakta! Senin büyük adamlarından çok bilgili

ve çok molla olan biri diyordu ki: "Bu dua kitabı okuyan herkese Allah

cennette yakutlarla, süslerle bezeli yetmiş köşk versin diye yazılmış!"

Ben de derim ki, "Bütün hayatım boyunca dua okur, namaz kılarım.

Allah Cennetteki yetmiş köşkü de size versin. Ben orada bir

ağacın altına da uzanırım. Yeter bu dünyada, Tahran kentinin güneyinde

bana 3 x 4'lük bir oda ver bana!" Bu sonuç almaktır! Bu Ali’nin

dostluğu olarak gördüğün, velâyet ve mezhebinin verdiği sonuçtan

daha iyi!.

Ben insanlığa ve tarihe egemen olan sistemlere karşıt, insanları

özgürlük ve adaletten pay sahibi yapan bir önderliğin peşindeyim. Oysa

sen, bana öyle bir velâyet öneriyorsun ki, Ali'de yaradılışta var olduğunu

söylediğin eğilim ve bağlantılar benimle bağlantılı değil. Sonra

bir de Ali'yi sevmek, kimyasal bir tepkime gibi, kişinin tüm kötü eylem

Onlar Soruyorlar • 49

ve amellerini birdenbire iyiliğe1 dönüştüren bir katalizör! Bazılarınızın

daha ilginç iddiaları var; Allah diyor ki: “Eğer Ali'yi seviyorsan, ne kadar

günah işlemiş olursan ol cennettesin. Eğer Ali'yi sevmiyorsan ister

Allah'a itaatkâr ol yine ateştesin!”2 diyorlar.

Allah'a isyan, yani ne? Yani halka isyan. Yani zulüm ve ihanet...

Yani başkalarının hakkına tecavüz... İşte budur senin velâyet anlayışın.

Fakat ben, beni zorun, zulmün, bozgun ve fesadın velâyetinden kurtaracak

bir velâyetin izindeyim!.

Anam, babam!

Senin bana kavratmağa çabaladığın imamet'e gelince! İmamet şudur:

Peygamber (s.) kendisinden sonra, kendi yerine amcası oğlunu

nasbetmiş. Sonra ise onun çocukları otomatikman, Peygambere (s.)

akraba olmaları ilkesiyle irsî olarak on-iki kişiye kadar imam olarak

halka egemen olmuşlardır. Oysa maslahât arayıcılarının kimisi "Bu

imamet anlayışı, İranlıların eski saltanat anlayışlarından kopye edilmiştir."

derler. Durum her neyse bu senin anlattığın imametin şu zamanımıza,

şu halimize ne faydası var? Şimdi ne yapalım? "Peygamberden

(s.) sonra H. 650 yılına kadar egemen olanlar değil, bu Oniki İmam

hükmetmeliydi" biçiminde iman etmek, bizim, toplumun ve insanlığın

hangi derdine dermandır? Güzel, haydi kabul edeyim ki onlar hükmetmeliydi!

İyi de şimdi ne yapmalı? Çağın insanına, bu halka önerin, mesajın,

sözün nedir? İmamet ile diğer sistemler arasındaki fark nedir?

Ebubekir'e oy veren kişi göçtü, Ali'ye vefalı kalan da! Tarihte Ali'ye ya

da Ebubekir'e bu bağlamda vefalı olan kişiler de şimdi yok! Hiçbirine

vefalı olmayıp da başkalarına vefalı olanlar da gittiler. Sen hâlâ tüm

düşünce ve zikrini, "Hükümet onların değil, bunların hakkıydı" meselesinde

yoğunlaştırmışsın. Öte yandan senin hak-hükümet anlayışına

karşı varolan duyarlılığın tarihte kalmış!.

Sonra diyorsun ki, bu imamlar, masum ve metafizik kişiliklerdir!

Senin ve benim türümüzden/cinsimizden değildirler. Pak olan insan

1 Bazı Şia müfessirleri "Allah günahlarım sevaba dönüştürür" mealindeki Furkan suresinin

70. ayetinin tefsirinde bu görüşü dile getirirler. Oysa bu görüş, Ali'yi herkesten fazla üzer.

2 Daha fazla bilgi için, Kum: 1350 baskılı Hüccetül İslâm Muhammed Ali Ensarî'nin "Şehid

Hüseyin'i Savunma" kitabına bakılabilir.

50 • Anne Baba Biz Suçluyuz

ötesi şahıslardır. Allah'ın dergâhına dünyada bunlarla tevessül edelim

ki, ahirette cehennemden, hesaptan İlâhî adaletten kurtuluşu elde edebilelim!?

İyi de anam, babam! Ben bu dünyada insanın önderliğini üstlenen,

uğursuz, mahkum kaderini değiştiren bir imameti arıyorum. Zalim

hükümetler, zorba ve baskıcılar, sömürücü ve sömürgeci güçler

elinde jenoside (soy kırıma) tâbi tutulmuş, kurban edilmiş ve hâlâ edilen

insanlara kurtuluşu kazandıracak bir imamet! İnsanlar için, onların

kurtuluşu ve savunması için düşünelim, sorumluluk duyalım. Adalet,

özgürlük ve insanlık ilkelerine dayalı bir imamet arayalım!

Senin imametin bu biçimde değildir. Senin imamet in, hakkında

salt bir dizi sayımlık bilgi sahibi olduğun oniki bireylik bir imamettir.

(Bize öğretmen okulu yıllarımızda oniki imamı sayın diyorlardı. Sayıyorduk.

İkinci defa sondan başa doğru sayın, diyorlardı. Böyle olunca

da kuşkusuz herkesin imamet ve velâyeti imanı doğruydu? Aldığı not

da (10 + 10 = 20 idi!!?).

İşte senin din adına, Şia adına, büyük şahsiyetler adına bana tebliğ

ettiğin, öte yandan beyin hücrelerine yer etmiş bilgiler ya bunlardır,

ya da bunların benzerleridir. Sen yaptığın amel ve törenlerle, adaletin

özgürlüğün, İnsanî sorumluluğun, seçme, yaşam çevresini belirleme

hakkının gerçekleşmesini arzulayan, kendi yaşadığı toplumun koşullarını

ve kaderini belirlemek, değiştirmek isteyen ve bu doğrultuda bir iman

oluşturmak çabasında olan bana, benim kuşağıma ve çağın insanına

ne söylemek istiyorsun?

Ben de, çağdaş kuşak gibi, saydıklarımın arayıcısı olanlar gibi senden

uzaklaştım. Bu düşüncelerin peşisıra gidiyorum. Felsefî ekol, sanatçı,

yazar, tarih, insanbilim, psikoloji ve sosyoloji temeli üzerine boy

atan- ideolojileri buldum. Bunlar karşısında bana verecek neyin var?

Geleneksel, kalıtımsal törenler ve taklitlerle, ürünsüz çabalarla dönüşüm

ve değişimi sağlamak mümkün değildi*-.

Anam, babam!

İki mertebeyi araştıralım. Şimdi neresinin doğru, neresinin yanlış

olduğunu görelim. Biz araştırmacı değiliz. Yaşamak, çalışmak ve iş sahibi

olmak istiyoruz. Aslında sonuç olarak ben şu noktaya varmışım:

Onlar Soruyorlar • 51

Sen ve senin gibilerinin şu andaki kaderi, durumu şunun göstergesidir;

şu anda inandıklarınız, bu itikadı temel üzre ulaştığınız sonuç, kimseyi

bir yere ulaştırıcı, götürücü bir yol değildir. Sen yoksulluğa yöneliyor,

açlığı tercih ediyorsun: "Açlık dünyasında sevgili Allah'tır. İslâm Peygamberi

(s.) açlıktan midesine taş bağlamıştır. Bu doğru. Ama vardığınız

sonuca bak, "Öyleyse dünyanın açlan, açlıklarına razı ve şükredici

olmalıdırlar. Açlığı gerekli kılan ahiretin mutluluk, kurtuluş ve

hoşnutluğudur. Etkin faktör budur. Ölümden sonra sizi salihler,

müminler ve kurtulmuşlardan kılan faktör olduğundan size bu dünyayı

zindan kılanlardan memnunsunuz. Öyleyse elinizdeki lokmayı da bunlara

veriniz ki Ahiret'te daha fazlasını bulasınız!"

Ey anam, ey babam! Ben, “Bu lokmayı bırak” diyenin, bu sözleriyle

neyi amaçladığını biliyorum. Sen idrak edemiyor ve hayatının

dar çerçevesinden bir türlü çıkamıyorsun. Bu zühdperestliğin, bu uyuşturucu

dinin sana bırak dediği lokmayı kimin kaptığını da görüyorum.

Ben sizin bir oğlunuz bir kızınız olarak sizi asla bağışlamıyorum. Şu ülkede,

sizin dininiz, sizin Şianız adına ne medrese, ne fakülte ne de

kütüphane olsun istemiyorum. Bu inandığınız biçim ve koşullara uygun

hiçbir şey istemiyorum. Bunların hiçbiri benim derdimin dermanı olmadığından,

gidip başka dinlerin mekânlarında başka şeyler okumayı

tercih ederim. Küfredip, bana fesad ve kötülük olarak belletmeğe çalıştığın

o şeyler bakıyorum ki isteklerimi temin eden alternatiflerdir.

Evet, bir yol vardır.

Senin yoluna koyulup, örtünüp güneşten yoksun mu olayım?! Senin

hayır!., hayır!, hayırlarınla mı amel edeyim?!

İkinci Bölüm

BEN SORUYORUM

Şu anda neyi söyleyeceğimi de bilmiyorum. Kimin temsilcisi olarak

sizinle konuşayım? Çünkü, şu ana kadar mesajlarını, itirazlarını

iletmeye çalıştığım kuşakla ortak inancım olmadığından onların temsilcisi

değilim. Bu toplumun dininin kutuplan olan, özü olan kişilerin de

temsilcisi değilim ki onların adına konuşayım. Çünkü onlar beni kendi

temsilcileri olarak kabul etmedikleri gibi beni Allah'ın gidermesini arzuladıkları

bir belâ bilirler. Öyleyse konumuma, durumuma varın siz bir

isim koyun, hüküm verini.

İnandığım İslâm

Ders arkadaşlarıma, meslektaşlarıma, hocalarıma, sanatçılara, entelektüellere,

değişik ideoloji mensuplarına, hümanizm-demokrasi-özgürlük

felsefelerine ilişkin çeviri kitapları okuyanlara, adalet taraftarlarına,

insanlığın özgürlük ve kurtuluşunun sorumluluğunu hissedenlere

ve benim sınıfımdan olanlara şunu demek istiyorum:

İslâm sizin sandığınız gibi değildir. Benim bu dinle ilişkimi sürekli

kılan ve koruyan İnsanî sorumluluk ve bilimsel bir akidedir,. Yoksa ne

dinin sırtından rızkımı temin ediyor, ne itibar sahibi oluyor ve ne de

54 • Anne Baba Biz Suçluyuz

sosyal bir mevki sahibi oluyorum. Belki dinî akidem hatırına bunların

tümüne tekme vurmuşum. Ben, iş, toplum ve ekonomik maslahat adına

değil; bir gerçek adına bu dine inanmışım. Senin gibi aydını ve senin

hedef ve şiarlarına da inanıyorum. Ben de zulüm ve adaletsizlikleri,

aykırılıkları, dengesizlikleri kökten kaldırmanın çabasındayım. Özgür

insanın oluşması yolundadır gayretim. Öyle bir dinin izindeyim ki, yoksulluğu

ve sınıf çatışmasını kaldırır. Öyle bir dine inanıyorum ki insanlara

bu dünyada kurtuluş ve özgürlük bağışlar. Öyle bir sorumluluğu

yüklenmişim ki, bu sorumluluk, hemen herkese bu dünyada dirilik ve

olgunluk kazandırır. Öyle bir akideye inanıyorum ki, adalet terazisini

ölümden önce çağdaş toplumda ikame eder. Müslüman oluşum bundandır

işte.

Öğrencilerimden biri, bir dinleyici üslubuyla: "Senin nitelendirdiğin

biçimde din ve Şia mezhebi nesnel olarak gerçekten devrimci midir?

Yoksa maslahat icabı mı böyle nitelendiriyorsun?" diye sordu. Dedim

ki,

"Ne maslahatı? Dinî mücadele ve eylemimde elde ettiğim şeyin ne

olduğu ortadadır. Bilimsel kişilik ve aydın olma itibarımı, gençliğimi,

rahatımı, ailemi, hayatımı, geleceğimi, işimi... Evet herşeyimi imanım

hatırına gözden çıkartmışım. Görüyorsun ki bunların karşılığında elde

ettiğim şey, ehl-i imanın töhmet, sövgü ve acımasız tavırlarıdır. Biliyorsun

ki, eğer hayatımı bu yolda vakfetmek yerine başka yollara vakfetseydim,

rezilliğe bulaşmış, fakat; bağ, bahçe, konak, araba sahibi, sosyal

mevki sahibi biri olurdum. Veya fakültede profesör ve çağdaş kuşak

nezdinde saygın bir kişi olurdum. Ama ben onların tavrıyla iş yapmayıp

bütün gücümle, bilgi ve kalemimle, Allah, din, İslâm ve Şia'nın

peşine düştüğümden artık onların benimle bir işleri kalmamıştır. Uzaktan

bana arka çıkan taraftarlarım olarak düşlediklerindir, şu anda işimi

kıran ve bana engel olanlar!.

Sanıyorsun ki ben, mantıksal bir kıyas ilkesiyle, dini, dinsiz çevrelerde

gündeme getiriyorum. Dini toplumbilim, ilerici ve insancıl ideolojilerin

silahıyla -ki ben her zaman bunları kullanmak çabasındayım- savunuyorum.

Geleneksel dinin resmî mütevelli ve savunucuları da benim

koruyucularımdır... Beni böyle sanıyorsun ama durum hiç de senin

sandığın gibi değildir, tam zıddmadır. Beni Dine ve Şia'ya çeken

Ben Soruyorum • 55

bu geleneksel çevreler değil, aklî ve insanı gerçekliklerdir. Aynı zamanda

kişisel veya sosyal bir maslahat da değildir. Hristiyan ruhanîlerin

tekfir ettiği Ernest Renan'ın itirafıyla "İslâm insanın dinidir." Ve ben

inanıyorum ki Şia da diğer İslâm mezheblerine karşıt özel bir mezheb

değildir. Yani geleneksel Cebriye, Mutezile, Eş'ari, Zeydiye mezhibleri

ya da Sünnî Şiî mezheblerinin şu andaki görünüşüne katılmıyorum. Bu

mezhebler, Hristiyanlık'taki Ortodoks, Katolik, Protestan ya da Anglikan

mezhebleri gibi değil!

Görece bir kaç şeye teslim olan, veya dinî usulleri, mezhebî usulleri

ayrı olan ya da İslâm, üç değişken ilke iken; Şia iki değişken ilke

olan bin mezheb statüsü de değildir. Şia İslâm'dır, başka birşey değildir!.

Bence Şia İslâm'ı kavramanın bir türüdür. Nasıl bir kavrama? İlerici,

soyluluk karşıtı, ırksal ve sınıfsal İslâm patentli egemenliklere karşıt

tavrı olan bir kavrama. Şia, başlangıcında, İslâm'ın gerçek çizgisinde

ruhsal ve toplumsal düzlemlerde oluşmaya başlayan bozulmaya karşıt

bir hareketti. Anti-İslâmî, soy-ırk-sınıf unsuruna dayalı çıkışlar karşısında,

bunların bilinçli-bilinçsiz etkilerine karşı Peygamber (s.) sünnetinin

koruyuculuğunu yapmıştır. Toplumda gücü elinde bulunduranlar,

İslâm'ı salt gabya iman ve doğa-ötesi bir akide olarak kabullenmişlerdir.

Toplum planında ise, politika olarak tarihte görüldüğü gibi baskıya

dayalı egemenliği, ulusalsınıfsal sistemi yaşatmışlardır. Bu güçler hep

egemen olduklarından, Şia, İbrahimî peygamberlerin mesajı ve İslâm'ın

temel hedefi olan iki asla, yani Adalet ve Imamet’e dayanmıştır.

Bu iki ilkeyi hareketinin şiarı olarak belirlemiştir Şia. Buradaki kastım

kesinkes, kalıtımcı, geleneksel, tutucu ve fanatik eğilimleri olan Şia

mezhebi değildir.

Ben, senin gibi sorumlu, topluma karşı yükümlülükleri olan bir aydın

olarak, senin de sahip olduğun anti-gerici, anti-sınıfsal, ilerici İnsanî

arzu ve duyarlılıkların sahibi olarak, yaptığım bilimsel ve tarihî araştırmalarım

İslâm'ı tanıma, İslâm tarihini öğrenme, geçmiş dinlerle modern

ideolojileri bilme sonucunda şu nesnel-bilimsel sonuca ulaşmışım.

Şia, akidevî açıdan İslâm'ın ilerici bir telâkkisi, siyasî ve sosyal açıdan

İslâm tarihinin halktan yana olan bir ekolüdür.

Halktan yana, özgürlükçü ve devrimci olan sana, inandığın ekolün

-felsefî, bilimsel, ve stratejik yöntemi her neyse onunla işim yok- tüm

56 • Anne Baba Biz Suçluyuz

hedef ve şiarlarının özeti bu iki temele niçin uymamaktadır diye sorarım.

İnandığın din her neyse -Kollektivizm, İdealizm, Diyalektik, Materyalizm,

Egzistansiyalizm, Hümanizm, Demokrasi, Liberalizm...- bu

iki temel ilkeyi eyleminin elbisesi yapmak isteğinde midir?

Nedir bu iki ilke?

Birincisi, sınıfsal çelişkili, sömürücü, zalim, toplumu parçalayıcı,

bir sistemi değiştirip yerine eşitlik ve adalete dayalı bir sistemi ikame

etmek. Yani Adalet!

İkincisi, toplumu; diktanın, soyluluğun sultasından kurtarıp, devrimci,

İnsanî ve temiz bir önderliğe teslim etmek. Yani İmamet!

Biri toplumdaki sınıfsal sistemi değiştirmek isterken diğeri toplumdaki

egemenlik sistemini. "Niçin?" dedi. Dedim ki: "Senin hayal ve iddiana

göre Şia mezhebinin aslı, riyazet, ibadet, matem ve ağlayıştan

oluşuyor!? Oysa böyle değil. Aslında sen, Şia'nın mezheb olduğuna,

binasının iki ilke üzerine kurulu olduğuna, bütün Şia'nın bu iki ilkeyle

sağlamlaştığına inanmak istemiyorsun: Birincisi adalet, İkincisi imamet.

Bu senin diğer ekollerde aradığın şeyler değil midir? Bu, insanlık

ve toplum için gerçekleşmesini istediğin şey değil midir?

Şia bu iki ülke üzre sağlamdır. Ama ne yapalım ki bu iki ilkeyi aslî

anlamlarından uzaklaştırmışlardır. Yani bu iki ilke isim olarak korunurken,

resim olarak reddedilmiş!

Eğer hileciler, bu ikisini anlamsız ve etkisiz kılmışlarsa, bu ikisinin

anlamını kaldırıp yerine takiye, ibadet ve riyazet gibi kavramlar ikame

etmişlerse de ben aydınlara ve halka seslenerek bağırıp söylüyorum:

"Hayır! Şia'nın ilkeleri bunlar değildir. Adalet ve İmamet'tir." Bizim

talihsizliğimiz bu iki ilkeyi isim olarak bırakıp, anlam olarak değiştirmiş

olmalarından kaynaklanmaktadır. Öyle ki Şia'nın ne adaleti adalete

yarar; ne imameti imamlığın işine gelir. İmameti Şah Abbas'ın kısmeti

olurken adaleti de zulmüne alet olmuş! Cihad, işkence ve aşkla

dolu geçen asırlardan, sahte Arap hilâfetinden, Moğol sultasından sonra,

Şia'nın yoksul ve mahrum halkının elini tutan ise Ali'nin sevgisi kılıfına

bürünmüş olan Hakan'ın zorbalığı ve Han'ın zulmüydü!.

Ben Soruyorum • 57

Herşeyi değiştirmişlerdir. Dış görünüşünü korurken, anlam, ruh,

yön ve tavrını değiştirmişlerdir. Her zaman bir düşünce ve akideyi içinde

barındıran, birer zarf örneği olan İslâmî kavranılan, kendi sınıfsal,

politik ve ekonomik çıkarları için değiştirip özgün yapısından ve içerikten

yoksun kılmışlardır. Boş, çürük, beyinsiz ve ruhsuz kavramlar! Boş

kap misali kavramlara hurafe ve uyuşturucu unsurları ağır basan anti

İslâmî nesneler doldurmuşlardır.

Tevhid, Kuran, dua, hac, adalet, imamet, velayet, Ali, Hüseyin,

mead, şefaat, kaza ve kader, tevessül...Bütün bu kavramları salt lâfzî

biçime dönüştürmüş veya asıl anlamlarının tam zıddı bir anlamda kullanmışlardır.

Ve sen... Kardeşim, bacım, iş arkadaşım, sınıfdaşım!.. Yazar, çevirmen,

aydın, bilgin, sanatçı; sosyalist, liberalist, özgürlükçü, toplumsever,

ilerici, adaletsever, önderlik-kardeşlik arayıcısı, insanlığın

kurtuluş ve dirilişinin özleyicisi. Senin şu kavramlardan anladığın, din

adına, İslâm adına görüp aşina olduğun anlam var ya, işte o, bunların

yürürlükte olan uyuşturucu ve bozuk anlam ve lâfızlarıdır. Oysa İslâm

bu değildir. Allah, Mead, İmamet, Adalet, Hac... bu değildir. Senin

gördüğün biçimiyle dışladığın değildir. Sen dışlamakta haklısın. Ancak,

benim demek istediğim senin dışladığın, olumsuz tavır takındığın şey

hakk değildir.

Tahrifler Sürüyor

Baylar, bayanlar!

Bu dinden bıkan entellektüel bacı ve kardeşime şunu demek istiyorum:

Senin söz konusu, olduğun ilâh, insanlığa uyuşukluk veren bir

dinin konumlandırıcısı ve koruyucusudur. Bireyi kişisel sorumluluktan

vareste kılan, insanları adak adamağa, dalkavukluk etmeğe teşvik eden

bu ilâh, İslâm'ın ilâhı değildir.

Tevhid, salt doğa-ötesi idealist bir teori değildir. Tevhid, Allah'ın

varlığında tek olduğuna, çoğul olmadığına inanmaktan da ibaret değildir.

Tevhid, aynı zamanda bir dünya görüşüdür. Tarihî, sosyal ve İnsanî

bir görüştür. Varlıkla birliğin, ırksal-sınıfsal birliğin alt-yapısıdır tevhid.

Grupsal, düşünsel, sınıfsal ve ulusal şirkin inkârcısıdır.

58 • Anne Baba Biz Suçluyuz

İslâm'ın ilâhı; izzeti, bilimi, demiri, adaleti, cihadı, sorumluluğu, insan

iradesi, özgürlüğü, serveti, medenîleşmeyi, insanın doğaya egemen

olmasını sevendir. İnsan bu ilâhın emanetçisi, yeryüzündeki halifesi,

ruhunun taşıyıcısı ve meleklerin secde ettiği bir yaratığıdır!.

İnsan O'nun dostudur. Ya zillet? İnsanı, "Allah'ın ahlâkıyla ahlâklanınız'a

çağırmak bu zillete mi çağrıdır?

İslâm'da Allah adildir. Bu, evrenin adalet temeli üzre olduğu anlamınadır.

Çünkü Allah, bu evrenin yaratıcısıdır. Varlık O'nun tecellisi

ve varlık düzeni O'nun iradesinin tecellisidir. Toplum, yaradılışın yasa

ve düzenine dayalı olduğundan dürüst ve doğal toplum zorunlu olarak

adalet temeli üzeredir. İnsanın hayatıda Allah'ın iradesinin tecellisi

doğrultusunda olmalıdır ki âdil olabilsin. Çünkü ilâhî irade âdildir. Öyleyse

Allah âdildir sözü şu anlamdadır: "Adalet bir dünya görüşüdür.

Eğer toplum adalet temeline dayanmıyorsa, anti-İslâmîdir.. doğallıktan

uzaktır, bozuk ve yokolmaya mahkumdur ve evremin sistemine

zıttır." Bu, adaletin anlamıdır. Adalet, fizik ötesi, felsefî, yaşam ve evrenle

ilişkisiz, toplumsal adalete yabancı değildir. Belki bunun karşıtı

olarak adalet, ilâhî bir sıfattır. Yani âdil sistem, salt tevhidî/dinî bir

sistemdir. Yani adalet; varlık, doğa, toplum ve insanlararası ilişkinin

alt yapısıdır.

Şia'nın adalet’i temel ilke alması şu anlamadır: Adalet bugün

anlaşıldığı gibi salt fîzikötesi, felsefî bir konu ya da bilgin ve filozofların

başını ağrıtan bir akide değildir. Adalet, zulümle mücadelenin şiarıdır.

Demek istiyorum ki:

Kardeş, Bacı!.

Biz bir Müslüman olarak İslâm tarihinin zorbalığa dayalı, Peygamber

(s.) sünneti iddiasındaki hilâfete karşıyız. Bu şu anlama gelmektedir:

Toplumsal hayatta önderlik, masum insana yani temiz etekli insana

özgü olmalıdır. Hain, kirli ve uzlaşmacı olana ait olmamalıdır. İnsanlığın

önderliği bu hareket, bu yön üzre olmalıdır.

Ben Soruyorum • 59

Benim inandığım din, insanları yoksulluğa yöneltici değildir. Belki

bu din yoksulluğu küfrün duvarına bitişik bir duvar sayar1. Peygamber

(s.) ve Ali'nin terbiyesini alan büyük insan Ebu Zerr der ki: "Yoksulluk

bir kapıdan girdi mi, din öbür kapıdan çıkar."

Ali, oğlu Muhammed Hanefî'yi şiddetle uyarır. "Çocuğum yoksulluktan

Allah'a sığın. Çünkü yoksulluk, dini eksilten, aklı sarsan, nefret

ve kini körükleyen bir faktördür."2

Öyleyse yoksulluk ve mutsuzlukta kemale eren bir din bizim dinimiz

değildir. Belki o, Hristiyanvari veya Hintvari bir sufilik ve riyazet

ile çile çekmedir. İslâm, izzet, servet, güç ve cihadda hayat bulur. Senin

yoksulluğu kendisine erdem gördüğün Ali, benim inandığım Ali

değildir. Benim inandığım Ali, çok yüce meziyetlere sahip olmasına

karşın insandır. Gücün, düşüncenin, söz ve yazının savaş ve kahramanlığın,

aşk ve vefanın, tenzih ve sakınmanın, incelik, duygu ve ruh

güzelliğinin, hak yolunda sertliğin, İnsanî adaletin kesiştiği, birleştiği bir

insandır. Bireylerin hukukunu teslim anında hakimdir. İslâm toplumunun

büyük şahsiyetlerinden Hanif oğlu Osman’a üç dirhem verirken

kölesine de üç dirhem verendir. Bu benim inandığım Ali'nin ekonomik

sistemidir. Doğru, âdil bir ekonomik ortaklık.

Mihrabdaki duasında ruhunu terbiye eden, savaş alanında düşmanını

ezen, İslâm toplumunda müslüman da olsalar; zalimle, işçisini satan

patronla, sömürücülerle İslâm için mücadele edendir.

Ali'nin dilinde hak, güç demek değildir. Hak Ali'nin hükümeti veya

Ali'nin hakkı anlamına da değildir. Kendi hakkından rahatlıkla vazgeçtiğini

görüyoruz. Belki Ali'ye göre hak, halkın hakkı ve zorbalığın

ölümü anlamınadır. Ali şöyle buyurur: "Benim düzenimde hiç kimse

karıncanın kazandığını ağzından alamaz. Benim düzenimde her insan

diğerine eşittir. Eğeı; müslümansa imanında, eğer müslüman değilse insanlığında!

Her insan Malik katında kardeştir!"

1 Peygamber: "Yoksulluk neredeyse (az kalsın) küfür olacaktı." diye buyurur.

2 Nehcül Belağa'dan

’ Malik Eşter: Devrinin en değerlilerinden ve Hz. Ali'nin en iyi dostlarından. Hz. Ali'nin Mısır'a

vali olarak tayin ettiğinde kendisine verdiği emirnamdeki emirlerden biri, M. Akif Ersoy

tarafından şöyle tercüme edilmiştir: "İnsanlar ya dinde kardeşin/ya da hilkatte eşindir."

(KİTABEVt)

60 • Anne Baba Biz Suçluyuz

Demek istiyorum ki:

Benim inandığım Islâm, bireysel kurtuluş, ölümden sonraki bireysel

kurtuluş için riyazet, cefa ve yoksulluğu öneren bir din değildir. Benim

İslâm’ım Osman ve Abdurrahman'ın İslâm'ı değil, Ebu Zerrin İslâm'ıdır!

Ebu Zerrin şiarı, servet yığmaya, halkın yoksullaştırılmasına

ya da sömürülmesine elverişli bir ortamın hazırlanmasına karşı çıkmaktır.

Yani Ebu Zerr'in şiarı:

"Ey iman edenler, (Yahudi) Ahbarlar (hahamlar) mdan ve (Hıristiyan)

Rahiplerinden çoğa insanların malını haksızlıkla yerler ve

(insanları) Allah'ın yolundan alıkoyarlar. Altm ve gümüşü biriktirip

Allah yolunda infak etmeyenleri elim bir azabla müjdele." (Tevbe:

34)

ayetindeki durumun İslâm’a toplumunda oluşmasına karşı çıkmaktı.

Osman ve Ka'bûl Ahbar, Ebu Zerr'e Kur'an'ı tefsir ederek, "Evet ama

bu ayetteki ruhanîler, mülk sahipleri ve servet yığıcıları diğer dinlere

mensup olanlardır." dediler.

Ebu Zerr: "Ayetin neresinden diğer dinlere mensup olduğu anlaşılıyor?

Her ne kadar ayetin başlangıcı diğer dinlerin ruhban ve ahbarlarına

yönelikse de. ayetin son kısmı geneldin herkesi kapsar. İster müslim

ister kâfir, ister muvahhid, ister müşrik olsun malı, altını, serveti

yığan herkesi.." dedi.. Osman'la çatışması bu noktadaydı.

Ebu Zerr gerçek bir İslâm bilimcisidir. Yoksulluğun, açlığın, dengesizliğin

ve toplumsal çelişkinin oluşmaması için Kuran yasasına uygun

bir cihad şiarıyla, sana, bana ve bütün aydınlara İslâm'ın bu tür çelişki,

dengesizlik, servet yığma ve yoksulluk dini olmadığım göstermek için

canını verdi.

Eşitliğin Simgesi: Hacc

Bu kuşağa demek istiyorum ki:

Aydın kardeş ve bacım!

Doğrusu senin de alaya alıp dile doladığın hacı(!) gerçekten İbrahim'in

Haccı'nı yapan hacı mıdır? Her yıl, her insan kuşağının İbraBen

Soruyorum »61

him’le ahidleşmesi midir? Ne ahdi? Ne yapacak? Bu insanların her yıl

her kuşak, yapmak için söz verdikleri ve İbrahim'in başlattığı hareket

ne hareketidir? İlk basamağında tevhidin gerçekleşmesi ve şirkin yokedilmesi

hareketidir!

Demek istiyorum ki, şu anda şirk yoksa, puttan İbrahim kırmışsa

niçin hâlâ daha güçlü ve daha çok put var insanoğlunun hayatında?

İbrahim salt tarihe ait bir kişilik değildir. Ondan sonraki peygamberler

ve en son benim peygamberim de onun yolunun sürdürücüsüdür.

Öyleyse İbrahim'in yolu, yolcuların hâlâ izlemesi gereken bir yoldur.

O'nun hareketi, hayatın hareketidir. İbrahim’in kendisiyi mücadele

ettiği şirk, bugün O'nun çağından daha güçlü bir biçimde dünyaya egemendir.

Hem daha da katı, daha da kötü, daha da sinsice... En önemlisi,

daha da gizlice...

Hacc büyük bir İnsanî gösteridir. Her yıl, her kuşaktan insanlar,

sosyal hayat ve sisteminden soyunmak, bağ ve bağlantılarını koparmalı;

ırksal, ulusal, ailevî ve sınıfsal tüm renk, alâmet ve elbiselerden sıyrılmak,

hayatın insana yüklediği tüm sınır ve kayıtları kesip atmalı, özgür,

renksiz ve eşit bir ortamda kefen giymeli ve o görkemli sahneye

çıkmalı!. Çünkü, o sahnede her birey tarihin muhacir ve mücahidi

olan İbrahim'in hareket ve heyecan dolu destanını tekrarlamaktadır.

Bu, onda herkesin o ilk gösterinin tekrarlayıcısı olduğu bir sahnedir.

Bu devrimci ve görkemli törende birey; tüm hareket tavır ve davranışlarıyla,

İbrahim, Hacer ve İsmail'in büyük anısını tazeleyip somutlaştırmaktadır.

Hacc; insanların eşitliği, ulus ve sınıfların birliğidir.

Tavaf, aşk ve tevhid’dir.

Sa'y; eylem ve cihad, öğrenme ve bilince bir dönüş, ideal ve aşk

hedefine yönelme hicretidir.

Kan bayramı, kendi İsmail'ini kurban eden hr bireyin, her İbrahim!

bireyin tarihin üç boyutlu, (içindeki ve toplumdaki) şeytanına karşı

bir zafer bayramıdır.

Haccın odak noktası, insanların Kıblesidir. Tavafın odak noktası,

ferdî hayattaki amellerin merkezi ve Hacer'in istirahatgâhıdır.

62 • Anne Baba Biz Suçluyuz

Hacer, haccın menâsik ve farzları adına her yıl milyonlarca müslümanın

taklid ile tazeledikleri bu amelde İbrahim'e yoldaşlık eden; İbrahim'e

uyarak yaşamış olan bir cariye! Her şey yok olucudur. Ancak,

Allah'ın rızasına uygun olan şeyler başka! Allah, bütün peygamberleri,

salih ve aziz kulları arasından bir komutan seçti. O'nun mezarı da insanların

tavafının başlangıcı olan Allah'ın evinin yanında. Kadını, pis,

adî, değersiz ve terkedilmesi gereken bir varlık olarak gören dinlerin

aksine. Allah, tarihin bütün çehreleri arasından Hacer adında bir kadını

seçmiştir. Bir esir, bir anne! Ve O'nu bu Kâ'be'nin civarına defnettirdi.

Onun mezarını kendi evinden bir bölüm olarak bildirdi. Bütün kullarına

ve peygamberlerine bu evin etrafını tavaf etmelerini emretti.

Haccın, her hareketinin bir sembol, bir hikmet, bir arınma ve ıslah

oluşu bundandır. Müslümanların hacda birbirlerini daha çok tanımaları,

birbirlerinin hayır ve ıslahı için çabalamaları, diğer bütünleşme için

sözleşmeleri sözkonusudur1.

Oysa gidip gördükten sonra hacının ne yaptığını daha iyi farkettim.

Hacının aldığı sonuç nedir? Kimler gitmektedir? Çoğunluğu, bütün

bir hayatı boyunca özgürce dilediği işi yapmış, smırsız-bağsız, sorumsuzca

yaşamış, ölümün yaklaştığı demlerinde, ölünce Münker-Nekir’e

bir haraç (!) verebilmek için gelenlerdir. Çoğunluk ömrünün sonunda

gelir ki, artık yapabileceği bir şey kalmamış olsun ve dönünce

dört-gözle ölümü beklesin. Yani “Bu farz da tamamlandı! Bu da boynumdan

söküp attığım bir borçtu!" desin.

Ancak, hacca giden herkes böyledir demek istemiyorum. Bireylerde

dışa yansıyan bireysel ahlâkın izleri vardır kuşkusuz. Ancak siyonizmin

Mekke köşesine kurulduğu, sömürü ve emperyalizmin İslâm'ın kalbinde

-Mekke'de- özgür ve rahat olduğu bir zamanda, bu değerlerin,

geleneksel amelin ne faydası var?. Binyüz yıl önce İmam Cafer oğlu

Musa, bunlara diyordu:

"Gürültü (kalabalık) ne kadar çok ve hacı olanlar ne kadar az!"

1 "Ve Allah yolunda hakkıyla Cihad edin. O sizi seçmiş ve babanız İbrahim'in yolu olan

dinde sizin için bir zorluk kılmamıştır. Daha önce, peygamberlerin size şahid olması,

sizin de insanlara şahitler olmanız için size müslüman adım veren odur." (Hacc: 78)

Ben Soruyorum • 63

Annen-baban ve mü'min kuşağın hacca gidip döndüklerinde bir

sonuç almak istersin. Hacc’m etkisiyle iş ve kişiliklerinde değişimler

görmek istersin. Ancak Hacc'ın sonucunun gerçekleşmediğini ve değişim

olmadığını görürsün. Aksine aldığı hacılık payesiyle, hemen sömürü,

ihanet ve kirli işleri daha, kayıtsız ve sınırsızca yapmaya başladığını

görürsün. Bir de bakıyorsun ki onun elde ettiği ve senin de hayatında

izlediğin, bavulunu açtığında aileye ve dostlara bir sürü hediye getirmek

biçimindeki bir sonuçtur. Yani aslında, Japon kapitalistleri, put kıran

İbrahim Halil'in geleneğinden büyük ölçüde nasibdar olmuş!

Kur'an Okunan Kitaptır

Demek istiyorum ki:

Evet, sen Kur'an diyorsun, ama hangi Kur'an? Cehaletin elinde

teberrük edilip kutsanan bir nesne olan Kur'an mı? Cinayetin mızraklarının

ucundaki Kur'an mı? Yoksa çeyrek yüzyıldan daha az bir sürede

çölün dağınık ve düşman kabilelerini birleştirerek dünyanın egemen

güçlerini -Bizans, Sasanî- çökerten, insanlığın kaderini ele geçiren,

devrimci yapısıyla insanlık tarihinde yepyeni bir medeniyet ve kültür

meydana getiren bir kitap olarak mı Kur'an?

Kur'an, Allah'ın adıyla başlayıp, nas’ın yani halk’m adıyla sona

eren bir kitap! asumâni bir kitaptır; ama bugünkü müminlerin inandığının,

imansızların kıyas edişinin aksine daha çok doğaya -yereyönelik

bir kitaptır. Daha çok hayata, bilgiye, izzet, güç, ilerleme, kemal

ve cihada yönelik! Yaklaşık yetmiş suresinin adını insanı ilgilendiren

konulardan alan bir kitap! Yaklaşık otuz suresinin adını maddî fenomenlerden

alırken, yalnızca iki suresinin adını ibadetlerden alan bir

kitap!.

Tebliğcisi ümmî olan bir kitap! Bizzat Kuranın kendi deyimiyle ne

kitabı ne de okuma-yazmayı bilen bir peygamber, mürekkebe, kalem

ve yazdıklarına and içti1. Cihad ayetleri, ibadet ayetlerinden fazla olan

bir kitap! İlk mesajı okumak olan ve Allah'ın öğretmekle iftihar ettiği

1 "Nün, Kalem ve yazdıklarına and olsun." (Kalem: 1) Birçok müfessir ’nun için "geçmişte

kendisinden mürekkeb elde edilen bir cins balıktır” derler.

64 ••Anne Baba Biz Suçluyuz

bir kitap! İnsana kalemle öğretilmiştir!2 Okuma ve yazmanın yaygın olmadığı

bedevî bir toplumda kalem, okuma, yazma...

Bu kitap dostunun cehaleti ve düşmanının hilesiyle yapraklan

açıldığı günden beri, yapraklan masraflı olmaya başladı. Metni terkedilip

cildi revaç bulduğundan beri, adı "okumak" anlamına gelen bu kitap

okunmaz oldu. Kutsama, teberrük ve mal, kazanma işleri gördü.

Toplumsal, ruhsal ve düşünsel mesele ve dertlerin cevabı bu kitapta

aranmadığından beri3 onda soğuk algınlığı, romatizma türünden bedensel

hastalıkların şifası aranır oldu. Uyanıkken terkedip, yatarken

başlarının üstüne asarak uyuduklarından beri görüyorsun ki ölülerin

hizmetine sunulmakta, ölüp gitmişlerin ruhlarına ithaf edilmekte ve sesi

yalnızca mezarlıklardan duyulmaktadır.

Aydın bacı ve kardeşim! Onu hayattan uzaklaştırmak, etkisini toplumdan

silmek, sedasını cihad sahnesinden ve içtihad çevresinden

unutturmak için ne kadar çaba harcadıklarını bilemezsin!

Derler ki, Kur'an'ı "ka-re-e" kökünden alıyorsunuz. "Karene" kökünden

alırsanız sonucu "okuma kitabı" değil "yoldaşlık kitabı" olur ki

"kendine yapıştırmak, tutturmak" anlamınadır. Derler ki; Bismillah'ın

"ba" harfinde gizli olan hikmetleri tefsir etmeğe bir ömür yetmez. Derler

ki; Kur'an'ın yetmiş özü vardır. Her özün yetmiş özü vardır. Her

özün yetmiş özü vardır. Bu böyle sürer gider!. Bu doğrudur. Yani

Kuran çok geniş kapsamlı bir anlam bütünlüğüne sahiptir. Ancak buna

Kur'an'a yaklaşılmaz!, Kur'an anlaşılmaz! anlamını yüklemişlerdir.

Yani Kur'an'ı açıp, okuyup düşünerek ondan bir şeyler kavrayan mahkumdur.

Kur'an'dan kavradıklarını açıklayan kimseler kuşkuyla karşılanır,

onların söyledikleri hemen reddedilir.

Derler ki, "Kur'an'ın gerçek ve nesnel anlamı imamlar nezdindedir.

Bu da özel ve gizli kitaplarda olduğundan kimse ondan haberdar

değildir. Bu sır Peygamber (s.) ailesindeydi. Sonra elden ele geçti ve

en son Gaib İmam’da kaldı." Bu itibarla aslında bu ailenin bu kitabı da2

"Yaratan Rabb'inin adıyla oku. O insanı 'ataktan (kan pıhtısından) yarattı. Oku, kerem

sahibi Rabb'in kalemle öğretti. İnsana bilmediğini öğretti." (’Alak: 15).

3 Kur'an'da en büyük hastalıkların (küfür, nifak, azgınlık, isyan ve dalalet (sapıklık), şifası vardır.

Ben Soruyorum • 65

ha fazla anlamış olması nazarî olarak doğru olmakla birlikte, bundan

hareketle, Kur'an'ın bir muamma ve gizem kitabı olduğu, beşerin onu

kavramasının mümkün olmadığı kanısına varılmış!

Derler ki; "Kuranı kendi aklıyla tefsir eden herkes, ateşteki yerini

hazırlamış olur.” Bu sözü güya Peygamberin (s.) "Kur'an'ı kendi görüşüne

göre tefsir eden ateşteki yerini hazırlar" hadisine dayandırıyorlar.

Yani Kur'an'ı kendi görüşüne ve reyine göre tefsir etmek. Aslında Peygamberin

(s.) bu sözü gayet mantıklı ve bilimseldir. Dahası, araştırmanın

temelidir. Araştırmacı, gerçeği araştırmada; zihnini kişisel görüşlerinden,

önceki inanışlarından, önyargılarından, avrupalı bilginlerin

deyimiyle önyargılarından arındırması gerekir. Ancak böyle yaparsa,

bir metni tefsir etmeye kalkıştığında gerçek anlamı yakalayabilir. Yoksa

her kelime ve deyimi önceki deyimiyle uyumlu kılmağa veya kendi inanç

karakterine göre tevil etmeğe kalkışır. Oysa biz bu noktada rey’ın

akıl diye uyanıkça anlamlandırdığını görüyoruz. Biz biliyoruz ki bir kitap

akıl olmadan ne okunabilir, ne onunla amel edilebilir, ne de kavranabilir.

Bazı insanlar saltanatlarının elden gitmesinden korktukları için

akıl ile tefsiri haram kıldılar, Kur’an'ı okuyup onunla amel etmekten

çekindiler. Hem de bu hadisin hilâfına Kur'an'ı hep re'yleri ile te'vil ettiler,

tefsir ettiler. Böylece bu kitabı, Peygamber (s.) etrafındaki birkaç

kişiyi belirleyen ve onlarla donduran bir kitap biçimine dönüştürmeyi

becerdiler. Oysa bu yaklaşım ve anlayış bile, kinayelere, köşeden-kıyıdan

zorlamalara dayalı olduğundan doğru değildir. Bunların karşı çıktığı

Peygamber (s.) etrafındaki adamları savunanların bile Kurana yönelişi

bunlardan farklı değildir.

Daha kötü sözler de söylediler. "Aslında gerçek Kuran, İmam-ı

Zaman'ın elindedir. Zuhur ettiğinde kendisiyle beraber getirecektir.

Mevcut Kuran gerçek Kuran değil!! Bozulmuştur!! Bazı ayetler ondan

çıkartılmıştır!?"

Bu söz herşeyi altüst etmektedir. İslâm düşmanları çok uyanık. İşi

kökten halletmek istiyorlar. Bu konuda epey çabaladılar da. Tüm atraksiyonlarıyla,

hileleriyle, Kur'an'ı, halkın arasında kapatılmış, sesi kısılmış,

düşüncesi, hedef ve mesajı belirsizleşmiş ve terkedilmiş kılarlarken,

cildinicismini yaygınlaştırdılar. Evet, ortamı bu biçime dönüştürmüş

olmalarına rağmen onlar için tehlike şudur: Belki bir gün bu orta66

• Anne Baba Biz Suçluyuz

ma kulak asmayan bazı aydınlar çıkar ve bu kitabı açıp okurlar, ondan

ilham alırlar. Düşünsel perişanlıklar, itikadî çelişkiler, müslümanlar arasında

İlâhîymiş gibi sunulan tefrika ve mezhep bağnazlıklarına savaş

açarlar. Ve İslâm’ı yeniden Kur'an'ın ocağında kavramak isterler. Cahil,

ölü, müşrik, hasta, putperest, ayrılıkçı ve çökmüş müslüman toplumlara

yeniden vahdet, hayat, hareket, bilgi, sorumluluk, açılım, akletme

ve düşünsel yenilenme bağışlayabilirler.

İşte bu uğursuz şayiayı, bu korkunç iftira ve faciayı "Bu gerçek

Kur’an değildir, gerçek Kur'an Gaib İmam'dadır..." yalanını İslâm'ın yokolması

ve müslümanların ölümü için körüklediler. Çalıştılar, çabaladılar.

Bazı bilginlerin yağına bu zehiri kattıkları gibi bazı ünlü kitaplarda

da yer almasını sağladılar. Bazı gruplan bu faciaya inandırdılar. Ancak

mutlulukla ifade.ederim ki bizim ulu ve güvenilir âlimlerimiz çabuk

davranıp karşı çıktılar. Buna taviz vermediler. Faciayı kökünden kuruttular.

Benim aydın dostum! Bütün bunlar şu anlamadır: "Düşman,

Kur'an'dan korkuyor." Ama, nasıl? Düşmanın bu korkusu senin hayat,

kurtuluş, uyanıklık, bilinç ve yaratıcılık konusunda bu kitaptan mutmain

olmandan, onu kavramandandır!.

Aydın dostum, daha neler neler yaptılar!

Okumanın, düşünmenin, aydınlanmanın, kavramanın, bilinçlenmenin,

yol bulmanın (hidayet), ayağa kalkmanın (kıyam), amel etmenin

kitabı olan Kur'an; izleyicilerinin, yükümlülük, seçebilirlik (furkan)

ve İnsanî sorumluluğu adına önerdiği tek çözüm istihare olan, teberrük

edilen bir kitap biçimine dönüştürüldü. İzleyicilerinin ona karşı görevi:

Kupkuru bir yüceltme, takdis, tazim, teberrük ve öpmek... Abdetsiz

el sürmemek, bir kılıfa geçirerek aynanın kenarına veya duvarın

yüksek yerine asmak...Kundağın yanına, yeni evin kapısına, misafirin

baş ucuna... Bazı sûreleri, ayetleri de cadıca işlevler, özel törenler, tılsım

ve büyüler, cin ve romatizma kovup gidermeler, büyük büyülerin

düğümlerini atmalar...için kullanılır oldu. Veya lohusa kadın ile ineğin

sütünü çoğaltmak için...

Biri diyordu ki: "Dindar aydınlarından yetmiş kişinin de bulunduğu

siyasî bir hapishanede, Kur'an'da bir konuyu araştırmak istedim.

Ben Soruyorum • 67

Kuran bulamadım. Ama bu yetmiş aydında, farklı baskıları olan değişik

yüz dua kitabını gördüm, saydım!"

Hangi Kurandan söz ediyorsun aydın kardeşim? Toplumun çöküşü

ve kültürel zaafiyetten acı duyan, sorumluluk sahibi sen yazar, sanatçı,

öğretmen, çevirmen, öğrenci! Hangi Kuran? Acaba siz Kurana

karşı çıkan ve siz ona uyanlar, evet siz... Bildiğiniz, tanıdığınız bir

Kuran hakkında mı yargıda bulunuyorsunuz? Tutuculuk faktörü, uyan

kişiye, Kur'an'ı okumadan, tanımadan, kavramadan kabullenip iman

etme hakkını veriyor. Ama sen, insaflı aydın! Sen Kur'an'ı açmadan,

okuyup düşünmeden, kavramadan reddetme ve inanmama hakkına

sahip değilsin! Senin sandığının tam aksine, Kuran izleyicilerine söz

söylemekten alıkonulduğundan, Kur'an'ı cismi takdis edilirken, ruhu,

sözü ve düşüncesi bırakıldığından sonradır ki, müslümanlar, hürafeciliğe,

sosyal zaafiyete, düşünsel donukluğa, kuru taassuba, ekonomik,

politik ve bilimsel çöküntüye maruz kaldılar.

Ey bilinçli aydın! Eğer Kur'an'ı açıp metnini okuyamıyorsan, ne

dediğini öğrenip algılayamıyorsan! Tarihi okuyamıyorsan! Bu kitabın

İnsanî devrimin oluşunda ne denli bir mucize olduğunu... Boş Yunan

felsefesi, ütopyaya dayalı Hint mistisizmi, soyluluğa dayalı Roma ve

İran medeniyetleri ile arapların barbarlık ve cahilliği ortamından ansızın

kültürel, düşünsel, siyasî ve ahlâkî platformda nasıl evrensel bir

mucizeyi gerçekleştirip coşturduğunu... Parça parça insanlığın kalıbına

devrimci ruhu nasıl yerleştirdiğini, bilimsel, ruhsal ve maddî bir ilerlemeyi

takva ve adalet ilkeleriyle her zaman mutluluk ve kazançtan yoksun

halklar arasında nasıl yeşerttiğini izlemiyorsan, en azından çağdaşımız

Kuzey Afrikalı devrimci önderlere kulak vermelisin:1

"Kuzey Afrika'nın anti-sömürgeci özgürlükçü hareketi ve uyanıklığı,

tam tamına, Seyyid Cemal'in izleyicisi ve şiarı tüm müslümanlarm

Kur'an'a dönüşünü temin etmek olan Muhammed Abduh'un

Kuzey Afrika'ya geliş gününden başlar. Abduh, bütün İslâm

âlimlerini topladı ve onlara: "Köhne felsefeler, kadim bilimler, Fıkıh,

Kelâm, Hikmet, Tasavvuf tartışmaları, fizikötesi sorunların gündem

oluşturması, ayrıntı (fer'i) hükümlerin tartışılması, zihinsel ifrat gibi il1

La Nuit Colonial Ferhat Abbas

68 • Anne Baba Biz Suçluyuz

letlerin denizlerinde boğulmaktan vazgeçerek Kur'an'ın izine geliniz.

Bütün kadim, modern, İslâmî, gayri-islâmî bilimlerden Kur'an'ın

"mesajfnı doğru-dürüst kavrayabilmek için yardım alınız. Sömürge

halklarınızı, çökük toplumlarınızı, hurafe, tefrika, dargörüşlülük, tutuculuk

ve cehalete müptelâ mezheplerinizi Kur'an'la tanıştırınız.

Kur'an'ı hem dinî ve bilimsel çevrelerin, hem de düşünürler ile avamın

zihinlerine açınız. Kur'an'ı bütün bu çevrelerin gündemine sokunuz..."

diye çağrıda bulundu."

Evet, Kur'an müslüman toplumlarda tekrar gündeme geldikten,

ders mahfillerinde Kur'an okunduktan, din âlimleri arasında Kur'an tefsir

ve araştırmaları yaygınlaştıktan, savaşçılar ve aydınlar arasında

Kur'an meseleleri tartışıldıktan, hatta çiftçi evlerinde Kur'an öğretildikten

sonradır ki Kuran; hayatı sınırlayan, biçimlendiren aslî yapısıyla

sofrasını yaydı. Bu ilk başlangıç adımının ürünleri, müslümanları, Fransızın

avucunda köleleştiren kaderlerini değiştirmeleridir... Uyuşturucu

düşünceyle onları gafil kılan dinî anlayışlarını terketmeleridir.. Akideye

yerleştirilen vehimlerden, ayrıntı kabilinden ihtilâflardan, mezhebî saldırılardan,

cahilane tutuculuklardan sıyrılmalarıdır... Yani Kur'an'ın hidayetiyle

uyanıklık, sorumluluk, bilinç, kendini tanıma, güç ve birlik sahibi

olmağa çalışmalarıdır.

Bundan önce dindarlar, sömürgecilik ve emperyalizmin boyunduruğunda

olmalarına rağmen, gündeme gelen dinî amel, dinî tavır onlar

için şu anlama geliyordu: Bireysel günahlardan bağışlanmak, ibadetle

ahiret için sevap devşirmek, resul ve imamlar ile salihlerin şefaatini kazanmak...

Peki emperyalizm? Sömürgecilik?!!

Ve bu tavırları şu konumda sergileniyor daha açık: Fransız generalleri,

tüm Cezayir, Tunus, Merakeş (Fas) ve Moritanya'yı insanlık dışı

Fransız sömürgeciliği altında tutuyor... Zenginlik, izzet ve kültürleri

yağmalanıyor... Hem de General Sustel'in oğlu ok atıp avcılığı öğrensin

diye arap atı partilerinin düzenlendiği bir ortam.. Hem de Paris'teki

karısına, "Hepimiz iyiyiz. Ben iyiyim, köpeğim iyidir, Arap'ım iyidir,"

diye mektup yazdığı bir ortamda... Müminler, bu kara günlerde, bu zillet

konumunda, utanılacak yükü omuzlarında taşıdıkları o günlerde,

zikir, dua, tevessül, adak, ziyafet türünden hayır, sevap kazandırıcı işlerle

uğraşıyor; bireysel olarak kendilerini cehennem ateşinden, ahiretBen

Soruyorum • 69

teki azabtan kurtarma çabasını sergiliyorlar.. Zillet, izzete tercih edilmiş...

Fakat Kuran, kutsal rafından eğitim, öğretim ve düşünme saikiyle

inince, onlara ahiretteki kurtuluşun bu dünyadaki kurtuluşa bağlı olduğunu,

cennetin yolunun özgürlük, izzet, uyanıklık, bilgi ve bilinçten

geçtiğini, bu dünyada zillet üzre ölenin orada zillet üzre kalkacağını,

burda kör olanın orda kör olacağını öğretti1.

Ve İslâm'da Allah'a yakınlaşmanın yolu akletmekten geçer. Taadbûd2

bilgisiz ve bilinçsiz bir abidlik de değildir. Eşek, değirmen çarklarının

dönüşünü, taşlarının yerindeki fırlamamasını sağlayan bir araçtır.

Müslümanlar bunları yeniden algılamaya başladılar.

Bildiler ki "Zulme rıza gösteren zalimin ortağıdır."3 Müslümanın

yaşamı Akide ve Cihad ile sağlamdır.4 Peygamber (s.) ve izleyicilerinin

sünneti, bireysel riyazetler, kulluk, telkin ve uyuşturucu ibadetler değildir,

Cihad ve şehadettir. Kuranın getirdiği ruhbanlık değildir. "Peygamber

silahlıdır."5 ve risaletinin hedefi bilgi, bilinç ve adalettir.

Bildiler ki, İslâm'ın ilâhı, "demiri" (gücün simgesi) adalet terazisinin

özdeşi, adaleti de vahy kitabının gereği olarak kullanır6. İslâm imanına

sahip bir toplumun belirtisi: "Birbirlerine karşı merhametli, kafirlere

karşı şiddetlidirler.." (Fetih:29) esprisidir. Dik başlılık ve izzettir7.

1 Cihad, kuşkusuz .Cennetin kapılarından Allah'ın has velilerine açtığı bir kapıdır, v o bir takva

giysisi, Allah'ın sağlam zırhı, güvenilir sığınağıdır. Kim (Cihadı) gerekli görmeyerek terkederse

Allah da ona zillet elbisesini giydirir; belâ böyle olanı kuşatır, horlanmışhk ve zilletin

(baskısı altında ezilir. Akılsızlığa ve faydasız sözlere mahkûm olur.) (Yani kalbinde bu hal yer

eder.) Cihadı zayi etmek kişinin kişiliğini kaybederek zillete düşmesi, adaletten uzaklaşması,

göç ve hükmünün ortadan kalkması şeklindeki hakkın hükümranlığı gerçekleşmiş olur. (Nehcûl

Betağa, Abede, s. 69)

2 Taabbüd: İbadette birlemek abd edinmek, ibadete davet etmek, layıkıyla ibadet etmek (Çeviren).

(3,4) Nehcûl Belağa'dan.

5 Fransız Maxime Rodinson'un deyimdir.

6 "Andolsun, biz peygamberlerimizi apaçık olan belgelerle gönderdik, insanlar adaleti

ayakta tutsunlar diye onlarla birlikte kitabı ve mizanı da indirdik. Kendisinde çetin bir

sertlik ve insanlar için faydalar bulunan demiri de indirdik; öyle ki Allah, kendisine ve

peygamberlerine gayb ile (görmedikleri halde) kimlerin yardım edeceğini bilsin. Hiç

şüphe yok ki Allah büyük kuuvet sahibidir, üstün olandır." (Hadid: 25).

7 "... Oysa izzet (güç, onur ve üstünlük) Allah'ın, Resulü'nün ve mü'minlerindir. Ancak

münafıklar bilmiyorlar" (Münafıkun: 8).

70 • Anne Baba Biz Suçluyuz

Oysa şimdi Fransız sömürgeciliğinin sömürgesi ve kölesidirler. Zillet

içinde yaşıyorlar. Birbirlerine karşı kinci, tutucu, fanatik ve bıkkın;

düşmana karşı iyi huylu, yumuşak başlı, uyumlu bir durumdadırlar. Öyleyse

din adına sahip olup, İslâm adına amel ettikleri şey, ne dindir ne

de İslâm! Hatta dinin kesin farzları olan namaz, oruç ve hacları bile ne

namaz, ne oruç ve ne de hacdır. Eğer bunlar bu ameller olsaydı etkisinin

olması gerekirdi8.

İşte bu bilgilerin tümünü halka öğreten Kurandır. Kuran halkı

uyandırdı. İslâm'ın en büyük görevi, her işten önce toplum ve düşüncedeki

çöküş etkenlerini kökünden kazımaktır.

Taharet ve necasette yeni bir bölüm keşfetme, ziyaret yoluyla şehid

sevabını kazanma (!), kelâm ve fıkıh çekişmeleriyle uğraşma yerine,

silahını kapıp Fransız sömürgeciliğini yok etmektir. Ve böyle de

yaptılar. Çökük dindar toplum’un uyanarak dinin gücü ve Kur'an'ın

davetiyle Cihadı başlattığını gördük. Çöküş etkeni olarak İslâm'ı görüp

ondan kaçan, başka ideolojilere iman etmiş, toplumdan, dindar

halktan uzaklaşmış, toplum gövdesinden soyulan birer kabuk gibi kenara

atılmış durumdaki dindışı aydınlar da döndüler. Hem İslâm'a

hem de müslümanlara inandılar. Halkla bütünleştiler. İşte toplumun

donukluktan aydınların batıcılıktan kurtuluşları bundan -Kurana yönelişten-

sonraydı. Komünist Parti eski sekreteri ve Afrika’da marksizmin

ünlü düşünürlerinden olan Ömer Uzgan gibi İslâm'a bilgiyle bilinçle

geri döndüler. Ömer Uzgan, Peygamber (s.) “En erdemli cihad,

zalim sultana (yöneticiye) karşı hakkı söylemektir.” hadisini

temel alarak En İyi Mücadele kitabını yazarken, "Cezayir Ulusal Öğrenciler

Örgütü" (M.N.A.) adım "Cezayir Müslüman Öğrenciler Örgütü"

olarak değiştiriyordu.

İslâm, bu esnada salt dindar kitlelerde yeni bir ruh ve eğilim vücuda

getirmiş değildi. Aynı zamanda materyalist ve anti-dinî düşünce sahibi

çevrelerde de güçlü bir iman ve çekicilik oluşturmuştu. Cezayir

Kominist Partisinin yayın organı olan "Cezayir Cumhuriyeti" gazetesinin

Genel Müdürü Fransız asıllı Henry Alleg gibi adamlar bile Komi-

8 "Sana Ktap'tan vahyedileni oku ve namazı dos doğru kıl. Hiç şüphe yok namaz kötülük

ve çirkince utanmazlıktan vazgeçirir." (Ankebut: 45).

Ben Soruyorum *71

nist Partisinin ilke kararına rağmen müslüman mücahidlerin safına katılmışlardı.

Hapisten, "Böyle bir yerde bana yapılan işkenceleri dile getirmem

bayağılıktır. Burda her saat hücrelerden çıkartılıp zindanın avlusuna

getirilerek uzun ve korkunç işkencelere tâbi tutulan ve buna

katlanan mücahidleri görüyorum. Kırık çene ve dişleriyle, ağızlan kanla

dopdolu olduğu halde sadece ünlü ve anlamadığım bir dua dillerinden

dökülüyor9 Ben bu sözcüklerin anlamını bilmiyorum. Ama şu kadarını

biliyorum ki, şu anda yeryüzündeki bütün ekol ve ideolojiler arasında

benim inandığım tek şey şu anlayamadığım sözcüklerdir." diye

yazıyordu.

Bu yıllarda, batıya ve şu çağın reel konumuna karşı elde edilen

bütün zaferler salt müslümanların; Kur'an'ın okunacak br kitap -teberrük

edilecek değil- işitilecek bir mesaj -kutsal ve tapınılacak, bir fetiş

değil- olduğu, içinde düşüncenin ve hidayetin barındığı bir "söz"-

içinde "mana" olan bir şey değil- olduğu gerçeğini öğrenmelerindendir.

Özü şudur sözün: Eğer Kur'an, kitap olsa, okunup anlaşılsa, gündemi

işgal etse, eğer müminlere "O konuşuyor, hitabı sanadır, kulak

vermeli, ne dediğini dinleyip kavramalısın"10 dense, kurtuluş bağışlar;

izzete ulaştırır; uyandırıcı ve yapıcı olur. Kur'an bu gücü yalnızca geçmişte

göstermiş değildir, bugün de bu böyledir. Salt geçmiş Roma-Sasanî

emperyalizmine karşı değil, çağdaş ve modern sömürgecilik ve

emperyalizme karşı da bu gücü verir.

Afrika'daki Fransız sömürgeciliğinin barbar kurdu General Soustel,

"Kur'an salt bir din kitabı değildir. Ruhbanlık, zahidlik, barış bağışlanma,

Allah’ı düşünme, ölüm, ruh ve felsefenin fizik-ötesi gizlerini düşünen,

insanın kaderini ve geleceğini gözardı eden diğer dinlerin

kitapları gibi değildir. O (Kur'an) Arapları savaşa, zafere, intikama,

başkaldırmağa, kahramanlığa, ganimet almağa çağıran bir kitaptır.

Hiçbir kitap, Kur'an kadar zillet içindeki toplumları devrime, başkaldırmaya

ve ayaklanmaya tahrik edici değildir. Büyülü, uyumlu, ritimli ve

9 Mücahidler şehid olmak için dua ediyorlardı. Ancak o bir Fransız olduğundan anlayamıyordu.

* Mana: dokunmak, el sürmek etkisiyle eşya ve kişilere hulul eden ve gaybi etkiler bıraktığı

kabul edilen gücün sembolüne verilen isimdir.

10 "Kur'an okunduğu zaman kulak verip dinleyin ki merhamet olunasınız." (Araf: 204).

72 • Anne Baba Biz Suçluyuz

heyecan dolu kelimeleriyle inançların ve düşmanlıkların peşini bırakmıyor,

gurura, politik kincilik ve hastalıklarına da dayanmıyor. .." diyordu.

İngiliz sömürgeciliğine can veren İngiltere başbakanı Yahudi

Gladstone'u duymuşsunuzdur. İngiliz meclisinde Kur'an’ı hiddetle kürsüyü

yumruklayarak gösterip-. "Bu kitap müslümanların arasında olduğu

sürece, müslümanların yaşadıkları topraklarda İngiliz Kolonyalizmine

güven ve itaat mümkün değildir" der.

Bu sözler ve sövgüler uyanık düşmanların, bu kitabın insan toplumunun

duygu ve düşünceleri üzerindeki etkisini, müslüman toplumların

Kur'an'la tanışık olduğu dönemlerde denemiş olan düşmanların

sövgü ve sözleridir. Düşmanın bu yargısı, toplumların kurtuluş, bağımsızlık,

bilinçlenme ve hareket ortamlarında Kur'an'ın düşünce ve toplumda

oluşturduğu dinamizm ve yapıyı görüp yaşadıkları bir ortamın

yargısıdır. Çünkü düşmandırlar ve düşmanlarını tutuculuk ve bağnazlıktan

uzak tanımak zorundadırlar. Hem de toplumun nesnel şartlarını

yaşayan siyaset adamlarıdırlar. Bu konuda cedelci ve hayalî mefhumlara

yabancıdırlar.

Ve bu adam doğru söylüyor. Her ne kadar müslümanları sömüren

bir sömürgeci ağzıyla konuşuyorsa da! Bunlar uyanış, kurtuluş ve müslümanların

düşmana karşı mücadele gücü ve zaferi ortamında, sömürgeci

sistemlerin acısını çektikleri İslâm'ın düşmanlarının sözleridir. Necip

(!) İngiliz ulusunun kolonyal güvencesini sağlamak için "Genel barışı

korumak, sorumluluktan uzak kalmaktır" inancını destekler ya da

salt ahirete yönelip dünyadan yılgın zahid/sofu tavırlı, kılıç ve kavgadan

uzak olan Asya, Afrika ve Latin Amerika'da yaşayan dindarlan beğenir

ve severler.

Onlar herkesten daha iyi biliyorlar ve hissediyorlar ki, eğer Kur'an

okunup anlaşılsa, salt kuru sevap amacıyla okunan virdler ya da Papanın

ruhunun etkisi gibi olmayacaktır. Kur'an'ın etkisi, Kur'an bir kitap

olarak, uyanıklık, hareket, izzet yaratır; iman gücü, zulüm, cehalet

ve zillete karşı isyanın gücü olur.

Tüm boyutlan, yapısı ve parçalarıyla şu andaki müslüman grupların

tam aksine Kur'an, müslüman toplumu şöyle tanımlıyor:

Ben Soruyorum • 73

"Rablerinin (çağrısına) icabet edenler, namazı dosdoğru kılanlar,

(toplum) işlerini kendi aralarında şura ile yürütenler ue kendilerine

rızık olarak verdiklerimizden infak11 edenler ile haklarına

tecavüz edildiği zaman birlik olup karşı koyanlardır. Kötülüğün

karşılığı onun misli (benzeri) olan kötülüktür. Ama kim affeder ve

ıslah ederse (dirliği kurupsağlarsa) artık onun da ecri Allah'a aittir.

Gerçekten o zalimleri sevmez. Kim de zulme uğradıktan sonra

nusret bulur (hakkını alırjsa artık onlar için alevlerine bir yol yoktur.”

(Şura: 3841)

Tanınmış uygarlık tarihi yazarı Will Durant'ın Kuranın davet yolu

ve ahlâk yöntemi hakkında söylediği sözlerden General bay Soustel'in

neden rahatsız olduğunu ve bu bayın Afrikalı toplumlar için ne tür bir

dini arzuladığını göstermesi açısından ilginçtir:

Will Durant diyor ki: "Kur'an'ın, "Öyleyse kim size saldırırsa size

saldırdığı gibi siz de ona saldırın. Allah'tan korkupsakmın ve bilin

ki muhakkak Allah korkup-sakmanlarla (ittika edenler) beraberdir."

(Bakara: 194) ayeti; İncil'in, “Eğer sol yanağına bir tokat vururlarsa

sağ yanağını da göster, eğer abanı isterlerse cübbeni de ver."

ayetiyle kıyaslanıp karşılaştırıldığında, Kuran "Erkekçe bir ahlak"ı öğretirken,

Incil "Kadınca bir ahlâk"ı öğretmektedir gerçeği aydınlanmış

olur."

Evet, ey hak arayan aydın! Eğer toplumun donukluk, çöküntü ve

geri kalmışlığının acısmı-çilesini duyuyorsan ve Kur’an'ı bu mevcut,

gördüğün müminlerin anlayışıyla telâkki ediyorsan! Anlayış ve telâkkin

böyleyse... (Aydın, sorunlara yüzeysel bakmayan kişidir). Öyleyse sen

Kur'an'ı nerede ve nasıl tanımışsın?!

Senin tanıyıp gördüğün Kuran, o salt takdis edilen bir nesnedir

ki, bugün cehalet, aldatma, istihare ve teberrük aracı olmuştur. Dün de

zulüm ve zorbalığın mızraklarında aldatmanın aracı olmuştu. Ondan

sonra da başka biçimlerde başkalarına kutsallık kazandırmıştı.

11 Ayetteki infak sözcüğü "Nefeke" kökünden gelir ki bu da çukur ve yarık anlamınadır. İnfak:

Bu çukuru/yangı doldurma eylemidir. Gerçekte infakın hedefi, stnıflararası açmazı/uçurumu,

toplumdaki ekonomik çelişkileri gidermektir. Bu anlamıyla infak, toplum nezdinde

infaktan anlaşılan ve pratik olarak sınıfsal ve ekonomik uçurumun sağlamlaşmasına katkıda

bulunan anlamın tam zıddınadır.

74 • Anne Baba Biz Suç/uyuz

Kur'an'ı avamın ona inandığı anlayışla tanımamak gerekir. Onu

bir kitap olarak alıp okumalı, kavrayıp düşünmeli. Kur'an'ın tarihteki

izleri araştırılmalı. Son yüzelli yıldır sömürgeciliğin Asya ve Afrika toplumlarındaki

düşünsel, kültürel ve politik saldırılarına karşı koyuş

yöntemlerini incelemeli. İşte bundan sonra tanır ve görürsün ki, bu kitap,

düşünce, özgürlük, adalet ve gücün kitabıdır.

Kerbelâ Ekolü

Demek istiyorum ki;

Kardeş! Bacı!

Kerbelâ büyük ve devrimci bir ekoldür. Dış sömürgeciler ile içteki

sömürü odaklan, politik kin ve düşünsel hastalıklarıyla yüzyıllar boyu

çalışarak binlerce sentez ve kimyasal tepkimeyle Kan unsurunu, alışkanlık,

gelenek unsuruna çevirmeyi başardılar. Böylece Kerbelâ

-Kan- tahrik eden değil, uyuşturan bir özelliğe büründü. Aklı başında

bir aydın bu gerçeği inkâr ederek avamda gördüğü yaklaşım ve anlayışla

Kerbelâ hakkında bir yargıya varamaz. Yargıya varırken bilinçsiz,

cahil halkı kalkış noktası olarak alamaz.

Kerbelâ bir olay değil, bir ekoldür. Kerbelâ ile hem İslâm'ın ruhu

hem de Şia'nın gerçeği öğrenilebilir. Başka bir deyişle, hem bir müslüman

tanınır, hem de müslümanm toplum kaderi karşısındaki sorumluluğu

öğrenilir.

Zaman sürecinde binlerce açık ve gizli el, görkemli biçimde özgürlüğün

gerçekleşmesi ve insan olmak erdemi için şehid olan bir insanı,

Hallaç gibi, Hristiyanî anlayıştaki Mesih gibi sufice bir şehid biçimine

döndürmeğe çabaladılar. Derler ki: "O tanımlanamayan fizikötesi

aşk uğruna, Allah’a özel bir söz vererek, yaratılışından önce açıkça

bir şehadeti seçmiş!" Ta ki böylece O ’nun zulümle mücadele, gasb ve

cinayete karşı kıyam şiarı gündeme gelmesin. Bu öyle çaba ve hesaptır

ki. O, altın dünyasında kendi ilâhıyla baş başa kalsın. Zalime biati,

zulme başkaldırıyı. Tevhidin güzel ve tatmin edici çatısı altında çirkin

kıyafet giyen zorbayı ve İslâm’ın gerçek çehre ve ruhunu göstermek...

Hüseyin bunlardan vazgeçip susmuş olsaydı, her şey değişir,

Ben Soruyorum *75

İslâm’ın reel yapısı, tarihte hatta düşüncelerde mahvolurdu. Eğer aydınlar

da Aşure ekolünü bu değiştirildi biçimiyle algılasalar, bilinçsiz

bir avam gibi o ellerin oyuncağı olurlar. Aydınların düşünceleri de, bizim

iman ve düşüncelerimizi örten, hayat, hareket ve etki fonksiyonlarını

yitirten, o ellerin donukluk ve ölüm mayasıyla yoğurdukları düşünceler

olur.

Aslında şu anda gerici ya da aydın oluşu belirlemek için uygulanan

düstur ve kurallar kötü düstûr ve kurallardır. Çünkü şu anda hurafelerle

dolu mevcut inanış biçimine sahip olanlar gerici, inanmayıp inkar

edenler aydın diye nitelendirilir.

Bu kural ve ölçütü şu şekilde uygulamak gereklidir: Kitle arasındaki

mevcut, meshedilmiş, hurafelerle dolu ve donuk biçimdeki inanca

inananlar gericidir. Meseleyi kökünden bilen; tarih boyunca ona yapılan

ilâveleri bulan; taşınan eksiklikleri bilen; değişik politik, geleneksel,

kültürel ekonomik ve sınıfsal (bu değişimde etkisi bulunan) faktörleri

sosyolojik, tarihsel ve bilimsel analiz ve irdelemelere tabi tutulan; tarih

boyunca meydana getirilen değişiklik ve bozulmalarda dahli bulunan

elleri bunla, bu inancın toplumsal motif ve pratik zihinsel etkenlerini

değerlendirip onun ilk doğru ve gerçek durumunu bilinçli bir araştırma

sonucu elde edenler ayd/n’dır.

Bu dürüst araştırma sonucu elde ettiği bulgu ve tesbitlerini aldatılmış,

tutucu ve geri kalmış toplumlarına tebliğ edenler, çağlarındaki halkın

zihninde yer etmiş yanlış ve değiştirilmiş akidenin tasavvur ve algılanış

zincirini kıranlar.. Akideninin gerçek ruhunu algılayanlar... Halkın

bilinçlenmesi ve gerçeğin diriltilmesi yolunda heyecanla uyandırma

mücadelesini sabır, kahramanlık, korkusuzluk, pervasızlık, fedakârlık, iman

ve ihlasla -ki bunlar bir yere ulaşmak için gereklidir- l.ararlıca ortaya

koyanlar... İşte bunlar sorumlu aydındır. Yoksa öteki biçimine

uygun aydın olanlar şu andaki toplumumuzda vardır. Bu biçim ve ölçüdeki

aydınlar etki ve misyondan yoksundur. Din, Allah, İslâm,

Kur’an, Hac, Dua, Tevessül, Tevekkül, Mead, Ahiret, Şefaat, İmamet,

Ali, Hüseyin, Fatıma, intizar, ahir-zaman... gibi konu ve kavramlar

hakkında zihninde belirlibelirsiz bir iki tasvir ve tasvvurlara sahip bilinçsiz

gericiler gibidirler.

76 • Anne Baba Biz Suçluyuz

Örneğin avamdan bir mü’min gibi şefaati şöyle algılayabilirler:

Hesap ve kitap, İslâm’ın getirdiği kural ve yasalar kurtuluşu hak ediş

için yeterli değildir, eksiktir. Allah’ın huzuruna yakın ve Allah katında

etkili olanlardan birinin aracılığıyla; adak, ağlama, dua, yedirme, yakarma,

ziyaret gibi eylemlerle azizlerden birinin dikkatini çekerek, o

aziz de bu bireyin durumunu Allah’ın küllî yasası kapsamına almamasını

sağlar. Örneğin, hak yolunda, Allah’ın hükmünün tatbiki, insanlığın

kurtuluşu ve adaletin gerçekleşmesi için her şeyinden geçen; cihad eden

ve canını bağışlayan her bireye şehidlik mertebe ve sevabı tesbit

edilmiştir. Bütün şehidler arasında da en yüce mertebe Bedir şehidlerine

verilmiştir. Bu büyük ödülü kazanmanın yolu, can vermekten geçer.

Bedir şehidlerinden olmanın yolu da Bedir’de savaşanlardan biri olmaktan

geçer. Yani Bedir şehidlerine özgü sevap ancak böyle elde edilir.

Ama anlatılan bir hikaye var: Zahmetsiz, çilesiz, savaşmaksızın,

ölüm tehlikesini tatmadan; kahraman bir mücahidin ruhsal ve düşünsel

hazırlık seviyesine çıkmaksızın, şehidlik mükâfaatına ulaşılır ve o şehidlerin

safında yer alınır (!).

Kıyamette, her savaşın şehidlerinin safları belirlidir. Bu şehidlerin

safında örneğin Ali, Hamza ve Hüseyin'in yanında Hür'ün durduğunu

veya ne denli yüce değerlere sahib olduğunu bildiğimiz, tanıyıp ne

yaptığının bilincinde olduğumuz Cafer, Nadr oğlu Enes, Habbab, Yasir,

Sümeyye... gibi şehidlerin yanında tanımadığınız birkaç kişi gözünüze

ilişir ki bu aydın çehrelerin safında böbürlenerek duruyorlar.

Birinden soruyoruz:

- Sen, bay zengin! Sen ne iş yaptın? Hangi savaşın şehidisin?

- Ben cihad etmedim. Çok yemekten öldüm! Fakat bir Cuma gecesi

gusül abdesti aldım; yetbişbin defa filân virdi peşpeşe okudum ve

bu makama ulaştım! Bu şehidlerin yanında duruşuma hayret etme! Ben

o gece dünyadaki şehidlerin en üstünü olan Bedir şehidlerinden yetmiş

şehid ölçüsünde kıymet kazandım. Bu şehidlerin kenarında duruşum ve

kendimi onlardan biri şayışım, tevazu ve nefsimi öldürmem ile şehidlerin

efendisinin hürmetinedir; çünkü ben derecemi yetmiş defa yerine

getirmiş ve hak etmişim. İmam Hüseyin'in tüm "kıyam"ı yetrhişiki şehid

değerinde. Oysa birey olarak benim bir oturuşum (kuud) yetmiş şehid!..

Ben Soruyorum • 77

Yani çileyle savaş verip şehid olmaya ne hacet! Bir otur, al yetmiş

şehidin sevabını?!

İşte yanlış müminin belleğindeki şefaatm anlamı budur! Eğer aydın,

çöküşün etkeni, sorumluluğun yokedicisi, tüm hesapkitapların inkarcısı,

aslında insanlık dışı, evrendeki egemen sistemi hafife alıcı, İlâhî

mantıkla çelişen bu akideyle karşılaşınca onu İslâm diye adlandırır,

eksik bulur ve onu İslâm diye reddederse... Aydın böyle yüzeysel bir

tavır sergilerse, o da aynen o mü'min gibi sömürgecilerin ve emperyalistlerin

çevirdiği dümenin becerdiği hilenin kurbanı olur ve sanki İslâm

bunu istiyor, şefaatin gerçek ve ilk anlamı buymuş zehabına kapılır. Yani

cehalet muhafızlarının, düşünsel çöküşü hızlandıran ve halkın zihinsel

viraneliğinin mimarı olanların dümen suyuna kapılmış olur. Öyleyse

böyle davranıp bu tür anlayış sahibi olan aydın da yan/ış aydın dır!

Peki şimdi ne oluyor? Tablo görülen biçimdedir! Yüzyıldan fazladır

avam değiştirilmiş ve hurafelerle doldurulmuş akidelerin tutsağıdır;

ona inanıyor ve onunla amel ediyor. Avam, kendi cehalet ve donukluğunda

gün be gün sağlamlaşmakta! Halktan uzak aydınlar ise kapalı

kule ve kalelerinde, fakülte sınıflarında, üst-düzey akademik dergilerinde,

yeni şiir, edebiyat ve sanat yapıtlarıyla başbaşa; uzmanlık konferanslarında,

teknik kitaplarında birbirlerine konuşuyor ve avamın cehaletine

gülüşüyorlar. Çok derin eleştirileri, titiz incelemeleri, nükteli

konuşmaları, filozofça tespitleriyle zevkleniyorlar ve vicdanen rahatladıklarını

sanıyorlar. Çünkü, anti-dincidirler, bilimsel bakış açılı, çağdaş

ve son moda görüş/düşünce sahibidirler. (!) Tıpatıp Rönesans ya da

19. yüzyıl Avrupa düşünür ve aydınları gibidirler. Hristiyanlığı ve dini

inkâr ederek, Papa’nın gücünü yok ederek modern uygarlığı oluşturan

Avrupalılar gibi. Galile, Kopernik, B. Giordano, J. J. Russeau ve diğerleri

ayarında büyük ve ilerici düşünürlerdirler!? Çünkü dine karşıdırlar!

Oysa bunların tümü, kendi kendilerine kabullendikleri birer ütopyadır.

Aceleci bir değerlendirme olduğu gibi, benzemezler-uzlaşmazlar

arası bir kıyastır da! Bizdeki aydınlar, salt kendilerinin duyumsadığı

aydıncıklardır. Yaptıkları iş "aydıncılık" oyunu!.. Yoksa halk için

hiçbir şeyi aydınlatmış değildirler. Bunun nedeni bile kendilerine "aydınlık"

değildir. Bunlar da toplumun din, kültür ve tarihini avamca ge78

• Anne Baba Biz Suçluyuz

leneksel yapısıyla telâkki ediyorlar. Her iki grup da din, tarih ve kültür

adına aynı şeyi algılıyorlar. Aralarındaki tek fark, avam bu bozuk

zihinsel olgulara inanırken aydın inkâr ediyor. Oysa ki, bilimsel düşünen,

ilerici ve bilgili aydının, düşünmeyen avamdan ayırıcı özelliği, iman/

inkâr noktasında değil; belki aydının gerçeği, avamın ise bâtılı

tanıyor olması noktasından kaynaklanmalıdır. O bilgiyi doğru edinmiş,

Kur'an'ı açıp okuyup kavramış, avam ise sadece kutsamıştır ve

salt tutuculuğu vardır bunlar hakkında! Yani ya anlamamıştır ya da

kötü anlamıştır.

Aydınlar bir apandis fazlalığı gibi toplumun kenarında ve dört duvar

arasında, dine, dinî inançlara ve halkın geleneklerine küfretmeyi,

halkın gelenekleriyle alay etmeyi sürdürseler, halk da, tüm zehirli yiyecekleri,

kutsal güzel, yüce kazanlarda pişirilip sunulan yiyecekleri

farkında olmadan, algılamadan, bilinçsizce yemeğe devam edecektir,

aradan bu şekilde bin yıl geçse bile!

Öte yandan halk yığınlarının, aydın-entellektüel ve çağdaş bayların

beyninden edindiği yarar şudur: "Bunlar başıboş, bozguncu bir

gruptur. Gerçeklikleri yoktur. Üçbeş yeni şey öğrenerek her şeylerini

rüzgara salıvermişler. Gençlerimizle okumuşlarımızın beynini rüzgara

salan; biriki eğitimle ya da liyakat nişanıyla onları uşaklaştıran; birkaç

formül ya da yaldızlı sözle onları imandan, İslâm, Allah, takva, ahlâk,

hakperestlik ve erdemli olmaktan yoksun kılan; bir kukla gibi, bir köle

gibi kendisine hizmet etsin diye onu bizden ve bunlardan koparan AvrupalIlardır!"

Doğrusu, aydının aydın olmak diye toplumda üstlendiği konum

mutlak iletişimsiz ve verimsiz bir konumdur. Bu tür tasavvur ve telâkkiyi

toplum, aydınında gördüğü sürece İslam'ın ve halkın düşmanları

rahat olabilirler. Çünkü, ne halk bu haliyle hurafelerden arınıp dinin

gerçeğini kavrayabilir. Ne de dini mutlak inkâr ve reddedişiyle, gerçeği

hurafeden ayırdedemeyici özelliğiyle, bozukluk ve geri kalmışlık

nedenini toplumun, din, inanç ve kültürüne yüklemesiyle aydın; toplumda

hidayet önderi, yol gösterici, halka doğru akide ve dinini tanıtıcı

işlevini ya da halk içinde İslâm'ın ilerici ve yapıcı unsurlarını

uyandırma görevini asla üstlenemez. Bu motifi, bu hâliyle toplumda

işleyemez.

Ben Soruyorum • 79

Örneğin şu algılanış biçimiyle şefaat ve tevessül, bir yandan sorumluluktan

kaçışın, her yol kavşağında halkın biraz daha bozulmasının

yeşil ışığı, Kuran ve bilincin beşerin omuzlarına yüklediği ağır görev

sorumluluktan kurtulmanın aracı olurken; öte yandan bu yolla ekmek

yiyen birkaç açıkgözün aldatmaca aracı olmaktadır.

Tevessül ve şefaatin toplumda oluşturduğu, sindirilmesi güç, düşünsel

ve ahlâkî etkisini kim silebilir? Elbette ki aydın! İyi de hangi aydın?

Şefaat ve tevessülü halkın algıladığı biçimde algılayan, bu anlayışa

saldırırken alternatif sunamayan, hiçbir düşünce ve seçeneği elinde

bulundurup takdim edemeyen, halktan soyutlanmış ve halkı cehaletinde

daha bir pekiştiren aydın mı? Asla!.

Oysa ki, sorumlu ve dürüst aydın, bu halkın mensubu olduğu ekole

uygun akidenin gerçeğini, yani İslâm akidesinin gerçeğini keşfeden,

inanan, kaleminin, din, mantık, bilim, fedakârlık, iman, ve ihlâsının

tüm gücüyle bu ilerici ve gerçek inancı halkın belleğindeki hurafelerin

yerine ikame etmeye çalışan aydındır!

Yeniden Diriliş = Ba's

Demek istiyorum ki:

Kardeş, bacı!

Gerçek İslâm'daki ahiret inancı, maişet yani geçimden vazgeçmek

inancı değildir. Ruhban, zorba, mal yığan (istifçi), kapitalist sınıfın elinde,

halkı maddî hayattan, evrene yönelmekten soğutan engelleyen bir

araç da değildir. Gerçek İslâm'da ahiret cenneti, dünya cehennemi’ni

karşılayan boş bir ümid değildir. Aslında İslâm'ın insanı ölümden sonraki

hayat, öte yandaki refah, mutluluk ve tatmini düşünmeğe çağırması,

“Bu dünyayı düşünmeyelim, ölüm öncesi yaşamı önemsemeyelim,

dünyadaki viranelik, yaşamdaki zillet ve yoksulluğa salt ahiretteki

mamur ve mutlu yaşamı elde etmek için katlanalım” anlamında değildir.

İslâm, bu yaklaşımda ya da avamca anlayışta olduğu gibi, maişetmead,

madde ile mana ve dünya ile ahireti birbirinden ayrı ve çelişik

bir ikilem olarak kabul etmez. İslâm ilke olarak, dünyayı, ahiret mutluluğunun

kazanılacağı, iş-üretim-yapıcılık-amel-maddî-manevî değerlerin

80 • Anne Baba Biz Suçluyuz

elde edileceği yer olarak tanımlar, belirler ve kabul eder. Dünya, ilâhî

değerleri kazanma ve cennete layık şeyleri elde etme yeridir. Yani dünya

asildir; ölümden önceki yaşam asildir ve ahiret dünyadan sonra gelen

bir hayat yurdudur. Bu şu anlamdadır: Ahiretteki hayat ile ilâhî kurtuluş,

mutluluk ve insanın ruhî kaderi bu dünyadaki yaşantı ve kaderinin

sonucudur, nedensel sonucu...

“Dünya ahiretin tarlasıdır” ilkesi, İslâm'ın dünya görüşündeki

dünya-ahiret ilişkisini gösteren bir ilkedir. Ahiret, dünyanın doğal ve

mantıksal bir sonucudur. Mevcut dinî görüş ile, bu dinî görüşün eleştiricisi

görüşün tam aksine, dünyadaki iş, yaşam ve pratikle ahiret

ürünü elde edilir. Yoksa bu mevcut iki zıt kutbun düşündüğü gibi, ahiret

ürünü dünya tarlasını harap etmekle elde edilecek değildir!.

Allah'ın Resulü (s.) hurafelere karşı ilerici ve yapıcı bir ilke olarak,

bir tek kısa, net kesin ve aydın bir cümleyle durumu tesbit eder ve kuralı

koyar:

"Dünya (maddî) hayatı olmayanın ahiret hayatı da yoktur."

Buna karşın, sosyal, ekonomik, politik alanlardaki zillet, kölelik,

hastalık, geri kalmışlık, zayıflık, ve mutsuzluklarını, ilâhî mükâfatın karşılığı

ya da cennetteki afiyet, selâmet, izzet ve servetin karşılığı sanan

kimseler, dünyaya egemen güçlerce aldatılmışlardır. Zaten bu zillet, kölelik,

geri-kalmışlık ve zafiyeti hazırlayanlar da sömürgeci, emperyalist

ve baskıcı rejimlerdir. Bu inanca sahip kimseler, din adına sömürülmüş

uğursuz kaderlerine sabretmeye, katlanmaya özendirilmiş kimselerdir.

İkisi de emperyalizmin oyununa gelmiş bu dindarlar ile din karşıtlarına

Kur'an şöyle cevap verir:

"Kim burada (dünyada) kör ise ahirette de kördür ve yol bakımından

daha şaşkın bir sapıktır." (İsra: 72)

Kim burada, bu dünyadaki yaşantısında, kendi çağ ve toplumunda

kör ve bilinçsiz ise ahirette de körbilinçsiz ve daha sapkındır!

Demek istiyorum ki:

Kardeşim, bacım!

Dua, İnsanî değer ve soylulukları inkâr ile zillet ve aczin etkeni ve

ifadesi değildir. Dua, muhal olanı, mantıksız olanı elde etme aracı deBen

Soruyorum »81

ğildir. Dua, görev’in yerine asla ikame edilmemiştir. Birey ve toplumun

sorumluluklarım inkâr etmek de değildir. Dua, herkesin birey olarak

kendisine, toplum ve halkına karşı sorumluluk ve yükümlülüklerinden

kaçıp sığındığı bir sığınak da değildir. Dua; ihanet, zillet, pislik ve

çirkinlik lekelerini silici bir nesne de değildir. Dua, tardedilmiş adî bir

hileciye, mantıksız yasasız ödül verme ve onu kurtarma yolu da değil!

Ben daha önceleri İmam-ı Seccâd’ı konu alan "Dua" hakkında bir konferansı

burada vermiştim. Düşüncelerine epeydir aşina olduğum Prof.

Alexis Carrel'in görüşlerini İslâmî dua düzleminde etüd etmiş ve araştırmalarım

ile ilginç bulgularımı o zaman ifade etmiştim.

Öğrenim için Avrupa'ya gittiğim zaman Paris'te yaptığım ilk Farsça

çeviri Alexis Carrel'in Dua (La priere) adlı kitabıydı ve bu kitap

1960 yılından bu yana birkaç baskı yaptı. Daha sonra üstad Mehdi

Bazergân'ın "Dua" adlı konferansıyla birleştirilerek de yayınlandı1.

Böylece bu her iki biçimiyle de dikkat çekici bir özellik kazandı. Çünkü

o kitaptaki, büyük bir insanbilimcinin, bir operatör gözüyle, bir operasyon

metoduyla fizyolojik verilere dayanarak dua hakkında yaptığı

araştırma, bir büyük İslâm düşünürünün, hem dürüst bilimsel bir

mantık, hem de İslâmî dua metinlerine aşina olan bir bilginin araştırma

ve bilgileriyle biraraya getirilmiş ve ikisi birbirini tamamlamıştı.

Carrel, duayı; nefes almak ve su içmek gibi insanın derûnundan

coşup gelen, ruh, düşünce, akletme, letafet, kemal, aydınlanma, hulûs,

huzur gibi özelliklerinin yansımasını sağlayan bir ihtiyaç, bir istek

olarak telâkki eder. O diyor ki: "Nietsche'nin aksine dua, insanın aczinin

ifadesi değildir ki utanılacak bir şey olsun. Belki insanın manevî

ocaklara varlığını sürekli bağlı kılan; ruhunu kemale, yüceliğe, topraktan

yücelmeye, yaşamın bayağı sokaklarından doruğa tırmandıran bir

etkendir." Carrel, nihayet şu noktaya ulaşır.- 'Tarihte hiçbir ulus, dua

geleneği aralarında tamamen unutulmadıkça kesin yok olmamıştır!"

Böyle bir ifade bir ruhanîye ait olsa değersizdir belki. Ama bir insanbilimcinin,

bir fizyolojistin, hem de bu alanlarda iki Nobel ödülü

kazanmış birinin ağzından çıkınca takdir etmeğe, üstünde durmaya

değer!

1 Daha sonra Şehid kardeşimizin konferansıyla da birleştirilerek yayınlandı. Eserin tarafımızdan

yapılan çevirisi Bir Yayıncılık tarafından yayınlanmıştır (Ç. Notu).

82 • Anne Baba Biz Suçluyuz

Ben bu kitabı çevirdiğim günlerde yazarını ve düşüncelerini araştırmaya

koyuldum. Onun bu kitabının gerçekten engin ve değerli bir

kitap olduğunu hissettim. Konuyu bütüncül anlamıyla ve Hristiyan ruhuyla

incelemiştir: "İnsanın Allah ile aşikâre konuşmasıdır" veya "Duacı

insanın dilediği şeyi ondan istemesidir." Yani dua, yoksulluk ue

aşk’ın bir tezahürüdür, der!

Fakat araştırma ve karşılaştırmalarımda gördüm ki, İslâm'ın duasında

her ne kadar bu iki unsur varsa da, öncelikle Allah'a arzedilen

isteklerin uzmanca araştırılması ve etüd edilmesi gerekir. İkinci olarak

İslâmî duada istek ve aşktan başka bir üçüncü unsur da dünya

görüşüdür. Bu unsur daha çok tarihte bir azınlık olarak yaşamış, takiyyeye

zorlanmış2, özgürce herşeyi açıklamaktan yoksun kalmış, izlenmiş,

zaman zaman sürülmüş bir topluluk olan Şia’nın dua metinlerinde

görülür. Mezhebî yaklaşımların, sosyopolitik istek ve hedeflerin

açıklanışıdır! "Seccâd"ın3 sahifeleri bu tür duanın bir ekolü görünümündedir.

İtikadî ve felsefî cephesinden başka dua aynı zamanda, insanın

dert ve eziyetlerini açıklaması, toplumsal konum ve çelişkileri, adaletsizlik

ve perişanlıkları, kendisine ve. toplumuna egemen olan gayrı İnsanî

koşullan dile getirmesi, kısacası tam bir durum değerlendirmesidir.

İşte dua, bu yönüyle de halka egemen ve gerçeğe tasallut eden

güçlere karşıdır.

Duada son aşama istemek'tir. Bu talep, dargörüşlülerin mantıksız,

akıl dışı isteklerinin, ya da işleri tekkede vird çekerek anlamını bilmeden

dualar okumak olan müridlerin isteklerinin tam aksine İnsanîdir.

Toplumsal ve ahlâkî isteklerdir. Bu dilekler, bazan sorumlu, ilerici

hedef ve ideallerinin bağlısı ve tutkunu inançlı bir grubun düşünsel ve

politik şiarlarının bir yansımasıdır.

2 Takiyye-. Sakınmak, gizlenmek anlamındadır. Muaz b. Cebel ve Mücahide göre-, Müslümanların

güçlenmesinden önceki başlangıç döneminde sözkonusuydu. Bugün ise Allah,

İslâmî, düşmandan korkutmayacak kadar aziz kılmıştır.

İbni Abbas'a göre takiyye. kalb imanla mutmain iken sadece dille konuşmaktır. Haşan Basri’ye

göre: Takiyye kıyamete kadar caizdir. Mü'min, kafirlerin arasında bulunduğu ve canından

endişe ettiği zaman yapabilir. Takiyye, ölüm, kesme veya ağır eziyet sözkonusu

olunca caizdir (Kurtubi Tefsiri: C. 4, S. 57) (Çeviren).

3 Seccad: Şianın 4. imamı olan Zeynel Abidin'in lâkabıdır (Çeviren).

Ben Soruyorum • 83

"Allahım bizi zalimlerin elinde oyuncak kılma!"

Bu şiar ve dileklerin tekrar ve telkini ya ruhun en samimî halinde

ya da toplumsal bir heyecan fırtınasında depreşir. Ya yalnızlığın halvetin,

riyasız, arı-duru ve halis ortamında ya da Takvim ve Tabiat'ın insan

fıtratına bahşettiği egzotik eğilimlerin günyüzüne çıktığı ortamda insana

el açtırır. Bu içdış koşullar da yaşamın kollandığı ortamlarda oluşur.

Bir yüce ideal, engin anlamlarıyla vicdan ve duygularda yer edip ruhu

kuruntu ve zaaflardan, pislik ve tortulardan kurtarıp arındırınca, yani

ruhu topraktan yüceliğe çekince, kişioğlunda varolan bencillikten diğergamlık

özelliklerini vücuda getirir.

Aslında üzülecek nokta şudur: Şu anda aramızda yaygın olan dua

kitapları Kur’an'ı unutturup rafa kaldırtmış ve O'nu ulaşılmaz kılmıştır.

Şimdilerde dua ve tevessül ehli olanlar, yaşam ve işlerinde boş bulundukları

her anlarında İslâmî bir görev telâkkisiyle dua okumaya kalkışırlar.

Ama gel gör ki, ne dua kitabını basanlar, ne de duaları okuyanlar,

okudukları şeylerin anlamını bilmekteler. Allah'tan neler istediklerini

hem de ısrarla bir bilseler! Bir hissetseler! Ama ne yazık ki hem bilmiyor,

hem de hissetmiyorlar!

Evet aydınımız/entellektüelimiz dua’nın anlamını bu yoz numunelerinden

çıkartıp yargılamakta ve duaya saldırmaktadır doğrudan doğruya!

Ama ne yazık ki, İslâmî dua diye algıladıkları şey doğru değildir.

İslâmî duayı tanımak için herşeyden önce, İslâm Peygamberini (s.), İslâm'ın

Ali'sini, Hüseyin, Zeyneb ve Fatıma’sını, bunların eğitiminden

geçerek yetişen Ebu Zerleri, Ammar'ları, Huzeyfe'leri, Yasir'leri, Bilâl'leri...

tanımak gerekir. Acaba bunlar nasıl dua ediyorlardı, bunlar ne

istiyorlardı? Acaba bunlar mı duanın anlamını daha iyi algılamışlardı,

yoksa bu meclislerdeki gelenekçi dua okuyucuları mı? Acaba onların

hayatında duanın misyonu, sorumluluktan ve görevi ifa etmekten kaçınmak

biçiminde mi gerçekleşiyordu? Acaba onlar, şu dua kitaplarında

olduğu gibi şehadet sevabını elde etmek, cenneti kazanmak için

çağdaşlarımız gibi hiçbir şey yapmaz, salt dua mı ederlerdi?

Aydın bacım ve kardeşim!

İslâm'ın duası hakkında bir yargıya varabilmek için, bilimsel bir

araştırma yapmağa kalkışsan acaba vird çekenlere, dua okuyucuları84

• Anne Baba Biz Suçluyuz

na ve metinlerine mi dayanırsın, yoksa temel olarak Peygamberi

(s.), Ali'yi ve Hüseyin'i mi alırsın? Kalkış noktan ve örneğin hangisi

olur?

Peygamber (s.) savaştan önce, çağdaş tüm ünlü komutanlardan

daha çok, daha iyi bir biçimde ve savaştaki zafer için tek faktör maddî

güç ve hazırlıklarmışçasına, tüm hazırlıkları tamamlardı. En gelişmiş silahları

hazırlar; düzen ve disiplini sağlar; stratejik noktalan tesbit eder;

savaş için gerekli taktikleri düşünür; askerlerinin moralini yükseltir; savaşın

hilelerine dikkat çeker; ordudan itaat, sırdaşlık ve fedakârlık ister;

ordunun savaş düzenindeki duyarlı noktalan belirler; düşman saflarına

daha egemen bir pozisyonda safları ve cepheyi biçimlendirir; su

yerini -zorunlu ihtiyaç ikmal yollarını- Bedirde olduğu gibi ele geçirir;

kuvvetlerin ardı-önü arasındaki ilişkiyi güçlendirir; ordunun azık sorunundan,

yaralanacakların tedavisine ve toplumun coşkusuna değin

herşeyi inceden inceye hesaplar ve hazırlardı.

İşte bütün titizlik, önem ve gücüyle bu ön hazırlıktan tamamladıktan,

orduyu düşmana karşı savaşa hazır hale getirdikten sonra durur

ve dua ederdi! Ve o dua da şöyle değildi: "Allah'ım, bu hazırlıksız, tembel,

bilgisiz, mutsuz, zilletten hoşlanmaz; fakat kendini tanımak bir

avuç müslümana silahlı, düzenli, uyanık, sorumlu, donanımlı, bilimteknik

sahibi düşmana karşı lütuf ve kereminle zafer ihsan eyle!" Hayır

asla böyle dua etmezdi! Ya da bir Müslüman, "Eğer aramızda şerrin

egemen ve ayakta olduğunu görsek, kurtuluşumuz ve uyanışımız için

çabalayan kişilerin ayağını tutar, düşman farkedip de bize yan bakmasın

diye onu kaybettiririz. İşte bu durumda olan bizi gırtlağına ok saplanan

Hüseyin'in altı aylık çocuğu hatırına, Ali Ekber hürmetine düşmanın

şerrinden koru!" diye dua etmezdi.

İslâm Peygamberi (s.) Uhud Savaşı öncesi tüm hazırlıkları tamamladıktan,

komutanlarla müşavere ettikten, moral gücünü yükselttikten,

bu uğurda uykularını feda ettikten, tüm çabalarını yoğunlaştırdıktan

sonra eteğine cephe kurulan Uhud dağına hitaben:

"Allah'ım! Bu, cennetin dağlarından bir dağdır. Biz onu severiz,

o da bizi sever. Onu bizim kazancımıza tanık kıl; zararımıza

(mağlubiyetimize) değil!"

Ben Soruyorum • 85

diye dua eder4.

Ve Ali, savaş için gerekli bütün hazırlıkları tamamladıktan sonra

ordunun önünde Allah'a yönelir:

"Allah'ım! Eğer zaferi bağışlarsan bizi zulüm ve tecavüzden

uzak tut! Eğer zaferi onlara bağışlarsan bize de şehadeti ucuzlat!"

Bütün dostları ve ailesi ile birlikte, özgürlük, adalet ve hakkı diriltmek

için şehadet sahnesine gelen Hüseyin, her şeyini cömertçe bağışladığı

o son demde kanından bir avuç alarak göğe serpti. İmanın bütün

gücüyle yakararak Allah'tan, sorumluluğunu ifa pozisyonundaki çaba

ve telaşını ondan kabul etmesini diledi!.

Aydın bacım ve kardeşim! Acaba bu dua; zayıf; uyuyan ve ümitsizlik

içinde olan ruhlara bir kamçı; gönüle bir azık; hayata hareket,

eğitim, düşünce, tekâmül bağışlarken duyuları coşturmaya çağrı ve

dinamizm değil midir? Doğrusu İslâm’ın duası bunlardır. Yoksa şu

yaygın dua veya vird metinlerindeki: "Kim bu birkaç cümleyi okursa

Allah ona Bedir savaşı şehidlerinden kırk şehidin sevabını verir!" ifadeleri

asla!

Kaza ve Kader

Demek istiyorum ki:

Kardeşim, Bacım!

Senin anne ve babandan, dinî mahfillerden veya çevrenden algıladığın

kaza ve kader, -ki bu algı onlara da aittir- yalnız İslâm'ın kaza ve

kaderi olmamakla kalmaz, aynı zamanda bu anlayış ve algılanışıyla ilke

olarak İslâm'a zıttır da! Salt bununla da kalmaz bu zıtlık. Aynı zamanda

Kur'anî hükümlere, sorumluluk ve görevlere de zıt olup nübüvveti,

vahyi ve daveti de gözardı etmektir.

4 Çok ilginçtir ki bu savaşta Peygamberin (s.) başkomutan, Muhacir ve Ensâr’ın asker, Hamza'nm

kahraman, Ali'nin sancaktar olduğu, Peygamberin (s.) zafer için dua ettiği bu savaşta

müslümanlar darbe yediler. Çünkü dağdaki gediği tutmakla görevlendirilen okçular, ganimet

için küçük bir askerî emri yerine getirmediler. Bu bir dersti. Tüm zaferlerden daha eğitici

bir ders!

86 • Anne Baba Biz Suçluyuz

Eğer denildiği gibi meydana gelen herşey, herkesin yaptığı, her olay

ve durum önceden belirlenmiş, bireye yüklenmişse; hiçbir birey iradesinin

yazgısına asla müdahalesi mümkün değilse o zaman peygamberler

ne için gönderildiler? Halkın hidayetinin anlamı nedir? Gerekmek

ve gerekmemek ne anlamadır? Bu algılanışıyla kaza ve kader

ilâhî cebir, ilahi sıfatlar’m aksinedir. Zerdüştlerin hediyesidir. İslâm

Peygamberinin (s.) "Kaderiye, bu ümmetin mecusudur!" demesi bundandır.

Doğu'dan Hint sufizmi ve Batı'dan da boş Yunan felsefesi, saltanatın

yardımına koştuktan sonradır ki, bu anti-İslâmî ve anti-insanî

düşünce gündeme geldi.

En azından bir sened olarak Kur'an'm şu ayeti senin araştırmanın

temelini teşkil etmelidir:

"Her nefis kazandıklarına karşı bir rehindir." (Müddessir: 38)

Hatta kıyamette herkesin yazgısı, onun iradesi dışında cebrî olarak,

önceden yazılıp gerçekleşmiş olana dayanmaz. Kuran, dine karşıt

düşünce sahibi bir araştırmacı için bile, İslâm akidesinin aslını kavramak

açısından, beyinleri felsefe, tasavvuf veya İsrailî olan ve olmayan

efsanelerle dolu resmî din kitaplarının veya dindarlarının buyruklarından

daha kesin ve itibarlı bir senettir. Kur'an daha açık, kesin ve herkesin

kavrayışına uygun bir biçimde hepsine hitaben kıyametin ne olduğunu,

nasıl bir gün olduğunu duyurur:

"Gerçekten biz sizi yakın bir azap ile uyarıp korkuttuk. Kişinin,

kendi ellerinin önceden takdim ettiklerine bakacağı gün, kâfir

olan da "Ah keşke toprak oluverseydim!" diyecek." (Nebe\- 40)

Kur'an, tarihte yok olan kavimlerin salt kendi nefislerine zulmettiklerinden

dolayı yok olduklarım bildirir.

Hatta diyalektik materyalizm, tarihî determinizm (cebriyecilik) ve

marksist felsefeye göre, toplumların değişim ve evrimi; insandışı üretim,

maddî faktör ve etkenlere ve toplumsal alt-yapıdaki çelişkilerin varolma

zorunluluğu ve sonuçta da tarihin determinesi (cebrî) gibi unsurlara

bağlı olduğunu açıklar. İnsan irade ve düşüncesinin toplumun değişimine,

kaderine müdahalesini asla kabul etmez. Hatta bu değişimi,

insanın seçebilme ve düşünebilme yetisinin dışında bir neden-sonuç

ilişkisi seyrine bağlar. İşte Kur'an, Marksist düşüncenin de aksine, bir

Ben Soruyorum • 87

toplumun sosyal ya da düşünsel sistemindeki değişimini, insanların ruhi,

duyusal ve düşünsel biçimlerindeki değişimin bir sonucu olarak belirler.

Bunun sonucu olarak da insanları, toplumlarındaki egemen sistem,

yaşam biçimini, toplumsal akibet ve tarihsel yapının belirlenmesinden

sorumlu tutar ve sorumluluğunu şu ayetle ilan eder:

"Gerçekten bir kavim nefsinde olanı değiştirmedikçe Allah da

o kavmi değiştirmez." (Ra'd: 11)

Boş felsefe yaparak, ya da bu felsefelerin öğreti veya türevlerine

kulak vererek kaza ve kaderin insan hayatındaki etkisini bilimsellik ya

da erdem satıcılık adına fizikötesi bir konuma mı oturtalım? Yoksa ilerici

entellektüellerin de aksine daha sade, daha doygun, daha aydınlatıcı

bir yöntemle kazakader anlayışının ilk İslâm toplumundaki örnek

ve önderlerin kişiliklerindeki etkisini mi araştıralım? Eğer ikinci yöntemi

tercih edersek göreceğiz ki, onlar kuşkusuz kaza ve kaderin anlamını

hem felsefecilerden ve ariflerden, hem de müslüman avamdan daha

iyi kavramışlardır. Bu akide, onları cihadın telâş ve arzusundan, irade

ve sorumluluktan, toplum yazgı ve yaşamını değiştirme misyonundan,

düşünce yöntemi ve ahlâkî normların seçiminden o ilk müslümanları

ne zaman engellemiş? Ya da engellemiş mi? Kaza ve kadere onlar cebir

anlamı yüklemişler midir? İlk müslümanlara bakarsak bunları göreceğiz.

Avamî anlamıyla değil, İslâmî anlamıyla kaza ve kader; hareket,

ilerleme, sorumluluk, ölüm ve tehlikeyi göğüsleme, hedefe ulaşma yolunda

zulüm, fesad ve çöküşle mücadeleye çağrı yolunda etkin bir faktör

olagelmiştir.

Olan ve olacak herşeyi, aziz ve zelili, Allah önceden tesbit etmiştir.

Yani bizim birey olarak bu kaderde hiçbir rolümüz yok.

Çünkü, her iş önceden belirlenmiş olduğundan, konum ve durumu

değiştirme doğrultusunda harcanan çabalar boşunadır. Bu doğrultuda

bir kaza ve kader anlayışı gelişti mi, artık İslâm gitmiş, salt müslümanlar

kalmış demektir!. Bu anlayış yaygınlaştı mı, çöküntünün ve

mevcut durumun devamını gerektiren bir unsura dönüşmüş olur. Oysa

İslâm tarihini inceleyenler bilirler ki bu düşünce ve anlayışı ilk olarak

Ümeyye oğullan saltanatı ve bu rejime bağlı bilginler halkın zihnine

yerleştirmiş ve yaygınlaştırmıştı^ Niçin? "İlâhî Cebir -Determine-" düşüncesi

bunların buluşudur. Filozof ve sofiler daha sonra buna çeşni,

88 • Anne Baba Biz Suçluyuz

garnitür katmış ve onu İslâm'ın bilimsel ve felsefî ekolü diye adlandırmışlardır.

Oysa Kur'an salt bireyi, insan iradesini ve toplumu sorumlu

kılmakla kalmaz; aynı zamanda bireydeki her organın da somut bir ifadeyle

sorumlu kılındığını ilan eder. Görmek’ten göz, işitmek'ten kulak

ve yargılayıp duyumsamak'tan da kalb sorumludurlar.

"Hakkında bilgi sahibi olmadığın şeyin ardına düşme. Çünkü,

kulak, göz ve kalb bunların hepsi ondan sorumludur." (İsra: 36)

Sartre, insanın soyluluğu ekolü ile varoluşçuluk arasındaki ilişkiyi

kurmak için "Existentialisme Cest un Humanisme" adlı bir teori geliştirir.

Bu teori, düşünsel planda çok engin, ahlâkî açıdan ilerici, İnsanî

açıdan yapıcı ve olumlu ilkeleri barındırır. Kanaatimce Sartre'a özgü

varoluşçuluğun tek aydınlatıcı noktası da budur. Sartre, düşünce ve felsefede

ulaştığı doruk noktasında, "ahlâk"ı, "ben"in ötesinde oluşan

nesnel bir olgu, "akıl ötesi" bir "gerçeklik", "kazanç-fayda" ötesi bir "değer"

1 olarak nitelendirir ve ona yaygın ve kapsamlı bir alan biçer2.

Sartre diyor ki: "Ahlakın iki dayanağı olan iyilik ve kötülük (Hayır-Şer)

1 Manevî altyapı, insan yaşamında, insan tür ve toplumunun tekamül güç ve ruhunu oluşturur.

Bilimselfelsefi materyalizm ve realizm ya bu altyapıyı inkâr eder ya da onu açıklamaktan

acze düşerler.

2 "Ahlâk", topluma fedakârlık ve etkinlik bağışlamak, bireyde ise Allah'a karşı feragat ve fedakârlık

ruhunu oluşturmak için bir akideye dayanır. Fedakârlık nedir? Fedakârlık, başkalannı

kendine tercih edebilmektir. Yani "kendi'nin tutkunu olup bağlandığı şeyi "başka'larının (birey;

anne, baba, çocuk, kızerkek kardeş, kan, koca, iş arkadaşı, dost, düşünce yoldaşı...

Grup; sınıf, toplum, ulus, dert taraftan, yazgı ortağı... Tür; beşer) istek ve tutkusuna feda

etmek. Feda etmek veya başkasını kendine tercih etmek: Çıkarda, servette, hukuk, güç,

imkân, ihtimal, elverişli ortam, zaman, enerji, rahatlık, lezzet ve yaşamın doygunluklarında...

Ve daha da ilerisi, haysiyet, kişilik, sevgi; tek kelimeyle: Şerefte... Çünkü, şeref candan

daha gereklidir. Öte yandan insanda "Egoizm”, "kendi'ni korumak tutkusundan daha

güçlü bir duygudur. Çünkü kahramanlan ölüme gönderen duygu çoğunlukla ünlenmek ve

egoizmden kaynaklanır. Bunun diğer bir anlamı da şudur: "Doğru olanlann kalbinden en

son uzaklaşan ve çıkan tutku, yermakam ve ego sevgisidir.'"*

Toplumsal olayların tam ortasında, toplumdaki düşünsel teorik, itikadipolitikdini ayrımların

göbeğinde, tutuculuk ve duygusallıkların dışa tam vurulduğu veya saldırganlaştığı ortamda

veya farklı ve özel bir diğer ortamda yaşayan birisi, hem renk cümbüşü cephelere tutunmamış

ve hem de meseleler, sözler, iddialar ve cephe şiarlarının etkisinde kalmamışsa işte o

zaman bu insan örtülerin, sütrelerin, yalancı, aldatıcı kamuflajların, olaylar ile dogmatik tavırların

ardındaki düşünsel gücü, bilimsel mayayı, mantıksal analizi, ruhî, tarihsel ve toplumsal

nedensellikleri yakalayıp görebilir.

* Rahatlıkla söylenebilir ki, her saflaşmanın, eleştirinin, gruplaşmanın, itirazın, muhalefetin

ve mutabakatın ardında az ya da çok. bilinçli veya bilinçsiz egoizm yatmaktadır. Din, iman.

Ben Soruyorum • 89

için Sağduyu'dan -le bonsens- daha mutlak ve nesnel bir zabıta yoktur."

Çünkü birey dilediğini seçebilir. Eğer seçme anındaki duygusu, seçeceği

şeyi sevmek doğrultusunda ise böyle bir seçme hayırdır, iyiliktir.

Eğer duygu ve isteği, seçeceği şeyde tek, benzersiz olmak, o işin yapısının

yalnızca kendisi olmak doğrultusunda ise bu şerrdir, kötülüktür!

Örneğin müşteriye kırmızı et yerine yağ veren kasap asla dost değildir.

Ama Belediye rayicinden bir riyal aşağı verse, iyi eti vererek en az çıkan

düşünse bu kasap dosttur. Bütün kasaplar da böyle yaparlarsa, o

kasap bu seçimiyle, bir büyük kuralı oturtmuş ve bütün kasapların kendi

karakterlerine katacakları bir iyiliği yerleştirmiş olur.

gerçek( bilim, maslahat, halk, kutsal değerler, hak, batıl... Çoğunlukla bunlar "ego'yu örten

güzel örtülerdir. Veya Egoizm ile değişik doz ve oranlarda kanşık "gerçek" isteyiciliğidir.

Bazan "olmak" bir birey, bir kurum, bir düşünce olarak başlı başına bir "cürünV'dür. Çünkü

bu gevşek "olmak" durumu kendi isteği dışında onu (bireykurumdüşünce) tahkir eder, eksikliklerini

somutlaştmr. Her basan ve kemallerini bir za'f ve eksiklik olarak ortaya koyar. "Hased”

ukdesiyle onları yaralar, insanları sürekli incitir, onlara karşı düşmanlık ve kin tohumlarını

bilinçsizce ruhuna, huy ve karakterine yerleştirir, ve bu kötü hasletler direk karşıdaki birey

ile mücadele eder, ayıp arar ve ona saldırır. Onun zayıf noktalarına yönelir. Daha olmazsa

onu suçlar, tekfir eder, fasıklığmı ilan eder. Bütün bunlan da dine, bilime, halka hizmet

adına, takvayı, gerçeği, ilericiliği ve aydın olmayı takdis adına yapar. Bu ise, bir aldatmacadır.

Ve bu ruh hali, egoistin bilinçsiz vicdanını yaralamaktan öte bir şey yapmaz.

Aynı zamanda bu durum bireyin kendini kandırmasıdır da! Kur'an'ın iki sureyle -Muavvezeteyn-

bitmesi, "hasedçinin haset ettiği zamanki şeninden Allah'a sığınınnı." ile sona ermesi

tesadüfi değil, bir gerçeğin ifadesidir.

Bu sûrede gündeme gelen aydınlatıcı, bilimsel ve çok önemli iki nokta şudur: "Hased", kendisinden

Allah'a sığınılan şerlerden ayrılıp bağımsız, istisnaî/özel ve de somut bir şer olarak,

varlık alemindeki bütün serler arasından seçilip ortaya konulmaktadır.

"De ki sabahın Rabbi'ne sığınırım; yarattığı şeylerin şerrinden, karanlığa çöktüğü zaman

gecenin şerrinden, düğümlere üfleyen kadınların şerrinden ve hased ettiği zaman

hasedçinin şerrinden."(Falak: 15)

İkinci nokta daha engin içerikli olup şunu göstermektedir: "Kur'an sürekli zindedir. Tüm

çağların olaylarından durum ve konumlarından sözeder". Gördüğümüz gerçek şudur: Düşmanın

gizli elleri, dinamizm ve uyanıklık faktörlerini yok etmek, ortadan kaldırmak ve yağmalamak

için sürekli "dost'tan yardım alır. Düşman kendine karşıt ve düşman olan elleri bu

"dostların egoları aracılığıyla ortadan kaldırır. Çünkü eğer bu faktör ve dinamikleri alenen

yoketse, uyanma rüzgarlarım fırtınaya dönüştürmüş olur. Eğer bir toplumu, kendi dili, işçisi

ve bireyi eliyle çökertirse, kendisi de güçlenmiş ve sevimlileşmiş olur. En iyi yöntem de toplumu

birbirine vurdurarak, felç etmektir. Peki dost dosta nasıl kırdırılır? Bu iş için "bencillik

ve hased" yeter! Aynı düşünce ve toplumun mensuplarını bilinçsizce birbirine karşı düşman

elinin aracı yapan çok önemli iki faktör.

Seyyid Cemal, İslâm topraklarında istibdatla, Batı'da sömürgecilikle çarpışarak her iki cephede

de ilerleme kaydetti. İslam, Hristiyanlığın aksine, bilgince düşünce, bilime ilerleme ve

güç bağışlar. Ne Hristiyanlık İslâm'ın bilimsel gücünü ve düşünsel parlaklığını çökertebilir,

ne de dış sömürgecilik! İslâm'ı tehlikesizce ve gizlice öldürebilmek için içteki diktatör ve

90 • Anne Baba Biz Suçluyuz

Her birey, her seçimiyle insanlık için bir yasa koyuyormuşcasına

hareket eder. Varoluşçuluğun yürek titremesi diye adlandırdığı bu olsa

gerek. Her birey yaptığı işte bir kayda bağlı olmamalıdır. Ancak önder

olan kişi, amelinde kendisine tabi bireylere örnek olan kişinin her adımında

yüreği titremesi ve en iyiyi seçmesi gerekir. Bir başka deyişle,

her birey seçtiği her bir "hayır'la tüm beşer için bir model seçmiş olduğundan,

beşer de buna uygun amel etmelidir. Öyleyse her birey her

işinde tüm beşerin sorumluluğunu kendinde hisseder. İşte her bireyin

hem önder, hem tabi, hem önderliğin hem de tabi oluşun sorumluluğunu

hissetmesinin anlamı budur. Bütün bu konu Peygamberin (s.) şu

hadisinin titiz bir incelemesi ve yorumudur:

"Hepiniz çobansınız ve güttüklerinizden sorumlusunuz...”

Çöküş Getiren Kavramlar ve Tashih

Demek istiyorum ki:

Bacım, kardeşim!

Dindarlık, zühd, kanaat, sabır, tevekkül... Bunlar gibi daha nice

kavramlar, çağımızdaki halk-ulema anlayışı ölçüsüne uygun anlaşılınca,

çöküntü getiren, insan kişiliğine menfi etki yapan, insan hayatındaki

güç ve kemali, ruhun bağımsızlığını, insan irade ve zihnini felç eden,

sömürgecileri güçlendirirler. Bunu da dış görünüş açısından din adamı olan, kutsallık atfedilen

ve toplumda etkinliği olanların eliyle gerçekleştirdiler. İşin ilginci bunlar da Seyyid Cemal'in

düşüncelerine mutabık, bağımsız, fesada, diktatörlük ve sömürgeciliğe karşıt kişilerdi.

İşte bu "dost" kişiler Seyyid Cemal'i arkadan hançerlediler. Bir töhmet, iftira, fısk ve hakaret

fırtınası estirerek onu yalnız bırakıp müslüman kitlelerin gözünde şaibeli ve suçlu kıldılar.

Böylece Seyyid Cemal felç oldu. Kimsesiz... Halk arasında desteksiz ve yalnız kalınca da

onu rahatlıkla ortadan kaldırdılar! Bu din adamları, mescidlerde, meclislerde, mahfellerde,

her yerde "haricilerdendir, Bahaîlerdendir, Seyyid değildir, Sünnet de olmamıştır!" diye ilan

ettiler. Bu suçlamalar din adamlarının hasedlerinden , hasta kalplerinden kaynaklanıyordu.

Bilinçsizce, bu duygulann etkisiyle Seyyid Cemal’i sömürgeciliğin çıkarma feda ettiler. Düşmanlar

gizlice çalıştı. Bağları ve engelleri büyülediler, aldatıcı bir görünüm verdiler. Halk, bu

büyünün farkında değildi. Dostlar, egoizm, hased ve kişisel dürtüler yüzünden büyüyükargaşayı

destekleyerek Şerr’i toplumda diktettiler. Şu bir gerçektir ki, hased sahibi dostlar, sürekli

düşman elinin gizli aracıdırlar. Yani "zulmün amatör ırgatları!" İşte "Hased ettiği zaman

hasedçinin şerrinden" ayetinin aralıksız "düğümlere üfleyen kadınların şerrinden" ayetinden

hemen sonra gelmesi şu anlamadır:

Düğümlere büyü üfleyenler, gizliden gizliye kargaşa yaratan düşmanlardır. (Bu son yargıyı

babam Ostad Şerati'nin tefsirinden aldım).

Ben Soruyorum *91

duygulan za'fa uğratan, eziyet veren, mutsuzluğu, talihsizliği bir karakter/

fıtrat haline dönüştüren, kişiyi alçaklık ve zillete alıştıran, bulaştıran

ve bayağılığı olağanlaştıran birer unsur, birer faktör oluvermektedirler.

Ama bu kavramlar, gerçek İslâm terminolojisinde ilerici, mantıklı

ve İnsanî bir anlamı içerirler. Bu iki zıt anlam arasındaki fark, uçurum,

yani bugün bizim bu kavramlara yüklediğimiz anlam ile bu kavramların

Kur'an ve Peygamber'in ifadesinde sahip olduğu tanım ve ilk İslâm kuşağının

kavrayışı arasındaki fark, aynı zamanda bizim cehalet ve bayağılığımızla

o ilk müslümanların bilgi-bilinç ve açık alınlılıklan arasındaki

farkın da bir göstergesidir. Aslında bu kavramlar akidenin ağır yükünü

etmektedirler. Her bir kavramda ortaya çıkan bu iki çelişik boyut/yüz,

gerçekte İslâm'da bizzat görülen iki çehrenin de göstergesidir:

Statükocu, gelenekçi mevcut Islâm ile Peygamber'in (s.) sunup yaşadığıyaşattığı

gerçek İslâm arasındaki çelişki!

İlginç ve acınacak bir durumdayız. Uyanıklık ve hareketlilik etkeni

olan kavramlar, "hannas"ların gizli veya açık vesveseleriyle halkın gönlüne

kuşku/vesvese yerleştirdi. "Düğümlere üfleyen" kapkara büyücüleri

ve cadılarıyla düğümler atıp büyülü üfürükleriyle bu düğümlere üflediler

ve bu kavramların anlamlarını değiştirip başkalaştırdılar. Hayatın

ruhu olan imanı, ölüm mayasına dönüştürdüler. İslâm’ın güzel ve çekici

elbisesini ters giydirerek, çirkin ve nefret uyandırıcı, Lisanların da kendisinden

korkup-kaçtığı bir ucube, bir hilkat garibesi biçimine dönüştürdüler.

Evet, bu vesvese veren "hannaslar" ile büyücü "üfürükçüler"

İslâm'da kapkara bir anlam değişikliği gerçekleştirdiler. Diğer dinlerde,

kültürlerde sade bir yol izleyerek, onların harekete geçirici, uyandırıcı,

yapıcı ve ilerici unsur ve faktörlerini yavaş yavaş terkettirerek unutturdular.

Uyuşturucu, tehlikesiz unsurları, onların din, kültür ve edebiyatlarında

yaygınlaştırıp etkin hale getirdiler. Bu faktör ve unsurlara etkinlik

ve yaygınlık kazandırıp toplumun ruhunu bunlarla doldurdular.

Fakat İslâm'da özel bir yöntem izlediler. Örneklersek: Şia'da imamet,

adalet, takiyye, nefsi arındırma, takva, ibadet, şefaat vardır. Bu ilkeler

daha çok, bireysel, ahlâkî ve ruhsal boyutlara sahiptir. Bu nedenle

onları daha rahat tahrif edebilir, bozabilir, değiştirebilirler. Nitekim

bunu başardılar da. Yani ilkeyi kaldırmadan anlamını değiştirip bozdu92

• Anne Baba Biz Suçluyuz

lar. Halkı da, onların aracılığıyla toplumsal hayatın sorunlarına sahip

çıkmaktan, sosyal sorumluluğu yerine getirmekten, talihsizlik ve mutsuzluk

nedenlerini düşünmekten, geri kalmışlık faktörlerini, ayrıcalıklı

insanların varlığım irdelemekten vazgeçirdiler. Takiyye ve taklid adına

halkı sustururken ibadet ve tezkiye bahanesiyle kendilerine bağlı ve itaatkar

kıldılar!.

Bir diğer örnek de şudur: Şia tarihinde değişik görüntü ve belirtiler

vardır. Şia imamları kendilerine özgü şartlara, durum ve konumlarına

uygun, çağlarıyla uyumlu tavırlar takınmış, değişik eylem taktikleri

gütmüşlerdir.

İmam Haşan; barışı tercih etmiştir.

İmam Hüseyin; inkılabı seçmiştir.

İmam Seccad; ibadet ve duayı ön plana çıkartmıştır.

İmam Sadık; bilim, eğitim ve öğretime önem vermiştir.

İmam Musa b. Cafer; hayatını Harun'un karanlık zindanlarında tüketmiştir.

İmam Rıza; zahiren Me'mun'a güven verirken diğer imamlar takiyyeyi

tercih etmişlerdir. Açık askeri ya da politik savaşımı boşuna ve zararlı

olarak telâkki edip nitelemişlerdir.

Demek oluyor ki her durumda çağlarıyla uyumlu, koşullarına uygun

bir savaş yöntemi seçmişlerdir. Sonuncular, düşüncelerin değişmesi,

toplumsal ilişkilerin güçlenmesi ve akidenin yerleşmesi için doğal yol

olarak Şia'da aslolan imamet ve adalet yerine Takiye ve ibadeti

yerleştirmişler ve yaygınlaştırmalardır. "Hüseyin'in kıyamı" yerine "Hasan'ın

barışı'nı gündeme getirmişlerdir. Her yıl bunun için törenler düzenlemiş,

ondan söz etmiş, sürekli ve ısrarlı bir telkinle onu yinelemişlerdir.

Mücadelenin şartlan gereği, tahammül için, gelişmek için "barış"!

öne sürdü imamlar. Ama sonraki alimler kendi çıkarlarına uygun,

tamamen uzlaşmacı bir zihniyetin ürünü olan teslimiyetçiliği telkin eder

oldular.

Şiada asıl ilke olarak takiye ve taklidi ilan ederken, imamet ve

adaleti unutturdular. Şia’nın dayanağı Hüseyin'in kıyamı olmalıyken,

Hasan'm barışı dayanak kılındı. Bütün bir tarihi Aşura gününe özgeleşBen

Soruyorum • 93

tirdiler. Geçmişte olan şeyler imamet, adalet ve Kerbelâ’ya dayandırılır.

Ateş doğuran, aydınlatan ve yapıcı olan üç ocak! Politik ve toplumsal

sorumluluk ile devrim! Ama geçmişte kaldı. Bu başarılan şu akıllıca uyguladıkları

tezgâhta yatıyor: Hayat, hareket, cihad, aydınlık ve bilinç

kazandıran bu üç ocağı soğuttular, bu üç suyu kaynağından bulandırdılar,

zehirlediler, renk, tat, koku ve etkisini değiştirdiler. Artık bu değişik

görünümlü mezhebi, salt bilgisiz halk değil aynı zamanda bilgili-bilinçli

aydınlar bile tanıyamaz oldular. Oysa bu mezheb, zulme, baskıya ve

aristokrasiye karşı kıyam ilkesine dayalıdır. Ama onlar bu mezhebi, çöküş,

uyuşturma ve zilletin etkeni saydılar.

Bu akide oyuncusu ve halk uyutucusu adamların becerdiği bir diğer

iş de şudur: İslâm'da, toplumu değerli kılan, uyandıran, harekete

geçiren, sorumlu yapan her ne varsa hepsini daha olumsuz daha bozuk,

daha anti-toplumcu hale getirerek, İslâm toplumunu felç ettiler.

Yani İslâm'ın iman, düşünce ve ruhunu değiştirdiler!

Örneğin:

İntizar1 bu türdendir. Abadan Üniversitesi öğrencileriyle geçen

yıl yaptığım itirazın mezhebi: intizar2 adlı konuşmamda şöyle demiştim:

Aslında inananlar ile inkâr edenlerin tam aksine, intizar, teslim

felsefesi değil, bir itiraz felsefesidir. Her "gözleyen-bekleyen (muntazir)"

bir itirazcı’dır. "Gelip işleri düzelteceği beklenen kişi" inancına sahip

olanların her adımı, her sorumluluk ve yükümlülüğünü verimsiz kabul

edenlerin ve intizar felsefesini kendi zillet, kaçış ve za'flarının, kendi

aldırışsızlık ve sorumsuzluklarının cürmünü intizar ile örtenlerin aksine,

ya da dindar olmayan fakat intizarı bu biçimde algılayan aydınların

aksine intizar, bizzat bir yükümlülüktür. Uyanık olmanın, sürekli hazır

ve akıllı olmanın faktörüdür!

İntizar, hazırlıklı olmaktır, aldırış etmemek değil!

1 İntizar: İmam Mehdi'nin gelişini bekleyip gözlemektir. Aradaki nüanslarına rağmen bu inanış

Sünnî ve Şiî topluların ortak bir inanışıdır. (Çeviren)

2 Bu konuşma Abadan Yüksek Öğrenim öğrencileri örgü tünün yayın organı olan "Peyam"

(Mesaj) dergisinde yayınlanmıştır.

94 • Anne Baba Biz Suçluyuz

İntizara inanan, dünyaya egemen güçlere, beşer toplumundaki zulüm

ve zorbalığa, bâtılın sulta ve tecavüzüne, hak ve adaletin güçsüzlük,

zayıflık ve esaretine rağmen her an bir patlamayı ya bekler ya da

gerçekleştirir. Adaletsizlik ve uğursuzluğun zifiri karanlık gecesinde, bir

ses; devrimin sesi yükselebilir. Bu ses onu da doğal bir asker, bir "devrimci"

olarak dünyayı kaplayan zulüm ve zalimlere karşı başlatılan adalet

ve hak cihadına çağırabilir. İşte bu kişi bekleyen dir-, uyuyamaz,

adalet-zulüm, hak-batıl, zafer-yenilgi düşüncesinden uzak kalamaz! Tarihin

deveranına, insanın yazgısına, olayların akışına karşı tarafsız ya

da alâkasız olamaz! Yemek, uyku, çalışmak ve şehvet'le ya da bireysel

maslahatlarla hayatını biçimlendiremez. Bunun aksine intizar onu,

ruhunu, düşünce ve yaşamını, bir partizan gibi devrimci, bilinçli, hazır,

silahlı, donanımlı, keskin görüşlü ve fedakârlık sahibi olarak eğitmeye,

biçimlendirmeye teşvik eder, zorlar.

Fakat intizar, her nedense şu çöküş çağlarında şöyle algılanmaktaydı;

dindarlar, zahidler, abidler ve din bilginleri her hafta Cuma namazından

sonra ata binme ve ok atma yarışları düzenler; ortak bahislerle

oyun oynar; şart tutarlardı. Artık ortak bahisler salt caiz değil, neredeyse

dinî gereklilik biçimini almıştı! Bunlar için aslolan zayıf ve yoksul

düşmemek için bilimsel erkini gününe uygun kullanmaktı. Bu dönemde

intizarın sahip olduğu anlam, halkın ortak bahislerle düzenlenen

ok atma, ata binme yarışlarına katılmak, halkı bu yarışlara teşvik

etmekti. Neymiş efendim, böylece halk, yani bütün bekleyenler eğitilmiş,

binici olmuş, silahlı olarak savaş eğitimi görmüş olurlarmış!! Böylece

alim-halk herkes hazır, ciddi ve donanımlı birer bekleyen olurlarmıştı

Hem böyle bir toplum gerçek bir öndere -beklenen- sahip olursa,

akıl almaz çok şeylerin üstesinden gelirmiş!..

İntizara, yani çıkış, kıyam ve devrimle yeryüzünde barışı, insan

birliğini ve adalet idealini gerçekleştirmeye inanmak, bugün ona yüklenilen

anlamın, ondan kaynaklandığı ileri sürülen düşüncelerin aksine,

o, zaaf ve güçsüzlük hastalığını, toplumsal ümitsizliği, toplumsal,

politik ve tarihî karamsarlığı yok eden bir etkendir. İnançlı bir "bekleyen-

gözleyen"i güçlü kılar. Kişinin zorbalık ve zulmün sürekliliğine

inanmasını engeller. Adalet isteyen, hakkı arzulayan gruplara, güçsüzlüklerine,

barış ve özgürlüğün yokluğuna rağmen sınıfların eşitliği ve

Ben Soruyorum • 95

insanların kardeşliğinin gerçekleştirilmesi ümidini kazandırır. Dünyadaki

gidişat ve İlahî sünnetin; zorbalar, zalimler ve yağmacıların yerine

mazlumların, yağmalananların ve müstazafların geçeceği doğrultusunda

olduğuna inanır. Eğer durumu bunun aksine algılarsa ya köşe

kapmaya çalışır ya da acı acı düşünmeğe başlar veya karamsarlığa

düşer; canını zulme teslim eder, statüko 'ya boyun eğerek zulüm elinin

maşası olur, bugün de olduğu gibi. Bu aksi biçimdeki beklenen!

bekleme-gözleme, algı ve inanışını da ortadan kaldıracak olan yine

"intizar" felsefesidir.

İntizar felsefesi kişiye şu inancı verir: Zulüm güçleri ve pislik dalgalarının,

ölüm ve kesin yenilgiye mahkum oluşları ilahi sünnetin bir

gereğidir. Hak, adalet, kardeşlik ve sevgi beşerin beraberinde mezara

götüreceği arzu ve tutkular değildir. Belki bunlar, yeryüzünde şu tarihî

evrede gerçekleştirdiğini göreceği arzu ve tutkulardır. Kur'an'ın deyimiyle:

"Biz ise yeryüzünde mustazaflara lütufta bulunmak, onları önderler

kılmak ve mirasçılar yapmak istiyoruz." (Kasas: 5)

Yani müstaz'af halkın zaferi ve mahrum yığınların iktidarı yeryüzünde

kesinlikle gerçekleşecektir. Ve İmam Ali’nin deyimiyle:

"Eğer yeryüzünün ömrü yalnız bir gün bile kalsa, Allah o günü

bütün bu arzuların gerçekleşmesi için çok uzun kılacaktır."

İntizar, halkın, adalet ve hakkın zaferinin gerçekleşmesi doğrultusunda

gündeme gelen bir tür tarihî determinedir (Cebrî). Bu tarihî bakış

açısı, geleceğe değer verme, İslâmî dünya görüşüne uygun bir biçimde

insanın kaderine ve zamanın geçiciliğine inanmadır. Tıpkı bilimsel

sosyalizmdeki tarihî determinizme inanmanın kendine özgü koşul

ve yasa ile tarihi diyalektiğin varlığına inanma gibi.

Acaba tarihî determinizme, birey, grup ve sistemlerin iradesi dışında

kesin bir zafere, anamalcılığın (kapitalizmin) zorunlu zevaline ve

proletaryanın zaferine iman, bu çağda bu ekolün nihaî zaferine, egemen

sınıfsal sistemlerin kesin dağılmasına, mahrum sınıfların özgürlük

ve egemenliğine doğru gidişine, hem de buna bilimsel yasal kural biçiminde

inanmak bu ekolün izleyicilerini olumsuz yönde etkileyerek onları

sorumluluktan uzaklaştırıp statükonun değiştirilmesi için mücadele96

• Anne Baba Biz Suçluyuz

den ve arzularının gerçekleşmesi için savaştan alıkoyup engelliyor mu?

Yoksa tam aksine, bir an önce gerçekleşmesi için teşvik mi ediyor?

İşte intizar da bir an önce hak ve adaletin gerçekleşmesi için mücadele

ve savaşa teşvik eden, kişiyi dimdik tutan bir felsefedir!

Kardeşim ! Bacım !

Tevekkül de böyledir.

Daha önce de değindiğim gibi hac, iki sağlam esasa dayanır:

1. Tavaf,

2. Sa'y.

Bu iki amel, İbrahim ve Hacer’in yaptıkları eylemin yeniden tekrarıdır.

Allah’ın emriyle Hacer ve daha yeni süt emen çocuğu; bu garip,

ıssız, kurak, sessiz ve yakıcı toprak parçasına geldiler. İbrahim onları

getirip çalıçırpının bile bulunmadığı bu vadiye bırakıp döndü. Hacer,

Allah'a olan iman, güven ve dayanmasıyla -tevekkül- bu şaşırtıcı görevi

kabullendi. Çocuğuyla bu taşlık ve ürkütücü ortamda garip, yalnız ve

bütün imkânlardan yoksun bir ana!

Fakat bu ana sorumluluğunu hakkıyla biliyordu. Bu sorumluluğu

yerine getirmek için oldukça elverişsiz, maddî açıdan hayat için gerekli

olan imkânlardan yoksun bu ortama rağmen en ufak bir tereddüt göstermedi.

Ve orada kalmayı göze aldı.

Mutlak Tevekkül!

Buna karşın görüyoruz ki O, çocuğunu bu kuru ve sert derede Allah'ın

iradesine güvenerek, ümidini Allah'a bağlayarak, yani Allah'a tevekkül

ederek, sığınaksız ve yalnız bırakır! Bir su kaynağı bulabilmek

ümidiyle bu dağın başı ile eteği arasında koşuşturup durur. Su bularak

kendini ve çocuğunu susuzluktan kurtarmak ümidiyle!

Mutlak çaba!

Haccın temeli bu iki ilkedir: Kâ'be'nin etrafında dönerek yedi kez

tavaf etmek. Yedi rakamı sonsuzluk ve sayısızlığın sembolüdür. Yani

sonsuz hareket... Tüm yaşam boyunca, asıl odağı Allah olan bir yörüngede

dönüş... Hayat çizgisinin her zaviyeden bağlantısı bu asla

-Allah'a-dır. Her yönden atılan her adım bu asla doğrudur.

Ben Soruyorum • 97

Hacer'ce bir hayat!.

Tavaftan sonra iki dağ arasında (Safâ ve Merve) yedi defa Sa'y etmek:

Koşmak ve çabalamak... Hacer gibi! Maddî bir çaba, yeryüzü

sofrasını istemek-bulmak, bu dünya hayatının mayasını yakalamak için

koşmalı... Aramak ve sürekli bir talep üzre olmak!

Yine yedi kez!

Bu iki çelişik işin, iki çelişik değer, görüş ve hareketin toplamı bir

ruh ve bir tek hayatı oluşturur ki işte îslâm budur. İslâmî tevekkül insanı

zaafa, yoksulluk ve zillete düşürme etkeni olan rahipçe tevekkül olmadığı

gibi, burjuva tipi adice tüketim tutkusu, para yığmak ve İnsanî

özelliklerden soyutlanmış hayvanî bir çaba ve koşuşturma da değil! Yani

İslâmî tevekkül; hem iş ve telâş, hem de iman ve tevekkül!

Örneği Ali’dir:

Savaşın o karmakarışık ortamında oğluna der ki:

"Dağlan titretseler sen titreme, dişlerini sık, kafatasınla Allah'a

dayan! Adımlarını çiui gibi yere çak. Bakışlarını düşman saflarının

en uzak noktalarında gezdir. Gözlerin önünü görsün. Bil ki

zafer Allah'tandır!"

Sömürgeciliğin cahil, çökük ve zorba sistemiyle, burjuvazinin

maddeci yapısıyla savaşın deneyimi olan sorumluluk ve yükümlülük sahibi

bir aydın, bir zahidden, bilgin, bilge ve kutsaldan daha çok algılayıp

duyumsar ki; tevekkül, sosyal ve düşünsel bir savaşımda birey ve

gruplara güç verir; onları tatmin ederek zafere inanır hale getirir. İdeal

ve arzuların gerçekleşmesi yolunda bütün olumsuz koşullara rağmen,

güçlülük ve tatminle zafere iman faktörleri onun savaşımına nasıl yön

verdiğini ve tanıklık ettiğini görür. Zayıf bir grubu, geri kalmış bir ulusa

sahip oldukları bütün politik, ekonomikaskeri güçsüzlük ve olanaksızlıklara

rağmen güçlü ve süper güçlere karşı dirilten ve zafere ulaştıran

faktör tevekküldür.

Ve sabır da böyledir!

Bugün tamamiyle zulmü, zoru sineye çekmek, ona teslim olmak,

boyunduruğunu kabullenmek biçimindeki anlamlandırılmanın aksine,

direnme yolu, yürüme, sorumluluğun ağır yükünü sürekli taşımak ve

98 • Anne Baba Biz Suçluyuz

de ümitsiz, zayıf ve bıkkın, yılgın bir duruma düşmemek anlammadır

sabır...

Kur'an'ın şu buyruğuna bakınız ki sabra hangi anlamı yüklemekte,

hangi hedefe insanları yöneltmekte ve onları hangi işe koşmaktadır.

Ey i man edenler! Sabredin ve sabırda yarışın. (Sınırlarda) nöbetlesin.

(Cihad'a hazır olun) (Allah'tan korkup) sakının ki kurtuluşa

eresiniz." (Ali İmran: 200)

Yani hem sabrediniz, hem de yekdiğerinizi sabır ve direnişe çağırınız,

bu amelde yansınız. İlişkilerinizi güçlendirerek savaşa, mücadeleye

hazırlanınız.

Bundan daha açık bir diğer Kur'an buyruğu ise şöyle:

"Ey Peygamber. Mü'minleri savaşa karşı hazırlayıp teşvik et.

Eğer içinizden sabreden yirmi (kişi) bulunsa iki yüz kişiyi mağlup

edebilir. Eğer içinizden yüz (sabreden kişi) bulunursa bunlar da kafirlerden

binini yener. Çünkü onlar idraksiz bir topluluktur. Şimdi

Allah sizden (yükünüzü biraz) hafifletti ve sizde bir za'f olduğunu

da biliyordu. Sizden yüz sabırlı (kişi) bulunursa (onların) iki yüzünü

(kişi) bozguna uğratır. Eğer sizden bin (kişi) olursa Allah'ın izniyle

(onların) iki binini yener. Allah sabredenlerle beraberdir." (Enfal:

6566)3

Kanaat, ne yazık ki bugün yoksulluğa eğilim faktörü olmuştur. Az

istemeğe, alt çekmeğe, ölmeyecek kadar yemeğe, geri kalanın tümünü

büyük ve kabarık iştiha sahiplerine, yeryüzünü içindekilerle birlikte yuttuğu

halde doymayıp hâlâ yiyecek birşeyler arayanlara bırakmaya bir

çağrıdır. Böyle bir anlayış ve felsefeye çağrıdır kanaat!..

Kanaat, uğursuz bir zillet felsefesine dönüştürülmüştür. Köleleşme

eğitimi, alçaklık öğretisi ve "başkaları yesin, sen kanaatkar ol!" dininin

ahlâkî temeli ve "su kaynağı" biçimini almış. İnsanların bütün bir hayat

3 Bu bire on, bire iki karşılaştırması bir kahramanlık ve yiğitlik karşılaştırması olmadığı gibi

bir edebi açıklama da değildir. Bir hükümdür. Eğer bir müslüman on kişiden kaçarsa suçludur.

Bu ayet Bedirde nazil oldu. Daha sonra bu müslümanlara ağır geldi. Allah onların

za’fları nedeniyle yüklerini hafifletti: Savaşın hükmünü "iki düşmana karşı bir müslüman" biçiminde

tespit etti.

Ben Soruyorum • 99

çizgisini et suyu sofralarında titremeğe terkettiren br dünya görüşü. Et

başkasına, su sana!

Bu tür sabır ve kanaat köpekvâri (kelbi) bir yaşamdan öğrenilmiştir.

Bu köpekvâri yaşamı bir yabancı şair yazmış. Bizim şairlerimizden

biri de onu Farsçaya çevirmiştir. Şiir, fırtınalı, soğuk bir kış gecesinde

dört duvar dışındaki dünyadan habersiz ve gafil birkaç ev köpeğinin

birbirlerine yaptıkları konuşmalardan, öğütlerden oluşuyor. Köpekler

birbirlerini tekid ederlerken ya da sorulara cevap verirlerken ümitlendirici

ve sıcak sözler söylerler.

Bir köpek der ki:

Dost mutfakların kenarında

O yumuşak topraklarda uzanıp yatmak,

Canım-canım koklayarak "azizim" demek,

Ne lezzet verici ve güzel...

Bir diğeri:

O sofra artıklarından yemek.

Bir diğeri:

Eğer artık yoksa yalnızca bir kemik!

Birincisi tekrar:

Ne rahat bir ömür, ne güzel bir dünya!

Patronlar ve sahipler ölçüsüz aziz ve sevimli!

Bir diğer köpek hatırlattı:

Ya kırbaç... Bu artık bir belâdır!

Diğeri gönül alır:

Evet, ama katlanmak gerek.

Kırbacın acı verici kader olduğu doğrudur.

Kırbaçtan sonra sahip merhamete gelir

Bırakır bizi öfkesi dindikten sonra.

Başımızı el-ayağma sürmemizi bile hoşgörür.

Bizi ve yaralarımızı kabullenir

Gelin bu sevgiyi ganimet bilelim..."

100 • Anne Baba Biz Suçluyuz

Ruhu içerikten yoksun kılma, istek ve arzudan arınma, sabır ve

kanaat felsefesi, bu ağır kırbaç darbelerine katlanma ve sabırdır. Yumuşak

toprağa, efendilerin bazı bazı gösterdikleri sevgi ve şefkate şükür

ederek, sofra artık ve kırıntıları’nı yemeğe kanaat! Ne uğursuz ve

alçaltıcı bir felsefe!

Ama İslâm'ın anlamlandırdığı kanaat: Budist, Brahmanist, Hristiyan

ruhban ve zahidlerinin, kanaat öğreticilerinin, ya da mutasavvıflar

ile resmî zelil din bağlılarının yüklediği anlamın tam aksinedir. Her biri,

kanata olumlu ve ayrı anlamlar yükleyen bir toplumbilimcinin, bir insanbilimcinin

ve bir sorumlu aydının anlayış ve algılarının toplamıdır.

Yani tüm çağlara özgü ve çağları kapsayıcı bir anlam!.

Bir toplumbilimci uygarlığın ilerlediğini, tüketim felsefesinin etkinlik

kazandığını, bilim-teknik ve politikanın hatta insanbilimin bile

daha fazla üretim, daha çok tüketimin yanında ve hizmetinde olduğunu

bilir.

Bir insanbilimci; tüm İnsanî özelliklerin, yetenek ve sezgilerin,

yaygın ve çok boyutlu düşüncelerin, açık dehaların, farklı tipler ile karakterlerin,

tüm zaman ve eğilimlerin kendini düşünme esprisinin,

hayat ve evren hakkındaki düşüncelerin, insan varlığının sahip olduğu

anlam ve içeriğin... Bunların topyekun imansız ve makro tüketimin

saldırısıyla yağmalandığını bilir. Anamalcının (kapitalist) üretimine bağımlı

propagandanın etkisindeki düşünce, sanat ve edebiyatın, maddî

tutkular vadisine her gün zorla biraz daha sürüklenen hayatta "yalancı

arzular oluşturduğunu, bireylere, aile, sınıf, toplum ve uluslara bunların

-yani tüketim tutkusunun- yüklendiğini, bu yalancı-yapay arzulan elde

etmek için hepsinin bir telaş, çaba ve sonsuz bir uğraşa sürüklendiğini

görür. Siyah, beyaz, san, kızıl... Herkesin bu tiksindirici ve absürde

(saçma) tekrarın kucağına atıldığını görür: Tüketim için üretim, üretim

için tüketim, tüketim için üretim, üretim için tü... ta ölüm gelip çatana

değin!

Sersemletici ve tiksindirici! Sartre'nin kusmak deyiminin gerçek

anlamı bu olsa gerek! "Sezifin kaderine baktığımızda da bunu görürüz.

Sezif, doğanın ilâhı Zeus tarafından bir azaba mahkum edilen mitolojik

bir ilâh! Ve azabı şuydu Sezif’in: Dağın eteğinden bir büyük kayayı sırtBen

Soruyorum • 101

lanır. Tüm eziyet ve "ıh ıh'larıyla dağın tepesine ulaşır. Tüm zirveye

ulaşınca kaya sırtından düşüp aşağı yuvarlanır. Tekrar dönüp kayayı

sırtlanır, zirveye doğru tırmanır, kaya yine yuvarlanır. Tekrar döner kayayı

sırt... sonsuza değin!

Tüketicilik bir taksitli hayat sistemi! İnsanın sürekli ömründen eksilttiği,

ömrünü tükettiği bir sistem! Sürekli olarak geçmiş tüketimler

uğruna geleceğini satma.. Geleceğini satan, ömrünü satan... Hem de

bana zorla yüklenen istekler uğruna satma!.. Bana alım gücü verilmeden,

elimdeki alım gücüm de tüketilerek satın aldığım şeyler uğruna!..

Madem beni muhtaç etmişler ve param da yok, öyleyse ömrümün gelecek

yıllarını peşinen satmalıyım! "Kölelere özgürlük!" sloganının anlamı

da bu olsa gerek! Bu olsa gerek yeni-modern kölelik!

Yani tüketime dayalı yaşam sisteminde yaşayan kölelerin, kendilerini

bu kez özgürce sattıkları bir çağ! Hem de efendinin geleceğini satın

almaya ikna edilmesi için iltimas ve torpile başvurulan bir çağ! Kendini

anamalcıya, bankacıya ve hızlı üretime, peşinen satan ben, değişik

İnsanî kemal boyutlarını, hikmeti araştırma eylemini, İnsanî kişilik,

onur ve yeteneklere sahip çıkma fonksiyonunu nasıl yerine getirebilirim?

İnsanî, adil, onurlu ve şahsiyetli bir ortamı kendime ve başkalarına

nasıl hazırlayabilirim ? Ben, bugün de, yarın da önceki tüketimler

için kendini peşinen satmış alçak bir köle!

Toplumuna, mahrum halkına; facia, zülüm, sömürü, geri kalmışlık,

halkın cehaleti, dünyada süregelen cinayetler ve savaşlar karşısında

bilgili, bilinçli, özgür bir insan olarak sorumluluk duyan ve bu görev

ve sorumluluğunu sonuçlandırmak isteyen aydını ise merhum Celal'in

deyimiyle "hadımlaştırıyorlar. Yani tutkular, modern yaşam,

lüks, konfor, günbegün artan tüketim... gibi olguları peşpeşe başından

aşağı döker; sırtına yüklerler aydının! Onu, bu yapay ve zorla

yükledikleri ihtiyaçları temin etme yokuşuna koştururlar. Böylece aydını

bir tür sara nöbeti biçimindeki aptallığa dayalı tüketim boyunduruğunun

tutsağı yaparlar ki, arılığını, arı yapısını kaybedip, satıp yağlansın

ve yere yapışsın! Zorlu ekonomik yükümlülükler, bireysel ve ailevî

yaşam çetinliğinin ağır yükü altında ezilerek, binlerce muhafazakârlık,

maslahatçılık, uzlaşmacılık, zaaf, zillet türü hasletlerin boyunduruğunda

bir yaşamı sürdürmeye zorlanan bir aydın elbette ki akide102

• Anne Baba Biz Suçluyuz

vi gerekliliklerini, İnsanî sorumluluklarını bir tür gençlik hülyası telâkkisiyle

başından savar, umursamaz!

Çarçabuk iş yaparak her istediğini elde eden akıllı adam sınıfına

dahil olup aydın olmaktan kendini yalıtır. Çünkü istediklerini elde etmenin

yolu kendini veya geleceğini peşinen satmaktan geçer. Artık o,

"risk'li konuma girmek cesaret ve hakkına sahip değildir. İşte bu noktadan

sonra her değerini, canını vermek ve utanılacak durumlara düşmek

kalır ona!

İşte insanı ve aydını her boyutuyla kendine kurban eden bu çağ ve

ortamda şu eldeki varolan bilgilere dayanarak, Kanaat ve Zühd’ün ne

anlama geldiğini, bunlara hangi açıdan bakıldığım ve bunların hangi

kerteye değin gerekli ve içerik sahibi olduğunu ve de insana özgürlük

bağışladığını daha rahat görebilirsin.

Bir aydının yaşam ve sorumluluğu, güvenilir, yükümlülük sahibi bir

toplum önderinin, bir akide ve halk mücahidinin yaşamı gündeme geldiğinde

artık kanaat ve zühd salt bireysel ahlaki ve ruhsal bir erdemi

ifade etmez. Buna ek olarak daha engin, daha ciddi ve daha yapıcı bir

özelliğe sahip olur. Bu noktada zühd ve kanaat, bir yandan mesajını

sonuçlandırma ve zafer etkeni, yaşam için gerekli koşul olurken, öte

yandan insan kalmak, vefalı olmak, direnmek, satılmamak ve titreyip

sarsılmamak özelliklerinin de sigortası olur. İnsanın hedefe ulaşması

yolunda, imanının gerçekleşmesi uğrunda tehlikeyi karşılamanın,

fedakarlık ve kahramanlığın en etkin faktörüdür!

Topluma karşı sorumluluk duyan, halkına ve mesajına karşı güvenilir

ve yükümlü, İnsanî akidesi yolunda mücahid olan kişi, bireysel yaşamını

iki olumsuz ilkeye dayandırmalıdır ki, “toplumsal ve akidevî”

yaşamı iki olumlu ilke üzerinde ayakta tutabilsin:

Birincisi sahip olmamalıdır.

Ta ki; Korunması için muhafazakâr olmasın.

İkincisi; isteyen olmamalı.

Ta ki; Kazancı için titreyip zaaf göstermesin,.

Aydının kanaat ve zahidliği, onun bağımsızlık, özgürlük, kahramanlık

ve ayakta duruşunun öncül koşulu ve senedidir. Çağdaş büyük

Ben Soruyorum • 103

savaşımcı, düşünür, yazar ve toplumbilimcilerin terminolojisindeki

Devrimci Zühd’ün5 de anlamı budur. Ali'nin zühdünün de anlamı budur.

Yüce anlam içeren kavramlar dar, yüzeysel ve kısır bakış açılarıyla

küçültenalçaltan aldatıcı ya da kıt akıllıların yoksul yığınları yoksulluğa

eğilimli olmaya araç kıldıkları kavramlardandır zühd... "Zühd için zühd"

veya "kanaat için kanaat!" türü ahmakça bir felsefeyi kanıtlamağa tanık

kıldıkları zühd... Açlığın dini, talihsizliğin felsefesi veya felsefenin

talihsizliği! Proudhon ve Marx'ın deyimiyle : "felsefe yoksulu" ve "yoksulluk

felsefesi". Bize göre; dinin çöküş ve zilleti, zillet ve çöküşün dini.

Ali bu iki zühdü birbirinden ayırmıştır. Zühdü ve riyazatı (çile çekmek,

kendini acıya katlanmağa zorlamak) öne çıkartan Harisli Ziyad oğlu

Asım'a sertçe bağırdı: Aldatıcı şeytan seni böyle perişan ve yolunu yitirmiş

yapmıştır. Ey kendinin en büyük düşmanı! Niçin ailene ve çocuklarına

merhamet etmiyorsun? Niçin Allah'ın helâl kıldığını sen kendine

haram kılıyorsun?

Asım bu yanlış anlayışına uygun Ali'nin devrimci zühdünü -ki sorumlu

insanın zühdüdür- sufice bir zühd, ruhbanca zühd ya da yoksulperestlik

dininin belirtisi sandığından dedi ki: 'Ya Ali! Öyleyse sen neden

böyle yamalı, eski elbiseler giyiyor, beğenilmeyecek şeyler yiyorsun?"

Ali öfkeyle:

"Sana yazıklar olsun! Ben senin gibi değilim. Benim görevim

ağırdır. Allah, adalet önderleri ile toplum idarecilerine, yaşam

standartlarını toplumlarınm mahrumlarının yaşamına denk bir ölçüde

tutmalarını vacib kılmıştır!"

Kardeşim, Bacım, Kuşakdaşım Olan Aydın!

Nasıl diyeyim?

Benim inandığım Allah, evini, diğer ilahların mabedleri gibi insanların

yağmalanmasına araç kılmamıştır ki, adak, kurban vergileriyle

onu razı edelim! Öyle bir Allah'tır ki insanı kendi halifesi, insanları

5 Puritanizme Revolutiomaire

104 • Anne Baba Biz Suçluyuz

kendi ailesi olarak adlandırır. Evini halkın evi olarak adlandıran bir Allah!

1

İnsan toplumunda insanla beraber, insana yardım ederek zulme

karşı çıkan bir ilâh. Büyük peygamberi kılıçlı olan ilâh! Rodinson'un

deyimiyle "Silahlı Peygamber!" Rodinson Peygamber'in (s.) bu vasfını

gündeme getirirken onu eleştirmek istemiştir; ama ben iftihar etmek

için söylüyorum. Elbette benim peygamberim, zalim-mazlum, efendiköle,

Roma sömürgeciliği, Filistin soykırımı ortamında aşk ve sevgiyi

tebliğ eden Katolik Roma Hristiyanlarının peygamberi gibi değildir.

Katoliklerin peygamberi, statükoyu değiştirmek için sadece birkaç

öğütle zelil durumdaki halka, barbar militarist imparatorluğa karşı kurtuluş

yolu göstermek ister. İşte bu işi üstlenen köle toplumun kurtarıcısı,

bir köle olarak yakalanır ve o da bağırır: "Ey Roma sömürgeciliğinin

kölesi olan Ulus! Kayserin işini Kaysere, Tanrının işini Tanrıya bırakın!

Eğer onlar senin bir yanağını tokatlasalar, sana düşen derhal diğer

yanağını da zalime takdim etmektir!"2

Will Durant: "Hiçbir peygamber, Muhammed gibi izleyicilerini

güçlü olmağa istekli kılıp teşvik etmemiştir. Ve hiçbir peygamber onun

kadar bu yolda başarılı da olmamıştır." der.

Benim peygamberim, bu dünya hayatının peygamberidir. Âdil hükümetin

peygamberidir. Üretimin peygamberidir. Yaşadığı ev ve yaşamı

tüm zahid ve abidlerin ev ve yaşamından daha sade! Bütün bir hayatı

halk ve toplumun hizmetinde!

Ali de işte böyle biri! Bu dinin bütün önderleri Kur'an ve Allah

adına bu dünyada zulüm ve zorbalığa karşı mücadeleyi icad edip başlatmışlardır

ve bu yolda ömürlerini tüketmişlerdir.

Nasıl söyleyeyim?

1 "Hani, evi (Kâ'be’yi), insanlar için bir toplanma ve güvenlik yeri kıldık". (Bakara: 125)

"Gerçek şu ki: İnsanlar için ilk kurulan ev; Bekke'de (Mekke'de) o kutlu ve bütün insanlar

(alemler) için hidayet olan (Ka'be)dir." (Ali imran: 96)

"Orda apaçık ayetler ve İbrahim'in makamı vardır. Kim oraya girerse o emniyettedir."

(Ali İmran: 97)

2 Şu açıklamayı yapmalıyım. Kastettiğim Peygamber (s.) Hristiyanların şu anda tanıttıkları ve

Roma zorbalarının halkları köleleştirmelerine yarayan bir peygamberdir. Yoksa bir müslümanın

gerçek Mesih'e ilişkin görüşü somut ve açıktır ki o da bir İslam peygamberidir.

Ben Soruyorum • 105

Bu mesajı ben ve benim gibiler kendi sınıfımıza hangi araçla tebliğ

edip ulaştıralım?

Baylar, bayanlar!

Bugün görüyorum ki, sınıfsal açıdan bağlı, inanç ve düşünce açısından

karşıt olduğum grupların gazeteleri var, dergileri var, değişik

dillerden çevirmenleri, güzel yazarları ve tiyatroları var. Vitrinlerin ardında

hergün tümü dine karşıt olan gösteriler, paneller, söyleşiler düzenlediklerini,

şiir, roman ve nesir yayınladıklarını görüyoruz. Yani

propaganda için yüzlerce araca sahiptirler. Nesrin güzelliği, şiirin cazibesi

bu entellektüellerin elinde... Senin oğlun-kızın, benim bacımkardeşim

kolaylıkla ve rahatlıkla elden gidiyor. Onların her tür imkanı

var çünkü...

Beri yanda ise müminler rahat ve dertsiz! Onlara göre korkulacak

ve tasalanacak birşey yok! Yüzbinlerce minberleri, mihrablan, tekkeleri

ve dini tören yapmaya yarayan araçları var!

İşte bu ortamda benim gibi düşünenler araçsız, sığınaksız, dayanaksız

ve başıboş kalmış...

Eğer binbir güçlükle bir kitap yayınlasak, çile ve eziyetimizin ürünü

olan bu kitaba o grup saldırır.

"Bugün! Yirminci yüzyılda! Yine dinî kitap! Yine Ebu Zer Gıfarî!"

Diğer grup saldırır.

"Örneğin niçin Peygamberin (s.) adının sonuna (s.) koymamışlar?

Kimmiş bu, Peygamberin (s.) adının okunuşundan sonra yeterince

"Salâvat" getirmeyen? Haddini bildirelim!"

Öte yandan dininin, pazar dinî gücünün köhne geleneklere vefalı

olduğunu görüyoruz. Kalıtımcı, gelenekçi, kural, amel, tören ve düşüncelerin

telkini için her imkan var. Anti-dinî olanlar da kalem ve düşünceleri

ellerinde tutuyorlar. Bu ortamda ben ve benim gibiler çağdaş

toplum, gelenekçi toplum diye adlandırılan iki değirmen taşı arasında

öğütülen, unufak edilip tandıra gönderilen, açlıklarını gidermek için

ekmek pişirdikleri buğday taneleri gibiyiz. Hafakanlar geçirseler, bağırsalar,

feryat ve iniltileri duyulmaz. Yalnızdırlar. Hiçbir araçları yoktur.

Eğer olsa çökertirler, yok ederler. Bir kurumlan da yoktur. Eğer olsa

106 • Anne Baba Biz Suçluyuz

çamur atılır, karalanır. Bir dil, bir kalem olarak varolamazlar. Eğer olsa

kesilip kırılması gerek!

Eğer bir müslüman ve mü'min kişi olarak imanınla amel etsen,

haccın maskaralaştırılan ve eleştirilen bir ibadet olmadığını, eğer Ali'nin

tanınan biçimiyle neredeyse tapınılan bir ulusal kahraman olmadığını,

onun bir kurtuluş sembolü olduğunu söylüyorsan... Eğer bu ülkede

yerine getirilen diniitikadi törenlerin çağın isteklerine cevap veremeyeceğine

inanıyorsan... İşte o zaman bu yolda canını elden çıkarmış

olursun.

Diyoruz ki, en azından Tahran üç milyon ve bu ülke otuz milyon.

Hepsi İslâm, Ali, doğruluk ve din adına varolan bir halk! Evet, işte siz,

kendi çapına, kuşağına ve de yarınımıza uzak olan siz! Şu deminden

beri sözünü ettiğimiz kuşak için çalışınız!..

Bu kuşak elden gidiyor! Bu kuşak iki cendere arasına sıkışmış!

Modernizmmedeniyet, gelenekbid'at kutuplan arasında... Gericilik-inhiraf,

geçmiş-hal taklidi, eskiye batıya tapıcılık, karşıtı, tutucu... Kutupları

arasında yalnız kalmış, sığınaksız ve üssüz. Bu kuşak ne eski ve miras

alınan kalıplara mensup, ne de modernist ve zorla yüklenilen kalıplarda

biçimlenmiştir. Bir imanı seçme noktasındadır. Arzulu ve susuzdur.

Özgür ve başıboştur. Varolan ve ona sunulan biçimdeki dinden

kaçan ve ondan ümitsiz olandır bu kuşak... Batılı ideolojileri, düşünce

modellerini, ahlâkî, toplumsal ve hayati normları ve tipleri, modern ve

kültürel sömürgeciliği de kabullenmiyor.

Bu kuşak, toplumundaki sınıfsal çelişki, geri kalmışlık, kölelik, zilletle,

cehaletle mücadelede ona aydınlatıcı bir iman ve akidevî bir silah

kazandıracak, ona insan olmayı öğretecek, ona ve toplumuna bilinç,

özgürlük ve izzet verecek bir ekolü aramaktadır.

Eğer gerçek İslâm'ın onun bu isteklerine cevap vereceğine, ona

böyle bir silahı kazandıracağına inanıyorsanız, hem İslâm için hem de

onun için çalışınız!

Ona bir eğitim üssü ve bir tebliğ dayanağı hazırlamak, yeni ve

güçlü bir düşünsel akımı başlatmak, sizin görevinizdir. Bu eski/eskimiş

yiyecekler, bu elinizdeki dinî kitaplar, bu sizin tebliğ yöntem ve bilinciniz

onu sizin imanınıza çekmiyor, aksine uzaklaştırıyor. Bunlarla,

Ben Soruyorum • 107

modern uygarlığın bilimsel, sosyal ve felsefî ekol ve ideolojilerinin saldırılan

karşısında ayakta duramaz. Şu elinizde varolanlar ancak eski

kuşağı, gelenek ve dine vefadar olan kuşağı doyurur.

Bu kuşak için bir iş yapınız, birşeyler yapınız! Bu kuşak için yeni

düşünsel gıdalar hazırlayınız! Onunla konuşmak için, ona İslâm'ı kültür,

tarih, tevhid, iman, Kur'an, Peygamber, Ali, Fatıma, Kerbelâ, adalet,

cihad, ictihad... vs. tanıtmak, kavratmak için yeni bir lisan geliştirin,

yeni bir iletişim ağı, yeni bir tebliğ metodu geliştiriniz.

Yeniden İslâmî diriliş için, düşünsel bir devrim ve canlılık için yeni

ve güçlü bir çabayla işe koyulunuz. Dinî hizmetlerinizi, İslâmî faaliyetlerinizi

gerçek İslâm'ın anlayışına uygun olarak çağdaş kuşaklar için

seferber ediniz.

Yoksa bu kuşak elden gidiyor!

Bu fırsat kaçıyor!

Bu din, bu iman yalnız sizle yarınlara ulaşmaz!

Henüz elinizden bir şeyler yapmak geliyor. O halde çalışınız!

Birşeyler yapınız

Vesselam!