SU ÜSTÜNE YAZI YAZMAK

Muhyiddin ŞEKÛR
ÇEVİRİ: SEVİN OKAY - SENAİ DEMİRCİ

EDİTÖR
Seval Akbıyık

KAPAK TASARIMI
Ravza Kızıltuğ

1. BASKI
Ağustos 2007 İstanbul

ISBN
978-975-9161-53-8

E-ISBN
978-

SUFİ KİTAP
Cağaloğlu, Alemdar Mahallesi, Alayköşkü Cad, No: 5 Fatih / İSTANBUL
Telefon: (0212) 511 24 24
Faks: (0212) 512 40 00
P.K. 50 Sirkeci / İstanbul
sufi.com.tr
sufi@sufi.com.tr
facebook.com/timasyayingrubu
twitter.com/timasyayingrubu

Kültür Bakanlığı Yayıncılık
Sertifika No: 12364
Kitap yayın no: 54
Muhyiddin Şekûr Kitaplığı: 01

YAYIN HAKLARI
© Eserin her hakkı anlaşmalı olarak
Timaş Basım Ticaret ve Sanayi Anonim Şirketi’ne aittir.
İzinsiz yayınlanamaz. Kaynak gösterilerek alıntı yapılabilir.

MUHYİDDİN ŞEKÛR

1973’te ABD Kent Eyalet Üniversitesi’nde Psikolojik Danışmanlık bilim dalından doktora derecesi aldı. Ohio, Cleveland’da doğan ve çeşitli akademik görevlerde bulunan Şekûr, halen New York Eyalet Üniversitesi’nde Eğitim Danışmanlığı Doçenti olarak çalışmaktadır. ABD’de ve başka ülkelerde öğretmen ve uygulayıcı olarak bireysel terapi ve aile terapisi alanlarında, akıl sağlığı sorunları üzerine makaleler yazdı ve dersler verdi. Hayatın sadece afakî boyutunu değil, enfüsî anlamını da aktif olarak sorgulayan Şekûr, yıllar önce tasavvufla tanıştı. Doğu’da uzun seyahatlere çıktı, kutsal toprakları birkaç kez ziyaret etti. Bosna-Hersek Savaşı sırasında yetim çocuklara psikolojik rehberlik hizmeti veren bir organizasyonu yönetti. Hüseynî Hayatî Rufaî tarikatına mensup olan Şekûr, ömrünü şeyhinin yanında oturup İslâm’ı anlamaya adamıştır.

İÇİNDEKİLER

BİRİNCİ BÖLÜM / İĞNE

İKİNCİ BÖLÜM / BORULAR

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM / BORULARIN ÖTESİ

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM / ÇİÇEK

BEŞİNCİ BÖLÜM / İKİ SEYAHAT

ALTINCI BÖLÜM / ARABA

YEDİNCİ BÖLÜM / PARK

SEKİZİNCİ BÖLÜM / KEK

DOKUZUNCU BÖLÜM / AKVARYUM ÜÇLEMESİ

ONUNCU BÖLÜM / ÜÇÜNCÜ SEYAHAT

ON BİRİNCİ BÖLÜM / ATEŞ

ON İKİNCİ BÖLÜM / KILIÇ

EPİLOG

SUNUŞ

Hazreti Şeyh-i Ekber Muhyiddin İbn Arabî’nin yoluma çıkardığı ince gönüllü derviş: Muhyiddin Şekûr.

İslâm’a ve İslâm tasavvufuna yönelmemi, bütünüyle bir tek kaynağa, Hazreti Şeyh-i Ekber Muhyiddin İbn Arabî’ye borçlu olan biriyim. Onun 1981’de okuduğum Füsûsü’l-Hikem’i, geleneğin sırlı kapısından girip şiir dolu bir âleme adım atmama vesile olmuştu. Yine Hazreti Şeyh-i Ekber’in eşsiz himmetiyle, derece derece ilerleyen Füsûs okumaları sayesinde, tam on sekiz yıl boyunca pençesinde kıvrandığım ağır bir sinir hastalığından bütünüyle kurtuldum.

Hem imana hem şifaya kavuşmama himmet eden Hazreti Şeyh, birçok başka güzelliğin yanı sıra, New York’ta ikamet eden bir Rufaî dervişi, sevgili dost Muhyiddin Şekûr’la ve onun güzel kitabı Su Üstüne Yazı Yazmak ile tanışmama da bizzat vesile oldu...

Muhyiddin Şekûr’un Su Üstüne Yazı Yazmak adlı kitabına, eseri yayımlayan kitabevinin tanıtım broşüründe rastladım. Broşür, 1989 yılında İngiltere’den getirttiğim Muhyiddin İbn Arabî Hazretlerinin bir eserinin sayfaları arasından kayıp elime düşmüştü.

Muhyiddin İbn Arabî - Muhyiddin Şekûr... Tevafuk olaylarına fevkalâde duyarlı olduğum bir dönemde, bu iki isim arasındaki hoş paralellik ilgimi çekmiş, bir türlü dile getiremediğim gizemli ve saplantılı bir merak neticesinde Su Üstüne Yazı Yazmak’ı İngiltere’den ısmarlayıp getirtmiştim...

Su Üstüne Yazı Yazmak’ın ilk satırları şöyle başlar:

“Tanrı’ya, İlk-Son Gerçek’e ve Âlemlerin Rabbi’ne hamd ü senâlar olsun: Arayıcıların Dostu’na ve Kalpler Açıcısı’na. Beni bu dünyadan; ipnotik-fenaomenal zihin çekiciliği ve teknolojik göz kamaştırmaların uzak çağı dünyasından kurtarana hamd ü senâlar olsun...”

İlk satırından son satırına kadar sıcak, coşkulu bir şükranla kaleme alınmış bu eser bir kurtuluşun, kademe kademe gerçekleşen bir hidayetin hikâyesidir.

New York’ta bir Rufaî dergâhına intisap eden Muhyiddin Şekûr, şeyhinin himmetiyle apaydınlık, şiir dolu, irfan dolu, lezzet dolu bir âleme açılır...

Geleneğin, tasavvuf âleminin tümüyle tarihe karıştığı; evliyaların, tarikatların masaldan ibaret sanıldığı bir çağda, çağdaş materyalizmin ve modern tüketim zihniyetinin doruğunu temsil eden bir toplumda, akıllara durgunluk veren inanılmaz bir güzelliktir zuhur eden. Gelenek, tüm ihtişamıyla -pirleri, tekkeleri, şeyhleri, dervişleri, zikir meclisleriyle- gelir; yetişir ve mânâ âleminden bütünüyle kopmuş modern insana, olanca kapsayıcılığıyla el koyar. Gelenek, ezelden ebede değişmez cevheriyle, tüm hakikatiyle, burada, bizimledir. Burada ve her yerde, her yerde ve her zamandadır...

Bu vesileyle bir kez daha anlarız ki evliyaların çağlar ötesinden bize uzanan ışıklı ve engin himmetleri üzerimizde olmasaydı, bugün içinde yaşadığımız dünyanın yüzü, kat kat cehennemlerin dehşetengiz karanlıklarından ibaret olurdu...

Bu nefis eseri okuyup bitirdikten bir süre sonra Muhyiddin Şekûr’la yazışmak arzusuna kapıldım.

Kaleme sarıldım ve Muhyiddin Şekûr’a kendi hikâyemi yazdım. Hazreti Şeyh-i Ekber’in hayatımdaki büyük ve derin etkisini, “iki Muhyiddin” arasındaki tevafuk olayının bende yarattığı saplantılı merakı, kitabı getirtişimi... Bu güzel eserin bendeki zengin çağrışımlarını dile getirmekten ise oldukça aciz kalmıştım.

Muhyiddin Şekûr’un cevabı çok duygulu ve incelikliydi... Geçirmiş olduğum uzun süreli hastalığın etkisiyle, o dönemde hâlâ daktilo kullanamadığım için kendi mektubumu el yazımla yazmak durumunda kalmıştım. Ve Muhyiddin Şekûr’un cevaben gönderdiği mektup da benim durumuma nazire olarak, el yazısıyla kaleme alınmıştı.

Kurşun kalemle ve harikulâde güzel bir el yazısıyla yazdığı bu alçakgönüllü mektubunda, Muhyiddin Şekûr hidayetime ve şifama vesile olmakla kalmayıp kalbimi bu kitaba açan yüce zata şükranlarını ifade ediyor; dünyanın bir ucundan ötekine, bizleri buluşturan tecelliye duyduğu derin, çok derin hayreti dile getiriyordu.

Evet, hayret; derin, uçsuz bucaksız bir hayret duygusu... Muhyiddin Şekûr’un daha sonra yazdığı bütün mektuplar da, engin bir hayreti; hayat, kader ve kutsal karşısında asla tükenmeyen hayreti dile getiriyordu. Bizatihi Su Üstüne Yazı Yazmak, yazardaki bu ibadetle eşdeğer, sınırsız hayret duygusunun billurlaşmış, bir şahesere dönüşmüş, şiirsel ifadesi sayılabilir. Onun tüm yazdıklarında, tüm eylediklerinde hayret makamını bir an olsun terk etmeyen Ulu Şeyh Muhyiddin İbn Arabî’ye kurbiyeti de belki bundan.

Muhyiddin Şekûr’la yazışmaya başladıktan bir süre sonra, ona Muhyiddin İbn Arabî Hazretlerinin Oxford’daki Muhyiddin İbn Arabî Society tarafından bastırılıp ciltlenmiş Devrü’l-Âlâ adlı duasını gönderdim. İçine, “Şeyh Muhyiddin’den Derviş Muhyiddin’e” yazdım. Temennim, İstanbul’dan Oxford’a gidip oradan yine buraya, İstanbul’a dönmüş olan bu güzel duanın, uçakla kıtaları aşarak New York’a giderken, yükseklerden daha nice cana, iman ve şifa dağıtmasıydı.

O günden bu yana Muhyiddin’le, eşi ve çocuklarıyla kısa telefon konuşmaları yaptık. Dünyanın bir ucundan bir ucuna dervişane muhabbet mesajları teati ederek içimizi aydınlattık.

1994 yılının ortalarında Muhyiddin Zagreb’e gitti. Zagreb Üniversitesi’nde geçici görev almıştı. Oradan Bosna’ya gittiğini, Bosnalılara hizmet ulaştırmak için can u gönülden çırpındığını biliyorum.

Varlığını tümüyle başkalarının esenliğine adamış, uzay çağının bu ince gönüllü dervişine, halen dünyanın her yerinde anonim bir varlık içinde kendilerini tümüyle Hakka-hakikate, ebedî güzelliğe ve hizmete adamış tüm dervişler ordusuna ve kalplerini Su Üstüne Yazı Yazmak’a açarak tasavvuf âleminin zaman ötesi lezzetlerini tadacaklarını umduğum bu kitabın tüm okurlarına, kucak dolusu selâm...

Temerküz kamplarıyla, atomik infilaklarıyla, Çernobil’leriyle ve azgın bir bencilliği kışkırtan tüketim toplumunun hasta zihniyetiyle uzay çağı dediğimiz 20. yüzyıl, insanoğlu için zahirde şanlı, bâtında çirkin bir yıkım çağı oldu. 21. yüzyılın bir inşa ve güzellik çağı olmasında yeryüzünü saran dervişler ordusunun ve onların gönüllerinde alev alev yanan tasavvuf nurunun önde gelen bir işlev yükleneceğine bütün kalbimle inanıyorum.

Bu güzel eserin dilimize çevrilmesinde himmetleri geçen Ezel Elverdi ve Mahmud Erol Kılıç’a; çeviriye ikisi de ayrı ayrı yoğun emek veren Sevin Okyay ve Senai Demirci’ye yürekten teşekkürlerimi sunarım.

Ayşe Şasa
İstanbul
Ramazan 1995

TÜRKÇE BASKIYA ÖNSÖZ

Nurun membaı, aşkta en âlâ makam sahibi Allah’a, hamd ü senâlar, medh ü senâlar olsun. O’nun nurunun en pak âyinesi ve âlemlere rahmet, Muhammed Mustafa’ya ebedî salât ve selâm olsun.

Size, Su Üstüne Yazı Yazmak’ın Türkçesini en derin hayret ve şükran duygularımla sunuyorum. Hakikaten, her gün Rabbimin esrarlı hikmeti, cömertliği ve hayalimde hak etmeden gördüğüm şefkati ve rahmeti beni yeniden yeniye hayrete düşürüyor. Durup düşünüyorum da size bu şekilde hitap etmemin pek az sebebi var. Zira ben, manevî bir çölü andıran Amerika kıtasından bir insanım; bu çölde kendime küçük bir vaha bulacak kadar bahtiyardım. Siz ise muazzam genişlikte bir vaha olduğu halde, çölleşme tehlikesiyle karşı karşıya olan bir ülkenin insanlarısınız. Belki iki taraf da bir sürgün hali yaşıyor ve asıl vatanını bulmaya çalışıyor. Hazreti Mevlânâ’nın deyişiyle:

Aşk ülkesi herkesin kendi bildiğincedir
Âşıkların milleti de devleti de yoktur

Bendeniz bir gün, ‘Asıl vatanım aşk ülkesidir’ diyebilme ümidini taşıyorum. Arayışı sırasında bu kitabı eline alan herkes için de aynı şeyi ümit ediyorum. Bu kitap, sadece çölün kumlarını aşıp asıl vatanına varmaya çalışan bir hırpani dervişin öyküsüdür. Her kelimesinin aşkla yazıldığına sizi temin ederim. Başkaca bir şey için bir vaatte bulunamam zaten.

Hikâyeme kalbini açarak, gayretiyle bu çevirinin gerçekleşmesini sağlayan Ayşe Şasa’ya kalbî takdir duygularımı ifade etmek isterim. Ayrıca muhterem Mahmud Erol Kılıç’a ve yayıncıma da teşekkür borçlu olduğumu bilmenizi isterim.

Muhyiddin Şekûr

İnsanların taş üzerine kazıdıkları yüzyıllık yazılar

Allah için su üstüne yazılmış yazı gibidir.

ŞEYH’TEN BİR SÖZ

Bu bir garibin öyküsüdür;
dinlemek ve duyabilmek için de bir garip kulağı gerek

MEVLÂNÂ C. RÛMÎ

Bil ey oğul, insan sıradan yahut rastgele yaratılmış bir şey değildir, mükemmel bir sanatla yaratılmış ve büyük bir gayeye doğru yürütülmektedir. Ebedî değildir ama ebediyen yaşatılacaktır; ve bu beden süflî ve arızîdir, ancak ruh ulvî ve semavîdir. Riyazet potasında şehevî arzularından tecerrüd edip ulvîyata erişir ve şehvet ve gadabın kölesi olmaktan çıkıp melekî sıfatlara mazhariyet mertebesine yükselir. İnsan, bu mertebede iken, saadetini, şehevâni hazlarda değil, Cemâl-i Ezelî’yi temâşâ ve istihsan etmekte bulur. İnsan ruhundaki bu tebeddülün ikmalinde, adî madenleri altına dönüştürür gibi işleyen bu manevî simyayı keşfetmek kolay değildir ve o her kocakarının evinde bulunmaz.

...İşte O’nun bu simyayı içinde saklayan hazineleri resûllerin kalpleridir ve onu başka yerde arayanlar Hesap Günü, ‘İşte senden perdeyi kaldırdık, bugün artık görüşün keskindir’ denildiğinde hayal kırıklığına düşecek ve hüsrana uğrayacaklardır.

Allah, insanlara bu simyayı nasıl kullanacaklarını ve kalplerini riyazetle süflî arzulardan nasıl arındıracaklarını öğretmeleri için yeryüzüne yüzyirmidörtbin peygamber göndermiştir. Bu simya, kısaca, yüzünü dünyadan Allah’a çevirmek olarak tarif edilebilir ve dört rükünden oluşur:

1. Nefsini bilmek,

2. Rabbini bilmek,

3. Dünyanın hakikatini bilmek ve

4. Ahiretin hakikatini bilmek.

İmam-ı Gazâlî

PROLOG / ARAYIŞ

Hamd, her şeyin Evveli ve her şeyin Ahiri, âlemlerin Rabbi’ne; hakkı arayanların Dostu ve Kalplerin Keşşafı Allah’a mahsustur. Hamd, bana Dost olup, beni bu dünyadan; gafletlere boğucu çılgınlıkların, teknolojik debdebenin hükmettiği bu uzay çağı dünyasından sıyırıp alan Allah’a mahsustur. Hamd hakkın arayıcısını teslimiyete ulaştıran, yani kendisiyle yüz yüze getiren, diğer bir ifadeyle, gerçekte bir oyun olmayan o büyük oyunun içine sokan O’na mahsustur. Teslimiyet: Hak arayıcısının kendini arayış serüveninde attığı ilk adım: Dev bir adım, ama yine de bir bebek adımı -doğrusu, yürümeyi öğrenmek bazen ürkütücüdür.

Yıllar önceydi; her şey, serüvenimin içine doğru itildiğim o gün, sonradan camiye çevrilmiş o mütevazı binanın çatısı altında olup bitti. Arkadaşlarımın davetini kıramamış, sadece bir gözlemci olarak gelmiştim. Vardığımda içeride çok sayıda boş yer vardı: Hoca, sınıfın önünde ayakta duruyordu. Ben de daha önce gelmiş olanlardan birinin, daha sonra Mecid Bacı diye tanıyacağım o yaşlı kadının yanına oturdum sessizce. Gözlerimi hocaya çevirdim; sakallı, yaşlı bir adamdı -‘imam’ dedikleri bu adam da kendine özgü biri olmalıydı. Odayı şöyle bir gözden geçirdim. Yer yer çatlamış bir tavan, eski eşyalar, muşambadan yer döşemesi, evde yapılmış karatahtalar ve hocanın arkasında bir yazı tablosuyla süslenmiş duvar. Duvardaki yazı son derece güzel ve inceden inceye yazılmıştı. Duvarı ve tabiî benim dikkatimi de boydan boya kaplıyordu. Bir huzur yankılanıyordu yazıdan ve yazı bana anlayamadığım bir aşinalık veriyordu, fakat yine de anlamını çözmeyi başaramamıştım. Konuşma süresince dikkatim hep onun üzerinde oldu. Şaşkınlık içinde, yanımda oturan yaşlı kadına sordum:

“Madam, nedir bu Allah aşkına?”

Yaşlı kadın, bilgelik edası okunan yüzünü, alabildiğine gençlik dolu yüzüme çevirdi; tanıdık gözlerle bana baktı ve şöyle dedi:

“O en dışın dışında, en için de içindedir. Gözlerini ondan ayırma.”

İşte o an, onun sözlerinin kulağıma doluştuğu o an, zaman durur gibi oldu. İçimde, tâ derinlerde bir şey duyar gibiydim. Doğrusu, tamamen anlayabilmiş değildim ama söylediklerinin doğru olduğunu biliyordum. Dizlerimin bağı çözüldü, kalbimin atışı hızlandı. Hem ona hem bu eşsiz an’a tutunup sarılmak istiyordum; ama ne çare, ikisi de güven vermiyordu. Kendi irademi aşan bir durumla karşı karşıya olduğumu anlar anlamaz, dudaklarım anlamsız sorularla titredi:

“Fakat, nedir bu gerçekten... Ne demek bu? Ben nasıl...?”

Yüzünden daha kırışık, fakat onun kadar bilgelik dolu elini uzattı. Kolumu kavrayarak kekelemelerimi ortasından kesti. Tebessüm ederek yaklaştı ve tekrar konuştu:

“O sensin. Senin kendi nefsindir o... Nedir, diyorsun ya, işte cevabı... Ama nasıl anlarım, diyorsan şu kadarını söyleyeyim ki bulmak istiyorsan aramalısın. Esselâmü aleyküm.”

Ben sormadan kendisi açıkladı:

“Selâm üzerine olsun genç adam. Selâm olan Allah’ın selâmı üzerine olsun.”

Mimikleriyle yardımımı rica ederek ayakları üzerine doğruldu ve başıyla duvarı işaret etti:

“Bir gün anlayacaksın... Allah senin anlamanı istiyor. Aradığın her şeyi onun içinde, o kelime’de bulacaksın.”

Mecid Bacı ile geçirdiğim bu dakikalar, beni büyük bir başlangıcın eşiğine bırakıvermişti. İçimde şimdiye kadar öğretmenim olarak tanıyageldiğim bütün kadınların aşktan örülü güzelliklerini görür gibi oldum. Annemden, büyükannemden, ilk öğretmenimden, beni bakkala göndermek için küçük hediyeler ikram eden o kadından ve vaktiyle ilk ciddi aşk duygularımı yaşatarak beni kalbimden vuran komşu kızından yansıyan o anlaşılmaz müşfik kuvveti hissettim, hatırladım, fark ettim. Hepsi de orada, o anın içinde durulaşmış, o yaşlı kadının yüzünde toplanıvermişti. Büyük bir bölünmüşlüğün yakaları bir araya geliyor ve geçmişimin puslu, anlamsız yılları içinden günler açılıp yeni anlamlar taşıyordu bana. Bu yaşlı kadının tavsiyesini, sevecen varlığından kısmen sersemlemiş ve derinden derine sarılıp sarmalanmış halde, derinliğini ya da genişliğini hesap etmeksizin kabul ettim. Tüm duvarı kaplayan garip yazıyı bulmak için buraya gelmiştim ve ayrılırken yazının sırrının zihnimi yavaş yavaş kapladığını hissediyordum: Lâ ilâhe illallah. Kendimi arayışımın başlangıcıydı bu. Bu zamanlar-üstü kapalı ifadenin anlamını arayışım, gerçekte kendimi arayışımın başlangıcı oldu.

Mecid Bacı ile tanışmamı izleyen haftalarda, kendimi çoğu kez yalnız, kendimle sessiz bir hesaplaşma içinde buldum. Hâlâ anlamını çözemediğim bu karşılaşmayı inkâr etmek için, birkaç başarısız teşebbüste bulundum. Ne var ki, zihnim iyiden iyiye olayın kıskacına girmişti ve sonunda daha fazla şey bilmem gerektiğini kabul ettim. Hiç beklenmedik bir tezlikle, hayatımın büyük yol ayrımına varmıştım. Sonu bilinmeyen bir yola adım atmıştım. Ve böylece camiye döndüm ve Mecid Bacı’yı tanımaya başladım. Doğrusu, şu ünlü sözde belirtildiği gibi: “Onu tanımak, onu sevmek demekti.” Bilgelikle aydınlanmış ruhu öylesine savunmasız bir güzellikteydi ki insanın elinden başka türlüsü de gelmiyordu. Yaşadığı teslimiyet halinde, beni kendi derinliğime çağıran, arzumu okşayan ve beni kendime yakınlaştıran sarsıcı bir tür çekicilik, parıltılı bir sükûnet saklıydı.

O gün camide ders verirken gördüğüm sakallı yaşlı adam, Mecid Bacı’dan sonra ilk ciddi öğretmenim oldu. Onun da kendine özgü bir güzelliği vardı. Dipdiri bir anlatıma sahipti ve cümleleri bilgi, letafet ve derinlik bezeli rengârenk mesellerle doluydu. Kavrayıcı bir konuşma tarzı vardı. İlkin, sözleri geçmişte duyduklarımı andırır gibi geldi: ritüeller, törenler ve birtakım öğreti kuralları. Mensubu olduğum kurumsal dinle ilişkilendirdiğim ve beni nedense derinden kavrayamamış her şey burada da vardı ve doğrusu bunlardan da fazla bir şey ummuyordum. Ancak kabul etmeliydim ki, burada farklı bir şey, belki de beni heyecan verici yeni bir yolculuğa çağırdığını hissettiğim bir şey vardı.

Bu yaşlı adamın huzuruna defalarca gittim, bu geliş gidişlerde aramızda sade bir selâmlaşmanın dışında başka bir konuşma geçmedi. Her defasında yanına bir bloknot ve bir kurşun kalemle gidiyor ve duyduğum her şeyi yazıyordum. Notlarımı hiç usanmadan biriktirdim ve anlattıkları üzerinde çalıştım, içim dışım sorularla dolup taştı. Bir süre sonra, kendimi onunla konuşmak için yeterince hazırlıklı -dahası, yeterince donanmış- hissettim. Hiç beklemediğim halde, yaşlı adam sorularımı dinledi. Dahası, hepsini cevaplamaya kalktı, sonra beni de aşarak yeni sorular gündeme getirdi. Beni, cevaplar bulmaya teşvik etti; okumaya, düşünmeye, anlamaya sevk etti. Daha önce din ve inanç konularında böyle bir öğretmene rastlamamıştım.

İmam ve ben, o eski binada çok uzun saatler geçirdik. Çoğu kez sadece ikimiz kalıyorduk. Binanın arka tarafındaki eski mutfakta oturuyor, kahvelerimizi yudumlarken İslâm hakkında konuşuyorduk. Diğer vakitlerde mescitteki merdivenlere oturup Allah’tan bahsediyorduk. Teslim olmanın ne demek olduğunu işte burada anlamaya başladım. Dizlerimin üzerine çöktüm ve alnımı Kâinatın Rabbi karşısında yere koydum. Gözümden yaşlar boşanıp bedenim, bilinmeyen derinliklerden gelen bir haşyetle titrerken neredeyse kendimi kaybetmiştim. Ağzımdan, o zamanlar bana hayli yabancı gelen, fakat artık evim gibi sıcak hissettiğim bir kelime döküldü: Sübhane Rabbiyel â’lâ.

Takip eden birkaç yıl boyunca amelî ve imanî hayatımda bir tür öğrencilik yaşadım. Bu süre içinde hayatımı tümüyle İmam’a adadım ve onun rehberliği ile arayışım daha bir netlik kazandı. Ondan bazı temel ilkeleri öğrendim: Yüce Allah’ın ve O’nun bütün semavî kitaplarda gönderdiği mesajların birliği ve peygamberlerin kardeşliği, ölümden sonra diriliş ve melekler hakkında bir şeyler. Ayrıca, insan ruhunun tabiatı ve Allah’ın kulu olarak vazifeleri ile ilgili şeyler de öğrendim. Böylece namazı, zekâtı, orucu ve haccı da biraz kavramış oldum. Bu zaman zarfında, Rabbimin, Mecid Bacı’nın, İmam’ın ve hayatıma giren başka birçok kişinin bilgelik ve şefkat dolu yaklaşımlarında tezahür eden hidayetle ilk dervişlik derslerimi de aldım. Yıllar hızla aktı ve artık oradan ayrılmam gerektiğini düşündüğüm gün gelip çattı. Amelî eğitimimin ilk evresi tamamlanmıştı, ayrılmam gerekiyordu. Zor bir ayrılık oldu. Cami’ye, İmam’a ve buradaki cemaate çok bağlanmıştım.

Nihayet oradan, o insanlardan ayrıldım ve kendi yoluma koyuldum. Bir başka şehirde iş teklifi almıştım, bir de dışarıdaki dünyayı görmeye karar verdim. Üç yıl boyunca her şey harika geçti. Özellikle iş hayatında bir hayli prestij kazandım. Fakat nedense bir türlü mutlu olamıyordum. Bir tür manevî hayatın özlemini çekiyor fakat böylesi bir hayatın bazı şeylerden vazgeçmeden, bir şeyleri bir kenara bırakıp atmadan nasıl yaşanabileceğini bilmiyordum. Sıkılmış ve ürkmüş halde, yeni bir seyahate çıktım. Hiç hesapta yokken, hiç de zamanı değilken giriştiğim bu kaçış teşebbüsü çok geçmeden korkunç bir hüsranla noktalandı. Üç ay sonra, kendimi her şeyini kaybetmiş bir halde sokakta buldum. Ardı arkası kesilmez sorunların kuşatması altında çektiğim acılar, beni hayatımı gözden geçirmeye ve nazarımı yeniden Rabbime, Yaratıcıma çevirmeye sevk etti.

Sonunda, daha önceki işlerimin ayrıntılarından azade, mütevazı, sade bir iş buldum. İşe başladıktan hemen sonra, bir konferans için tebliğ talebinde bulunan bir ilan gözüme çarptı bir Ortadoğu dergisinde. Tebliğ özeti istenen konulardan birinde uzmanlık sahibi olduğumu düşündüm ve dergiye yazdım. Bir süre sonra gelen telefondaki ses, iş konuşması tonuyla şunları söyledi:

“Kardeşim, size tebliğinizin kabul edildiğini bildirmem istendi. Tebliğinizi Suudi Arabistan’da sunmaya hazırlanabilir misiniz? Uçak biletiniz postayla gönderilecek ve vize işlemleriniz tarafımızdan yürütülecek.”

Şaşkın bir halde teklifi kabul ettim ve telefonu kapattım. Vize ve biletler bir ay içinde elime ulaştı, derken kendimi uçakta buldum.

Konferans hoş karşılaşmalara sahne oldu. Tebliğim beğenildi, büyük ilgi gördü. Kendilerinden çok şeyler öğrendiğim çok sayıda iman ehli düşünürle tanıştım. Onlardan aldığım derslerin en önemli kısmı, hayatımın değişik yanlarını -pratik, meslekî ve manevî- nasıl birleştirebileceğimle ilgiliydi. Burada aldığım öğütler umduğumdan da yararlı oldu. O güne kadar hayatımı bunca gergin ayrımlar arasında sürdürmeye çalışmaktan hayli yorgun düşmüştüm. Konferansta yaşadığım çeşitli deneyimlerin yanında, oldukça kişisel ve mahrem bir bağlılığımın farkına vardım. Bu bağlılık, kasabamdaki cami ve oradaki yaşlı adamla, yani İmam’la ilgiliydi. Oradaki o küçük cemaate ve şehre özel bir bağlılığımın olduğunu hissediyordum. Konferans sırasında tanıştığım yaşlı bir Müslüman’a umutlarımdan ve endişelerimden söz etmiştim. Beni dinledi, sonra çok sakin bir şekilde yüzüme baktı ve dedi ki: “Görmüyor musun kardeşim? Allah seni buraya bu gezegenin bir vatandaşı olduğunu anlayasın diye gönderdi. Her yer senin ailendir.”

Sağır bir adamın yeniden duymaya başlaması gibi çarptı bu kelimeler kulağıma. Daha önce hayatımı hiç böylesine geniş anlamda düşünmemiştim. Bu cevapla birlikte, öğretmenler ve imamlarla ilgili bir başka soru daha netleşti. Ben İmam’ı, bir şeyh gibi görmüştüm. Bu yüzden olsa gerek, ona olan bağlılığım beni bir başka hoca aramaktan alıkoymuştu, ancak İmam’ı sevmekle birlikte, kalbimde boşluğunu hissettiğim şeyin onda olmadığını da biliyordum. Bu yaşlı araştırmacı, işin özünü ortaya koymuştu. Bana, herhangi bir kişinin de pekâlâ birinin imamı yani, dinî hayatın manevî meseleleri üzerinde rehberi olabileceğini ve bunun mutlaka o kişinin şeyhi ya da enfüsî arınma ve tekemmülündeki manevî lideri ve rehberi olması gerekmediğini izah etti. Mecid Bacı’dan sonraki ilk formel öğretmenim olduğu için İmam’a çok önem atfetmiştim. Bunu öğrendikten sonra hayli rahatladım. Yine de İmam’a kalbimde özel bir yer ayırmaya devam ettim. Resûlullah(asm) şöyle buyurmuşlardı: “İlim öğrendiğiniz kişilere karşı çok mütevazı ve hürmetkâr olun.” Ayrıca onun ashabından Ali(ra) de “Bana bir harf öğretenin kırk yıl kölesi olurum. Beni ister satar, ister azad eder” demişlerdi. Böylece karanlıkta kalmış ve cevaplandırılmamış birçok soru da hiç beklenmedik biçimde gün yüzüne çıkıp aydınlanmış oldu benim için. Orada bulunmamı ve öğrendiğim şeyleri düşündükçe Rabbimin rahmetini daha yakından hisseder oldum. O’nun gaybî inayetini, lütfunu gerçekten duyabiliyordum. Dönüp tüm hayatıma bir göz gezdirdim. Rabbimin beni en aptalca yaşadığım günlerde bile sevdiğini ve kalbimi hep diri tuttuğunu gördüm. Kendimi yitirmiştim, doğru. Ama O’nu hiç reddetmemiştim ve enfüsî arayışım hep var olagelmiş ve içten içe yanıp durmuştu.

Konferans sırasındaki münasebetlerimde İbrahim adında bir başka rehber insanla daha tanıştım. Hasbelkader bir araya gelmiş ve hemen konuşmaya başlamıştık. İbrahim, konferansa katılan kişilerin çoğunu tanıyordu, beni gezdirip orada bulunan kişilerle tanıştırma görevini üzerine aldı. Bu himmet dolu kardeşin gayretiyle tanıştığım ilginç insanlar başlı başına birer öykü konusuydu. İlk turlarımız sırasında Türkiye’den gelen bir adamla tanıştık:

“Burada konuşman gereken biri var” dedi İbrahim gülümseyerek, “fakat bu kardeşe çok dikkat et, çünkü seni yalnız bırakır bırakmaz, sana sufî diliyle hitap edebilir. Onun görüşlerini de duyman gerek.”

İbrahim, bu karmaşık uyarıdan sonra kalkıp gitti. Bir süre orada kalıp söylediklerinin anlamını çözme çabasıyla kendi içime daldım. Kimi büyük sufîlerin eserlerini okumuş ve bunların güzelliğinden, derinliğinden hayli etkilenmiştim. En güzel Müslümanları hep onlar arasında görmüş, gizliden gizliye onların safına katılabileceğimi ümit etmiştim hep. Peki, İbrahim’in sözlerinde içimde böylesi bir savunmacılığı uyandıracak ne vardı? Yabancının sesi birden düşüncelerimi böldü ve beni tekrar içinde bulunduğum ana döndürdü:

Esselâmü aleyküm ve rahmetullahi ve berekâtuhu.

Bu garip adam, gözlerini dosdoğru yüzüme dikmişti. Hoş bir siması vardı, gözleri nemli ve ışıl ışıldı. Elbisesinin ve davranışlarının sadeliği iç derinliğini gizliyor gibiydi. Elini sıkmak üzere uzandım, fakat o sıkmak yerine elimi avuçlarına aldı ve öptü. Sonra bir adım yaklaştı ve alnımı öptü. Konuşmasına devam etti:

“Gel, başka bir yere gidelim; sana çok söyleyeceklerim var.”

Dar koridordan geçip lobide baş başa oturabileceğimiz sessiz, aydınlık bir köşeye çekildik. Doğrusu, konuşmaya hacet yok gibiydi. Bu adamdaki bir şey tâ derinliklerime gelip vuruyordu. İçimde kelimelerle anlatılamayan bir şeye duyduğum özleme uzanıp dokunuyordu. Bu adam, hiç tanımadığım, daha önce hiç görmediğim bu yabancı benim için gerçek bir manevî yoldaş oluvermişti. Onun varlığı tüm umutlarımı haklı çıkarmaya yetiyordu. Yeniden konuşmaya başladı:

“Beni sana manevî üstadım Şeyh Nûn Kıbrısî’nin şeyhi, Şeyh-i Ekber Abdullah Dağıstanî gönderdi. Şeyh-i Ekber ahirette olduğu için, kendisi hakkında daha çok bilgi edinmek istersen Şeyh Nûn ile temasa geçmeni tavsiye ederim. Şeyh-i Ekber bana aradığın şeyhi ve diğer aradıklarını da bulacağını söyledi.”

Ağlıyordum. O konuştukça ben ağlıyordum. Birçok şey anlattı. Allah’tan, Resûlullah Muhammed Aleyhissalâtüvesselâm’dan, bütün peygamberlerin (Aleyhimüsselâm) kardeş oluşundan, İslâm’ın Allah’a teslimiyet yolu olmasından ve hak âşıklarının arayışlarında ikiye ayrılışlarından -kendisinin ‘Ehl-i Zahir’ dediği, daha çok ritüel ve biçimlerde kalıp zahirî olanı arayanlar ile ritüel ve biçimlerden geçip mânâ okyanusuna varmak isteyenlerden, yani ‘Ehl-i Bâtın’dan- söz etti. Ben hâlâ ağlıyordum. İşittiklerim, hissettiklerim beni kelimelerin ötesine taşımış ve kalbimde derin ve tanımlanamaz bir yere dokunmuştu. Bu yabancıda kıpırdayıp duran aşk ve hakikat, aklımın taşıyabileceğinin ötesindeydi fakat nasılsa kalbim bir şeyler hissediyordu.

Yabancı, bana 120 yaşındayken vefat etmiş muhterem Şeyh-i Ekber’in bir fotoğrafını takdim etti. Bana tâ öbür dünyadan ulaşan ve dervişi vasıtasıyla hayatıma giren bu adamın ışıltılı siması ile sarsıldım. Fotoğrafı alıp bir köşeye koydum, onu kalbimin hissettiklerinin gerçek olduğunu hatırlatan bir anı olarak sakladım.

Yabancı, konferans süresince bana eşlik etti. Toplantılara birlikte katıldık, tebliğ sunan diğer araştırmacıları ziyaret ettik. Konferanstan birlikte ayrıldık ve oradan Medine-i Münevvere’ye geçtik. Mescid-i Nebevî’yi, Resûlullah’ın(asm) mübarek kabrini ve ayrıca hemen yanındaki sevgili dostları Ebu Bekir Sıddık’ın(ra) ve Ömer bin Hattab’ın(ra) kabirlerini ziyaret ettik.

Bu ziyaretin ancak çok zaman sonra anlaşılacak özel bir anlam ve önemi vardı. Burada Allah’ın en güzide ve en mübarek kullarının yaşadığı bir teslimiyet şehri kurulmuştu. Medine Camii’nde Resûlullah’ın(asm) namaz kıldığı mihrapta namaz kılma şerefine eriştim -bana aczimi hatırlatacak ve Rabbime, beni kendi Resûlü’nün(asm) yanında olanlardan eylemesi için dua edeceğim güzel bir mekân oldu burası. Bu mekân ayrıca, benliğimin tüm peygamberler gibi bir yol bulup Allah’a teslim oluvermesi ve kalbimin tıpkı Nurlu Şehir ‘Medine-i Münevvere’ gibi aşk ve nurla dolup taşması ümidini yeniden tazelememi sağlayan hoş bir beşik oldu.

Daha sonra Mekke-i Mükerreme’ye, güzel Rabbimin ilk olarak Âdem(as) ve daha sonra İbrahim(as) tarafından inşa edilmiş en eski mabedini, Kâbe’yi görmeyi gözlerime ihsan ettiği şehre geldik. Mekke’de bir umre ziyareti yaptıktan sonra vedalaşarak ayrıldık. Bu garip arkadaşım hemen her an yanımızda hissettiğim heyecanlı kardeşlik ruhunun cisimleşmiş haliydi.

Belki söylemek gereksiz ama ondan ayrıldıktan sonra bile öylesine neşe doluydum ki içim içime sığmıyordu. Rabbimin arzı üzerindeki bu mukaddes beldelerde kendime bir rehber ve yoldaş bulduğum için büyük bir lûtfa mazhar olduğumu hissediyordum. Mekke’de otobüse bindiğimde evimi düşündüm. Dünya artık daha da küçük görünüyordu. Amerika’ya dönüş yolculuğum sırasında uçakta ciddi olarak hastalandım. Bütün dengemi yitirmiş, ağzıma lokma koyamaz hale gelmiştim. Yolculuğumun büyük bölümünü jumbo jetin iki koltuğuna sırt üstü uzanmış halde geçirdim.

Eve vardığımda hâlâ çok hastaydım, kendimi çalışmaya hazır hissedinceye kadar iki hafta yatmam gerekti. Rahatsızlığım sırasında dostça ama gereksiz, bazı jet-lag teşhisleri de aldım. Teşhislere boş yere direndim; gerçekte söylediklerinden pek de farklı sayılmazdım. Şimdi geri dönüp rahatsızlığıma göz attığımda kendi kendime bir tür manevî jet-lag geçirdiğimi teşhis edebiliyorum. Hastalığım bana, eşiğine gelip dayandığım büyük geçişi haber veriyordu. Aynı zamanda, geçmişte olduğum yere tekrar dönersem başıma neler geleceğini de açıkça söylüyordu.

Seyahat dönüşümü izleyen haftalarda ve iyileştikten sonra, içimi daha önce benzerini yaşamadığım bir özlem sardı. Hiçbir şey beni tatmin etmiyordu. Çalışmak birden dayanılmaz bir hal aldı. Derin bir melankoli içindeydim. Çok az konuşuyor ve giderek herkesten uzaklaşıyordum. İşlerden elimi ayağımı çekip inzivaya girdim. İçimdeki özlem büyüdü de büyüdü. Seyahatimi geri sarıp tekrar tekrar yaşadım.

Birkaç hafta oyalandıktan sonra, ailemi ziyaret etmeye karar verdim -özellikle de birkaç aydır göremediğim annemi görmek istiyordum. Gittim. Evde, mutfakta otururken kendisine dinmek bilmeyen o enfüsî arayışımdan söz açtım. Tek sözü şu oldu:

“Allah’a güven, O senin ne yapmak istediğini bilir.”

Duvardaki yazının hayali yıllar geçtikçe uzarken, seyahatlerim sırasında biriken sessiz özlemim de içten içe büyüyordu. Bu bilinmeyen arayışı noktalama ahdimin iyice pekişmesiyle, hayatımın akışını yeniden Allah’a doğru çevirmeye çalıştım.

Bu dönüşümü yaşarken, aylar sonsuz uzunlukta bir tren yolculuğunda gibi geçti. Her bir gün, niçin yaşadığımı düşünerek içinde ileri geri volta attığım yavaş mı yavaş bir vagonda… Hiç cevapsız, umutla bekleşip oyalanırken, bu gidişle daha yıllarca cevap arayacağımı fark ettim.

Bir gün yerin koridorunda, yanımdan hiç tanımadığım bir adam geçti. Tam o sırada, kendimi bir başkasına tanıtıyordum ve geçerken bu yabancı da ismimi duymuştu. Adam adımlarını yavaşlattı ve sadece benim duyabileceğim bir tonda, sanki zaten tanışıyormuşuz gibi teklifsiz bir edayla söze girdi:

“İsminiz bir Amerikan ismi değil.”

Biraz şaşkın biraz da keyiflenmiş halde “Peki sizin adınız ne?” diye sordum muzipçe.

“Salâh” diye cevapladı, tebessüm ederek.

Aynı dünyanın insanları olarak karşılıklı selâmlaştık.

Yeni taşındığım bu şehirdeki Müslüman cemaatini Salâh sayesinde tanıdım. Hayatımda değişime gittiğim bir dönemde tanışmıştık ve ben yenilemiş olduğum ahdime uygun bazı teşebbüslere zorladım kendimi. Yaklaşık bir yıldır bu şehirde yaşıyordum fakat bu arada tek bir Müslüman’la bile tanışmamıştım. Salâh’ın peşine takılarak büyük fakat yeni yeni gelişmekte olan bir Müslüman cemaatinin içine girdim. Bu küçük teşebbüs kısa zamanda hayatımı hareketlilikle doldurup taşırdı.

Hayatımın bu dönemi yoğun bir geçiş ve kişisel eğitim süreci oldu. Camide geçirdiğim ilk günlerde öğrendiğim şeylerin çoğu gün yüzüne çıktı. Mümkün oldukça, başkalarına hizmet götürmeye yardımcı oldum. Ancak içimdeki büyük özlem, bu hareketlilik dönemi boyunca da dinmedi. Ne zaman hayatımın üzerinde düşünmeyi başarıp kendimle baş başa kalsam sessizliğe gömülüyordum. Rabbimden geçmişimi affetmesini istiyor, geleceğim için de hidayet talep ediyordum.

Dâhil olduğum yeni cemaat, ciddi bir liderlik sıkıntısı çekiyordu. Pek çok kişinin yükü, birkaç ihlâslı çalışkan kişinin omuzlarına kalmıştı. Ancak yakınlarda, hayli nitelikli ve muttaki bir adamın cemaate katıldığını öğrendim. Kimileri arasında çoktan, onun buradaki Müslümanlara şevk verecek yeni bir güç olacağı ümidi belirmişti. Bu haberi bana cemaat içindeki aktif ve şuurlu kardeşlerden biri getirmişti. Haberi verirken, o kişinin isminin ve içinde sufî kelimesi de bulunan özel bir yerin adının yazılı olduğu bir kart da gösterdi. Galiba yeni bir döneme giriyordum. Binlerce ümitli düşünceye daldım, sonra hepsini bir kenara bıraktım. Sabredip olacakları beklemenin daha doğru olacağını düşündüm.

Bir Ramazan gecesi sabaha karşı, sabah namazını eda ettikten hemen sonra, bir telefon aldım. Daha önce yeni manevî liderin gelişini haber veren kardeş, beni liderle tanıştırmak üzere iftara davet ediyordu. İftardan bir saat önce buluşmaya karar verdik. Ertesi akşam buluşma yerimize vardığımda gruptan kimseyi bulamadım. Beni davet eden kardeşi aradım; o da ortalıkta yoktu. Sonunda geldi ama planladığımız bir saatlik süreyi kaybetmiştik, cemaatin diğer üyeleri de toplanmaya başlamıştı. Olup biteni soğukkanlılıkla karşıladım, kendimi bile şaşırtan sabrımı görüp ‘Elhamdülillah’ dedim. Bunları düşünürken, biri bana doğru yaklaştı ve dışarı çıkıp içeri yemek taşımaya yardım etmemi istedi.

Geri dönüp binaya doğru yürürken, kapıdan henüz girmekte olan bir adam gözüme çarptı. Onda beni çeken bir şey vardı, içimdeki ses tanışacağım kişinin o olduğunu söylüyordu. Toplantı yerine döndüğümde, yeni kişilerin geldiğini ve oraya buraya koşuşturduklarını gördüm. Odanın bir köşesinde, kapıda gördüğüm o adam gözüme çarptı hemen. Üzerinde sade beyaz bir elbise, ayağında sandalet ve başında alabildiğine sade, kahve renkli puanlı bir sarık vardı. Omuzlarını uzun, siyah şal gibi bir kumaş örtüyordu. Küçük bir grup etrafını çevrelemişti, o nereye giderse onlar da oraya gidiyorlardı. Hepsinin onunla birlikte olduğunu ve toplantının genelinden ayrı düştüklerini kolayca kavrayabiliyordum. Bu adamın varlığında, Mecid Bacı’nın ölümünden bu yana kimsede hissetmediğim bir tür güzellik, bir manevî vakar ve coşkun bir çekicilik soluyordu insan. Onda büyük bir derinlik ve aşk hissettim. Hareketlerinden bir denge sudur ediyor, edasında bir esrar saklıyordu. Hissettiklerim hem içimde bir ahenk duygusu uyandırıyor hem de rahatsızlık veriyordu. Etrafındakiler için şüphesiz dünyanın merkezindeydi; fakat toplantının geneli içinde pek umursanmıyordu. Bir ara gözlerini bana çevirdi. O an sanki bizden başka kimse yokmuş, sadece ikimiz varmışız gibi geldi bana. Tarif edemediğim bir şey bakışlarından doğruca kalbime girdi ve beni kendine doğru çekti. Onun aradığım şeyh olduğunu anlamıştım. Selâm verip kendisine doğru yaklaştığımı görünce ayağa kalktı, selâmıma usulca karşılık verdi. Soluğum kesilmiş halde yanına çömelirken, kendimi tanıtıp elimi uzattım.

“Ben Muhyiddin” dedim.

O da elini uzattı fakat elimi sıkmak yerine, uzanıp sakalımı yumuşakça avuçlayarak, “Kim olduğunuzu biliyorum” dedi. Sonra adını söyledi.

Gözlerimin içine baktı. O an binlerce günün hızla geçtiğini hissettim. İki yanağımı öperken, seyahatim sırasında tanıdığım o garip adamın sesi şimşek gibi çakıverdi zihnimde. Bu değerli insan beklenmedik bir şekilde hayatıma girmişti işte. İçim dopdolu, neredeyse taşmış bir haldeydi, olup bitenlere inanmakta güçlük çekiyordum. Ne yapacağımı bilemeden, sessizce etrafındaki küçük halkaya dâhil oldum, sonra odanın başka köşelerine geçtim.

Gecenin ilerleyen saatlerinde büyük topluluğa hitaben Ramazan ayının ve orucun hikmetlerinden bahseden bir konuşma yaptı. Konuşmasında Kur’ân’dan ve hadislerden çok sayıda ders vardı. Konuşma uyarıcı ve netti, unutulması güçtü. Daha sonra, bana telefon eden kardeş bizi yeniden tanıştırdı, ileride tekrar görüşmemiz planlandı. Bu gece her şey bir araya geliyordu. Bu toplantı, daha sonra yaşanacak birçok şeyin başlangıcını işaretliyordu sadece. Önümüzdeki yıllar içinde, başıma sadece kitaplarda olur sandığım şeyler gelecekti. Görünen o ki, ayaklarımın beni camiye sürümesinden ve bakışlarımın Mecid Bacı’nın o bilgelik dolu yüzünde erimesinden hemen hemen dokuz yıl sonra, bugün gözlerimi Şeyhimin hikmet ve aşk dolu yüzünde gezdiriyordum. Onda Mecid Bacı’nın ve şimdiye kadar tanıdığım bütün öğretmenlerin ışığını görüyordum.

O gece Şeyh, pazar günü arabamla kendisine gidip gidemeyeceğimi sordu. Sonra da beraberce başka bir iftara gidecektik. Arabam tamirde olduğu halde teklifi kabul ettim. Kolaylıkla bir araba ödünç alabilir ve bitmez gelen onca ay boyunca beklediğim buluşmaya yetişebilirdim.

Allah’ın lütfuyla Şeyhime kavuşmuş, onun buraya bir rehber olarak gelişinin büyük bir rahmet olduğunu anlamıştım. Dünya sahte öğretmenlerle doludur ancak gerçek Allah erleri kaknüs kuşu kadar ender bulunur. Yine de Allah’a giden yolda bir rehber gerek. Zira rehber olmadan ne ene çözülür ne hevâ ölür. Geçen yılların karmaşasının çözülüp bugüne getirilişim üzerine şöyle bir düşündüğümde, bu anın eşsizliği daha da belirginleşti. Şeyh’in gerçek rehberim olduğunu biliyordum ve onun kendime ve Rabbime daha çok yakınlaşmama vesile olması için kalpten dualar ediyordum.

BİRİNCİ BÖLÜM / İĞNE

Şeyh’le ilk yalnız kalışım bir pazar günü, öğle sonrasına denk gelmişti. Ramazan ayıydı, pırıltılı, güneşli bir sonbahar gününü soluyorduk. Onunla henüz birkaç gün önce tanışmıştık ama bu ilişkinin tüm heyecanı ve tazeliği ayağımı yerden kesmiş gibiydi. Öğle üzeri meydan saatinin yanındaki küçük pazar yerinde buluşalım diye tembihlemişti.

Birkaç dakikalık gecikmeyle buluşma yerimize vardım. Ancak saatin yanında ya da yakınında kimse yoktu.

“Kaçırdın işte” diye söylendim kendi kendime. “N’olurdu sanki biraz erken gelseydin? Başka bir yoldan gelebilirdin pekâlâ! Hem onu bekleten niye sen olasın ki?” İçimde bir sürü vesvese, ne yapacağımı şaşırmıştım.

On dakika kadar bekledikten sonra, en iyisi telefon etmek diye düşündüm. Telefon numarası yanımda değildi, bu yüzden bir başkasını arayıp numarayı ona soracaktım. Fakat nasıl olduysa birden numarayı hatırladım, jetonu yerleştirdim. Telefon birkaç kez çaldıktan sonra ahizeyi kaldırdı, yumuşak ve sakin bir sesle bana selâm verdi. Daha yeni konuşmaya başlamıştı ki bir adam bulunduğum telefon kulübesine yaklaştı. Aniden ortaya çıkmıştı. Şaşırmış bir halde adamın yüzüne bakıyordum ki birden onun Şeyh’in benim için gönderdiği biri olduğunu anladım. Yüzü aşina gelmişti. Daha sonra, Şeyh’le tanıştığım gece onun yanında gördüğüm adamlardan biri olduğunu hatırlayacaktım.

Başında puanlı bir derviş sarığı vardı. Yüzünde derin bir sıcaklıkla birlikte ciddiyet ve nezaket edası da taşıyordu. O an, dervişin yüzü ile kulağımı dayadığım telefondaki Şeyh’in sesi arasında asılı kaldığım garip bir andı.

“Sizi Şeyh’e götürmek için geldim” dedi derviş. “Buradan yürüyerek gidebiliriz.”

Telaş ve vesvese içinde yaptığım bu telefon görüşmesinde Şeyh’in selâmına karşılık verirken bir şeyhle birlikte yaşamanın nezaketi üzerine ilk dersimi de almış oldum. Beni tümüyle bıraktığını sandığım anda bile o benim yanı başımdaydı. Saatin yanına döndüğümde beni rahatlıkla görmüş olacağını fark ettim, çünkü oturduğu evin penceresinden saat net biçimde görülebiliyordu.

Dervişle birlikte telefon kulübesinin bulunduğu yerden ayrılırken, hemen yanı başımızda muhtaçlar için para toplayan başka bir adam daha fark ettim. Bu adam daha önce ben telefon kulübesine doğru koşarken de para isteme niyetiyle yanıma yaklaşmıştı. Onu görmezden gelemeyeceğimi biliyordum. Birkaç bozuk para uzattım ve “Allah’ın rahmeti üzerine olsun” dedim. Nazik edalı derviş de ceplerini yoklayıp bir miktar para uzattı. Adam ikimize de tebessüm edip uzaklaştı. Daha sonraları, sık sık orada yardım dilenen o adamın kim olduğunu merak etmişimdir. Her nasılsa, bu adam giderek açılıp genişleyen olaylar yumağının gerçek bir parçası oluvermişti. Şeyh’le birlikte olduğum o ilk günü ne zaman hatırlasam, dilenen adamı da hatırlarım. Bu adam o zamanlarda bile fark edebileceğimden çok daha anlamlı bir sembol oluşturmuşsa da daha sonraları Resûlullah’ın(asm) hayatını okuyunca onun şu sözüyle karşılaşacaktım: “Ya Rabb, beni bir fakir olarak yaşat, bana bir fakir olarak ölüm ver ve beni fakirler zümresinden haşreyle.” Dilenen adam benim için, onun yanından geçip giden bu arayış adamı için bir semboldü. Sadece fakirlere nasip olan hakikatin ve ebedî saadetin arayışında ilk adımın sembolüydü.

Fakirliği paradan daha iyi bilmeyen kimse, kral da olsa zengin
değildir ve fakirliğe inanan kimse fakir de olsa zengindir.

(bir dervişin otobiyografisinden)

Birkaç dakika içinde Şeyh’in evine vardık. Evin bir dağın zirvesinde ya da sakin bir mağaranın derinliklerinde olmamasına hayli şaşırmıştım. Herhangi birinin evi kadar sade ve pratik döşenmişti. Pencereler, çiçekler, siyah beyaz bir televizyon, sade bir halı, bir sofa, bir buzdolabı, çekici bir sadelik ve sükûnet atmosferi ve ruha sığınak olacak sıcak bir hava vardı. Odaya girip içerideki müritlerin oluşturduğu küçük halkada yerimizi aldık, Şeyh bizi selâmladı. Sohbetini tamamlamak üzereydi, müridleri Halık’ın Ehadiyyeti ve mahlûkları ile münasebeti üzerine verdiği bir misal etrafında kendisine soru soruyordu. Soruyu bana yöneltti, ben de sanki günler öncesinden bu soruyu bekliyormuş gibi kalbimi mutmain eden basit bir cevap verdim.

“Elhamdülillah” dedi. “Nasıl oldu da müridlerimin hiçbirinin bilemediği bir soruyu cevaplandırdın?”

İşin aslı, cevabı ben de bilmiyordum. Fakat bana göründüğü kadarıyla, Rabbim enfüsî arayışımı, ümitlerimi doğrulayan âfâkî bir deneyimle tevafuk ettiriyordu. Bu kez de beni Kendi Yoluna yakınlaştıracak cevabı lütfetmişti. Ayaklarımı bana öylesine yakın ve öylesine aşikâr -fakat O’nun hidayeti olmaksızın kendisini asla bulamayacağım- Şeyhime doğru çekmişti.

Sohbet sona erdikten sonra orada hazır bulunan diğer insanlarla tanıştım. Daha sonra hep beraber evden ayrıldık. Şeyh, dışarıda diğer müridleri ile selâmlaşıp vedalaştı, sonra ikimiz arabaya doğru ilerledik. Birlikte Şeyh’in imamlık ettiği ve cemaat üyelerinin çoğunluğunun da bulunduğu toplantıya ev sahipliği yapan bir Müslüman’ın evine gittik. O günkü beraberliğimiz bana Şeyh’in İslâmî hayatın daha dışa dönük meseleleriyle ve ayrıca sıradan dünyalık meşgalelerle nasıl baş ettiğini gösterdi. Davranışlarında oldukça mütevazı, sünnete ve şeriata bağlılıkta alabildiğine tavizsizdi. Daha da önemlisi, tavırları dolaysız, etkileyici ve kesindi. İnsanlarla ilgilenirken bir dakika ya da bir kelimeyi dahi boşa harcamıyordu. Aynı zamanda, son derece sabırlıydı, her sorunla mutlaka ilgilenmek arzusundaydı. Bu arada Şeyh’in bazı küçük işlerine nasıl yardımcı olunacağı konusunda da bir ders aldım. Mesela, o gün toplantı sırasında saati kontrol edip ev sahibine ayrılma zamanını hatırlattım.

Aynı gün, toplantıya gidip dönüşümüz sırasında kendisiyle bir tür yol arkadaşlığı yapma şansını da yakaladım. Kendisine bu hayatta birlikte neler yapabileceğimizi sordum. Onunla tanışmamın mukadder olduğunu biliyordum, o da benim kendisine doğru geldiğimin farkındaydı. Tâ başından beri onun müridi olarak ne yapmam gerektiğini biliyordum. Fakat yine de söylemeliyim ki bilmek ile yapmak ve bilmek ile olmak arasında genelde dağlar kadar mesafe olur. İmam Gazali, şarap hakkında malûmat sahibi olmakla, onu tatmanın tamamen ayrı şeyler olduğunu söyleyerek bu noktayı oldukça net bir biçimde ortaya koymuştu.

Şeyh’i arabamla evine götürdüm, anlatacaklarını tamamlaması için bir süre arabada oturduk. Eliyle sakalımı sıvazladı ve sessizce dua etti. Arabadan indi, pencereme doğru eğildi. Allah’ın selâmıyla bana veda etti, sonra arkasını dönüp yürüdü. Onu tekrar görene kadar geçen süre, bana çok uzun gibi geldi. Birkaç hafta sanki aylar gibi geçmişti.

Ramazan yavaş yavaş geçiyordu. Şeyh’in itikâfa girdiğini, yani Ramazan’ın son on gününü tefekkür ve ibadetle geçirmek üzere bir tür inzivaya çekildiğini duydum. Bu süre zarfında içimi dayanılmaz bir hasret sarmıştı, onu görmek için derin bir iştiyak duyuyordum. Şeyh’i özlemekten öte bir şeydi bu duygu ve bana gerçek sahibim olan Yüce Allah’a iştiyakımı öğretiyordu.

Tam bu sırada Şeyh’e, duygularımı anlatan bir mektup yazdım. Doğrusu, mektup ona hitap etmekten çok beni anlatıyordu; fakat yazmak kendimle ve duygularımla aramdaki mesafenin netleşmesine yardımcı olmuştu. Kendisiyle yeniden görüştükten kısa bir süre sonra, beni bazı dervişleri ile birlikte başka bir şehre yapacakları seyahate davet etti. Gitmeyi çok istediğim halde, görünür sebepler bir yana, Allah içinde bulunduğum şartları gidememem üzere takdir etti. Bu seyahate katılamamış olmak, beni Şeyh’ten uzak olduğum süre içinde boğuştuğum yeni bir duygu ağına soktu. Nihayet, Ramazan’ın son günlerine doğru, ondan bir kart aldım. Mektubuma cevaben gönderdiği kartta, Ramazan Bayramımı tebrik ediyordu.

Bayram günü onu, cemaate hutbe okurken gördüm. Şeyhimi yeniden görmek gerçekten her şeye değerdi. Adeta etrafına nur saçıyordu, konuşması haşyet vericiydi ve derin düşüncelere kapı açıyordu. Bu hayatın gelip geçiciliği ile ahiret hayatının gerçekliği ve ebediliği üzerine konuştu. Konuşmaları her zaman renkli ve misaller, hikâyeler, mesellerle dolu olurdu. O gün ondan dinlediğim hikâyeyle eve döndüğümde, söylediği her şeyi, son derece dramatik biçimde, adeta noktası noktasına hissediyordum.

Çok zengin ve mağrur bir kralın hikâyesiydi anlattığı. Kral, bir gün son derece güzel atının üzerinde, hiç aldırışsız sokakları arşınlarken, karşısına başında kavuğu ile bir derviş çıkar. Hiddetle kılıcını çeker kral, yoluna çıkmaya cesaret edilmesine şaşırmıştır.

“Sen kim oluyorsun da benim yolumu kesiyorsun?” diye bağırır. Derviş, yavaşça başını kaldırır ve kılıcı hâlâ elinde tutan kral böylece ölümün yüzünü görür. Aslında, yolunu kesen kişi derviş değil, kralın ruhunu almaya gelen ölüm meleği Azrail(as) imiş.

Kral, gelenin kim olduğunu anlayıp “N’olur birkaç dakika olsun zaman ver de, bazı işlerimi tamamlayayım” diye yalvarır Azrail’e.(as)

Melek tek kelime konuşmadan kralın yüzüne bakar, başını hayır mânâsında yavaşça kaldırır. Artık kral için vade dolmuştur.

Çoğumuz bu kral gibi yaşıyoruz. Kendimizi iktidar sahibi belleyip asıl Sultanımızı unutuveriyoruz. Emellerimize ulaşma telaşıyla ve sadece kazandığımız her yeni kuruşun bize daha çok şey vereceği umuduyla çalışarak, hayat boyu hiç aldırışsız koşup duruyoruz. Böylece kendi ölüm gerçeğimizi ve sonrasında gelecek hayatın, ahiretin gerçeğini unutuyoruz.

O gün selâm vererek Şeyh’e yaklaştım. Selâmıma sıcak bir selamla karşılık verdi fakat konuşmadık. Beni dervişlerine havale etti. Ramazan Bayramı tatilinden sonra, onunla temasımı kaybettiğim ve münasebetimi dervişleri aracılığıyla kurduğum bir başka dönem geldi. Çok hoş ve sempatik insanlardı, birlikte yaşadıkça onlar için daha cazibeli hale geliyordum. Bu hoş ruhlar aracılığıyla, mürid ile dervişlerin ve Şeyh’in çevresinin katıldığı Hadra toplantısına katıldım. Bu toplantıda bulunmanın nasıl bir şey olduğunu anlatmaya kelimeler yetmez. Yıllarca beslediğim umutlar nihayet beni kendi başlangıcımın eşiğine getirmişti. Bu toplantı ile ilgili olarak, Allah âşıklarının yolunun doğru olduğunu ve O’nun rahmet sahibi olup, kendi mahlûklarının ayaklarını sırat-ı müstakimine doğru çektiğini söylemekten öte söyleyeceğim bir şey yok.

Şeyh’le bir ya da iki kez birlikte olduktan sonra, hep onunla birlikte olmayı arzuluyordum. Fakat her talebe ya da talebe olmaya arzulu herkes de benim hissettiklerimin aynısını hissediyordu. Hal böyle olunca, hepimiz umutlarımızı paylaşmak üzere baş başa verdik, çünkü Şeyh meşgul bir insandı. Hiç beklenmedik seyahatleri oluyor, ansızın ortadan kayboluyordu. Kendisiyle tanıştığımız günlerde sık sık seyahate çıktığı oluyordu.

Şeyh’in seyahatte olduğu günlerden birinde, müridlerini ziyarete gittim. Çok küçük bir gruptuk, günü belki Şeyh gelir ümidini birbirimize aşılayarak geçirdik. Gitmeden, müridlerine hac üzerine birer deneme yazma ödevi vermişti. Bu ödev onları günün büyük bir kısmında meşgul ederken, beni ellerimde ağır ağır akan zamanla baş başa bıraktı. Bu arada Şeyh’in etrafında olup bitenleri inceden inceye anlamaya başlamıştım, fakat o zamanlar bunun farkına varmamıştım. İkindiye doğru biraz sabırsızlanıp sıkılmaya başladım. Herkese veda edip ayrılmak üzere arabama bindim.

İki mil kadar yol almıştım ki içimde keskin bir sesin “Arabayı geri döndür” dediğini işittim.

Arabayı çevirip müridlerin toplandığı eve geri döndüm. Beni tekrar karşıladıklarında, onlara yolda duyduğum sesten bahsettim. İçlerinden biri bildik bir tebessümle gülümsedi. Bu, büyük bir dönüştü. Bu sayede ömrümün daha önceki yıllarıyla kıyaslanmayacak derecede kişisel, yoğun ve manevî tekemmül verici derslerle yüz yüze gelecektim.

Şeyh, seyahatten döndüğü o gece bizim toplandığımız evde konakladı. Beyazlar içinde, hiç beklenmedik bir rüzgârın apansızlığı ile gelmişti. Beraberinde elden düşme pikaplı bir konsolla. Konsolu eve, mescid olarak kullanılan odaya getirmemizi istedi. Dikkatle taşıttırıp, odanın zeminine koydurup fişini taktırdı. Sonra, pikabı çalıştırmamızı ve pikaba yerleştirilmiş plağı çalmamızı söyledi. İki mürid bu iş için uğraştıysa da başarılı olamadı, çünkü her defasında plağın iğnesi kayıyordu. Bir de benim denememi istediler. Her nasılsa, benim de beklemediğim biçimde, plağı çalmayı başardım.

Şeyh, “Elhamdülillah” deyişi odada yankılanırken, alelacele üçümüze doğru yaklaştı. Sonra doğrudan bana seslenerek:

“Berekete sen nail oldun, ver elini öpeyim. Nasıl çalıştırdın bu şeyi?” diye sordu.

“İğneyi biraz çevirdim,” diye karşılık verdim safça.

“Çokları denedi,” dedi, “ve yalnız sen çalıştırabildin, elhamdülillah.” Daha sonra pikaba başka bir plak koydurdu, Şeyh konuşurken fonda onu dinledik.

Ödev verdiği denemelerden bazılarını dinlemek istedi. Sadece üç deneme okundu, dördüncüsüne sıra gelmedi. Ödev verilmediği için ben dinlemekle iktifa ettim. Bu arada stereo konsol üzerine de birkaç şey söylendi. Bir müridden konsol üzerinde bazı küçük tamiratlar yapması istenirken, diğerleri de pikabın etrafındaki artık iyice gevşemiş kasayı çıkarıp çıkarmama konusunda istişare etti. Derken cihazın kasa olmadan da pekâlâ şık olduğuna karar verip kasanın gerekmediğine karar verdik.

Şeyh akşam yemeği için mescidden ayrılmadan evvel tekrar bana döndü:

“Senin görevin bir iğne bulmak.”

Hazır bulunan herkes asıl ihtiyacın bir pikap iğnesi olduğunu ileri sürdü (ben de aynı fikirdeydim). Bunun kolay bir iş olacağını düşünüyordum. Pikaptan eski iğneyi sökmek için hareket ettiğimde, Şeyh tekrar seslendi:

“İğneyi eskisini almadan bulmanı istiyorum.”

Plakçıda göz kamaştırıcı çeşitlilikte iğnelerle karşılaştım. Şeyh’in stereo pikabının tipi için, birbirinden gözle görülmez derecede ayrılan birkaç iğne tipi vardı. Bir iğneye göz attım, fakat karar veremedim. Tezgâhtar doğru iğneyi eskisi olmadan seçemeyeceğimi söyleyince birden bu küçük görevi başaramayacağım korkusuna kapıldım. Dükkândan çıktım. Daha sonra, Şeyh’le konuşurken, plakçıya uğradığımı ve çok sayıda iğne tipi olduğunu söyledim.

“Evet, biliyorum,” diye karşılık verdi kendine özgü edasıyla. “Ben de, senin çok sayıda iğne olduğunu fakat içlerinden sadece birinin doğru olduğunu görmeni istemiştim.”

Bunu işittikten sonra rahatladım ve kendi içime doğru bir pencere açıldığını, belki de görevi tamamlamak üzere olduğumu hissettim. Eski iğneyi alıp alamayacağımı sorduğumda kabul etti. Ben eski iğneyi söktükten sonra, iğneyi eline alıp biraz inceledi, gülümsedi, duyamadığım bazı sözler fısıldadı ve bana geri verdi, iğneyi kaybetmeyeyim diye cüzdanıma yerleştirdim ve derhal evden çıktım.

Plakçıya döner dönmez, tekrar iğne vitrininin önünde dikilip cüzdanımı cebimden çıkardığımda iğnenin yerinde olmadığını görecektim.

“Estağfirullah” diye mırıldandım. Zihnimi yoklayıp nerede kaybetmiş olabileceğimi hatırlamaya çalıştım. Sadece cüzdanımı önceki gün küçük bir dükkânda cebimden çıkardığımı hatırlayabildim. Dükkâna telefon ettim; cevap vermiyordu. İlk olarak gördüğüm iğneyi gözden geçirdim fakat karar veremedim. Bir başkasını seçip, parasını ödedim ve çıktım.

Cadde boyu yürürken, belki hata yaptım diye kuşkulandım, fakat bir şey yapmış olmanın rahatlığını hissettim. Hiç olmazsa Şeyh’e elim boş gitmeyecektim. Yolda giderken yaşlı bir adamla selâmlaştık ve hemen ardından burun deliklerimi güzel bir kokunun doldurduğunu hissettim. Şeyh’in varlığını hissettim. Gülümseyerek, Allah’a şükrettim ve yürümeye devam ettim.

Daha sonra, kendisini görür görmez hemen sorguya çekildim: “Nerde bakim, benim iğnem?”

Gülümsedim ve cebimden seçtiğim iğneyi çıkardım. Ben pikaba doğru yürürken, “Eğer doğru iğne değilse, senin için büyük esef” dedi. Ve iğne uymadı. Şeyh bana iğne hakkında çok şey söyledi. Hatırladıklarım şunlar: “İğne senin inancın ve sen onu kaybettin.” “Nefsinle cihad etmelisin.” “Mantığını araya sokmamalısın.” “Sorun pikap değil, plaktır.” “Zihin karışıklığı güvensizliğin ikiz kardeşidir.” O gece, nasıl olduysa, yaşadığım ikircimin tam orta yerinde, tarikata girmek isteyip istemediğimi, mürid olmayı isteyip istemediğimi sordu. Her iki soruyu da samimiyetle “Evet, inşaallah” diyerek cevapladım. İğne görevini üzerimden almayı teklif etti, fakat ben görevi tamamlamama izin vermesini istedim. Kabul etti ve görevimin bundan böyle iğne ya da iğne numarası olmadan ve pikabı alıp götürmeden iğneyi bulmak olduğunu söyledi.

Ki siz mutlaka tabakadan tabakaya bineceksiniz.

(İnşikak: 19)

İğne gece gündüz aklımdan çıkmıyordu. Bütün düşüncelerim onunla doluydu. Hiç unutamıyordum. Yeniden yeniye onu düşündüm. Bir daha düşündüm. Okudum. Şeyh’in söylediklerinin hepsini hatırlamaya çalıştım. Derken iğneyle beraber olduğum kadar Allah’la beraber olsaydım ne olurdu diye düşündüm. Olayı başından sonuna gözden geçirdim: korku, şaşkınlık, zihin karışıklığı, umut, güvensizlik, ürperti, ilham duyguları içindeydim. Parçaları hissediyor, fakat net bir bütünlük yakalayamıyordum. Hiçbir şey tam anlamıyla kristalize olmuyordu.

Şeyh’i tekrar gördüğümde ne kadar ilerleme kaydettiğimi sordu, kaydadeğer pek az şey olduğunu söyledim. Bazı şahsî düşüncelerimden söz açtım, fakat kesin bir sonuca varamadığımı söyledim. Yine iğnenin benim inancımı, şeriatımı temsil ettiğini vurguladı. Ayrıca, beni kendi inisiyatifime bırakmak için vazifeyi üzerimden almayı teklif ettiğini belirtti. Bu görevin kendisi için olmadığını, fakat şüphesiz bir hikmeti olduğunu ve derin manevî anlamını kavrayacağımı söyledi. Düşündüm taşındım, ölçtüm biçtim tarttım. Kendimi bu işten bir türlü alamıyordum.

Sen Rabbinin hükmüne sabret, balık sahibi gibi olma.
Hani o, sıkıntıdan yutkunarak ağlamıştı.

(Kalem: 48)

İğne ertesi gün de bütün şuurumu tırtıklayıp durdu. İşime giderken hep onu düşünmeye devam ettim. Cadde boyu arabamla hastanede yatan bir arkadaşımı ziyarete giderken, gözlerim apartmanlarda, zihnimde sakladığım bir adresi aradı durdu. Derken uzaklarda bir yerde, çok yüksek bir bina gözüme çarptı. İçimden bir ses “Aradığın bina o. Oraya git,” dedi. Ancak, sese kulak asmadan aklımdaki adrese gittim. Oraya vardığımda, resepsiyon memuru aradığım kişinin o uzaktaki yüksek binada olduğunu söyledi. Binaya doğru ilerlerken, gerçeklik bütün sıcaklığıyla beni sarmaya başladı. Her şey netleşti. Benim görevim inancımı kuvvetlendirmekti.

Yakîn, yani kesinliğe ve teslimiyete erişme dersi önemlidir. Allah’ın lütfuyla dersimi kavramıştım. Şeyh, iğneyi eski iğne olmaksızın bulmamı isteyerek, eski düşüncelerimi bir kenara atıp yeniden inanmam gerektiği dersini vermek istemişti.

Marifetullah için bunlar vazgeçilmez şeylerdi, çünkü tarikatta müridin hiç kuşku duymadan tam teslimiyetle kendi maksadına doğru yürümesi gerekiyordu. İmam Gazalî, iman dersinin bir oku karanlıkta hedefine saplamaya benzediğini söylerken herhalde yakîn dersini ima ediyor olmalıydı.

Kötülüğü isteyen nefsimin varlığını iğnelerle karşılaştığım sırada yaşadığım korkuda hissetmiştim. Resûlullah(asm) bir keresinde büyük cihaddan söz etmiş ve ne olduğu sorulduğunda bunun insanın kendi nefsiyle mücadele etmesi olduğunu buyurmuşlardı.

Tarikat mesleği nefsi terk yolu demekti, burada kendine yazıklanmaya hiç mi hiç mahal yoktu, yoksa insan kendi ahengini bozup tekâmülünden geri kalabilirdi. Sufîler arasında söylendiğine göre, eğer niyetiniz doğruysa, sonrası da doğru olur.

Nihayet ben de kendi korku ve şüphelerimin önümü kestiğini görecektim.

Yaşadığım akıl karışıklığı bir tür güvensizlik işaretiydi, zira bu, kendimden şüphe duymam anlamına geliyordu. Ayrıca üzerime aldığım görevin Şeyhimi memnun etmek yoluyla Allah’ın rızasını tahsil etmek demek olduğunu -Şeyh’in rızasını kazanmak değil- tam anlamıyla anlayamamıştım. Burada bazı ince ayırımların dersi saklıydı -Allah’ı memnun etmek, kendini memnun etmek ve başkalarını memnun etmek. Dervişler arasında söylenen bir söze göre, doğru adım nefsi terk yolunda atılan adımdır; kişi bundan ne kendine bir öğünme vesilesi çıkarmalı, ne de nefsini tümüyle hatırdan çıkarmalıydı. Mesele her şeyde Allah’ı hatırlamayı, böylece ilâhî emir ve nehiy karşısında itaatkâr olmayı talim etmekti. Mürid bir kere celal sahibi Allah’a muhabbet ettikten sonra, O’nun istediklerini yapmaya, men ettiklerinden kaçmaya hevesli olacaktı zaten. Böylece kişi geleceğin hayali olmaksızın sadece bu an içinde yaşamayı öğrenecek, ruhu Marifetullah’ın lezzetini tatmaya başlayacaktı. Şeyh’in söylediğini bir kez daha hatırlıyorum: “Önemli olan pikap değil, plaktır.” Alacağım ders artık netleşmişti: İman, iğne demekti, plak da tarikattı. Eğer kişinin imanı kuvvetli değilse -eski iğnenin plak üzerinde kayması gibi- o da tarikattan sapabilirdi. Nitekim kendisi de müridlerine sık sık şunu soruyordu: “Neden yaşamaya başlamıyorsunuz?” Bu sorunun içinde bir ders saklıydı aslında, zira imana erişemeyen kimse gerçekte yaşıyor değildir.

Şeyh’in sözlerine kulak vermek yetmiyordu -daha da ötesi vardı. Sözler derhal müridin haline aksetmeli, aklında ya da niyetinde kalmamalıydı. Sözler büyük bir ciddiyetle müridin hayatına taşınmalıydı. İman ama kuvvetli iman, tarikatta lazım olan buydu. Sonra yola dosdoğru devam. Hasbiyellah. Allah her şeye kâfidir.

Yakîn olan hak budur işte.

(Vakıa: 95’ten)

Bu düşüncelerle üçüncü kez iğneleri görmeye gittim. Tezgâhtardan dükkâna ilk gelişimde gördüğüm iğneyi istedim. Bana “Bu olduğundan emin misiniz?” diye sordu.

İçimdeki şüphe yine başını kaldırmak üzereydi ki bu defa kalbim sesini bastırdı. “Evet,” dedim, “doğru iğne bu inşaallah.”

Daha önce aldığım iğneyi geri vererek yenisini aldım ve çıktım. Şeyh’i arayıp görevimi tamamladığımı haber verdim. Beni evine davet etti. Pürneşe koşarak gittim. Beraberimde, o an huzuruna girerken dahi açılarak gelişen bu öykü de vardı. Beni sükûnetle selâmladı, muhabbet ve dualarla yüzümü okşadı. Günlerce önce burun deliklerime dolan o hoş koku da eliyle birlikte uzaklaştı. Akşam yemeği yemeden geldiğim için önüme cömertçe hazırlanmış bir sofra serildi. İçime sığmayan duygularla ve yakında gireceğim sınavın heyecanıyla dopdolu yemeğimi yerken karşılıklı konuştuk. Beni dinledi ve yemek hakkında bir şeyler sordu. Yemeği bitirdiğimde odadan çıktı ve konsolun üzerine dikkatlice yerleştirdiği bir plakla döndü.

“Gel, öykünü oku” dedi.

Önüne oturup seslice okumaya başladığımda, içimde duygular kabarmaya başladı. Nasılsa kendimi birden öykünün sonunda değil de başındaymışım gibi hissettim. Şeyh sükûnetle konuşurken büyük an yaklaşıyordu:

“İğnen nerede bakalım? Çalışıyor mu bir görelim.”

Elimi kalbimin üzerine koyup aynı zamanda gömleğimin cebindeki iğneyi yoklayarak sakince cevap verdim. Ben konsola doğru yaklaşırken, Şeyh oturup bir kaside söylemeye başladı. Allah’ı sena eden sözler dökülüyordu ağzından. Onu güçlükle duyuyordum. Sesi kesiksiz çıkıyordu fakat çok uzaklardan geliyor gibiydi -bense korku ve ümit arasında gidip geliyordum.

Derken büyük an geldi. Bismillah deyip başladım. İğneyi kartuştaki küçük yuvasına yanaştırdım. Önce yuvaya tam olarak oturmadı, sonra birden tok bir “tık” sesiyle yuvaya yerleşiverdi. İmanımın saflığını ilân eden bu sesi artık hiç unutmayacaktım.

Ruhum yeni bir âleme girmiş, aklım göklere yükselmişti.

Plak Allah’a hamd ü senalar, Resûlüne salâvatlarla başlayıp Esma-i Hüsna’yı saymaya geçti. Şeyh’le otururken kalbim adeta oda kadar büyüdü. Üzerimde Allah’ın ihsanını ve lütfunu görüyordum. Plaktan çıkan sesler sanki benim kalbimin müziğini terennüm ediyordu. Hepsi tarif edilmez tatlılıkta ve sadelikte melodilerdi. Sesler stereo ya da kuadrafonik ses tekniğiyle üretilebilecek seslerden çok daha güzeldi. Bu dakikalarda kalp atışlarım bütün kâinatta yankılanıyor gibiydi.

O gece iğne, plak üzerindeki yarıklarda dolanıp durdu. Bense kendimle ahenge ulaştım ve Şeyhim beni, arkasında büyük bir okyanusun beklediği bir kapıdan geçirdi. Çok sesli ama tek bir tatlı sesin yankılandığı bir okyanustu bu. Ezelden ebede bütün şükürlerin Allah’a ait olduğunu söylemekten öte bir şey söyleyemiyorum: Elhamdülillah, Elhamdülillah, Elhamdülillah!

Öyleyse Rabb-i Azim’inin adını teşbih et.

(Vakıa 96’dan)

İKİNCİ BÖLÜM / BORULAR

Tarikata girdikten sonra her şey yolunda gider gibi gözüktü. Şeyh bana belli bir iğneyi bulma görevi vermişti, bunu başarıyla tamamladıktan sonra bir mutluluk dönemine girmiştim. Görevi tamamlamakla Şeyh’e, Allah’ın bu lütfuna daha da yakınlaşmıştım. Onun hayatımda bana manevî rehberlik ederek, içimdeki şüpheleri çözümleyerek destek vermesi çok rahatlatıcıydı. Beni, arayış içindeki bu kulunu lütuf ve ihsanıyla gizli bir kapıdan geçirip aşk ve hidayet yoluna ulaştıran Rabbime nihayetsiz hamdler...

Mutluluk halim çok tatlıydı, fakat çok kısa sürdü. Beni sarıp sarmalayan bu rahatlık doruğuna ulaştığında beklenmedik bir şey oldu. Maddî ve manevî hayatımda her şey birdenbire zorlaşıverdi. Sanki üzerime bir karabulut abanmış; tüm şuurumu kapamış, duygularımın akışını durduruvermişti.

Mutfağın penceresinin önünde dikilmiş gökyüzünü seyrederken aniden gelen bu değişiklik üzerinde düşünüyordum. Tarif edilmez bir hüzün ve gam beni kıskacına almıştı. Boğazımda giderek büyüyen bir düğüm hissederken düşüncelerimde Shakespeare’in sonelerinden biri uçuşuyordu:

Düşünce insanların ve kaderin gözünden,
Aforozlular gibi yapayalnız ağlarım;
İrkilir sağır gökler çığlıklarım yüzünden,
Bahtıma lanet okur, yüreğimi dağlarım;
Talihi yaver giden herkese gıpta eder,
Şu denli güzel obam, dostlarım olsa derim;
Şunda sanata, bunda dehaya içim gider,
Oysa solda sıfırdır yapmak istediklerim;
Kendimden iğrenirken aklım sana doğrulup,
Gönlüm kara dünyayı gerilerde bırakır;
Gün doğarken yükselen bir tarla kuşu olup,
Cennet kapılarında kutsal ezgiler şakır;
Öyle bir servettir ki sevgini anmak bile,
Sultanlarla yer değiş deseler de nafile.

Fakat kalbim Rabbimin sağır olmadığından emindi -bir karıncanın bile ayak seslerini işiten O, benim kırık dökük kalbimi de duyar. Niçin hüzünlü olmalıydım ki? Beni kendi yoluna getiren O değil miydi? Nihayet aklı ve tasavvuru alt üst eden bu yolun kendisi de bir sır değil miydi?

Gözyaşlarım tâ içimde birikiyordu. Gözlerime perdeler iniyor gibiydi. Bakışlarımı uzak göklerden alıp önümdeki lavaboya çevirdim. Tıkanmıştı. Hemen hemen başka her şeyin tıkanmaya yüz tutması kadar apansız, hayatımın akışının durması gibi apansız, lavabo da tıkanmışa benziyordu. Halbuki daha birkaç hafta önce de tıkanmıştı. Ev sahibime haber verdiğimde, her zamanki alakadarlığı üzere hemen koşup gelmişti. Lavaboyu açmış ve bir süre her şey yolunda gitmişti- öyle ki, o zamana kadar lavabonun o kadar güzel aktığını görmemiştim. Fakat çok geçmeden yine tıkandı. Basit bir bulaşık yıkamak bile büyük bir eziyete dönüşmüştü. Tıkanma öylesine kesindi ki su şıpırtılarını içimde hissediyordum. Anlayamıyordum. Gözlerimi taşmış mutfak lavabosuna dikerek yakın geçmişimdeki olayları yeniden gözden geçirdim.

Biz de boşalan bir su ile semanın kapılarını açtık.
Arzı kaynaklar halinde fışkırttık.
Öylece sular bir takdire göre birleşti.

(Kamer: 11-12’den)

O arada tamirden yeni çıkmış arabam da birden bozuluverdi. Üzerindeki her şey, cam sileceklerinden frenlerine, hatta motoruna varıncaya kadar hepsi bozulmaya yüz tutmuştu. Araba üç ay içinde iki kez büyük çaplı onarım için servise çekildi. Her onarımda en az bir ay bağlı kaldı. Bu sırada, her türlü beklenmedik gecikme ve zorluk üst üste geldi, ertelemelerin biri diğerini izledi. Arabayı altı hafta süren ilk tamirden çekişimin hemen peşinden, Şeyh’e olanlardan haberi olup olmadığını sordum. Arabanın kapısı önünde ayaktaydık. Sorumu bir öykü ile cevapladı. Öyküde, öldükten sonra tekrar dünyaya gönderilip insanlara önemsiz, malayani şeyler üzerinde gevezelik etmemelerini öğütlemesi istenen büyük bir şeyhten söz ediliyordu.

Yoksa siz, sizden önce geçenlerin halleri başınıza gelmeden
Cennete gireceğinizi mi sanıyorsunuz?

(Bakara: 214’ten)

Arabamı geri almamın üzerinden çok geçmeden bir iş seyahatine çıkmam gerekti. Şeyh’e seyahatten söz ettiğimde, bana dönüşümde dikkatli olmamı tembihledi. Yolculuk güzel geçti. Eve doğru seyahatimin gözden geçirileceği bir ders alma umuduyla hızla yol alırken, birden ön panelde sarı ışıklar yanmaya başladı. Derken kırmızı ışıklar geldi. Motordan acı bir gürültü yükseldi ve araba bir otobanın yamacında kalakaldı. Araba yakındaki bir kasabaya çekildi, bütün hafta sonu bir garajda bekledi. Hafta sonunu bir arkadaşımın ve ailesinin yanında geçirdim. Bir ay daha arabasız kalacaktım, fakat bu defa, Rabbimin rahmetinden, servis yetkilisi ödünç bir araba verdi.

İzleyen haftalarda iş yüküm tıpkı şehir trafiği gibi ağırlaştı, tıkandı. Önümde uzanıp giden araba kuyruğunda beklerken bol bol zikir çekiyordum. Bu haftalarda dünya işleri zamanımı daha çok alıyordu. Çalışma arkadaşlarımda ve diğer insanlarda giderek daha çok sabırsızlık ve bıkkınlık seziyordum. Her şeyi böylesine çekilmez kılan, tüm bunların ötesinde, Şeyh’ten ayrı kalışımdı. Şeyh bir taraftan mutat işlerini sürdürürken, bir taraftan da bir dizi haftalık ders veriyordu. Yazık ki, bu derslerden nasibim olmuyordu. Çünkü dersler müsait olmadığım bir geceye denk geliyordu. Şeyh her cumaya gelişinde beni derse davet ediyordu, fakat bir türlü gidemiyordum. Lavabolarımın, ev sahibim henüz yeni tamir etmiş olmasına rağmen tıkandığını da, ilk defa, bu cuma günlerinden birinde fark ettim. Mutfak lavabosunu kullanmaya kalktığımda, yine tıkanık olduğunu gördüm, birden donup kaldım. İşte o an her şeyim -arabam, dersler, Şeyh- bana erişilemezmiş gibi görünmeye başladı. Zor bir dönem geçiriyordum.

Bu süre içinde Şeyh’i ancak bir kere görebildim. Çok sessizdi, hayli yorgun görünüyordu. Birilerinden çok meşgul olduğunu, hatta her zamankinden çok meşgul olduğunu duymuştum. O gün oturma odasında baş başa oturduk. Pek konuşmadık. Otururken, kendisine daha önce verdiğim bir bloknota bir şeyler çiziktiriyordu. Onu seyrederken kendisine duyduğum sevginin daha da arttığını hissettim. Onun da bir insanî yanı olduğunu her zamankinden çok fark ettim. Hiç şüphesiz, bir Allah adamıydı, fakat o gün şu basit gerçeği her zamankinden daha somut biçimde gördüm: Şeyh’in de kendi imtihanları vardı.

Onlara öyle yoksulluk ve sıkıntı dokunmuş ve öyle
sarsılmışlardı ki, nihayet Resûl ve O’nun yanında iman edenler
yalvarmışlardı: “Allah’ın yardımı ne zaman?” Muhakkak ki,
Allah’ın yardımı yakındır.

(Bakara: 214’ten)

Bloknot üzerinde müridlerden birinin evinin yolu çizilmişti, kendisine bir kaset götürecektik. Kâğıt üzerine ayrıca her zaman hatırlamam gereken beş maddelik bir liste de yazmıştı Şeyh:

(1) terk-i hevâ,

(2) yakaza,

(3) ümit,

(4) tevekkül ve

(5) a’mâl.

O gün arabayla uzun süre yol aldık. Kavşağı kaçırmış ve müridin evini bulamamıştık. Geri dönmeye karar verdik.

“Bu işin içinde bir hikmet vardır mutlaka,” diye mırıldandı.

Şüphesiz işin içinde bir hikmet saklıydı, çünkü benzinimiz neredeyse bitmek üzereydi ve yakınlarda bir petrol istasyonu yoktu. Dahası, müridin evinin olduğu yoldan da epey uzaklaşmıştık.

Rabbinden [gelen] Hak’tır bu; öyleyse kuşkulananlardan olma.

(Al-i İmrân: 60’tan)

O gün yolda giderken çok şeyler oldu. Olağanüstü güzel bir gündü. Güzün en güzel günüydü sanki. Her şey etrafımızdan renkli bir film şeridi gibi geçiyordu. İkimiz karşılıklı gülüştük, hayatın gelip geçiciliğine tebessümler gönderdik. Bunun dışında sadece kısa bir konuşma geçti aramızda, fakat vaktin çoğu anlamlı suskunluklara ayrıldı. Evine doğru yaklaştığımız sırada gezimizin boşa geçip geçmediğini sordu.

“Elbette ki hayır,” diye karşılık verdim.

“Elhamdülillah benim için de çok istifadeli oldu,” dedi.

Şeyh bana o gün suskunlukla çok şey anlattı. Önceleri sadece aklımla kavrayıp kitaplarda okuduğum bir şeyi kalbimde duymaya başladım. Şeyh’le müridi arasındaki muhabbet rabıtasını hissedebiliyordum artık. Bu rabıtanın ön şartı iman ve yakîn’di. İman, inanmayı; yakîn ise müridin Şeyh’ine samimî teslimiyetini ve itimadını içerir. Tıpkı ışığın gözde yansıyıp gözün de ona göre hareket etmesi gibi, Şeyh’in ruhu müridinde yansır. Böylece mürid de üstadına, yani Şeyh’ine, bütün düşündüklerini, konuştuklarını, yaptıklarını açmaya başlar. O gün apaçık ortaya çıkan ders kelimelerle anlatılacak gibi değildi. İnayet Han’ın güzel ifadesiyle: “Kişi bu dersi ancak üstadının ortaya koymak istediği şeye erişerek, dokunarak, onu hissederek öğrenebilir.’ Kendi üstadımın ağzından dökülen sözlerin düşüncelerimi yalayıp geçtiği şu anda ise bir başka dersi -Şeyh’in sık sık yinelediği dersi- daha aldığımı fark ediyorum: “Bütün kapıları açık tut.”

Sizden önce gelen bir topluluk da böylesi sorular sormuştu da
öylece imanlarını yitirmişlerdi.

(Mâide: 102’den)

Şeyh’in evine döndükten sonra, bir süre sessizce oturduk. Beraberce kendisinin okuduğu Kur’ân kasetini dinledik. Hemen peşinden, ayrılmak üzere kalktım. Her zamanki gibi dualarla uğurlandım. Özellikle o gün birbirimizden ayrılmakta zorlandık. Şeyh kalbimde olanı biliyordu. Ben kapıyı çekip çıktıktan sonra, kapıyı tekrar aralayıp dışarı çıktı. Birbirimize baktık. Elini kalbinin üzerine bastırıp durdu, hafifçe eğildi, sonra yavaşça içeri girdi.

Uzaklaşırken ardımdan kapının kapandığını duydum. Merdiven çıkışında bir an durdum. Geri dönmek istedim fakat yapamadım. Elimdeki liste çoktan bana ders vermeye başlamıştı. En başında ‘terk-i nefs’ yazıyordu. Yürüyerek uzaklaşırken, aşina bir rayiha burun deliklerimi yalayarak geçti. Bunun önemli bir dönemin bitişini ve bir yenisinin başlangıcını haber verdiğini biliyordum.

Yine İnayet Han’ın ifadesiyle: “Mürşid ve müridi arasında Allah ve hakikat adına kurulan dostluk daimîdir ve dünyadaki hiçbir şey onu bozamaz.’ O gün bu sözlerin mânâsını anlamaya başlamıştım. İnşaallah ileride daha çok anlayacaktım. Şeyh’ten ayrıldıktan sonra, söylediği bazı şeyler üzerine düşündüm. Benim için de imtihan vaktinin geldiğini anlıyordum. Belki de çoktan başlamıştı. Allah’a tevekkül, mürşide ve kendine itimat ettikten sonra rabıtanın kurulmasıyla imtihan da başlıyordu. Sufî üstadlarının seyr u sülûk dedikleri bu imtihan feragatten geçiyordu. Kişi bu yola girmeye razı olduktan sonra, feragat edilemeyecek kadar değerli hiçbir şey, vazgeçilemeyecek kadar büyük hiçbir mülkiyet -hatta kişinin hayatı bile- kalmıyordu.

Bil ki Allah’ın dostlarına korku yoktur
ve onlar hiç gam çekmeyecektir.

(Yûnus: 62’den)

Şeyh’i tekrar görene kadar uzunca bir süre geçti. Telefonla ulaşma çabalarım da sonuç vermedi. Hiçbir saatte ona ulaşamıyordum. Aslında, ona ulaşamayacağımı biliyordum. Kendi içimde ona ne zaman ulaşabileceğimi hissediyordum. Ancak bu kez elimden bir şey gelmiyordu. Listenin ikinci maddesini -yakaza- çoktan unutmuş, karanlık dolu nefsanî alışkanlıklarım içinde kaybolmuştum. Nefs-i levvâme ile cihadım vardı. Pratik hayatımda yolunda giden hiçbir şey yok gibiydi. Arabam hâlâ tamirdeydi, bense hâlâ dünyevî işlerimle alabildiğine dolu, dersleri kaçırıyordum. Ayrıca namazlarıma devam etmek hayli zorlu bir mücadeleye dönüşmüştü. Şimdi de, hepsinden önemlisi, hem lavabo hem de küvet tıkanmıştı. Lavabomda göllenmiş suya gözlerimi daldırmış düşünürken, lavaboların ne kadar da uzun süredir tıkanık olduğunu fark ettim.

Bu sırada Şeyh’e telefonla sadece bir kez ulaşabildim, o defa da kendisinin konuşamayacağı söylendi. Telefonu açan müride bu konuda konuşmaması tembihlendiği için, beni bir başka müride havale etti. Dua isteyip selâmlarla telefonu kapattı. O günlerde bir ipe tutunup derin bir kuyudan çıkmaya çabalıyor gibiydim. Bunu o zaman fark edememiştim ama daha sonra anlayacaktım. Tıkanışlar yaşıyordum ve tutunacak tek ipim sabırdı.

Mutfakta durmuş, içinde bulunduğum duruma üzülüp dururken, “Ev sahibini bunca geciktiren şey ne olabilir?” diye kendi kendime sordum. “Acaba bir problem mi var?” diye hafızamı yokladım. “Genellikle hemen koşup gelirdi. Bu lâkaytlık neden? Acaba yanlış bir şey mi söyledim? Belki de kirayı geciktirdiğim içindi. Yoksa hesapta olmayan bir masraf mı çıkarıyordum?”

Kafamdan binlerce şey gelip geçti. Ne yaptığımı bilmemenin endişesi içinde ev sahibimin kapısını çaldım. Saygılı bir tavırla ama hiç eveleyip gevelemeden, lavaboların tıkalı olduğundan ve hâlâ beklediğimden bahsedip benden kaynaklanan bir problem olup olmadığını sordum. Her zamanki nezaketi ile hafifçe eğilip şunları söyledi: “Aramızda hiçbir problem yok. Aslında hep aklımdasınız ama bugünlerde çok meşgulüm.”

Suçluluk duygusuyla mahzun mahzun oradan ayrıldım. Lavabosuz kalmamak için yapmam gereken fedakârlık küçücükmüş demek ki diye düşündüm. Ev sahibi ile ilişkimi şöyle bir gözden geçirince, şikâyetimin ve endişemin ne kadar yersiz olduğunu fark ettim. Rabbimle ilişkim de böyleydi. Neden şikâyetçi olacaktım ki? O’nun rahmeti, lütfu, ihsanı ve cömertliği her yerde görünüyordu. Şeyh, bir keresinde bana bir insanın öğrenebileceği en önemli şeyi söylemişti. Söylediği şuydu: “Senin Allah’la aranda hiçbir şey yoktur.” Hiçbir şey, kendi enaniyetimiz dışında hiçbir şey, araya perde koyamaz. Nitekim ev sahibimden de aynı şeyi öğrenmiştim -garip ki o, bunun farkında değildi. Allah onu istihdam etmiş ve onun tek bir sözüyle bana birçok hakikatin kapısını açmıştı. Lavabolar bir süre tıkalı kalmıştı kalmasına ama benim içimde bir şeyler açılmıştı. Daha önemlisi, böylece Rabbimin lütfuyla her şeyden ders alınabileceğini de öğrenmeye başlamıştım. İnsan nerede olursa olsun, kendi nefsini ve Rabbini daha iyi tanıma vesilesi bulabilirdi -mutfak lavabosunun başında bile olsa.

Gerçi sevmezsiniz, ama sizden mücadele etmeniz istenir. Bazen
sevmediğiniz bir şey sizin için hayır olabilir ve sevdiğiniz bir şey
sizin için şer olabilir. Muhakkak ki Allah bilir, siz bilmezsiniz.

(Bakara: 216’dan)

Şeyh’in bir sonraki dersinin vakti yaklaşıyordu. Bu defa oraya gitmem gerektiğinden emindim. Buluşma yerine doğru koşa koşa ilerlerken dersi yine kaçırmaktan endişe ettim. Hayli geç kalmıştım ama aslında acelem ders yüzünden değildi. Gerçi derse de yetişebilirdim inşaallah ama –asıl peşinden koştuğum şey Şeyhimin himmeti idi. Koşar adım vardım. Şeyh, kapının önünde bir adamla konuşuyordu. Onlara baktığımda gözüme hemen iki şey ilişti. Birincisi, adam, Şeyh’e çok yakın durduğu ve Şeyh adeta adamın kulağının içine doğru konuştuğu halde, Şeyh’ten çok uzakmış gibi görünüyordu. Bundan emindim, ikincisi ise, Şeyh’in giyiniş biçimiydi. Onun için alışılmadık bir giyinişti bu. Üzerinde Batı tipi bir mont, başında ise Ahmediyye denen, bir çeşit Şark sarığı vardı. Bu görüntü, iki dünya arasında bir adam olmanın katı gerçeğini hatırlattı bana; Şeyh, meşhur deyişle, “dünyada ama dünyadan değil”di.

Şeyh’e doğru yaklaştım fakat o da bana doğru hareket edinceye kadar bekledim. Önünde dururken, gözlerimi yüzüne daldırdım. Alabildiğine nazik bir yüzdü bu, fakat bitkin ve kederli görünüyordu. Her zaman olduğu gibi, dudaklarında dualarla yüzüme dokundu ve sakallarımı sıvazladı. Orada ayakta, kolundan tutmuş vaziyette, başım öne eğik kalakaldım. Bir ara, konuşmasını böldüğüm diğer adama baktım. Bu sessiz konuşmadan o da nasibini almışa benziyordu. Adamın gözlerinin içine baktım, onun da bana dokunan el tarafından sürüklendiğini hissettim. Bu el ona dokunmuyordu ama Şeyh’in ona bir şekilde dokunduğunu hissediyordum. Derken Şeyh’in sesi bizi birden başka bir mekâna taşıdı.

“İçeri gir,” dedi bana dönerek, “Aşağıya inip diğerlerine katıl.” Kapıdan içeri girerken Şeyh’in diğer adamdan kendisini eve bırakmasını rica ettiğini duydum. Beraberce uzaklaşmalarını seyrettim ve hemen bana tembihleneni yapmaya koyuldum. Uzun bir süre asansör bekledim. Aşağıdan gelen sesleri işitiyordum fakat asansör bir türlü yukarı çıkmıyordu. Nihayet bir süre sonra geldi ve kapı açıldı. İçeride doğulu bir aile vardı -aramızda pek bulunmayan insanlardı. Bir an şaşırdım. Asansör ağzına kadar dev bavullar ve kolilerle doluydu. Asansörden çıkmaya çalışırken ailenin küçük çocuğunun ayağı takıldı. Annesi tökezleyen çocuğun elinden tutarken, ailenin büyük çocuğu da babası ile birlikte eşyaları boşaltmaya başladı. Bunlar da kim diye düşüne düşüne merdivenlere doğru yürüdüm.

Merdivenlerde daha önceden Şeyh’in konuşmasını dinlemeye gönderdiğim bir kardeşle karşılaştık. Bana Şeyh’in hayli müşkül bir konuşma yaptığını, ‘aşk’ ve ‘dert’ üzerinde yoğunlaştığını söyledi. Şeyh ayrıca, kendisini terk eden sevgilisini görmek için bir sürü meşakkate ve fırtınaya göğüs gererek günlerce yol yürümüş bir âşığın serüvenini de anlatmıştı. Derste bulunmamakla birlikte, öykünün mânâsını anlayabiliyordum. Burada bir iman dersi saklıydı ama ötesi de vardı: aşk ve dert dersi. Âşık, sevgilisi uğruna her şeye katlanır. Ona hizmet etmek, hürmet etmek, yardım etmek yolunda her şeyi yapmaya, onun uğrunda her şeyden vazgeçmeye hazırdır. Âşık, sevgilinin her halinden anlar, onun nazını hiç itirazsız sineye çeker. Öyle ki Şeyh’in sık sık sözünü ettiği hoşgörü, müsamaha, merhamet ve şefkat gibi hasletler ancak aşkla uyanmış bir kalpte yeşerebilirdi.

Yine, sufî düşünür İnayet Han’ın ifadesiyle: “İnsan dünyaya geldiği andan itibaren ‘Ben’ demeyi öğrenmiştir, ancak aşk insana ‘Ben değil, Sen’ demeyi öğretir; zira seven hiçbir ruh, kendine varlık rengi veremez.” Bu imkânsızlık, kelime-i şehadetin birinci bölümünde ifade edilir. Birinci bölümde, Lâ ilâhe denir, böylece mevhum ilahların hepsi reddedilir. İkinci bölümde ise, illallah denilerek, aşkın membaı ve aşkın kendisi olan Allah’ın varlığı ve birliği tasdik edilir. Bir söz vardır: “Halden ancak âşık anlar.” Kabul etmek zor ama doğru bir sözdür bu: Gerçek anlamda sevmeyen gerçekte bir şey bilmez. Ancak aşk; hasetten, garazdan ve nefretten azade katıksız bir aşk insanı ebediyete taşıyabilir.

Ancak aşkın bir yanı daha vardır. Dert, yani çile. “Çokları aşktan dem vurur,” der İnayet Han, “fakat aşkın sınavını verip derdini çeken pek azdır.” Yine bir başka sözde de, “Dertsiz aşk, aşk değildir,” denir. Doğrudur, çünkü insan kalbi derdi tatmadıkça yaşayamaz. Bu yüzdendir ki, insan aklını, bedenini ve kalbini ortaya koyup dolu dolu yaşamadıkça, gerçekten yaşamış sayılmaz.

Çok geçmeden merdiven başında bir grup mürid belirdi. İçlerinden bazıları düşünceli ve afallamış gibi görünüyordu. Tebessümle onları süzdüm, tek tek selâmlaştık. Biri gözlerimin içine bakarak, “Bir şey açıklayamayız,” dedi. Hemen çıkıp gittiler ve ben iki arkadaşımla baş başa kaldım. Onlara veda edip arabama doğru yürüdüm.

Muhammed Allah’ın resûlüdür; O’nun yanında
olanlar kâfirlere karşı şiddetli [fakat] kendi aralarında
merhametlidirler.

(Fetih: 29’dan)

Arabamla eve dönerken beni bir ilham dalgası sardı. Asansördeki aileyi hatırladım. Kim olduklarını artık biliyordum. O aile bizdik! Onlar halleriyle bizleri temsil ediyorlardı. Tıpkı tıkalı lavabolar gibi, asansör de onları yollarından alıkoyan bir yığın eşyayla tıka basa dolmuştu. Yabancı bir ülkeye aitlerdi; tıpkı Allah’a giden yolun aşktan yoksun bir kalbe yabancı oluşu gibi: Evet, tıpkı bizler gibi onlar da kendilerine en az lazım olandan en çok, en çok lazım olandan -yani iman ve aşktan- en az yüklenmişlerdi. Bu aile, Şeyh’in o geceki konuşmasının cisimleşmiş haliydi. Küçük çocuk, kalbimizde kâinatı kucaklayacak bir muhabbet ve duyarlılık taşıdığımız halde, oraya buraya koşuşturup tökezleyen bizleri temsil ediyordu. Anne ise, Rabb-i Zülcelâlimizden aldığı terbiye ile bize, yani çocuklarına, rehberlik eden, elimizden tutan Şeyhimizi temsil ediyordu. Artık her şey yerli yerine oturmuştu. Eve vardığımda ümitle doluydum. Listenin bir başka maddesi daha açılmıştı. Oturup yazmaya başladım, öykü su gibi akıyordu.

Bir hafta sonra, Kurban Bayramı’ndan önceki cuma günü ev sahibim lavaboları açtırdı. Gözlerimi artık akan lavaboya daldırıp Şeyh’i düşündüm. O gün cuma namazında yoktu. Bütün gün onu düşündüm. İçimden yeni bir manevî miracın eşiğinde olduğunu hissediyordum. Rabbime şükürler olsun ki, kendisinin iyi olduğundan emindim. Elhamdülillah!

Sana vahyolunana ittiba et ve Allah hükmünü verinceye kadar sabret:
O hüküm verenlerin en hayırlısıdır.

(Yûnus:109’dan)

İki gün sonra bir başka müridden Şeyh’in, önceki cuma gecesi iki müridi de yanına alarak, şehirden ayrıldığım öğrendim. Bu iki mürid, İbrahim Aleyhisselâm’ın oğlunu kurban edişini tasvir eden etkileyici bir tablonun sergilendiği sanat galerisini ziyaret edeceklerdi. İçten içe onlarla birlikte gönderilmediğim için küçük bir hayal kırıklığı yaşadım. Arabama bindiğimde bu incecik arzuyla yüz yüze kaldım. Eve doğru giderken, akşamın alacakaranlık sükûneti içinde kendimle kavga edip durdum.

Fakat kim sabreder ve affederse,
böylece, şüphesiz azîm bir iş eylemiş olur.

(Şûrâ: 43’den)

O gece telefonum çaldı. İnanmak zor ama sanat galerisinden dönen o iki mürid arıyordu. Gerçi merak edilecek bir şeyleri yoktu ama hayli yorgun düşmüşlerdi ve yatıp dinlenecek bir yer arıyorlardı. Yolları evimin yakınında bir yere düşmüştü. Düşüncelerimi öylesine meşgul etmişlerdi ki Rabbim lütfedip onları bana göndermişti.

Çok geçmeden kapıyı çaldılar, kendilerini selâmla karşılayarak içeri aldım. Bu, evime ilk gelişleriydi. Gelişlerinden son derece memnundum, onların da kendilerini rahat hissetmelerini istiyordum. Evde içecek ya da yiyecek namına ne varsa teklif ettim. Biri, sadece bir bardak su istedi, diğeri bir şey istemedi. Onlara hizmet ederken kafamda şu sözler gelip gidiyordu: “Bir ülkeye iki hükümdar sığmaz, ama kırk derviş bir odada yaşar.” Pek fazla şey istemediklerini zaten biliyordum ama yine de, bu yolda hancının da yolcunun da üzerine düşen vazifeler vardır. Yardımlaşma ve dayanışma da bunlar arasındadır.

Geç saatlere doğru, telefon yine çaldı. Tek gözümle telefonu süzüp açsam mı açmasam mı diye düşündüm. Ahizeyi kaldırdığımda, selâmlarla karşılandım; arayan, misafirlerimden birinin eşiydi. Kendisi de bir mürid olduğu için, mutlaka gerekli olmadığını bildiği halde, kısa bir açıklama yaptı. Söylediğine göre, Şeyh geri dönmüştü ve şu sırada onlarla birlikteydi. Evimdeki iki mürid de telefonda konuştu. Gördükleri tabloyu tarif ediyorlardı. Şeyh’le konuşuyor olmalıydılar.

Uykumuz iyice açılmıştı, mutfağa geçip oturduk. Telefon, hepimizi daha önce benzeri görülmemiş biçimde bir araya getirmişti. Şeyh tâ uykumuza kadar uzanmış ve bizi uyanıklığa sevk etmişti. Bu arada misafirlerime bazı duygu ve düşüncelerimi de açtım. Galeriye gittiklerini duyduğumda, kendimi nasıl her şeyin dışında hissettiğimi bile anlattım. Müridlerden biri, bu gece yarısı sohbetini şöyle noktaladı:

“Bazen insana bir iç bir de dış varmış gibi gelir, fakat biz tarikatta hakikat birdir diye biliyoruz. Öyle olunca, içeride olmak ya da dışarıda kalmak pek fark etmez.”

Nazikçe söylenmiş haklı sözlerdi bunlar. Rabbime sayısız hamdler olsun ki, bana bir kardeşimin eliyle, görünür farklılıklar ne olursa olsun, yolda hepimizin bir olduğunu bir kere daha anlatmıştı. Demek ki her müridin kendine özgü bir vazifesi vardı. Değil mi ki Allah rahmetiyle her yerde hazır ve nazırdır, o halde herkes yolda kendine mahsus yerini almalıdır. Ayrıca, Şeyh kimin neye ihtiyacı olduğunu bilir. Her müridinin kalbini hissedebilir. Elimdeki liste, dersini vermeye devam ediyordu. Artık sıra teslimiyet dersindeydi.

Onlar iman etmişlerdir ve kalpleri Allah’ı zikretmekle tatmin
olur; bilin ki kalpler ancak Allah’ın zikriyle mutmain olur.

(Râ’d: 28’den)

O sabah ezanı ben okudum. Şafak ağarmaya yüz tutmuşken, sabah namazını eda edip birbirimizin bayramını tebrik ettik. Bir süre oturup Kur’ân dinledik, daha sonra ben ve bir mürid bir parça ekmek yedik. Bir süre sonra, eşyalarımızı toplayarak bayram namazının kılınacağı yere doğru hareket ettik. Selâm vererek cemaate dâhil olduk. Burada da Şeyh’in nerede olduğu konusunda bir dolu soruya muhatap olduk. Soruları müridlerden biri cevapladı. Ardından oturup Şeyh’in gelmesini bekledik.

Bir zaman sonra, Şeyh, müridlerinden biriyle geldi. Başında dervişlerin giydiği sikke denen yünlü bir kavuk, üzerinde siyah renkli uzunca bir atkı vardı. Hareketlerinde incelikli bir vakar ve tevazu göze çarpıyordu. Bazılarına isimleriyle hitap ederek herkesle selâmlaştı.

Toplantıyı kısa bir dua ile açtı, sonra Kur’ân okudu. O sabah üç ayrı konuşma yaptı. Birincisi bayram namazı öncesi yapılmış bir tür derviş konuşmasıydı. Muhabbetullah ve Müslüman’ın hayatında kalbî duyarlılıkların uyandırılması üzerine etkili bir konuşmaydı. İkinci konuşma bayram namazının hutbesiydi. Bu konuşma da helâller mevzuunda hassas olmak ve hayatın sona ereceği günü unutmamak yönünde şiddetli ihtarlar içeriyordu. Konuşmalarında ana motifleri iman, aşk, terk-i hevâ ve dert oluşturuyordu.

Üçüncü konuşmada, İbrahim’in(as) imanından ve peygamberler içindeki yüksek makamından bahis açtı. Ayrıca İbrahim’in(as) oğlu İsmail’in(as) imanını ve teslimiyetini de vurguladı. İsmail’in,(as) istemeden de olsa can havliyle babasına karşı çıkmamak için ona “Ellerimi, ayaklarımı sıkıca bağla” deyişinden söz etti. Kendisini terk eden sevgilisinin yüzünü görmek için fırtınalara göğüs gererek yoluna devam eden âşığın öyküsünü bir kez daha anlattı. Bizi tekrar tekrar sorgulayıp hayatta ne yapacağımızı sordu. Bu soru üzerinde düşünmemizi ve akşam yemeği için tekkede toplandığımızda cevaplarımızı tartışmaya hazır olmamızı istedi.

“İman, aşk, terk ve dert. İnsanın haram da olsa âşık olması, kalbinde aşktan eser olmaması kadar kötü değildir... Allah hikmetini onun derdini çekmeden ayan etmez... Aşktan haber verin bana... Nerede aşkınız!.. Gökler, yer ve ikisi arasındakilerin hepsi aşkın yanında hafif kalır... Kalbin de kurbanı vardır, unutmayın... Ölüm Meleği isminizi okuduğunda ne edeceksiniz?... Ne zaman yaşamaya başlayacaksınız? Bir düşünün...” Böylece sürüp gitti Şeyh’in konuşması. Aşk ve âşık, aşk ve dert konusunda söyledikleri hepsinin ötesindeydi. Mesele aşktan nasibini alabilmekti. Demek ki ne varsa aşkta var.

Âşıkların merhemlerin deva olmadığı dertleri var
Ki ne uyku ne seyahat ne de yiyip içmek çare kılar,
Tâ sevgilinin yüzünü görünceye kadar.
“Sevgiliyi bul ki dertlerin durulsun.”

(Mevlânâ Rumî)

Allah kimsenin göğsüne iki kalp koymuş değildir.

(Ahzâb: 4’ten)

Öğleden sonra, Şeyh’in yokluğunda, İbrahim Aleyhisselâm’a ittibaen üç koyun kurban edildi. Orada ayakta dururken, onun Allah’ın dostu makamını nasıl kazandığını daha iyi anlamaya başladım. Hepsinden önemlisi, onun Rabbine olan aşkını ve teslimiyetini kalbimde daha net hissedebiliyordum. İnsan hayatın kıymetini bir kez anladı mı, ona kıymak hayli zorlaşır. Oysa İbrahim Aleyhisselâm kendi oğlunun hayatını kurban etmeye razı olmuştu.

Bu kurbanda, Allah’ın rızası ve emriyle, ulvî olan uğruna süflî olandan vazgeçmenin ne demek olduğunu anladım. Hayatla bu olay arasında bir sürü benzerlik vardı. Kesilen her koyun kusursuzdu ve ayrı bir güzellikteydi, ama yine de kurban edildiler. Erkek ya da dişi olmaları, ayrı güzellikte ya da kusursuz olmaları bir şeyi değiştirmiyordu. Tıpkı bizim halimiz gibi -biz de bu koyunlar gibi sonunda cansız ve sessiz toprağa uzanacaktık. Onlar kendileri için takdir edilen vakte erişmişlerdi. Şeyh’in sözleri zihnimi yalayarak geçti: “Kabirde herkes bir olur. Orada zengini de fakiri de; kapitalisti de komünisti de; mü’mini de kâfiri de Müslüman olur. Hepsi artık Allah’a teslim olmuştur.”

Hayvanların derileri yüzülüp fakirlere dağıtacağımız ve kendi yiyeceğimiz paylar ayrıldıkça, kafamda yeni yeni sırlar açıldı. Rabbimin hilkatini bir başka yüzden seyrederken, O’nun ne denli rahmet sahibi olduğunu hissetmeye çalışıyordum. Kurban kesme anında Rabbim lütfedip yağmuru kesmiş, adeta her şeyi susturmuştu. İşimizi bitirmek üzereyken, bir ağacın yanına çökerek müridlerden birine yardımcı olmaya çalıştım. Tam bu sırada hoş bir rayiha burnumu yalayıp geçti. Anlaşılan, bir devir tamamlanmak üzereydi. Şeyhimin orada olduğundan emindim.

Daha sonra, Şeyh de geldi ve akşam yemeği için oturduk. Bu kurbanımızın Rabbimizin katında makbul olduğunu bildiğini söyledi. Aklım yine o rayihaya takıldı. O gün içimiz neşe dolu yiyip içtik. Çok bereketli bir yemekti. Her lokmayı derin bir hürmet ve mahcubiyet içinde yutuyordum. Ezelden ebede kadar, her kimden her kime ulaşmış ve ulaşacak olursa olsun, bütün medihler ve senâlar Âlemlerin Rabbi’ne aittir.

Muhakkak ki Biz sana kevseri verdik.
Öyleyse Rabbin için namaz kıl ve kurbanlar kes.
Asıl soyu kesik [ebter] olan sana buğzeden kimsedir.

(Kevser: 1-3’den)

Yemekten sonra tekkede toplandık. Şeyh, söz verdiği gibi, bize üzerinde düşünmemizi tembihlediği âşığın öyküsüyle ilgili sorular sordu. Yolculuktan vazgeçmek ya da yola devam etmek; bütün mesele buydu. Bu yolda vazgeçenler de devam edenler de olmuştu. Benim cevabım ise, iki hafta kadar önce merdivenin başında beklerken kalbimde duyduğum cevabın aynısıydı. Şeyh soruyu giderek derinleştirip karmaşıklaştırdı. Bu arada kimileri tereddüde düştüler. Derken, sohbetin tam ortasına buz kesmiş bir soru daha düşüverdi:

“Kim kendi hayatını Allah için kurban etmek ister?”

Birden ellerimi havada buldum. Gözlerim odanın her köşesini tararken, Mevlâna Rumî’nin bir başka beyti uçuşuyordu zihnimde: “Sayıca hafif, vazifece ağır.” Bu yolun sınavlarını göğüsleyen bizlerin sayıca hafif olduğunun farkındayız. Rabbimize bize Kendini tanıtacak ihsanlarda bulunması için duacıyız. İnşaallah biz de Sevgili’nin yüzünü görenlerden oluruz.

Hayli geç bir vakitte, sohbetin sonuna doğru, Şeyh Feridüddin Attar’ın Şeyh Sanân öyküsünü okumaya başladı. Bu öyküde çok değerli bir inci saklıydı, fakat o gece kimse bu inciyi keşfedemedi. Şeyh, öyküyü sonuna gelmeden bir yerde kesti. Sonra bize dönerek, hepimizin birbirimize karşı hoşgörülü olmamız gerektiğini hatırlattı. Bana aynı dersi bir başka biçimde veriyor gibi geldi. Çoğu mürid, başka insanlarla (özellikle diğer müridlerle) olan ilişkilerini gözlemleyerek bundan bir dolu ders çıkarılabileceğinin farkında değildi. İnsan ilişkileri de, aşk ve hoşgörü, terk-i hevâ, manevî tekemmül ve inandıklarıyla hallenme derslerinin alınacağı bir başka sahaydı. Halbuki biz çoğu zaman bakışlarımızı iyice Şeyh’in üzerine dikiyor, böylece aslında onu bile göremez hale geliyorduk. Kulaklarımızı iyice onun ağzına dayıyor, böylece onu işitmez oluyor, asıl mesajları kaçırıyorduk. Benim için en önemli mesaj aşktı. Bu yolun bir neferi olarak, en iyi öğrendiğim şey nasıl gerçek âşık olunacağı idi.

O gece Şeyh’i evine ben bırakacaktım. Önce bir başka müridi evine bıraktık, sonra yola devam ettik. Çok az konuşuyorduk. Yolumuzun bir kısmı en son birlikte gezdiğimiz yoldan geçiyordu. Nihayet Şeyh’in evinin önüne geldik. Şeyh kapıya doğru yürürken onu seyre daldım. Onu tanıdığımdan bu yana geçirdiğim günleri gözden geçirdim. Son araba gezimizi bitirirken söylediği sözler yeniden kalbimde canlandı: “Çok istifadeli oldu.” Dış kapıyı anahtarıyla açtı, arabama doğru hafifçe eğildi ve gözden kayboldu.

Boruların öyküsü böylece sürüp gidiyordu. Hakka giden yol boyunca da akışlar ve tıkanışlar vardı. Suyun kaynağı, rahmetin membaını, yani Zat-ı İlâhî’yi temsil eder. Suyun kendi membaından gelmesi misali, lütuf ve gufran da ancak O’ndan gelir. Ve memba için okyanus da, damla da birdir. Suların akışı O’nun rahmetini temsil eder. Tıkanış ise fitne, yani bu dünya hayatının tuzakları ve imtihanları demektir. Akış da tıkanış da, rahmet de fitne de hep Allah’tandır. Tıkanışları aşmak isteyenin şunlardan nasibi olmalıdır: iman, yakîn, terk-i hevâ, yakaza, recâ ve a’mâl. Ama illâ da aşktan nasipsiz kalmamalıdır. Unutmamalı ki önümüzde hep tıkanışlar olacaktır, o zaman da, daha önce bahsettiğimiz gibi, tutunacak tek ipimiz vardır: sabır. Allah’ın rahmeti hepimizin üzerine olsun.

Ey insan! Sen Rabbi’ne varan yolda oyalanmadasın -ama ne
etsen de, çaresiz, O’na varacaksın.

(İnşikak: 6’dan)

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM / BORULARIN ÖTESİ

Şeyh’i o Kurban Bayramı gecesi son gördüğümde kendisine ‘Borular’ öyküsünün yolunda gittiğini söylemiştim. Bunun üzerine öykümü tamamlamamı istemişti, ben de, ondan sonra gece gündüz süren bir yazma devresine girmiştim. Nihayet öyküyü bitirdiğimde, bir an önce kendisine ulaştırmak istedim. Telefon etmeye karar verdim. Telefonu hiç bekletmeden kaldırdı, ilk sözü “Esselâmü aleyküm” oldu.

“Ve aleyküm selâm” diye karşılık verdim.

“Hemen söyleyeyim,” dedi nazikçe fakat açıkça, “seninle ancak perşembeleri konuşabilirim, anlıyorsun değil mi?”

“Elbette anlıyorum,” dedim. Anladığım kadarıyla son derece meşguldü. O da benim gibi bir dünya işiyle meşguldü, üstelik benimkinden çok daha zaman alıcı bir işi vardı. İşlerinin arasına girmek istemiyor, fakat yine de onu görmek istiyor ve görüşme günlerini bekleyemiyordum. Daha fazla konuşmadı kapattı. Bir saniye sonra kulağımda telefonun sinyal sesiyle, söylediklerini anlamaya ve durumu kabullenip sabretmeye çalıştım. Şunun şurasında perşembeye birkaç gün kalmıştı.

Perşembe sabahı yeniden telefona sarıldım. Telefonu kaldırdı, karşılıklı selâmlaştık. Bana yalnız başıma vaktimi nasıl geçirdiğimi sordu. Ben de işimden, yazılarımdan ve gündelik hayatın hayhuylarından bahsettim.

“Hayattan beklediğin asıl şey ne?” diye sordu soğukkanlılıkla.

“Fenafillâh,” diye cevapladım, sorusunu mutlak anlama çekerek.

“Doğru ama,” dedi, “onu ummak için daha çok erken.”

Konuşmamız o günkü hayatımla ve benim manevî tekemmülümle ilgili bazı şeyleri tartışarak devam etti. Sonuna doğru, ‘Borular’ öyküsünü nihayet bitirdiğimi ve kendisine göstermek istediğimi söyledim.

“Bu sabah mümkün değil,” dedi, “ama belki bu akşam, inşaallah.”

O sıralar perşembe akşamlarım iş toplantılarıyla doluydu, ama bir süredir sakin geçiyordu. Beni toplantım bittikten sonra görebileceğini ama gelmeden önce telefonla kendisine haber vermemi söyledi. O gece, toplantı beklediğimden de erken bitince hemen telefona koştum. Telefonu müridlerinden biri açtı ve öyküyü adını verdiği bir başka mürid aracılığıyla Şeyh’e gönderebileceğimi söyledi. Bundan başka sadece selâmlaştık, o kadar. Bir kez daha, ölümcül bir vurgun yemiş gibi, suskun, kulağımda telefonun sağır sinyal sesiyle kalakalmıştım.

Ey biçare! Kapı kapalı mı ki?

(Hazreti Rabia)

KUŞUN ÖYKÜSÜ

Cuma namazına gidiyordum. Yol boyu bir taraftan haftanın olaylarını gözden geçirirken, arabamın burnunu yolu kestirmek için sık sık saptığım dar bir sokağa çevirdim. Önümde bir araba daha gidiyordu, fakat birden bu arabanın çarptığı bir kuşun, tekerleklerden birinin yanına çırpınarak düştüğünü fark ettim. Aramızda yeterince mesafe olduğu için, araba geçtikten sonra kuşun yol ortasındaki çırpınışını da rahatlıkla görebilmiştim. Namaz neredeyse başlamak üzereydi, bir an durup durmamakta tereddüt ettim. Vicdanımın sesine kulak asmadan, yol ortasında çırpınıp duran kuşu geçip yoluma devam ettim. Fakat kuşu geçer geçmez, geri dönmem gerektiğini düşündüm. Geri dönüp bu dar sokağın yamacına tırmandım. Kuş hâlâ oradaydı. Arabayı bir kenara park edip ona doğru yürümeye başladım. O sırada bir başka kuş da gelip yaralı arkadaşının başını beklemeye başlamıştı, beni görünce yakındaki bir ağaca doğru uçtu. Şaşkına dönmüş halde, kuşun önünde durup olanlara bir mânâ vermeye çalıştım. Bu birkaç saniye boyunca, ince bir rüzgâr ıslığı ve olanları izleyen bir köpeğin havlaması dışında her şey sustu. Ağaca konan kuş da olanları seyrediyordu. Bu arada havlamalar şiddetlendi; köpek sanki bir şeyler söylemek istiyordu:

“Neden orada dikilmiş duruyorsun ki? Kuşcağızı yoldan alıp bir şeyler yapsana!”

Yaralı kuşu avucuma aldım, oradaki ağacın dibine, yumuşak bir yaprak öbeği üzerine koydum. Geri dönüp kuşa yardım etmekten büyük memnuniyet duymuştum, ancak içimdeki ikilem hâlâ devam ediyordu.

Cemaate dâhil olduğumda hutbe bitmek üzereydi. Belki de bugünkü hutbemi o küçük kuşun halinden aldım diye düşündüm. Gerçekten arada bir bağlantı olabilir miydi? Her nasılsa, bana her şey birbiriyle bağlantılıymış gibi geliyordu. Kafamda olayların bütün parçalarını bir araya getirip bütünlük kurmaya çalıştım. Şeyh’le görüşme teşebbüslerimi, teşebbüslerim başarısız kalınca yaşadığım duyguları, özellikle de kuşu düşündüm.

İnsanın üzerinden henüz anılmaya değer bir şey bile olmadığı
bir devir geçmedi mi?

(İnsan: 1’den)

Cumartesi günü ev sahibimle karşılaştım. Geldiğimi görür görmez sordu:

“Lavabolarınız akıyor mu?”

Bu basit soru beni sarsıcı bir uyanıklığa itti. Yeni tıkanışlar geliyor olmasındı. Yoksa bir kez daha o sabır ipine mi sarılacaktım? Burada beklerken yapmam gereken bir sürü işin biriktiğini hissediyor ve havada apayrı bir şeyin kokusunu seziyordum.

Ev sahibimle karşılaşmamın üzerinden çok geçmeden, kuş olayının sırları çözülmeye başladı. Şeyh’in bütün müridlerine tavsiye ettiği, Feridüddin Attar’ın kitabı Mantık’ut Tayr’ı elime aldım. Simurg’un menziline giden yolun meşakkatlerinden ötürü nedamet getiren dudu kuşunun konuşmasına kadar geldim. O ‘kederli bir yüz’le, ‘takatten kesilmiş’ halde huzura gelip özür dileyince, Hüdhüd kuşu ona da bir sürü dil döktü. Hüdhüd’ün söyledikleri arasında bir şey vardı ki beni tâ kalbimden vurdu: “Yolda kederler içinde çırpınıp durmaktansa, Sevgili yolunda canını hepten vermen daha iyidir.” Yol üzerindeki yaralı kuş aslında bendim. Dersimin ilk parçası netleşiyordu: Dünyanın değil, mânânın peşinde ölmelisin. Bu yoldaki arayış, bizi belki de Şeyh Attar’ın öyküsündeki kuşun ölümüyle eş bir ölüme götürecekti:

Kendi kendimizde ölmedikçe, adımız başka bir kişiyle ya da şeyle anıldıkça bize hürriyet yoktur. Bu yol, başını başka yaşamaklara vermişlerin yolu değildir.”

Aramadıkça bulamazsın -Aşığın kârı da budur: Sen kör
oldukça O’nu arayamazsın ki bulasın.

(Mevlânâ Rumî)

Borularla ilgili deneyimlerimi kaydettikten sonra, onların dersini de ikmal ettiğimi düşünmüştüm. Oysa, ders daha yeni başlıyordu. Şeyh’le görüşmek için önüme çıkan bütün engeller daha önce kendisinden uzakta olduğum sırada çözdüğümü düşündüğüm eski duygularımın hepsini geri getirmişti. Ertesi perşembe ona yine telefonla ulaşmaya çalıştım, fakat telefonu sürekli meşguldü. Birkaç kez daha denedim, fakat nafile. Telefonun düz sinyal sesiyle ya da meşgul sesiyle baş başa kaldığım her defasında, devcileyin bir dersin kapağı açılıyordu. Tek başına kaldığım bu dakikalarda, hep kendimle yüz yüze geldim. Şeyh’e ulaşmaya her teşebbüs edişimde, derinden derine ona gerçekten ulaşıp ulaşamayacağımı düşünüyordum.

Bu çetin mücadeleyi yaşadığım günlerden bir gün, evden işe gidiyordum. Çok soğuk bir kış günüydü ve yavaştan kar atıştırıyordu. Birkaç millik yolun neredeyse yarısını almıştım. Bir kavşağa yaklaşırken sola dönmek üzere sinyal verdim. Bu arada, kar giderek ağırlaştığı için sileceklerin düğmesine bastım. Fakat benim tarafımdaki silecek çalışmadı. Yoluma girmek üzere sola yanaşmaya devam ettim. Tam kavşağı dönmek üzereyken büyük ve kaygan bir kar tümseğine denk gelince araba kontrolümden çıktı ve kayarak kendi etrafında bir tur attı. Geldiğim yönün tam tersine dönmüştüm. Biraz sersemlemiş, biraz da şaşırmış bir halde, üzerime doğru gelen trafiğe bakakaldım. Hamdolsun ki, arabalar sağımdan solumdan geçip gitmiş, arabam hiç darbe almamıştı.

Silecekleri tamir ettirmek üzere yakındaki bir servise gittim. Servis görevlisi, sileceklere hiç bakmadan, tamirinin mümkün olmadığını söyledi. Bir başka servise başvurdum, oradan da aynı cevabı aldım. Nihayet verilmek istenen mesajı anlamıştım:

“Artık emniyettesin ya! Dön, eve git.”

Hiç durmadan evin yoluna düştüm. Ben eve varıncaya kadar tipi yağışı tam bir fırtınaya dönüşmüştü. Isınmak için radyatörün başına çömeldiğimde Allah’a şükürler edip o gün yaşadıklarımı gözden geçirdim. Fırtınanın gelip çatmış olması benim için çok düşündürücüydü. Şeyh de son iki üç konuşmasında fırtınalardan söz eden birkaç kıssa anlatmıştı. Bu arada, meteoroloji dairesinden, gelecek perşembe günü için bir fırtına daha beklendiği haberi geldi. Bir süre, sevgilisini görmenin iştiyakıyla nice fırtınaya göğüs geren âşığın öyküsü üzerine tefekkür ettim. Bu yoğun tefekkürüm sayesinde, yaralı kuş deneyimim giderek büyüyen ve derinleşen bir derse dönüştü. Mantık’ut Tayr’ı geniş bir nazarla tekrar gözden geçirince, türlü türlü kuşların yüce padişah Simurg’a giden yolda karşılaştıkları güçlüklerden ötürü birbiri ardı sıra özürler dilemelerinin hikâye edildiğini görecektim. Eğer bu hikâyeden benim hayatımla ilgili bir ders çıkarılacaksa o da şuydu: Rabb-i Zülcelâlimin huzuruna giderken beni bekleyen nice fırtınaya hazırlıklı olmalıydım.

Perşembe günü gelip çattı; yine yarı umutsuzluk içinde Şeyh’e ulaşmaya çalıştım. Telefon meşguldü ve hep öyle kaldı. Bir türlü ona erişemiyordum. Bir perşembe daha Şeyh’ten tek bir söz duymadan, beklenen fırtınadan ses çıkmadan sessizce geçti. Doğrusu, bütün şehrin fırtına beklediği o gün, tersine, fırtına öncesi sessizliği hatırlatan bir durgunluk günü oluverdi. Ertesi gün Şeyh’i cumada da göremedim. O olmadığı için hutbeyi ben okudum ve eve döndüm. Pencere önünde durmuş, karlı sokakları seyre dalmışken, yine bir şeylerin tıkandığını fark ettim. Hayır, mutfak lavabom gayet iyi akıtıyordu, fakat yolda tıkanıklıklar vardı. Sonunda bir süre daha Şeyh’ten uzak kalacağımı kabul ettim. Bu gerçeği kendime iyice aşıladım ve kalbimi gelecek mücadelelere karşı hazırladım.

Durgun perşembeyi takip eden perşembe günü nihayet Şeyh’le konuşabildim. Ne garip ki, sohbetimiz fırtınalar konusuna gelip takıldı. Bir ara şunları söyledi Şeyh: “Fırtına bizim için en emniyetli yerdir. Korkaklar korksalar da, asıl sükûnet fırtınadadır. Aslında sıcacık yuvasında oturmuş televizyon seyreden insanlar tehlikededir. Yuvadaki sükûnet şeytanın kandırmacasıdır -bize yuva olmayacak yuvalardır bunlar.”

Kısa bir süre konuştuktan sonra, konuştuklarımız üzerine düşünmem için beni yalnız bıraktı, ben de düşündüm. Beklenen fırtına o gece başladı ve birkaç gün kadar sürdü. O fırtınalı haftanın cumasında, bir derviş telefon ederek beni ve eşimi akşam yemeğine davet etti. Şeyh de orada olacaktı. Fırtına hâlâ şiddetinden bir şey kaybetmemişti, ama bu güzel daveti kaçırmak istemediğimiz için kabul ettik ve hemen hazırlıklara başladık. Dışarı çıktığımızda rüzgâr durulmuş gibiydi, fakat yol boyunca giderek şiddetlendi. Radyoda, kullandığımız yolların ulaşıma kapalı olduğu söylenmişti gerçi ama yola çıktığımızda sorun yok gibi görünüyordu. Fakat kendimizi birden fırtınanın tam göbeğinde bulduk. Görüş mesafesi nerdeyse sıfıra inmişti. Karımdan pencereden yolun kenarını izleyerek bana rehberlik yapmasını rica ettim. Rüzgâr ve kar yumakları pencereden yüzüne hücum ettiği için o da yolu güçlükle seçebiliyordu. Çeyrek mil uzaklıktaki anayola çıkma ümidiyle adeta sürüne sürüne ilerledik. İyice yaklaştığımızda görüş mesafesi daha da azalınca, çaresiz durup beklemeye başladık. Tam bu sırada derinden gelen cılız bir ses çalındı kulağıma:

“Yardım edin! Yardım edin! Buradayım! Lütfen!”

Penceremin camını indirip dışarıya göz gezdirdim. Aynı sesi bir kez daha duydum:

“Buradayım -tam karşınızda! Bana bir el yardım edebilir misiniz? Arabam tamamen kara saplandı da!”

Biraz daha dikkatle süzünce, alacakaranlıkta karla kaplı bir araba silueti belirmeye başladı. Arabanın motoru çalışıyordu, sürücüsü ise hafifçe indirdiği pencereden bana sesleniyordu. Karanlıkta, şiddetli rüzgâr altında ona doğru yürüdüm. Arabayı itmeye çalıştıysam da fayda etmedi. Karıma direksiyona geçmesini söyledim, arabanın sürücüsü de yanıma geldi, ikimiz ittik, ama nafile. Fırtınanın öfkesi hâlâ dinmemişti, biz de iyice üşümüş ve artık dışarıda duramaz hale gelmiştik. Adama arabasını bırakıp bizimle gelmesini teklif ettik. Arabaya geçtiğimizde, bize, bu fırtınada birilerinin gelip de kendisine yardım edeceğini hiç mi hiç ummadığını söyledi. Bir battaniyeye sarılmış, fırtınanın dinmesini bekliyormuş. Bize ailesinden ve özellikle de öbürsü gün ameliyat olacak küçük kızından söz etti. Yol üzerinde başı dertte bir sürücüye daha denk geldik. Bu kez, arabasının motoru istop etmiş yaşlıca bir kadın yardım istiyordu. Kendisine, birazdan dönüp yardım edeceğimi söyledim. Yabancı adamı ve eşimi dervişin evine bırakıp yaşlı kadına yardım etmek üzere geri döndüm. Yaşlı kadının arabasını pek zorlanmadan çalıştırmayı başardım ve hemen arkadaşımın evine döndüm.

Oturma odasına girdiğimde, ev sahibi derviş, yabancı adam ve diğer dervişlerin Şeyh’in etrafında halka olup oturduklarını gördüm. Şeyh, başındaki destarlı tâcı ile vakur bir sadelik içinde oturuyordu. Onu görmek her şeye değiyordu. Selâm verdim, selâmımı aldı ve oturduğu yerden bana doğru döndü. Ağzında fısıltılı dualarla, sakalımı her zamanki nezaketi ve sıcaklığı ile okşadı. Diğerlerinin yanında bir yere oturdum ve atmosfere dâhil oldum. Bir dakika geçmişti ki yemeğin hazır olduğu haberi geldi, herkes bitişik odaya geçti. Biz yer minderlerine otururken, sofraya pirinç pilavı ve etten oluşan sade bir yemek getirildi. Adının Richard olduğunu öğrendiğimiz yabancıdan başka herkes halinden memnun gözüküyordu. Altına birkaç minder almış, sessizce oturuyordu Richard. Odanın genel havasında herhangi bir terslik solunmadığı ve ona garip gelecek bir şey de olmadığı halde, bizden endişeleniyor gibiydi. Şeyh, Richard’ın halet-i ruhiyesini sezmiş olacak ki, kendisini rahat hissedip hissetmediğini sordu şaka yollu.

Richard’ın “Bir kar tümseği üzerinde oturmaktan daha iyi gibi,” diye ciddi bir cevap vermesi üzerine Şeyh gülümsedi, sıcak ve samimi bir kahkaha attı. Biz de gülünce, bir anda herkes kahkahalara boğuldu. Birazcık rahatlamış görünen Richard nihayet ilk ve son sorusunu sordu:

“Ne tür bir topluluk bu?”

“Biz sadece arkadaşız,” diye cevap verdi Şeyh.

Şeyh, yeni tanıştığı insanlarla oldukça rahatlatıcı bir iletişim kurardı. Şaşırtıcı derecede espri kabiliyetine sahipti, akıcı ve sıcak bir konuşması vardı. Oradan buradan konuşmaya devam ettiler. Richard’ın hiç farkına varmadan bu sohbet halkasına nasıl katıldığına hayret ettim. Aradıkları şey bunca yakınlarında ve erişilebilir olduğu halde, çokları aradığını bir türlü bulamıyordu. Richard birkaç yere telefon ettikten sonra bir çekici kamyon ayarladı ve ev sahibi derviş onu arabasına kadar bıraktı. Onlar çıkınca, oturma odasına geçip, ilk içeri girdiğim sıradaki düzene göre oturduk. Sohbet halkası yeniden kurulurken, Şeyh heyecanla bana döndü:

“Yazdığın kıssayı okudum. Shakespeare’in o sonesini seçmiş olman harikulade bir şey. Bize o soneyi okur musun?”

Başımı ‘olur’ anlamında eğip okumaya başladım:

Düşünce insanların ve kaderin gözünden,
Aforozlular gibi yapayalnız ağlarım...

Şeyh’le birlikte karşılıklı okuyarak şiire devam ettim. Fakat sonenin en sonlarındaki dört önemli dizeyi unutmuştum. Dizeler şöyleydi:

Kendimden iğrenirken aklım sana doğrulup,
Gönlüm kara dünyayı gerilerde bırakır.
Gün doğarken yükselen bir tarla kuşu olup,
Cennet kapılarında kutsal ezgiler şakır.

Şeyh tam bu sırada ev sahibi dervişe bu sonenin bulunabileceği bir kitabı olup olmadığını sordu. Hangi kitap getirildiyse, bu sone bulunamadı. Bunun üzerine, bana yanımda ‘Borular’ öyküsünün bir kopyasının olup olmadığını sordu. Ben olduğunu söyleyince, öyküyü hazır bulunanlara okumamı istedi. Henüz yeni okumaya başlamıştım ki bu soneden bazı dizeleri alıntıladığım bölüme geldim. Şeyh soneyi iki kez okumamı istedi. Bana bu soneyi çok sevdiğini ve öyküyü okurken buraya geldiğinde unutamayacağı bir an yaşadığını söyledi. Daha sonra, kendisini en çok etkileyen ve bizim için de dersler taşıyan bitiş dizelerini son derece duygulanmış halde, ağır ağır okudu:

...aklım sana doğrulup,
Gönlüm kara dünyayı gerilerde bırakır.
Gün doğarken yükselen bir tarla kuşu olup,
Cennet kapılarında kutsal ezgiler şakır.
Öyle bir servettir ki sevgini anmak bile,
Sultanlarla yer değiş deseler de nafile.

Bir süre gözlerini kapatıp sustuktan sonra Shakespeare’in çok önemli biri olduğunu söyledi. Tekrar bana dönerek:

“Thy Sweet Love Remembered (Sevgini Anmak) diye küçük yeşil bir kitap vardır. Bize bu kitabı bul,” dedi.

Sonra okumaya devam etmemi söyledi. Öyküyü baştan sona okudum. Bana neyi öğretmek istediğini tam olarak fark edebilmiş değildim. İlk öykü ‘İğne’yi bitirdiğimde de, beni bazı müridlerine gönderip kendimi onlara tanıtmamı ve öyküyü onlara da okumamı istemişti. Artık, benden yapmamı istediği her şeyin ardında bir mânâ saklı olduğundan emindim. Yazıyla meşgul olduğum dönemlerde, benim bile fark edemediğim, fakat onun başkaları için manidar bulduğu bazı nüanslar yakalamış olmalıydım. Ancak, gün yüzüne çıkan bir şey vardı ki, bundan böyle giderek daha çok yazacak ve yazdıklarımı başkalarına okuyacaktım.

O gece okumam bittikten sonra Şeyh söze girdi. Anlattıkları arasından, Nemrud ve İbrahim Aleyhisselâm hakkında söylediklerini hatırlıyorum. Nemrud, Allah düşmanlığının cisimleşmiş halini temsil ediyordu. Cehaleti ve gururu yüzünden, bizzat Allah’ın ‘Halilullah’ dediği, Allah Dostu İbrahim’i(as) cezalandırmaya kalkmıştı. O Nemrud ki, İbrahim peygamberi(as) ateşe attırmış, fakat ateş Cenab-ı Hakk’ın lûtfuyla onun için ‘serin ve selâmetli’ olmuştu. O Nemrud ki, Babil kulesini inşa ettirip, sözüm ona göklerde Allah’ı bulup onunla savaşmaya kalkmıştı. Yine o Nemrud ki, sonunda İbrahim Aleyhisselâm’a savaş açmış, fakat Allah tarafından sinek sürülerinin eliyle ordusu dağıtılmış ve bozguna uğratılmıştı. Bu sineklerden sadece biri Nemrud’un burnundan içeri girmiş ve sonunda ölümüne neden olmuştu.

Bu kıssa, sonunda, Allah’tan yüz çevirmiş bir kadının hayat hikâyesi ile ilişkilendirildi. Nemrud’un kıssası bize, ister geçmişte ister bugün, Allahü Teâlâ’nın en küçük mahlûkuyla en büyük dersler verebileceğini gösteriyordu. Dahası, bu kıssa, gurura kapılıp herkese rablık iddia edenlerin bile asıl rabbinin Allahü Teâlâ olduğunu ders veriyordu. Ateşe dahi atılsak, Allah’a teslimiyet ve tevekkülden vazgeçilmemesi gerektiğini yine bu kıssadan öğreniyorduk. Başlı başına bir hayat dersiydi bu kıssa.

O gece Şeyh’i evine ben bıraktım. Yolda kısa bir süre konuştuktan sonra tefekküre daldık. Evinin kapısına geldiğimizde bana dönerek konuştu: “Her şeyi dengede tut.” Sonra selâm verdi ve bir anda gözden kayboldu. Sanki o akşam, içinde, bizim için çok güzel şeyler saklamıştı ve orada bulunan herkes söze dökülemeyen bu güzellikten nasibini alıp gitmişti. Çok daha sonraları, orada bulunmamızın üzerinden yaklaşık iki yıl geçtikten sonra, Şeyh bu geceyi hatırlayacak ve o saatlerini şöyle tarif edecekti:

“Benim için gece karanlığındaki bir yıldız gibiydi o saatler.” O gece, benim için de, Allah’tan yana zengin ama fukara bir ailedeki muhabbet ve dayanışma duygusunu inceden inceye solumama vesile olmuştu.

O geceden sonra, Şeyh’le yeniden baş başa gelinceye kadar uzunca bir süre geçti. Haftaları bulan bu süre içinde, ondan tamamen kopmuş gibi, ne kendisini görebildim, ne bir telefon ne de bir haber aldım. Günler günleri kovalarken, bir taraftan sabırla bekliyor, bir taraftan da halime acıyordum; her şey tam bir suskunluğa gömülmüştü.

Duha vaktine ve durgunlaşan geceye andolsun ki, Rabbin seni
bırakmadı ve sana darılmadı.

(Duha: 1-3’den)

Şeyh’le ilk görüştüğümüz günlerden hatırladığım kadarıyla, ondan uzak olduğum dönemlerde çoğu zaman tamamlanacak bir ödevim olmuştu. Bu defa da, şu küçük yeşil kitabı bulmam gerekiyordu. Soluğu ilkin şehir kütüphanesinde aldım. Kart kataloglarında ve basılı kitaplar listesinde adı yoktu. Anlaşılan bu kitap ya kataloglanmamıştı ya da bilinmiyordu. Kütüphaneciye böyle bir kitaptan haberi olup olmadığını sordum. Kitabı bir arkadaşımın tavsiye ettiğini ve mutlaka bulmamı istediğini söyledim. Kütüphaneci beni hafif bir tebessümle süzerken, Sherlock Holmes edasıyla söylediğim her sözü tekrarladı:

“Arkadaşınız rica etti demek? Hımmm, eğer kendileri bizi ararlarsa, bu sırrı çözebiliriz.”

“Doğru, çözebiliriz,” diye söylendim içimden ve adama teşekkür edip uzaklaştım. Birden hiç de o kadar çaresiz olmadığımı fark ettim. Şeyh, bu zahirî sessizliğin altından bile, ancak bir Şeyh’e yaraşır tarzda, sessiz ve samimi bir gayretle, içimde fırtınalar estiriyordu.

Bir sonraki adımda kendimi mahallî bir kitapçıda buldum. Tezgâhta nazik bir genç hanım vardı; o da kitabı bilmiyordu, ama yazar adlarına göre yapılmış katalogdan bakmamı tavsiye etti. Shakespeare’in adının altına baktığımda bir sürü eserle yüz yüze geldim. Bir zamanlar plakçı dükkânında elimde hiçbir ipucu olmaksızın iğne aradığımda yaşadığıma benzer bir tür déja vu deneyimi geçiriyordum. Shakespeare’in eserlerini sayfa sayfa yoklayıp bir türlü aradığım kitabı bulamayınca, apaçık içine girdiğim bu mürid terbiyesi sürecini düşünüp gülümsedim. Tezgâhtar hanımın sesi tebessümümü yarıda kesti:

“Bir fikrim var,” dedi. “Bizim bir kitap bulma servisimiz var. Eğer bu yolla bu kitabı satmak isteyen bir özel şahıs bulabilirsek, kitabı elinizde bilin.” Kabul ettim, kitap bulma servisini harekete geçirdikten sonra, dükkânı sessizce terk ettim.

Birkaç gün çevremde kara bulutlar gezindi durdu. Her şey sıkıcı ve sıradan geliyordu. İşe gitmek iyice sıkmaya başlamış, gökyüzü grileşmiş, günlerin sıradanlığı beni neredeyse depresyonun cenderesine sokmuştu. Bir sabah namaz için kalktığımda, televizyonun adeta alay edercesine yüzüme sırıttığını fark ettim. Garip bir şekilde, sabahın bu erken saatinde, bir çocuk şov programı yayınlanıyordu. Programda teneke adam gibi giyinmiş bir çocuk tekrar tekrar şu şarkıyı söylüyordu:

Bir mekanik çocuğum ben
Bir mekanik oyuncakleyin
Ne emredilirse öyle eylerim, sormam neden
Hiç yaşamadım ki ölemem o yüzden...

Doğrusu, bu yayın tam da içinde bulunduğum anı anlatıyordu. Zamanlama öyle uygun düşmüştü ki bütün mahmurluğum geçti. Şaşkın şaşkın banyoya doğru yürürken günün böylesine garip açılmasını düşünüyordum. Hele, “Hiç yaşamadım ki ölemem o yüzden” dizesi yakamı bir türlü bırakmadı. Anlaşılan o ki, Allah yolunun yolcusuna yaraşan, kendi acizliğini fark edip kabullenmek ve hayat bulmak için ölmekti. Yani, Allah’ın indinde hayat bulmak için, maddî arzular ve istekler itibarıyla ölmeden önce ölmek gerekiyordu.

Bekleyerek birkaç gün daha geçirdim, derken bir cumartesi sabahı telefonum çaldı. Açtığımda Şeyh’in heyecanlı ve şevk dolu sesiyle karşılaştım:

“Selâmün aleyküm.”

“Aleyküm selâm,” diye karşılık verdim, beni aramasına yarı şaşırmış halde. “Nasılsınız?”

“Elhamdülillah” diye cevaplayıp hemen konuya girdi. “Artık vaktin geldi kardeşim. Sabır imtihanını geçtin. Hayli başarılı oldun. Ben ve Şeyhim de bundan büyük mutluluk duyuyoruz. Seni ne zaman görebilirim?”

Ertesi sabah Şeyh’in evinin yolunu tuttum. Yol boyu, içinde bulunduğum ruh halini gözden geçirirken, yaşadığım enfüsî haletlerle Şeyh’e ulaşmanın güçlüğü ya da kolaylığı arasında ilginç ve görünüşte muğlâk bir ilişki olduğunu fark ettim. Geleni gideni çok olan bir apartmanda yaşıyordu. Bu defa dış kapı açıktı, ama iç kapı kilitliydi. Şeyh’in kapısında beklerken, modern kültürün benimsettiği saçma bir beklentinin, çaldığım her kapının ne kadar şuursuzca çalsam da açılacağı beklentisinin farkına vardım. Allah bilir ya, Şeyh’in benden gelecek iltifata ihtiyacı yoktu. Mesele, onun iltifat beklemesi değil, benim şahsî ihtiyacım olmalıydı. Bu kapının açılmasını beklemek bile kendi hakkımda çok şeyleri öğrenmeme vesile olmuştu.

Kapıyı bekletmeden açtı ve her zamanki sıcaklık ve şefkatiyle beni içeri aldı. Tam karşısına geçip oturmak üzereyken, altıma bir minder uzattı. Bana, bir zamanlar kendisine yardımcı olup eşyalarını paylaştığı çok hasta ve fukara bir yaşlı kadından bahsetti. Derinden derine duygulanarak anlattığı bu öykünün son cümlelerini hep hatırlarım: “Bana elinde ne varsa hepsini vermişti, ama hepsini.” Şeyh içimdeki şüpheyi hissetmişti, şaşırtıcı bir açıklıkla konuştu: “Yoldasın ama henüz sadece yolun başındasın.” Bunun üzerine yaşadığım tereddüdü açarak, bunca şeyi pek hak etmediğimi düşündüğümü söyleyince, sakin bir tonla konuştu: “Hiç kimse Allah’ın bereketini hak etmiş değildir.”

O gün bir başka kapıdan daha içeri buyur edilmiştim. Bu kapı hakkında diyeceklerimin hepsi şu ki: Allah bilenlerin en hayırlısıdır ve ezelden ebede ne kadar medih ve sena varsa O’na aittir. O yaşlı kadının öyküsü Hak yolcusuna bir hakikati hatırlatmıştı: Can, sevgiliye verilmek içindir. Canından geç ki O’nu bulasın.

Gözlerin hep kör kalmayacak; sen kapıyı ara.

(Şeyh Attar)

O sabah, vakit ilerledikten sonra, Şeyh’i bir dervişin evine bıraktım. Mevsimin yavaş yavaş kıştan bahara doğru döndüğü hafif ayazlı, sakin bir gündü. Araba şehirden çıkıp kırlarla çevrili yolda süzülürken, Şeyh, kalbimin en derin köşelerini sarsan arkadaş canlısı bir sıcaklıkla konuştu benimle.

“Bir derdin olursa bana açabilirsin, yanımda her zaman yerin var. Kapıma kanlı ellerle dahi gelsen, içeri alır sana bakarım.”

Kısa bir sessizlikten sonra, dikkatini ‘Borular’ öyküsü hakkında düşündüğü bazı şeylere kaydırdı:

“Öykün sabır imtihanını konu ediniyor; şu halde, tıkanışın ne kadar ciddi bir şey olduğunu anlamış olmalısın. Yine de unutma ki kimi tıkanmalar öldürücü olabilir. Borular bir kere kir tutmuşsa, ne kadar temizlesen nafile, yine tıkanır; çok dikkatli olmalısın. Sakın ola, boruya yağ ve saç kaçmasın... Geri dönüşün mümkün olmadığı bir nokta vardır, tıpkı güz mevsiminin sonu gibi, kışın gelişinin artık kesin olduğu bir nokta. Hani ırmakta, çağlayan başlarında artık ne sağa ne de sola yüzülebilecek bir nokta vardır ya...”

Sohbet sırasında ayrıca arzuları artık geri dönülmez derecede tıkanmış bir genç kadının öyküsünü de anlattı.

Kadın, tıkanışın tehlikelerinden haberdar olduğu halde, yaşayışına dikkat etmemişti. Borularının yağ ve saçla dolmasına aldırış etmeyenler gibi, tehlikelerini hiç hesaba katmadan, hem hevadan hem dünyadan yana istediği her şeyle ellerini doldurmaya devam etmişti.

Şüphesiz bu bir ikaz öyküsüydü, zira Şeyh’in sık sık söylediği gibi, “Kişiye ne isterse o verilir, istediğin şey eline verilir, ama onu elinde tutamazsın.”

Sonu gelmez dünyevî arzu ve heveslerin cenderesine düşmemem için uyarıyordu beni. Hayatta da önümüzde hiçbir engel kalmadığını sandığımız ve dilediğimiz her şeyi elde edebileceğimizi düşündüğümüz bir nokta vardır. Ancak Hak yolcusunun hayatı dünyayı geçip ahirete kadar uzanır. Ahiret hayatında geri dönüş olmayacak ve burada boruya kaçırdığımız her türlü kir ve pas, ebediyen sürecek ahiret hayatının tıkanışını ya da akışını belirleyecektir.

Pratik açıdan bakıldığında, Şeyh sabredip bekleme vakti ile harekete geçme vakti arasındaki hassas dengeye işaret ediyor gibiydi. Bana, sabretmeyi öğrettiği ders içinde, her şeyin sabretmek ve beklemekten ibaret olmadığını da gösteriyordu. Anlaşılan, yolcu olanın her adımında hazer etmesi, dikkatle basması gerekti.

O günden sonra, altı hafta kadar Şeyh’le bir araya gelemedik. Hayat kendi hayhuyu içinde akıp gidiyor, ben de bütün derslerimden imtihan oluyordum. Bir ara, her şey giderek zorlaşmaya başladı. Derken bir sabah, gemilerim sahil-i selâmete ulaşmış halde, durgun bir kafayla uyandım. Abdest almak için banyoya koştum ve hiç sebepsiz pencere pervazında duran radyonun kulağını çevirdim. Bir şarkı çalınıyordu radyoda:

Öyle bir ülke ki uzaklarda
Yaşı bilinmez çocuklar oynar
Ve her şey gerçek orada
Bir bilsen o ülkeyi ki,
Yükseklerden şarkılar duyar
Rüzgârı seyre dalarsın gökle oynaşında
Bir gemi kalkar bu limandan
O Büyük Deniz’e
Sefer başlamıştır bugünden.
Kaptan ey Kaptan
Sorulacak onca şey var ama
Tâ içimden bir ses duyuyorum
Yuvama dönüyorum diye.

Evet, şarkı benim için yazılmıştı, mekâna ve zamana yayılan bu melodi, içimde bir şevk ve umut ateşi tutuşturdu. Hep seferdeyiz demek. Gemiler bugün kalkıyor. Evet, bugün. Üstelik çetin bir sefer bu. Mürid olmak demek, Şeyh’in ifadesiyle “sürekli yeni imtihanlara girmek demektir. Duracağı vakti, yürüyeceği vakti bilmek demek. Nasıl dinleyeceğini, nasıl hizmet edeceğini bilmek demek.”

Ertesi gün kitabı araştırmalarını istediğim kitapçı dükkânına gittim. Doğrusu, pek de iyi haberler beklemiyordum, fakat kapıdan içeri girer girmez asistanın tebessümüyle yüz yüze geldim: “Kitap bugün elimize ulaştı beyefendi: Thy Sweet Love Remembered.”

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM / ÇİÇEK

Şeyh’le tanıştığımız yılın sonlarına doğru, bir sonbahar günü, küçük bir çiçekçi dükkânının önünden geçiyordum. O akşam kendisiyle görüşecektik ve o sabah, içimde, nedense bir türlü bastıramadığım bir hediye götürme duygusu ile uyanmıştım. Gündelik işlerimle uğraşırken, bir taraftan da Şeyhim için uygun bir hediye arayıp durdum. Çiçekçinin vitrinini şöyle bir süzerken, gözüme üzüm asmasını andıran küçük ve çok tatlı bir çiçek ilişti. Küçük beyaz bir seramik saksının içinde, alabildiğine açılmış yeşil yaprakları ile öylesine nazik, öylesine ilginç bir görüntüsü vardı ki elim çaresiz ona uzandı. Çok güzel bir hediye idi.

Çiçeği Şeyh’e takdim ettiğimde, yüzüne yayılan o sıcak gülümsemesiyle, Allah’a hamd ü senâlar edip hatırşinaslığım için teşekkür etti. Bütün kış, bu çiçekten tek bir söz açılmadı. Neden sonra bir akşam, Şeyh Kur’ân üzerine yaptığı bir sohbetin ardından beni yanına çağırdı. Karşısına gelip durdum, sükûnetle yüzüme bakıp konuştu:

“Senin çiçek ölmek üzere, neden bir gelip bakmıyorsun?”

Bir an dehşete kapıldım. Hemen koşup çiçeği görmek istedim, fakat o gece Şeyh’le baş başa kalmamız mümkün gözükmüyordu. Yanında birkaç mürid daha vardı ve gece evde olacaklardı. Ama onlara katılabilir ve çiçeği görebilirdim. Şeyh’in daha genişçe bir saksıya naklettiği çiçek iyiden iyiye solmuş, kurumaya yüz tutmuştu. Birden kalbim duracak gibi oldu. Acaba bu gelişme enfüsî dairemde neye karşılık geliyordu?

Sohbetin sonunda ben ve müridler evden çıkmak üzereydik ki, Şeyh doğrudan bana dönerek konuştu: “Çiçeği bana vermiş olsan da sahibi sensin.”

Demek ki çiçeği ona vermiş olmam beni çiçeğin sahibi ve dostu olmaktan çıkarmamıştı. Aynı şey, diğer müridlerin getirdiği, benimkinin yanına sıralanmış çiçekler için de geçerliydi. Tam kapının eşiğine gelmiştik ki Şeyh bir kıssaya başladı. Bir ayı ile bir adamın arkadaşlığı hikâye ediliyordu kıssada. Bir keresinde adam ayıya dönüp:

“Biliyor musun?” der.

“Neyi?” diye sorar ayı.

“Çok pis kokuyorsun,” der adam küstah bir edayla.

“Bir çaresini biliyorum,” der ayı, kendisinden beklenmeyen bir soğukkanlılıkla. “Hemen şu baltayı al ve başıma vur.”

“Yapamam,” der adam öfke ve biraz da suçluluk duygusuyla.

Şaşırtıcı bir kararlılıkla, gözlerini iyice kısarak konuşur ayı: “Yapmazsan, seni öldürürüm.”

Korkudan iyice düşünemez hale gelen adam, bütün zamanların yol ayrımına gelmiştir artık. Baltayı aldığı gibi, öldüresiye ayının başına çalar. Yaralanan ayı sendeleyerek, gözlerinde acı yaşlarla adama döner ve konuşur: “Seni tam bir yıl sonra burada bekleyeceğim.”

Aradan tam bir yıl geçer ve adam ayının yanına varır. Ayının iyileştiğini görünce hayli sevinen adam, hayvanın başını yoklar ve heyecanla bağırır: “İyileşmiş, iyileşmiş!”

Ayı, adamın sevincini yarıda keserek:

“Başım iyileşmesine iyileşti ama,” der, “sözlerinin açtığı yara hâlâ kanıyor.”

Şeyh sonra sadede geldi ve bize sözlerin mutlaka bir yerlere kaydedildiğini, öyle havada uçup gitmediklerini söyledi. Hatta aklımızdan geçen kimi düşüncelerin bile yitip gitmediğini hatırlattı. “Çiçeğe dokunan şey senin düşüncelerindi,” dedi bana dönerek. “Neyse ki bu sadece çiçek, karın ya da kız kardeşin değil.” Sözlerini bitirir bitirmez gruba dönerek selâm verdi ve arkamızdan kapıyı kapattı.

O gece, bütün duygularım bu çiçek meselesiyle dopdolu, iyice afallamış ve şaşkın bir halde eve vardım. Hafta sonu şehir dışında bir konferansa katıldım, ama oradayken bile dikkatimi, üzerime çullanmış bu duyguların pençesinden kurtaramadım ve sonunda Şeyh’i telefonla aramaya karar verdim. Telefon sohbetimizden bir çözüm çıkaramadıysam da, Şeyhimin hiç olmazsa erişilebilir bir yerde olması ve dönüşümde kendisiyle görüşebileceğimi söylemesi beni hayli rahatlattı. Bir sonraki pazartesi akşamı Şeyh’in evine giderek çiçeği bir kez daha gördüm. Bana çiçeğin durumunu ve ne yapılabileceğini sordu. İşin doğrusu, ne yapacağımı bilmiyordum.

Evden çıktık, gecenin sessizliğinde beraberce yürüdük. Birçok şey konuştuk. Çiçek meselesine gelince, çiçeğin durumu hakkında yaşadığım şaşkınlığın bir zamanlar iğne meselesinde yaşadığım şaşkınlığa benzediğini söyledi. Merak edilecek bir şey olmadığını da ekledi sözlerine. Bana kendi müridlik mücadelesini ve bir ara yoldan çıktığını bile düşündüğünü anlattı. Ayrılmak üzereyken gülümseyerek baktı:

“O kadar da endişe etmene gerek yok bence. Unutma ki her adımını aheste atmalısın, vakti erişince bu sır da çözülür.”

Birkaç gün daha tefekkür ettikten sonra, yine Şeyh’i aradım, benimle enikonu konuştu. Çiçek meselesinden alacağım dersi tam olarak anlayamadığım için, lafı hiç dolandırmadan bu işin manevî terakkim açısından ne anlam taşıdığını sordum. “Bizim usulümüzde doğrudan soru sormanın yeri yoktur,” dedi, “Bizim usulümüzde mesajları hep satır aralarından öğrenmek vardır.”

Konuşmasına bir çiçeği anlatan iki şairi örnek vererek devam etti. Şairlerden biri Tennyson’dı. Tennyson, bir gün yürürken bir çiçek görmüş ve kokusunu, güzelliğini daha yakından duymak için çiçeği koparmıştı. Diğer şair ise bir Japon’du. Japon şair Kobo da bahçede bir çiçek görmüş, fakat ona elini bile sürmemişti. Görmüş olması ona yetiyordu. Şeyh, bundan başka, Sir Thomas Moore’un, İngiliz Kralı tarafından idam edileceği ya da ona yakın sıralarda yazdığı “Yazın Son Gülü” adlı şiirinden bahsetti ve mutlaka okumamı istedi. Şiirde çiçek, bu dünyayı, yani bu dünyanın gelip geçiciliğini temsil ediyordu.

“Bu zor bir görev,” dedi kelimelerin üzerine basarak. “Çiçek meselesi zayıfların kârı değil.”

Birkaç günümü de o iki şair örneğine ayırarak düşündüm. Şeyh’le yaptığımız konuşmayı kafamda evirip çevirdim. Bir haftalık bir tefekkürden sonra, nihayet bir ipucu yakalayabildiğimi düşündüm. Heyecanla telefona sarılıp anlatmaya başladığımda, Şeyh emin olup olmadığımı sordu. “Biraz daha düşün istersen,” dedi. “Hayatını bir gözden geçir ve sonra bana gel.”

Birkaç saat sonra kendimi Şeyh’in kapısının önünde buldum. Çiçek meselesini açıklamak için aldığım birkaç sayfalık notu da yanımda götürdüm. Tam dersin ortasındaydım ve henüz yeterince netliğe ulaşmış değildim, ayrıca yaşadığım şüpheler asabımı iyice bozmuştu. Kapıya doğru yürürken içimden zikir çekmeye başladım. Şeyh beni sıcak selâmlarla karşılayıp içeri buyur etti. Bir süre sessizce oturduktan sonra, bana bir tabakta, kendi hazırladığı sade bir yemek ikram etti, ardından notlarımı okumamı söyledi. Yanımda Moore’un şiirinin bir kopyasını getirmiştim, notlarım bittikten sonra onu da okudum. Çiçek meselesinden ve Moore’un şiirinden anladıklarımı anlatmamı söyledi. O sıralar, buradan çıkarmam gereken temel dersin dünyaya bağlılık olduğunu düşünüyordum. Nitekim Şeyh, bana çiçeğin ölmek üzere olduğunu söylediğinde, derinden derine hissettiğim firak acısını çok iyi hatırlıyordum.

Bu deneyim, Hak yolcusunun kendi dünyevî yanına karşı yürüttüğü mücadeleye dikkat çekiyor gibiydi. Bu dünya -araba, elbise, ev, para, makam, şan ve mal mülk gibi- maddiyat ve varlık yaprakları arasında tomurcuklanan bir çiçeğe benziyordu. Şeyh’in çiçeği bu dünyanın misali olarak görmesi artık anlaşılıyordu: Tıpkı çiçek gibi, dünya da açıyor ve soluyordu. Bu “dünyadan” olanlar, sadece onunla yetiniyor ve dünya çiçeği sanki hiç solmayacakmış gibi, dudaklarını ona yapıştırıyor, bütün hazları ondan emmeye çalışıyorlardı.

Şeyh, çiçeğin solmak üzere olduğunu öğrendiğim gün, “Neyse ki sadece çiçek; karın ya da kız kardeşin değil” demişti. Zira çiçekten ilk bahsettiğinde, sanki çiçeğin de ölümlü olduğunu bilmiyormuşçasına karşılık vermiştim -oysa o da ölüyordu işte. Öyle ya, karımın ya da kız kardeşimin de ölümlü olduğunu bilmeden yaşıyor olsaydım, sıkı sıkıya ve farkında olmadan bağlandığım bu küçük çiçekten çok daha yakınım ve sevgilim olan bu insanların benden ayrılması benim için ne kadar acı olurdu kimbilir!

Ey sessizlik, ne kıymeti bilinmez cevhersin sen, aptalların
aptallıklarını örter hikmet ehline de ilham olursun.

(Bir Fars Atasözü)

Okumam bittiğinde, Şeyh bana dönerek konuştu: “Yeni öyküyü yazmadan önce çiçek meselesinin çözümlenmesi lâzım.” Birden kalbimde derin bir sızı duydum, keşke hiç konuşmasaydım diye düşündüm. İçimde derinlerden gelen bir ses Şeyh’in sözünün doğru olduğunu söylüyordu, ama yine de ağırıma gidiyordu. Çiçek dersinin bir an önce bitmesini istemiştim. Bir cevap bulmayı çok arzulamıştım, fakat mesele hâlâ çözülmemişti. Şeyh odanın öbür ucuna doğru yürüdü, çiçeği alıp önüme koydu. Aniden kafamdaki her şey içten içe çalkalanmaya başladı.

“Şu çiçeğe bir bakalım,” dedi Şeyh. “Bir zamanlar bir mu’cizeye beşiklik etmişti; her yanı yemyeşildi, kış ortasında son derece güzel çiçekler açıyordu. Artık ilkbahar geldi ve çiçek neredeyse kurumak üzere. Hâlbuki ona çok iyi baktım. Daha çok kök salsın diye daha geniş bir saksıya koydum. Gübresini, suyunu eksik etmedim, soğuktan korudum, ışığa karşı koydum, ama yine de soldu, artık kökleri de kurudu. Çiçeklerinin iyice açıldığına bakarsan sonunun da yakın olduğunu anlarsın. Ne garip ki bu arada yeni filizler de baş gösterdi. Gerçi kökü hâlâ kuru fakat saçılan tohumlardan biri uygun zemin bulursa filiz verebilir. Ama hangi tohumun hayat bulacağını bilemeyiz ki.” Sonunda yine, “Şimdi bu çiçeği ne yapalım?” diye sordu. “Kendini bir de çiçeğin yerine koy, öyle düşün. Bir milyon doları Niagara şelâlesine atıp peşinden bir ömür elem çekmek ne işe yarar? Şimdi bu çiçeği yakalım mı? Sen yakabilir misin?”

İyice suskunlaşmış ve kendimi baştan ayağa söylenenlerin gerilimine kaptırmıştım. Şeyh’in söylediklerini hazmetmeye çalışıyordum.

“Hayatı ateşe atmak ancak Allah’ın bileceği iştir. Peki, biz ne yapalım?”

Hâlâ bir cevabım yoktu. Beklemedik bir çeviklikle, çiçeği tuttuğu gibi toprağından çıkardı.

“Yapmamız gereken köklere inmek. Kimi zaman elden ancak bu gelir. Benimle gel.”

Lavabonun başına geçip köklerin toprağını temizledik. Köklerin halinden çiçeğin durumunun iyice kötüleştiği anlaşılıyordu. Bunca aşikâr bir şeyi nasıl anlayamadığımı fark edince, her şey yavaş yavaş yerine oturmaya başladı.

“Çiçeğin saksısını değiştirirken eski topraktan biraz bırakmalı,” dedi Şeyh, “ve kökleri de zedelememelisin, unutma ki aşırı bol su ve aşırı zengin toprak da çiçeği yakar. Biz hem aşka hem ibadete muhtacız. İbadet, çiçeğin gıdası gibidir. Sudur, vitamindir ya da gübredir. Aşk ise hava ve güneş ışığı gibidir. Bebeğine bakan bir annenin ona şefkatinden sunması gerekir, fakat şefkat de tek başına yetmez. Bebek gıda da ister.”

Rabbinin yanında olanlar, kibirlenip de O’na ibadet etmekten
geri durmazlar, O’nu tesbih eder, O’na secde ederler

(A’râf: 206’dan)

Şeyh’in, solan çiçekle ilgili dersini açıkladığı o geceden, parmaklarıyla çiçeğin kurumuş köklerine dokunuşunu hatırlarım. “Bunlar,” demişti, “İslâm’ın yetmiş iki fırkasına benziyor.” Hemen peşinden de, Peygamber Aleyhisselâtüvesselâm’ın İslâm’ın son günlerinde Müslümanların yetmiş iki fırkaya ayrılacağını ve bunlardan sadece birinin sırat-ı müstakimde olacağını haber verdiği bir hadisini nakletmişti. Daha sonra, Şeyh’in gözlemi üzerinde uzun uzun düşününce, bu benzetme daha da netleşti. Yetmiş iki fırka, tıpkı kurumuş kökler gibi dengeli gıda alamamış insanları temsil ediyordu. Hakikatin gövdesiyle bağları kopmuş değilse de, yetişmeleri sırasında imanla ilgili bazı meselelerin üzerinde, diğer meseleleri önemsememe ya da bazı durumlarda hiç hesaba katmama pahasına çok fazla durulmuş olmalıydı. Nihaî tahlilde, hayatta kalacak tek çiçek, Peygamber Efendimizin(asm) sünnet-i seniyyesinden kök alan çiçek olacaktı.

Moore’un Şeyh’e de okuduğum şiirinde, çiçek dersinin önemli bir bölümü saklıydı. Kendisi bu şiiri, daha önce, bana telefonda okumuştu zaten. O gün şiiri evinde okurken, her dizeyi benim peşimden ezbere tekrarladı:

İşte yazın son gülüdür bu,
Uzakta yapayalnız açılıp duran;
Sevdiği bütün dostları
Çekip gitmiş çoktan;
Ne akranı bir çiçek,
Ne de bir tomurcuk kalmış,
Renklerinden kan vereceği
Ya da karşılıklı dertleşeceği!
Senden geçemem ey garibim benim!
Razı değilim solmana;
Bak sevgililer uyuyor işte,
Var git sen de uyu onlarla.
Uyu ki ben de usulca
Yapraklarını sereyim döşeğe,
Akranlarının hiç kokusuz ve
Ölgün yattığı o yere.
Tâ ki ardından ben de geleyim,
Dostluklarım bozulup dağıldığında,
Ve Aşk’ın billur kâsesinden
İnciler saçılıp dağıldığında!
Ve uçup gittiğinde sevgililer ah!
Kim, ama kim kalacak
Bu çorak dünyada?

İtiraf edeyim ki, o akşam, Moore’un şiirinin bizim çiçekle olan alâkasını pek anlayabilmiş değildim. Nice zaman sonra, Şeyh’in söylediklerini yeniden düşünmeye başlayınca, her şey yerli yerine oturmaya ve görüşüm genişlemeye başladı.

O akşam, Şeyh, kurumuş çiçeği bir kâğıt torbaya yerleştirip yanına da bir paket saksı toprağı koyarak elime tutuşturdu. Moore’un şiiriyle ilgili yorumlarımızı bitirir bitirmez şunları söyledi:

“Kendini Moore’un yerine koy ve yeryüzünde ancak birkaç çiçeğin kaldığını düşün. Ayrıca, Resûlullah’ın(asm): ‘Allah’ın dostlarıyla birlikte olun’ dediğini unutma. Bir de Moore’un şiirinde, yaprakların rüzgârın eliyle döşeğe serildiğini bil.”

Ayrılmak üzereyken, dünyevî endişelerime dair bazı ikazlarda bulundu. Hayatımın her alanında yardımcım olacağından emin olmamı istedi ve gülümseyerek şunları söyledi: “Kalbini dinle, o sana asla haram şeyler fısıldamaz. Her yaptığını önce Allah’ın rızası için yap. Unutma ki O’nu bulunca her şeyi bulur, O’nu kaybedince her şeyden olursun. Unutma ki O’nun kulu olmasaydın bir toz kadar bile kıymetin olmazdı.”

“Selâmetle git” demeden hemen önce İkra suresinin ilk ayetlerini okudu,

İkra’ bismi Rabbikellezî halak.
Halakal insane min alak.
İkra’ ve Rabbükel ekremüllezî
Alleme bilkalem.
Yaratan Rabbinin adıyla oku
O Rabbin ki insanı bir kan pıhtısından yarattı.
Oku, kerem sahibidir O Rabbin ki
Sana kalemi öğretti.

Bir hafta geçtiği halde, çiçeğin üzerindeki esrar perdesi aralanmamış, dersimi bir türlü kavrayamamıştım. Ne kadar kuru yaprağı kalmışsa kopardığım çiçeği küçük bir saksıya koyup güneş ışığına bıraktım. Birkaç gün sonra baktım, bir değişiklik göremedim. Bir başka müridle birlikte otururken, çiçeğin bütün dallarını tek tek yokladım. Çoğu çürümüş ve ölmüştü. Yeniden köklere baktım. Onların da çoğu ölmüş ve çürümüştü. Dallar arasından, az da olsa hayat belirtisi gördüğüm ince bir sürgünü seçip kopardım. Ölmek üzere olan çiçeğin gövdesinden ayrılınca, onun da ağır bir yükten kurtulduğunu hissettim. İncecik sürgünü suya koyup bekledim. Yanımdaki müride dönerek derince bir iç geçirdim ve mırıltıyla “Yeni öyküm nereden gelecek onu merak ediyorum,” dedim. “Öykü, yaşadığımız hâldir” dedi. “Onu yaşayarak yazıyoruz.”

Çok geçmeden Şeyh’i tekrar gördüm. “Henüz ödevi bitirmedik biliyorsun,” dedi görür görmez. “Çiçekten ne haber? Secdesini nasıl yapıyor?” Peşinden, gülümseyerek şunları söyledi ve beni düşüncelerimle baş başa bırakıp gitti:

“Orak ile buğday başağının öyküsünü bilir misin? Ölüm, orağın ağzını biler ve böylece başaklar yerlere kapanıp secde eyler.”

Gel sen Rabbini hamd ile tesbih et ve secde edenlerden ol.
Ve sana yakîn erişinceye kadar Rabbine ibadet üzre ol.

(Hicr: 98-99’dan)

Bir gece, çiçeğin bütün kuru yapraklarını ve dallarını bir araya topladım. Hepsi iyice kurumuş, geriye kala kala ayıkladığım küçük sürgün kalmıştı, onun da ne olacağı şüpheliydi. Kurumuş yaprak ve dalları büyükçe bir tencerenin içine koyup dışarıya, oturduğum apartmanın arka tarafında bir yere götürdüm. O gece ince bir bahar yağmuru yağıyordu. Tencerenin içindeki kalıntıları tutuşturduktan sonra, damın altına geçip alevleri seyretmeye başladım. Bu ateşte binlerce ders vardı. Şeyh, bir keresinde, Şeyh Tusî’nin kendi ateşi içinde kavrulduğunu söylemiş ve olayı onun ağzından aktarmıştı: “Mum misali tükendim ve buz gibi eridim, öyle ki geriye hiçbir şey kalmadı.” Şeyh, “İşte,” demişti, “eğer Şeyh Tusî’nin makamına gelirseniz, kendi ben’inizden dışarı çıkıp kendinizi seyreder, böylece kim olduğunuzun sırrını da çözmüş olursunuz.”

Düşüncelerim komşumun bağırtısı ile kesiliverdi. Yanık kokusu bitişik evin salonuna kadar gitmiş, komşum yangının kaynağını aramaya başlamış. Kuru kalıntılar kül olmak üzereydi. Yangının kaynağını ararken, benim tenceredeki ateşimle karşılaşan komşu kadının şaşkın yüzüne baktığımda, birden her şey biraz daha gün yüzüne çıktı. Dersin bir yanı, dünyevî arzuları öldürüp bu dünyadan tamamen yüz çevirmekle ilgili olmalıydı. Kişi ancak tamamen bağımsız ve azade olduğunda birikebilirdi. Burada, ‘birikmek’ deyimi ile bu dünyadan ancak onun tuzaklarından uzak durarak zevk alınabileceği anlamına gelen manevî bir tekâmül kastediliyordu. Hayatın gerçek tadına varmak, ancak dünyanın peçesini indirmekle olur, çünkü dünya hayatının hakikatini ancak böyle anlarız. Dünyaya bağlanma emareleri şeyhin nazarında aşikâr olmakla birlikte, mürid için perdelidir. Mürid ancak bir şeyhe bağlandığında, kendisinin daha önce farkına varamadığı nice dünyevî bağlar bulmaya başlar. Şeyh’in dünya ve dünyaya bağlılıkla ilgili bir sohbetinde bu perdeli hali açıkça görmüştük.

“Göz tek bir kıla bile tahammül edemez,” demişti: “...o halde kendinize karşı dürüst olun. Hesap günü herkes kendi başına kalır ve Rabbimiz hatalarımızı kalbimize bir bir söyletir.” Bu ifade, Şeyh’in talim ettirdiği aynı incelikli dersin ve nefislerimizin tazaffisi yolunda gösterdiği himmetin bir uzantısıydı. Sık sık tekrar ettiği, “Rabbimiz kalbimizden kötülükleri kovsun” duasında bile ince bir ders saklıydı. Öyle ki, Ehad ve Samed olan Allah’tan başka bir şeye zerre miktar bir meyil bile manevî kirlilik demektir. Böyle bir kirlilik şirke kapı açar; zira gerçek tevhide, ancak kalbimizde hevâ ve kesretten yana en küçük bir şey dahi kalmayınca ulaşabiliriz. Şeyh Şerifüddin’in ifadesiyle, “Hakiki tevhide ancak şirkin kökleri kazındıktan sonra erişilir.” Tevhide vâsıl olmak için insanın nefsi öyle bir terbiyeden geçmeli ki her ne yaparsa Allah’ın emriyle, Allah namına, Allah için yapmalı. Hal böyle olunca, ne arzu, ne heves, ne nefret, ne gurur (gururun en küçük izi de olsa), ne beğenilme endişesi, ne de yerilme korkusu kalır. Nihayet, tevhid dünyadan tümüyle vazgeçme makamıdır. Öyle bir makamdır ki bu, Şeyh’in ifadesiyle, “Orada, Hakk size dâhil olur, siz de Hakk’a dâhil olursunuz.”

Yine derse dönersek, soğuktan uzakta, kendi gübreli toprağı içinde hayat süren çiçek bize bu dünya içindeki insanı anlatır. Dünya da nihayet insanın kışın soğuklarından uzakta, yumuşak ve sıcak döşeğinde yaşadığı bir mekân değil midir? İnsan da, tıpkı güzel bir saksı çiçeği gibi, her türlü lüksle gübrelenip, ölümün sonunda kendini de alıp götüreceğini unutturacak dünyevî refahlar içinde uyumuyor mu? Oysa zaman durmadan akıp gidiyor, rüzgâr gibi geçiyor.

Şeyh’in ifadesiyle, “İşte dünyada insan kendini mutlu edecek her şeyi biriktirir biriktirir de -sonra birden hepsi elinden alınır.”

Şeyh, dersin bir yerinde çiçeğin aslında benim kalbî hatıratımı ve enfüsî halimi temsil ettiğini söylemişti. Demek istediği, benim de içimde bir yerde bir dünya çiçeğinin açmayadurduğu idi. Biraz gizliden gizliye ve belki farkında olmadan, içimde dünya çiçeğinin bir dalını besliyor ve onun neşvünema bulmasını umuyordum. Oysa Allah yolunda her türlü dünyevî arzunun ölmesi gerekiyordu. Anlaşılan, bu uzunca bir dersin girişiydi. Nitekim büyük üstadlar da yüzyıllar boyu bize başka her şeyi unutup yola düşme dersini vermişlerdi. Rahmetli Mecid Bacı’dan öğrendiğim ilk ve son derste de aynı hakikat incisi saklıydı: “Her şeyini bırakıp yola düşmelisin.” O zamanlar kavrayamadığım bu hakikat artık tam kristal berraklığındaydı. Yürümek isteyen bütün ağırlıklarını bırakmalı, yaşamak isteyen ölmeli. Her şey, tıpkı çiçek gibi bir devran içre yaşar, çiçeklerini verdiğinde, artık solacak demektir. Büyük medeniyetler de aynı şeyi ders vermiştir bize, zira her medeniyet kemâline erişir erişmez zevâle başlamıştır. Bu gerçek, zevâlin hakikatini anlamayan ehl-i dünyanın hali için de bir ibrettir. Dahası, bu insanlar bu dünyaya hak etmediği bir kıymet verirler. Nihayet dünya çiçeği solmaya yüz tutunca da her defasında acıyla irkilir, sonun eriştiğine bir türlü inanmak istemezler.

Şeyh de beni, çiçeğin akıbetini sorarak imtihan etmişti. Çiçeğin acınacak halini seyrederken, bana dönüp “Kendini bir de çiçeğin yerine koy” demişti. Buradan çıkarmam gereken ders, aslında bir derviş sözünde gizliydi: “Ölüm ölür, hayat yaşar.” Çiçek yaşamak istiyordu. Kendimi çiçeğin yerine koyduğumda bunu anlayabiliyordum; çiçeğin yaşaması için ne yapmam gerekir, ölmek üzereyken elimden ne gelir, bilmiyordum. Ne yapılabilirdi? Ne yapmalıydı? Şeyh’ten ne öğrenebilirdim? Çözüm basitti aslında: Köklere inilmeliydi. Bir tarafta ebedî yaşama isteği, diğer tarafta nasıl ebedî yaşayacağını bilememe, dünya üzerindeki insanların en büyük problemi olmalıydı.

Şeyh’in iki şairi anlattığı öykü, hayata nasıl yaklaşılması gerektiğini açıklıyordu. Bir keresinde bana demişti ki: “O Sanatkâr’ın tecellileri kâinatın her yerindedir. Gazalî’nin ifadesiyle, ‘kâinata kendisinden Başkasına işaret ediyor diye bakarak’ ibret al.”
Tennyson, ibret almak için çiçeği koparmaya ihtiyaç duymuştu. Böyle yaparak, aslında işaretleri perdeliyor, ayrıntılar ve kuru bilgiler içinde boğuluyordu. Japon şair ise, Tennyson’ın aksine, Kâinat Sanatkârı’nın eserlerini perdelemiyordu. Böylece, her şeyi bir mektup gibi okunur hale getiriyordu; sadece seyretmekle yetiniyordu, çünkü seyretmek ona ciltlerce ders veriyordu.

Moore’un şiiri ise bu iki şairin verdiği dersi daha da genişletiyordu. O son güldü ve son arzusu çoktan yerine getirilmişti. Bu gelip geçici dünya çiçeğinin aldatıcılığının farkındaydı. Bu defa, çiçeğin yapraklarını dağıtan rüzgârdı gerçi, ama niyeti halis olduğuna ve çiçeğin Sanatkârı’ndan haberli olduğuna göre, Moore çiçeği koparabilirdi.

Çiçek dersinin özüne gelince şunları söylemişti Şeyh: “Aşırı su ve aşırı gübreli toprak çiçeği yakar.” Ayrıca, “insanın hem aşka hem ibadete ihtiyacı vardır.” Çiçek, bu noktada insanı temsil ediyordu. Çiçeğin aslı nasıl tomurcuğunun kokusu ise, kişinin aslı da ruhudur. Hak yolcusunun tekâmülü ve enfüsî gelişimi için bazı haricî şartlara ihtiyacı vardır. Şeyh, ilk sözüyle, Hak yolcusunun bu dünyayla alışverişinde bir denge bulması gerektiğini yeniden hatırlatıyordu. Zira fazla dünya, kişiyi öldürebilir, yolundan alıkoyabilir. Nitekim Şeyh Attar’ın ifadesiyle: “Aşk ve fakr ikiz kardeştir.”

Şeyh’in ikinci sözünde ise, çiçek için hava ve günışığı neyse, Hak yolcusunun tekâmülü için aşk ve ibadetin o olduğu ifade ediliyordu. Ancak aşk, burada kastedilen mânâsıyla ‘maksud olan aşk’ değil, ‘vesile olan aşk’tır. Yani, bu makamda aşk, ‘maksud olan aşk’a götüren bir vesileden ibarettir. Bir başka ifadeyle söylenirse, Hak yolcusunun ihtiyaç duyduğu manevî ışığı ve havayı alabilmek ya da manevî iklime, aydınlığa ve atmosfere erişebilmek için temel düzeyde sağlıklı bir çevreye ihtiyacı vardır. Bu haricî şartlar olmadan enfüsî tekâmül de olamaz.

Şeyh ayrıca aşkın da yetmediğini söylemişti. Aşkı bir vesile olarak zikrediyor olmalıydı, zira biz maksud olan aşkın her şeye fazlasıyla yettiğini biliyoruz. Ancak vesile, çevre ya da atmosfer olarak aşk önemli, ama kâfi değildir. İşte bu yüzden, çiçeğin havaya, ışığa eriştikten sonra her türlü gıdasını alması gibi, Hak yolcusu da bir kez yola girdi mi ibadet de en az aşk kadar önem kazanır. Yolcu için ibadet, Aşk-ı İlâhî’ye, yani O’nun ateşinde yok olmaya götüren bir vesiledir, bu yüzden maksud olan aşktan aşağı kalmaz. Yolcu olan, işte bu yüzden, ibadeti sadece namaz kılmakta, zekât ve sadaka vermekte arıyor olmamalı -hayatın her anında aramalı ki aldığı her nefeste ve her halinde Allah’a kul olmanın lezzetini ve saadetini bulabilsin.

Şeyh, yine aynı nedenle olacak, bu dersin zayıflara göre olmadığını söylemişti, zira iç içe çok ders içeren karmaşık bir bahisti bu. “Hangi tohum neşvünema bulamaz?” diye soruyordu. Elbette ki taşlar üzerine düşen tohum neşvünema bulmayacaktı. Kalbi taş gibi katılaşmış olanların hali de böyleydi. Rahman’ın ihsan ettiği vesilelerle maksuda erişilecekti ve bu dersi anlamak için kapıları hakikate açık bir kalp gerekiyordu.

Şeyh’in bir başka sözünü hatırlıyorum şimdi: “İyilerle yoldaş ol, geride çok az gül kaldı.” Allah yolunun her yolcusu birer son güldü, geçip giden güller ise bize yolu göstermiş iyilerdi. Öyle ya, sadece bakabilenlere ve görecek gözü olanlara hidayet veriliyordu. Hem yolcunun, iyilerin çok az kaldığını ve çok yakında rüzgârın gülleri talan edeceğini unutmaması da gerekirdi.

Birkaç hafta sonra, kuru çiçeğin küllerini tencereden alıp küçük bir pakete sardım. Sonra, Moore’un dağınık gül yaprakları misali külleri rüzgâra savurdum. Kışın ortasında sündüs misal güzelliklere bürünmüş bu güzel çiçekten geriye sadece kurumuş, içi boşalmış tek bir sürgün kalmıştı. Bir zamanlar hayat ateşi içinde kavrulup duran ve yapraklar açan bu sürgün, çiçeğin bütün dersinin sembolü oluvermişti artık: Kişi kalbini dünya nimetlerine bağlamaktan vazgeçmekle kalmamalı, eşyaya verdiği kıymeti düşürmeli, yani kırılacak cam parçalarına elmas fiyatı vermekten vazgeçmeli. Bunun da ötesinde kalbin ancak aşk ve ibadetle diri kalacak bir hayatı vardı; çiçek dersi bundan haber veriyordu. İşte böylece, içi boş küçük sürgün benim için özel bir anlama bürünüverdi:

Dinle neyden ki hikâyet etmede
Ayrılıklardan şikâyet etmede,

Der, kamışlıktan kopardılar beni
Ağlayışım ağlattı hem kadını hem erkeği
Şerha şerha eylesin de sînemi bu firak
Tâ ki şerh edeyim neymiş derd-i iştiyak

İçi boşaltılmış bu sürgün, tıpkı Mevlânâ’nın kamışlıktan koparılmış ney’i gibi, bana kalbimin ayrılıklarını hikâye ediyordu.

BEŞİNCİ BÖLÜM / İKİ SEYAHAT

Şeyh’i ilk tanımaya başladığım sıralarda, dünya işleri beni hayli meşgul ediyordu. Gerçi haram bir şeyler kazanma peşinde değildim ama zamanımın ve enerjimin çoğunu, o sıralar doğrudan Allah rızası için diye düşündüğüm “iyi mevkiler” edinme uğrunda harcıyordum. Suudi Arabistan’dan dönüşümden aşağı yukarı iki yıl sonra, önüme bir dizi seyahat imkânı çıktı. İlk olarak iki seyahat yaptım. Seyahatlerin birincisi Fas’a, ikincisi yine Suudi Arabistan’aydı.

Birinci seyahate çıkmadan önce, Şeyh’i telefonla aradım. Bana sadece Fez şehrindeki Karaviyyen Camii’ne uğramamı ve orada Muhammed İbnü’l-Habib’i sormamı söyledi. Bir Müslüman arkadaşımla, güzel bir cuma günü öğleden sonra Fez’e gitmek üzere yola çıktık. Uçak zamanında kalktı, ertesi sabah Casablanca’ya indik. Fez’e gidecek otobüsün kalkmasına birkaç saat olduğu söylenince, bagajlarımızı kontrol edip öğle yemeğimizi yedik. Öğleden sonra hayli geç bir vakitte, nihayet bizi Fez’e götürecek eski püskü bir otobüs geldi. Balık istifi otobüse yerleştikten sonra, tıka basa araba dolu bir yolda yavaş yavaş ilerlemeye başladık.

Neden sonra bu sıkıntılı yolculuğun bir nimet olduğunu fark ettim. Çünkü bana insanlara yakınlaşma fırsatı vermekle kalmadı, yol boyundaki eski Fas yapılarını görme, yol kenarlarındaki lokantaların sade yemeklerini tatma ve ülkede konuşulan iki dilin, Fransızca ve Arapçanın aksanını işitme imkânı da verdi. Çok değil birkaç saat içinde kendimi evimde gibi hissetmeye başladım. Arabaya binmeden önce, bavullarımızın akıbetinden biraz endişe etmiştim, çünkü bizimkileri otobüsün tepesine dağ gibi yığılıp yol boyu otobüsün üzerinde irice bir devenin hörgücü gibi süzülen diğer bagajlar içinde görememiştim. O gece hayli geç bir vakitte sağ salim Fez’e vardığımızda, bagajların yüklenmesi konusundaki Batılı önyargılarımın, beni tüm yolculuk boyunca bagajları düşünmekle meşgul ettiğini fark ettim. Ama hayret ki bagajlarımızın hiçbiri kaybolmamıştı. Bavullarımız başka bir vasıtayla, bizden de önce, emniyet içinde Fez’e varmış, bizi beklemekteydi.

Katılmak üzere geldiğimiz toplantının yapılacağı oteli sora sora bulduk. Her türlü lüksün bulunduğu, arabesk motiflerle bezeli büyükçe bir oteldi. Şehrin yeni gelişmekte olan yakasında yüksekçe bir tepede inşa edilmiş otelden, eski şehir bütün orijinalliği ve çevresindeki arazi manzarası ile ayaklar altındaydı. Şehrin göbeğini oluşturan eski şehir ile onun etrafında öbeklenmiş modern şehir apayrı dünyalardı. Bu iki şehir arasındaki çelişki, benim için, otel odamın lüksü ile yatağımın hemen yanı başında duran radyoyu öylesine bir açtığımda odaya doluşan bedevî müziğinin çöl kumları arasındaki çelişki kadar çarpıcı ve keskindi. Manzarayı bir de ay ışığında tefekkür etmek için balkona geçtim. Uzaklardan, daha sonra Karaviyyen Camii olduğunu öğreneceğim bir caminin metalik-yeşil renkli kubbesi seçiliyordu. Gecenin tıpkı bir nabız gibi gidip gelen hoş bir sıcaklığı vardı ve içerideki radyodan gelen ritme ayak uyduruyor gibiydi. Uzun ve yorucu bir gün geçirmiştim. Namazımı kılıp kendimi yatağa attım. Radyoyu kapadım, gecenin sessizliğine gömüldüm.

Ertesi sabah, arkadaşım, yakındaki bir üniversitede katılmamız gereken bir toplantı olduğunu ve kahvaltıdan sonra taksi tutup oraya gidebileceğimizi söyledi. Fez’de sadece birkaç gün kalacaktık. Arkadaşımdan ve katılmak üzere geldiğim toplantılardan camiye gitmeye fırsat bulamayacağımdan endişe etmeye başladım. Dahası, çok geçmeden, camiye kendi başıma gidemeyeceğimi keşfettim. Çünkü eski şehir benim gibi bir yabancı için labirentten farksız, daracık caddelerle doluydu.

Arkadaşımla otelin önünde buluşup bir taksi tuttuk. Üniversiteye vardığımızda toplantı yerinde kimsenin olmadığını gördük. Orada gördüğümüz iki kişi, daha önceden de gelen gidenin olmadığını söyledi. Toplantı olmayacağına göre, o günüm boştu. Rabbim birden yol açmıştı bana. “Beni affet Allah’ım” diye dua ettim, çünkü ben sürekli O’nun rahmetinden şüphe ediyordum, ama O, her defasında, bana rahmetinden şüphe etmeme mahal olmadığını gösteriyordu.

Otele döndük. Girişte çok sayıda taksi ve motosikletli adam dolanıp duruyor, yolcu gözlüyordu. Arkadaşımdan ayrıldım, elbiselerimi değiştirip aşağı inerek şehri gezmenin bir yolunu aramaya başladım. Birkaç taksiciye beni camiye kaça götüreceklerini sordum. Sadece şehrin kapısına kadar götürebileceklerini, yolun kalan kısmını yürümem gerektiğini söylediler. Ancak istedikleri para şaşırtıcı derecede yüksekti.

Kendimi toparlayıp bildiğim azıcık Arapça ile bu haksızlığa feryat ettim. “Hayır, hayır!” dedim, “Çok fazla istiyorsunuz. Hem bunun Müslümanlıkta yeri yok.”

Aynı anda, kalabalığın arasından bir adam sıyrılıp kırık bir aksanla İngilizce “Müslim? Müslim?’ diyerek yanaşmaya başladı.

“Yes,” dedim, “inşaallah öyle, ama kimin Müslüman olduğunu bir Allah bilir.”

“Motosiklete binmek sen” dedi. Medine’nin (şehir) girişinde arkadaş olmak. Ben motoru arkadaşa vermek, biz Camii Mescid’e gitmek inşaallah, OK?”

“Kaça?” diye sordum, hâlâ üzerimden atamadığım can sıkıntısıyla.

“İstemez, brother. Gel, biz gidiyoruz, tamam?” dedi, bütün can sıkıntımı silip süpüren sıcak bir ses tonuyla. Motoru çalıştırıp beni terkisine buyur etti.

Hemen ayaklarımız yerden kesildi ve çok geçmeden şehir kapısına vardık. Bekleneceği gibi, tıpkı otelin önünde bekleşen adamlar gibi, deyim yerindeyse, kapıyı mekân tutmuş birilerini tanıyordu. Motorunu onlardan birine emanet etti, çocukların oynayıp, eşeklerin küçük arabaları çektiği dar, gölgeli sokaklardan yaya olarak yolumuza devam ettik.

Yolumuzun üzerinde, Sidi Ahmed Mescidi denen küçük bir camiye vardığımızda, tam da ikindi vakti girmişti. Durup namazımızı kıldık ve yolumuza devam ettik. Karaviyyen Camii, geniş kemerleriyle sade bir güzellik içindeydi. Yere serili sağlam ve temiz hasır seccadeler üzerinde caminin orasında burasında kümeleşmiş adamlar oturuyordu. Kimi tek başına bir köşeye çekilmiş, ellerinde tesbihlerle zikrediyor, kimisi Kur’ân okuyordu. Araştırmama, yüzleri uzaktan süzerek başladım. Caminin bazı köşelerinde tek başına oturan birkaç ihtiyara yaklaşıp bozuk Arapçamla Sidi Muhammed İbnü’l-Habib’i tanıyıp tanımadıklarını sordum. Yanına vardığım ilk adam dinledi ve hiçbir şey söylemeden hafifçe “hayır” anlamında başını çevirdi. Diğerleri ise, sorum karşısında şok içinde irkilir gibi oldular. Zaman akıyordu, akşam namazına pek az vakit kalmıştı. Beni camiye getiren genç adam, daha sonra caminin imamı olduğunu öğrendiğim bir adam ve bir kâri, yani Kur’ân okuyucusu ile birlikte oturan gençlerin oluşturduğu küçük halkaya dâhil olmuştu. Kârilik yapan gencin okuması bitince, genç rehberim beni topluluğa tanıştırdı. Arapçamın pek iyi olmadığını söylediysem de, çok geçmeden konuşma karmaşık bir hal aldı ve sonunda, konuşmam da anlamam da kesildi, imam benden biraz Kur’ân okumamı istedi.

“İkra!” dedi.

Genç rehberimden, İmam’a önemli bir sorunum olduğunu söylemesini istedim, ama o lafımızı kesti.

“Kur’ân oku” dedi yeniden, gözlerini yüzüme dikerek.

Fatiha suresini ve Bakara’nın ilk ayetlerini okudum. İmam, gençlerden yana döndü ve bir şeyler söyledi. Anlaşılan, onları dünyanın öbür yakasından gelen Müslümanlarla tanışma konusunda teşvik ediyordu. Halkayı kâriye emanet etti ve kalktı. Az sonra ezan duyuldu, ben de namaz saflarına katılmak için halkadan ayrıldım.

Namazdan sonra İmam’a ulaşmaya çalıştım, ama kalabalıktan kendisine erişmekte zorlandım. Ben orada beklerken, kâri yanımıza geldi, beni ve rehberimi alıp caminin, İmam’ın oturduğu sakin bir köşesine götürdü. Selâm verip önüne oturdum.

Doğrudan doğruya gözlerinin içine bakarak, derin bir içtenlikle “Sidi Muhammed İbnü’l-Habib’i tanıyor musunuz?” diye sordum.

“Oku” dedi, sorumu pek duymamışçasına.

Haşr suresinden bir bölüm okudum. Bitirdiğimde benimle Arapça konuştu, rehberim de çeviride yardımcı oldu:

“Aradığın adam Fez’de değil” dedi. “Meknes şehrinde.”

“Öyleyse onu tanıyorsunuz” dedim kelimelerin üzerine basa basa. “Beni ona götürebilir misiniz?”

Yüzüne sevecen bir şefkat ifadesi yürüdü. “Evet, onu tanırım” dedi. Geçmiş zaman kipi kullandığını fark etmeksizin ekledi: “Otuz beş yıldır onun dostuydum. Yarın kendisiyle buluşacağım inşaallah. Saat beşte burada olabilir misiniz?”

Büyük bir dalga gibi üzerime yığılan can sıkıntısının ağırlığıyla gözlerimi yere indirip kendisiyle buluşamayacağımı söyledim. Gün boyu toplantılara katılacaktım, bunların iptal edileceğini ya da katılmama fırsatı bulacağımı sanmıyordum.

İçinde bulunduğum müşkül durumu anlamış gibi, “Adını ve Fez’deki adresini yaz” dedi. “İmanı elden bırakma.”

Adımı bloknotumdan kopardığım küçük sarı bir kâğıda yazıp verdim. Gitmek üzere ayağa kalktım. Halkadaki gençlerden biri, İmam’ın oğlu, kalabalık dar sokaklarda rehberlik edip, beni giriş kapısına kadar geçirdi.

“Lütfen yarın beşte gelin” dedi. “Babam bilir.”

İçi heves dolu bu çocuğun sözleri aslında bir kulağımdan girip diğerinden çıkıyordu. Daha şimdiden, bir hezimet duygusuna kaptırmıştım kendimi, bütün çabalarım beyhudeymiş gibi geliyordu. Sırası gelmişken, o sırada tamamen meçhulüm olan bu zâtın, Muhammed İbnü’l-Habib’in, aslında bu dünyadan göçüp gitmiş olduğunu söylemeliyim. Hemşerileri tarafından olduğu kadar dervişler ve arayışçılar arasında da gayet iyi tanınan bu güzel ve mükemmel tasavvuf şeyhi, birkaç yıl önce rahmet-i Rahman’a kavuşmuştu.

Ertesi sabah erkenden camiye dönüp arayışıma devam etmeyi planlıyordum. Bir an önce Şeyh’in talimatını yerine getirmek istiyor ve buradan nereye varacağımı görmek için içten içe yanıp tutuşuyordum. Bana rehberlik eden genç adam, ertesi gün öğle üzeri buluşmayı kabul etti. Saat on iki ile üç arasında geleceğini söyledi. Zor olacağını düşündüm, ama kabul ettim. Ertesi sabah uyuyakaldım. Üstelik de uyandığımda otel odamın döşemesini su basmıştı ve banyodaki kırık borudan şarıl şarıl su akıyordu. Bütün bunların ne anlama geldiğini merak ettim. Orada bir su birikintisi ortasında, şaşkın şaşkın beklerken çok garip bir duyguya kapıldım; belki de o an Şeyh bu halime gülüyordu. Bir seferinde, tekkenin bahçesinde birlikte çalıştığımız günü hatırladım. Yerler hayli ıslaktı, Şeyh’in ayağında bahçe çizmeleri vardı. Çok derin bir su birikintisinin içine girdi ve orada kalıp bir hikâye anlattı.

“Bir vakitler bir havuzda ördek yavruları varmış” diye başladı gülümseyerek. “Öğretmenlerine tek öğrendiğimiz ‘vak vak!’ demek diye şikâyete kalkmışlar.

Öğretmen ördek de, ‘Siz şimdilik sadece ördek yavrususunuz ama zamanla büyüyeceksiniz. Şimdilik vak vak yeter,’ diye karşılık vermiş.”

Şeyh yüzüme bakıp o her zamanki sıcak, sari tebessümünü kuşanarak, “Senin için de aynı şey geçerli,” dedi. O an, sahiden de sadece bir ördek yavrusu olduğumu fark etmiştim ve elimden onunla birlikte gülmekten başka bir şey gelmemişti.

Telefonla resepsiyona ulaşamayınca ahizeyi bıraktım, üzerime bir şeyler geçirdim ve odamı su bastığını haber vermek için telaşla lobiye koştum. Arkadaşımın odasına gidip dişlerimi fırçaladım, biraz temizlik yaptım ve kahvaltı için aşağı indim. Otel müdürü bana başka bir oda verdi, kahvaltıdan sonra yeni odama gidip bazı notlar aldım ve bu olup bitenler üzerinde düşünceye daldım. Her nasılsa, o sabah kahvaltı sohbeti dönüp dolaşıp sufîler konusuna geldi. Otelde toplantı için bulunan bazı kişiler de kahvaltıda bizim masamıza gelmişlerdi ve aralarından biri, sufîler hakkında temelde olumsuz bir tartışma başlatmıştı. Arkadaşım uçakta gelirken, elimde, bir zamanlar kendi öğrencisi olan, ama öğretmenine inat, dostumun hayli alaycı ifadesiyle “tescilli sufî” olup çıkmış birinin yazdığı bir kitapçık görmüştü.

“Bu sufîler yüzünden dalâlete düşmezsin inşaallah” diye uyarmıştı beni. “Bunların yaptıklarına bid’a denir ve bunlar kesinlikle İslâm’da olmayan şeylerdir.”

Buna karşılık, ona hem sufî hem de iyi Müslüman olan insanları saydım. Saydığım isimleri duyunca bir an durakladı, sonra hınçla homurdandı:

“Muhammed Aleyhissalâtüvesselâm bizim rehberimiz ve tek şeyhimizdir, işte o kadar.”

Söyledikleri doğruydu gerçi, ama tasavvuf ehlinin, ya da diğer ifadeyle bâtınî İslâm’a mensup kişilerin de aslında onun söylediklerini söylediğini bilmiyordu. Arada pek fark yoktu. Ne var ki, sesinin tonundaki iticilik, bir süre suskun kalmama yol açtı. Uçaktaki bu tartışmamızdan, kahvaltıdaki sufîler sohbetinin ortasında, öylesine Şeyhü’l-Ekber’den söz açtığım o sabaha kadar, bir daha ona tasavvuftan söz etmemiştim.

“Şeyhü’l-Ekber!” diye soluğu kesilircesine haykırdı birden, boğazında kalan portakal suyuyla neredeyse bütün masayı yıkayarak. “Estağfirullah! Sadece Allah Ekber’dir!”

Kulaklarıma inanamıyordum. Elbette ki hiçbir Müslüman Şeyh İbnü’l-Arabî ile yaratılmışlardan münezzeh, eşi benzeri olmayan Halık-ı Zülcelâl’i mukayese etmeye kalkışmazdı. Ancak, Şeyhü’l-Ekber’in de büyük bir Allah adamı olduğu ortadaydı. Ona kendi zamanının insanları tarafından verilen bu unvan, nihayet, beşer seviyesinde olup onun ubudiyetinin büyüklüğünün bir ifadesiydi. Şeyhü’l-Ekber şeyhlerin en büyüklerindendi gerçekten ve bir insanı diğerleri arasından sıyıran faziletlerini zikretmenin imana halel getirmesi söz konusu olamazdı. Bu mübarek şeyh hem şeriata hem de fıkha vâkıftı, Allah aşkıyla dolup taşıyordu. Bir âlim ve İslâm’ın en velûd yazarlarından biri olarak, Kur’an’ın ilk yarısı üzerine herkesin anlayabileceği on beş ciltlik bir tefsir yazmıştı. Diğer eserlerinin sayısı ise, mütevazı bir tahminle, sekiz yüz civarındaydı. Seçilmiş bir insandı, Resûlullah’ın(asm) soyundan geliyordu. Salât ve selâm, Resûl’ün, ailesinin ve ashabının üzerine olsun.

Midem bulanarak kahvaltı masasından kalktım. Sıkıcı toplantılar, bir tur ve yirmi-kılıç töreninden sonra (bir bu eksikti!) bir de çay ve gece konferansını çekecek halim yoktu. Ancak olaylar öyle gelişti ki, camiye gitmem için bana refakat edecek olan genç adam geri gelmedi. Yapacak başka bir şeyim olmadığı için tura katıldım. Elimden geldiğince keyif almaya çalıştım, ama tur yapmacıklıklarla doluydu, üstelik dikkatim de çok dağılmıştı. Neler olup bittiğini tartarak otel odama döndüm. Gezinin her ayrıntısı üzerinde durdum. Camide gördüğüm her yüz üzerine uzun uzun düşündüm. Acaba bunu mu seçmeliydim, yoksa şunu mu diye sordum kendi kendime. Düşünceler arasında cami imamının simasını da tekrar tekrar hatırlamaya çalıştım. Artık her şey bana çok uzakmış gibi görünüyordu. Dönüşte Şeyh’e muvaffak olamadığımı söyleyeceğimi düşündükçe, çaresizlik daha da abandı üzerime.

“Ne derdi acaba?” diye sordum kendi kendime. “Yoksa bu, benim mürid olmayı beceremeyeceğim anlamına mı geliyor? Sahiden tarikata girmiş miydim?”

Düşünmekten iyice yorulmuş halde namaza durdum, biraz zikir yaptım ve bugünlük yeter dedim.

Ertesi sabah yine uyuyakaldım. O sırada bu durum, bir sendroma dönüşmeye başlamıştı. Kafam yine düşüncelerle doluydu: “Camiye nasıl dönebilirim? Şehrin o labirentini yalnız başıma nasıl geçebilirim?”

Kahvaltıya indiğimde etrafımdaki sis hâlâ dağılmış değildi. Arkadaşım tostunu katır kutur yerken, günün programını da söyledi. Hayret, gün nispeten sakindi. Sadece akşamüstü bir toplantı vardı, bir de kırlara ve dağlara yapılacak bir başka tur. Camiye geri dönme fikrinden vazgeçtim. Oraya dönmenin hiç yolu yokmuş gibiydi.

Düşüncelerimi, biz farkına varmadan masamıza yaklaşan garsonun sesi kesti.

“Efendim, sizi görmeye gelenler var.”

“Belki de dün gelmesi gereken adamdır” diye seslendi arkadaşım.

Masadan kalkarken kendi kendime, “Kim olabilir ki?” diye söylendim. Daha önceki genç adam olduğunu sanmıyordum ama sadece birinin beni arıyor olması bile çok şaşırtıcıydı. Artık merakını yenemeyerek peşimden ayrılmayan arkadaşımla birlikte lobiye gittik.

Garson, başıyla üç adamın bulunduğu yeri işaret etti. Adamların başka bir yere ait oldukları her hallerinden belliydi. İkisi, Fas’ın geleneksel kukuletalı hafif giysisi cellâbiye giymişti. Biraz daha yaşlı olanı, göze hoş bir ruhanî zarafet telkin ediyordu. Sakalı ağarmış, gözleri delici ve maviydi. Genç olansa benden ziyade, o yaşlı adamın peşinde gibiydi. Biz lobiye girerken onun yaşlı adamın elini öpmeye çalıştığı gözüme çarptı. Üçüncüsü, içlerinde en genç olanıydı. Avrupa usulü bir pantolon, gömlek ve çizme giymişti. Ondokuz yaşlarında olmalıydı. Yaşlı adam, arkadaşımın yanına yaklaşmış, Arapça bir şeyler söylüyordu. Arapçası iyi olan arkadaşım, bize tercümanlık yaptı:

“Seni evlerine davet ediyorlar,” dedi. “Ayrıca, camide dostlarını soran adamın sen olup olmadığını bilmek istiyorlar.”

“O adam benim,” dedim.

Bu arada, yaşlı adam bir koltuğa ilişiverdi. Elinde, bir gün önce camide imama verdiğim bloknot sayfasını tuttuğunu gördüm. Adamlardan birine, aradığım zâtın adını nereden öğrendiğimi sormasını söyledi. Ben de arkadaşımdan Amerika’daki hocamın onu soruşturmamı istediğini açıklamasını istedim.

Bu konuşma sırasında bir ara nasıl olduysa arkadaşımdan uzaklaşıverdik. Rabbim bunun pürüzsüz ve fıtrî bir şekilde olmasını takdir etmişti, öyle ki bir şey, onun bizden ayrılmasını gerektirdi. Böyle olmasaydı, mutlaka bizimle kalmak isterdi.

Hep birlikte lobinin sakin bir köşesine oturduk. Yüzü iyice ciddileşmiş ihtiyar adamın tam karşısında yerimi aldım. Bana, diğer ikisinin tercüme ettiği bir dizi soru sordu. Camideki soruşturmamla ilgili sorularına cevap verirken beni buraya Şeyhimin yolladığını belirttim. Şeyh’in adını sordular, ben de söyledim.

“Sen ne tür bir Müslümansın?” diye sordular.

Buna cevap olarak, kelime-i şehadet getirdim: Eşhedü enlâ ilahe illallah ve eşhedü enne Muhammeden abduhu ve resûluhu.”

Yaşlı adam sertçe, “Lâ! Şeyh diye bir şey yok” diye uyardı. “Unutma ki Ticanî, Alevî, ed-Derkavî -bunların hepsi sadece Müslüman’dı o kadar. Biz onlara, en çok üstad deriz.”

Tam bu konuşma sırasında, sorularını bitirip bir an gözleri başka bir yöne kayan ihtiyar adamın yüzünde gezdirdim bakışlarımı. Cellâbiyeli genç adam gitmek üzere ayağa kalktı. İhtiyar adamın elini öpmeye hamle ettiyse de, ihtiyar olan elini hemen geri çektiği için başaramadı.

Cevaplarımdan tatmin olmuşa benzeyen ihtiyar adam, bu sefer şefkat dolu bir edayla yeniden yüzüme baktı. En genç olanı temiz bir İngilizceyle hitap ederek ilk kez söze karıştı:

“Lütfen bizimle gelin. Evimize davetlisiniz.”

Hiç tereddütsüz, “Evet” dedim. “Elbette, evet, hadi gidelim.”

Otel lobisinden birlikte ayrıldık. İhtiyar adam, taksi bulma zorluğu yüzünden yürümeyi teklif etti. Daha erken saatlerde otelin girişi şoför dolu olurdu ama şimdi ortalıkta bir tane bile gözükmüyordu. Doğrusu, bu beni ferahlatmıştı. Yürümek hem çok daha doğaldı, hem de daha çok konuşma, daha rahat birlikle olma imkânı veriyordu. Pazar meydanından geçip kumlu bir tepeyi aşarak küçük ama hareketli bir köye vardık.

Arkadaşımın yanında konuşmakta neden zorluk çektiğimi, camiyi ziyaretimin hikâyesini ve orada nasıl umutsuzluğa kapıldığımı anlattım. Genç adam anlattıklarımın hepsini ihtiyar adama tercüme etti, o da, bir kez daha Sidi Muhammed İbnü’l-Habib’i nereden tanıdığımı sordu. Ben de bir kez daha, Şeyhimin benden onu bulmamı istediğini açıkladım. İhtiyar adam nihayet adını söyledi ve tanışmış olduk. Genç adam, tam o sırada söze girdi:

“Sizin anlayacağınız, büyükbabam, yani şimdi tanıştığınız kişi, Sidi Muhammed İbnü’l-Habib’in halifesidir. Onu yıllardan beri tanır, çok da severdi.”

İhtiyar adam gülümseyerek bana baktı. Adını tekrarladı, ama bu sefer başına hacı unvanını, sonuna da es-Sufî’yi ekledi. Yürümeye devam ettik ve yolda birçok şeyden konuştuk. Bunlar arasında öğrenmenin ne kadar önemli olduğu ve ihtiyar adamın neler yaptığım ve Amerika’daki işimin ne olduğu konusundaki sorularından çıkan başka konular da geçti.

Genç adam, “Daha fazla Arapça konuşamayışınıza üzülüyorum” dedi. “Büyükbabamın büyük bir bilgi hazinesi vardır, belki de size faydalı olurdu. Psikoloji konusunda çok şey bilir. Ayrıca birçok önemli şeyin yanı sıra, gerçek bir âlimdir de -sizin de bildiğiniz gibi, sufîlik psikolojinin taçlanışı demektir. Sufîlik de nihayet insan nefsinin anlaşılmaz psikolojisini bilmekten geçer.”

Yürüyüşümüzün tam burasında, köy sakinlerinden biri ihtiyar adama yaklaştı.

“Ya Sidi” diye hitap etti, yanına geldi ve tam önünde durdu. Fısıltıyla bir şeyler anlattı, ihtiyar adam da dinledi, gülümsedi ve cevapladı.

“Bu adam büyükbabamdan, karısı ile olan bir meselesi konusunda tavsiye istiyor,” dedi genç adam. “Tahmin edebileceğiniz gibi, insanlar her konuda ona danışırlar.”

İhtiyar adam ile köylü arasındaki iletişim, samimiyet ve sevgi doluydu. Köylünün ihtiyar adamla konuşurken onun çok yakınında durduğunu ve yaşlı adamın cellâbiyesinin boynunda çözülmek üzere olan bir düğmeyi iliklediğini fark ettim.

İhtiyar adam, “Bizi bu şekilde bir araya getiren tek sebep İslâm’dır” dedi. “İncelenmesi gereken sosyolojik bir vakıadır bu.”

Yolda bir mezarlığın önünden geçtik, ben kabir ehline selâm verdim. Genç adam da benim peşimden selâm verdi. “Bu yaptığın,” diye seslendi ihtiyar adam, “sünnettendir.”

“Müslüman’ın kalbi” dedi genç, “selâmet dolu olmalı, çünkü Rabbimiz, bize sünneti talim ettirerek, nasıl Müslümanca yaşanacağını ve ölüneceğini göstermiş, kalbine ahiretin kat’î olduğunu yerleştirmiştir.”

Ve onlara, sözün en güzeline, hamde en çok lâyık Allah’ın
yoluna erişme hidayeti verilmiştir.

(Hac: 24’den)

Elimden, genç adama hayranlıkla gülümseyerek bakmaktan öte bir şey gelmedi. Böylesine genç birinde bu kadar ruhî duyarlılık görmek insanın kalbini ısıtıyordu. Ben onun yaşlarındayken aylak bir Batılı gençten başka bir şey değildim. Kötü biri değildim gerçi -ama, şimdilerde genci yaşlısı herkesi kıskacına almış görünen o korkunç kaybolmuşluk duygusu içinde şaşkın şaşkın dolanıyordum.

Derken, yaşlı adamın evine vardık; dar sokağın gösterişlice bir kapıdan içeriye süzüldüğü sessiz ve belki de eskice bir hane. İçeri girdik, beni rahat bir odaya buyur etti, burada bir müddet oturup kahve içtik, kahveden sonra kendisinin ve Şeyh Muhammed İbnü’l-Habib’in fotoğraflarını çıkardı. Ayrıca, kendi çalışmalarıyla Sidi İbnü’l-Habib’in eserlerine ilişkin şerhlerin yer aldığı çok özel bir eseri gösterdi. Daha sonra, İngilizce bilen dervişlerden birini sohbetimize davet etti. Bir taraftan nane çayı ile birlikte bisküvi atıştırdık, bir taraftan konuştuk. İçim şükran duygularıyla dolup taşmıştı; ihtiyar adama bunca nezaketi için teşekkür ettim.

Çok kısık bir sesle, “Hepsi Allah’a ait” dedi.

Amerika’ya döndükten sonra, kendisine yazmamı istedi; yazdım. Hem Arapça hem İngilizce yazılmış çok güzel bir mektupla cevapladı beni. Aradan onca yıl geçmiş olduğu halde, hâlâ onunla mektuplaşırım.

O güzel delikanlı, beni biraz daha kalıp Meknes’teki ailesiyle tanışmaya davet ettiyse de, yazık ki kalamadım. Ama tanışmamız güzel bir dostluğu alevlendirdi ki; ateşi hâlâ yanar.

O gün öğleden sonra, ayrılma vakti gelip çatınca, bu Faslı ihtiyar şeyh beni kapıya kadar geçirdi, selâmlaşarak vedalaştık. Sonradan sohbetimize davet ettiği derviş, beni arabayla otele bıraktı. Otele döndükten kısa bir süre sonra, resepsiyondan bir ziyaretçimin olduğunu haber verdiler. Lobiye indiğimde, karşımda ihtiyar şeyhin torununu buldum.

Geniş, sıcak bir tebessümle, “Adresimizi yazdığınız kâğıdı unutmuşsunuz” dedi.

Bu kadar küçük bir şey için bunca mesafeyi aşmış olmasına şaşırarak, “İyi ama buraya kadar nasıl geldin?” diye sordum.

“Yürüdüm, elbette” dedi, “üstelik bu benim için zevk oldu. Esselâmüaleyküm.”

Otelin önüne kadar ona eşlik ettim, yokuş yukarı çıkıp kumluk tepede gözden kaybolana kadar orada durup arkasından baktım.

O akşam konferansa katıldıktan sonra, arkadaşım ve konferansa katılan diğer katılımcılarla birlikte dağın eteğine doğru geziye çıktık. Güzel bir gölün kıyısındaki bir ağacın altında otururken, Fez’de geçirdiğim günleri düşündüm. O ihtiyar Faslı şeyhle tanışmış olmakla, nihayet tatmin olmuştum. Ben şüphelerle dolu olduğum halde Rabbim rahmetini benden hiç esirgememişti. Gurub vaktine doğru, kırlardan otele dönerken, heybetli, siyah bir at üzerinde, vakur görünümlü bir Faslı dikkatimi çekti. Fas’a özgü koyu renk, pelerinimsi bir giysi vardı üstünde, mütevazı ve sade davranışlarıyla bir derviş tavrı sergiliyordu. Adamın yol boyu adeta uçup giden görüntüsünü uzun süre zihnimden silemedim. Bir süre sonra kendimi nasıl derinden derine onunla özdeşleştirdiğimi fark ettim. O, serapa asudelikti benim için. Ah, keşke ben de nefsimin süflî hallerine, onun o soylu küheylâna binişi gibi hâkim olabilseydim. Keşke ben de beka billah makamına doğru dörtnala uçabilseydim; uçarı bir okyanus dalgasının tam tepesinde sükûnetle, uhrevî haberler peşine düşseydim.

Ertesi sabah arkadaşımla Paris’e uçtum, sonra da Amerika’ya. Döndüğüm günün gecesi Şeyh’i gördüm. İşe bakın ki, tam da onun Kur’ân dersleri verdiği geceye denk gelmiştim. Oraya, tek bagajım sırt çantamı yüklenip yürüyerek, Şeyh’ten önce vardım. Seyahatimi sordu, ben de, ihtiyar Faslı şeyhle tanışmamla tamamlandığını düşündüğüm genel olaylar dizisinden söz ettim.

“Elhamdülillah” dedi, sıcak bir gülümsemeyle yüzüme bakarak.

“İhtiyar şeyh seni ziyaret etti demek. Elhamdülillah.”

O akşam Şeyh’le, yolculuğum üzerine uzun uzun konuşamadım ama arayışımın sonuca ulaştığını bildirebildiğim için memnundum. Ertesi gün, kendimi olağanüstü rahatsız hissettiğim için, işten eve erken döndüm. Birden, nereden geldiği belirsiz tiksinti dolu bir bulantı dalgası yükselip beni adeta altına aldı. Bu değişimin apansızlığı ile sersemlemiş, bir tükenmişlik uçurumuna atılmış, iyice takatten düşmüş halde, beni böyle sırtüstü yatağa yapıştıran şeyin ne olduğunu anlamaya fırsat kalmadan kendimi yatakta buldum. Bir gün kadar öylece yattım; sonra, üzerimdeki takatsizlik geçmese de, yavaş yavaş kendime gelmeye başladım. Öylece uzanmış, toparlanmaya çalışırken, karımın sesi düşüncelerimi yarıda kesti:

“Şeyh Efendi buradalar. Hazırlanman için birkaç dakika müsaade etti.”

Kalan birazcık takatimi toplayarak abdestimi tazeledim ve yatağa döndüm. Şeyh, üzerinde normal bir pantolon ve kazakla içeri girdi. Selâm verdi ve yanıma diz çökerek elini alnıma koydu. Sessizce dua etti, sonra o her zamanki kuşatıcı tebessümüyle bana döndü. Onu görür görmez kendimi daha iyi hissetmeye başlamıştım. Kendi melodramımın kapanına ne kadar da komikçe düşüverdiğimi düşünmeye koyuldum.

“Nasılsın?” diye sordu.

Hâlimden neredeyse utanırcasına, ama bu hiç beklenmedik ziyaretin getirdiği olağanüstü hayretle, “Şimdi biraz daha iyiyim, elhamdülillah” dedim.

Dobra bir ses tonuyla, “Hastalığın, seyahatinin boşa geçmediğinin bir işareti,” dedi. Bu sözleri beni çarptı. Kısmen kendi basiretsizliğimin şaşkınlığıyla, suskunca gözlerine baktım. Küçük bir sürahinin kapağını açıp içindeki suyu içmem için uzattı.

“Tadı nasıl?” diye sordu.

“Tatlı” dedim, “derin bir pınar suyu gibi.”

Konuşmamız sırasında hep heyûla gibi başımda dikilip duran, kendi hâlime ilişkin o kargaşa bulutunu fark etti. İçten bir kahkahayla gülmeye başladı.

“Fas’tayken de tıpkı böyle güldüğünüzü hissettim,” dedim. “Arayışımın sonuçsuz kalacağı endişesi bütün benliğimi sarmış halde, su basmış odamın ortasında kalakaldığım sıradaydı. Anlaşılan ben ilerledikçe, bildiklerim de o kadar azalıyor.”

Kalbini işaret ederek, “Ne kadar bilgi varsa, hepsi burada,” dedi. “Bugün oruç tut. Hastalık, senin saflaşmanın bir parçası.”

Sonra da Nişaburlu Şeyh Ebû Bekir ile eşeğinin hikâyesini anlattı:

Bir gün Şeyh binlerce müridini yanına almış, eşek üzerinde geziyormuş. Yolda derin bir tefekküre dalan Şeyh, kendini, nimetlere gark olmuş halde, cennetin kapısına doğru yaklaşırken görmüş. Tam o anda eşek kuyruğunu kaldırmış ve çok kaba bir ses çıkarmış. Şeyh Ebû Bekir, bu sesi duyunca feryad ü figan ile sakalını yolup koparmaya başlamış. Sarığını alıp yere çalmış. Müridleri ne olduğunu sormuşlar. Onlara tefekküre daldığında düşündüklerini anlatmış ve tam da bunların ortasında eşeğin ona aslında kim olduğunu hatırlattığını söylemiş.

Şeyh bir an duraladıktan sonra gitmek üzere kalktı.

“Kur’ân’a saygı göstermeyenlerden uzak dur” dedi, keskin ve berrak bir ses tonuyla, “bir de bu dünya ile yirmi-kılıç selâmını divanece sevenlerden.”

Selâm vererek kalktı, tıpkı gelişiyle olduğu gibi gidişiyle de beni hayretlere düşürerek ayrıldı.

Biz ona iki göz, bir dil ve iki dudak vermedik mi?
Ona iki yolu göstermedik mi?

(Beled: 8-10’dan)

Fas’tan dönüşümden iki hafta sonra, ikinci bir yolculuğa çıkarak başka bir konferans için Suudi Arabistan’a gittim. Yola çıkmadan önce Şeyh’le görüştüm. Sonbaharın son güzel günlerinden biri olduğuna inandığım bunaltıcı bir akşamüzeri birlikte yürüdük. Şeyh’in o gece şehrin sokaklarını adımlarken söyledikleri, kalbimin en derin yerlerindeki hasretleri okşadı ve hepsinin de Allah’ın izniyle dindirileceği tevekkülünü verdi bana. İçimde taşıp duran umutlar ve coşkulu heyecanlarla veda ettim. Üzerime düşen ne varsa yerine getirme niyetiyle yola koyuldum ve yolda Rabbimden inayet ve lûtfunu niyaz ettim. Seyahat güzergâhımda iki başka ülke daha, Suriye ve Türkiye vardı.

“Bu iki şehir arasında,” demişti Şeyh, “aradığın hazineyi bulacaksın. Medine’de Resûlullah Aleyhisselâtüvesselâm’a salât ve selâm getirecek, sonra da Şam’da Şeyhü’l-Ekber’in ve Konya’da Hazreti Şems-i Tebrizî’nin türbelerini ziyaret edeceksin.”

Seyahatin başından beri sürekli küçük imtihanlarla önüm kesiliyordu. New York’tan Londra’ya yolculuk ettiğim uçak sis nedeniyle havaalanına inemedi. Amsterdam’a uçup birkaç saat yakıt ikmali için bekledik. Londra’ya indiğimizde Suudi Arabistan uçağı bağlantımı çoktan kaçırmıştım. Kaçırdığım uçuş tarifesi, varış yerim Riyad’a doğrudan bağlantılı son tarifeydi. Bir sonraki uçak aktarmalıydı ve ancak birkaç saat sonra havalanıyordu. Günün hemen tamamını havaalanında geçirdim ve öğle sonrası geç bir saatte Cidde’ye sefer yapan bir uçağa atladım. Cidde’ye indiğimizde vakit gece yarısıydı, pasaport memurlarının insafına kalmıştım. Giriş kapısına yanaşırken, epeyce bekletileceğimi sezmiştim. Neyse ki, üniformalı iki Suudi polis memuru sıradaki yabancı uyrukluların pasaportlarını dikkatle incelemeye başladı. Fakat sıra bana gelene kadar birkaç pasaporta el konuldu. Benim pasaportumu da aldılar, bir saat beklemek zorunda kaldım. Pasaportum iade edildi ve sabah erkenden kalkacak Riyad uçağını beklemek üzere hareket salonuna geçtim. Yürürken yalnız başına çalışan bir Suudi temizlik işçisine rastladım. Gri önlüğü içinde, sandalları ve başında kırmızı beyaz kufiyyesi ile yorgun ve sürüklenen ayaklarımın ritmini bastıracak bir hızla koridorun zeminini paspaslıyordu.

Riyad’a, iki tam günlük seyahatin getirdiği asap bozukluğu ve yorgunluk içinde vardım. Gerçekte arzuladığım günden bir gün önce yola çıkmış ama planladığımdan bir gün sonra varış yerime ulaşmıştım.

Sabırlı ol, ey korkak,
senden önce bu yoldan geçen herkes senin durumundaydı.

(Şeyh Attar)

Havaalanında pazarlık ederek bir taksi tuttum, yine de ödemem gerekenden fazla para istendi. Karşı koymamaya karar verdim. Otele vardım, hemen konferans salonuna geçtim. Açılış bölümüne katıldıktan sonra, uyumak üzere odama kaçtım. Konferans beş gün olarak planlanmıştı ve her gün zorlayıcı ve faaliyet doluydu. Dinlenmeye ayıracak çok az vakit vardı. Ancak, bu günler zarfında, konferansın ev sahipliğini yapanlar katılımcıları dünyevî açıdan gayet iyi ağırladılar. Toplantı yerleri arasında servis hizmeti verildi, mükemmel yemekler sunuldu ve oldukça rahat bir konaklama sağlandı. Toplantıların devam ettiği hafta içinde, bazı genç Suudi öğrenciler katılımcıların uçak rezervasyonlarının ayarlanması için görevlendirilmişti. Öğrencilere, Medine’ye uğradıktan sonra, Suriye ve Türkiye’ye gidecek bir uçuş planı verdim. Konferans bir perşembe günü sona erdi, o gün Medine’ye gitmek üzere yola çıktım. Konferansa katılımcı olarak gelen küçük bir grupla seyahat ettim. Emniyet ve huzur içinde, fazla güçlük çıkmadan Medine’ye vardık ve bir başka Suudi mihmandar tarafından karşılandık. Gece konaklamamız sağlandı, ertesi gün Mescid-i Nebevî’de cuma namazı kıldık. Günün daha geç saatlerinde, kalabalık iyice dağıldıktan sonra, Ravza-ı Mutahhara’yı ziyaret ettik.

Seyahat ettiğim gruptaki kişiler Mekke’de umre yapmak istediler. Fakat benim umre yapmayı aklımdan bile geçirmemem gerekiyordu. Birlikte Medine’den Cidde’ye geçtik; burada onlardan ayrılmam gerekiyordu. Seyahatimin geri kalan durakları için uçak bulmam gayet kolay oldu. Ne garip ki, bütün belirtiler ayrılmamı gerektirdiği halde, gruptan ayrılmayı bir türlü kafam almıyordu. Her şeyden önce, ben zaten umre yapmıştım. Grupta Kâbe’yi görmüş olan bir ben vardım. Şeyh, Resûlullah’ın(asm) kabrini ziyaret etmemi teşvik etmiş, fakat konuşmalarımızda Mekke hiç geçmemişti. Kâbe’nin kudsiyeti bir tarafa, Mekke’ye gitmek bir seçim, ne taraftan bakarsan bak, sakıncalı gözüküyordu. Her nasılsa grup psikolojisine kapılıp, bütün sağduyumu kaybetmiştim.

Bir saat ya da daha uzun bir süre Mekke’ye gidecek bir taksi aradık. Nihayet bir taksiciyi ikna etmiştik, tam arabaya binmek üzereyken polis durdurdu. Bir saat de, yasadışı taksicilik hizmeti verdiği için polisin taksiciye ceza yazmasını ve ehliyetine el koymakla tehdit edişini bekledik. Olaya hayli üzüldüm çünkü taksici oldukça nazik biriydi ve görüştüğümüz taksiciler içinde makul ücret isteyen tek kişiydi. Arapçası iyi olan biri, grubun liderliğini üzerine aldı ve havaalanı komiserliğinde sorunu çözmeye çalışan şoföre o da eşlik etti. Sonunda mesele halledildi ve havaalanından çıkmamıza izin verildi. Mekke’ye doğru yola koyulduğumuzda, beni Şam’a götürecek uçak da gökyüzünde havalanıyordu. Şam’a gidecek ilk uçak iki gün sonraydı.

Mekke’ye yolculuğumuz epeyce uzun sürdü. Şehre geldiğimizde bizi umre için ağırlamakla görevli mihmandarlarımızı bulmaya çalıştık. Ortalıkta kimse yoktu. Geleceğimize dair bir mesaj almamışlardı. Bize referans verilen adama telefonla ulaşmak için bir hatta iki saat kadar harcadıktan sonra, sonuç alamadan yolumuza devam ettik. Sonunda mesajı anlamaya başlamıştım: Bize nezaret etmekle yükümlü kişilerin nezaret süresi dolmuştu ve artık yalnız başımızaydık. Cidde’de bizi karşılayacak kimse göndermedikleri gibi, kendi inisiyatifimizle vardığımız Mekke’de de bizi bekleyen kimse yoktu. Gruptaki adamlardan birinin Mekke’de bir arkadaşı vardı. Ona kolayca ulaştık, abdest tazeleyip, Mescidü’l-Haram’a doğru yola koyulduk. Kâbe’nin ihtişamlı görüntüsü önümüz sıra yükseliyordu. Allah biliyor ya, seyredilmeye değer muhteşem bir binaydı Kâbe, fakat o an benim için bir şeyler eksikti. Eksiklik benim içimdeydi. Bir namazı bitirmiş, orada otururken, Allah’ın hem Mekke’de hem de insanın kalbinde bir kıble tayin ettiğini fark ettim. İnsanın bu kıblelerin varlığını kendi deneyimleriyle hissetmesi ve bu ikisi arasındaki farkı yüz yüze kaldığı bir imtihanla görmesi gerekiyormuş. Birden, bizi bekleyen sayısız yön olduğunu fakat sadece bir kalbimiz olduğunu fark etmeye başladım. Safa ve Merve arasındaki sa’yim bu düşünceler altında aydınlanıyordu. Sa’y sırasında koşmanın, yürümenin ve başkalarının yanından geçip gitmenin kıblenin ötesine doğru yönelmiş bu hayat yolculuğunun hakikatli bir dersi olduğunu kolayca görebiliyordum.

Muhakkak ki dönüşün Rabbinedir.

(Alak: 8’den)

Umreden sonra sandaletlerimi bulamadım. Birkaç saniye, hem de Mekke’de nasıl böyle bir şey olur diye köpürdüm. Bir dolar bile etmeyecek ve cami kapısının önünde en az bin tane benzeri olan sandaletlerin çalınmış olduğunu düşünüyordum. Yeni bir çift sandalet almak için Mekke sokaklarında yalın ayak dolaşırken, içimde beslediğim tuğyanı bastırmaya ve tevazua ne kadar da ihtiyacım olduğunu anladım. Dahası, seyahate çıkmadan önce Şeyh’le son görüşmemizde, onun da ayağında sandalet vardı. Şam’ı ayağımda sandaletle ya da yalın ayak ziyaret etmemi söylemişti.

Cidde’ye bizi Mekke’ye getiren taksici ile döndük, cumartesi gecesi tekrar havaalanındaydık. Bize uygun bir uçak yoktu. Ertesi güne kadar da olmayacaktı. Suriye ve Türkiye’ye pazartesiden önce uçak yoktu. Ne bizi ağırlayacak bir mihmandarımız ne de konaklayacak yerimiz vardı. Havaalanı görevlileri son derece kabaydı ve onları aşmanın bir yolu yoktu. Geceyi havaalanında bir salonun soğuk bir köşesinde, yerde geçirdikten sonra, üzerimde büyük bir yorgunlukla kalktığımda neredeyse ayakta uyuyordum. Londra’ya uçmak niyetinde olan iki grup arkadaşım beni planımdan caydırmaya çalıştılar. O gün öğleden sonra Londra’ya uçuyorlardı.

“Yorgunluktan ölürsün” dedi biri. “Bak, şimdiden ne kadar yorulmuşsun.”

“Havaalanı personelinin ne kadar düşmanca ve saldırgan davrandığı da ortada” diye lafa girdi öteki. “Aslında ülkeden çıkmanın senin için hayırlı olacağını düşünüyoruz biz. Bizce Suriye’ye gitmen için bir sebep yok -peki vizen var mı?” diye sordu birinci adam. Şimdi hem kendisi hem de diğeri adına konuşuyordu.

Sırf benim adıma duydukları kaygı yüzünden böyle bir tavır takınmışlardı. Yapmam gerekenleri bilmediklerini biliyordum, bunu onlara söylememin imkânı da yoktu. Bildiklerime rağmen, mantığımın sesine de kulak asmayıp onları dinledim. Kendi kendime gerçekten de çok yorgun olduğumu ve düşünme ya da harekete geçme isteğimi tamamen kaybettiğim garip bir hâle girdiğimi hissediyordum. Sanki her şey birkaç saniye içinde olup bitti ve neye uğradığımı anlayamadan, kendimi ötekilerin yanında bir Londra uçağında buldum. Diğer planlarımın hepsini iptal etmiş, elimdeki biletleri de iade etmiştim. Vazgeçmiştim ve bunu yaparak da, imtihan, entrika ve güçlükler karşısında kendi kendimi keşfetme yolunda ender bulunur bir fırsatı elden kaçırmıştım. Üstelik, insanı zorlayacak denli yoğun kişisel inisiyatif gerektiren koşulların üstesinden gelme yeteneğimi gösterme şansımı da saçıp savurmuştum. Bu inisiyatifi ele almayarak, manevî gelişme ve daha fazla iç huzura kavuşma imkânını da kaçırdığımı hissettim. Hedefe yaklaşmıştım ama böyle bir durumda yakınlıktan söz etmek, bir kriz anında telefon kulübesinde yirmi beş sente ihtiyacınız varken yirmi dört senti olmak gibidir. Beni bekleyen çok şey vardı ama kaçırmıştım işte. İşi oluruna bırakmıştım. Oysa bütün yapmam gereken, bedenim yerine ruhumu düşünmek ve o bekleyişe tahammül etmeyi denemekti.

Ruh da beden gibi ya ilerleme ya da düşüş durumundadır;
ve Manevî Yol, ancak seyyahın hatalarının ve zaaflarının,
uykusunun ve ataletinin üstesinden gelme nisbetinde açılır,
genişler ve bunların her biri onu, gayreti ölçüsünde
maksuduna yaklaştırır.

(Şeyh Attar)

Biletleri iade eder etmez, içimde tâ derinlerden çalkalanarak yükselen bir hastalık dalgası hissettim. Londra’ya varana kadar kasvetli bir şüphe bulutu heyûla gibi üstümde dikildi durdu. Uzaklara doğru uçtukça, hâlim daha da netleşerek gözler önüne seriliyordu. Can sıkıntısından iyice hastalanıp dipsiz bir depresyon çukuruna düştüm. Hiçbir direniş göstermemiş olduğuma inanamıyordum. Hele, geçmiş tecrübelerimde iman ve sabrın meyvelerinden çok şeyler tatmış olduğum halde, iyice koyuverişime büsbütün kızıyordum -daha önce de bazı zor şeylerin üstesinden gelmiştim hâlbuki. Ancak, olan olmuş, bu apansız tehditle yüz yüze gelince, bildiğim her şeyi unutmuştum. Daha önce öğrendiklerimi ne kadar çabuk unuttuğumun idraki içinde kendimle yüz yüze gelince, depresyon ve kökü derinlere uzanan çaresizlik duyguları yüzünden iyiden iyiye hastalandım.

“Bu Allah’ın takdiri mi?” diye sordum kendi kendime, “yoksa benim gafletimin ve cesaretsizliğimin sonucu mu?”

Londra’ya varınca, Şeyh’e ulaşırım belki diye umutsuz bir çabayla deniz-aşırı bir telefon açtım. Biri telefona çıkıp kendisinin halvete çekildiğini ve görüşmenin mümkün olmadığını söyledi. Geri döndükten ve arayabileceğim her şey elimden çıkıp ulaşılmaz hale geldikten sonradır ki Şeyh’in yola çıkmadan önce verdiği son talimatı hatırlamaya başladım:

“Şu üç şeyi elden bırakma” diye tembihlemişti: “Eğitici dil, dikkatli kulak ve imanlı kalp.”

Şeyh’le daha sonra, Kur’ân sohbetlerinden birinde görüştüm. Ben içeri girip yerimi aldıktan hemen sonra, orada hazır bulunan küçük cemaate şöyle seslendi:

“Eğer bir nur alamıyorsanız, bunun sorumlusu Rabbiniz değil muhtemelen sizsinizdir. Kimbilir kalbinizin daha fazla saflaşmaya ihtiyacı vardır.”

Sanki sadece benimle konuşuyor gibiydi. Söyledikleri, Allah’ın takdirine karşılık kalbimin bir köşesinde kıvranıp o sorunun cevabı oldu. Sorunun cevabı sık sık okunan ve o anda aniden zihnime doğan bir ayetle geldi: La ilahe illâ ente sübhaneke innî küntü minez-zalimîn - Senden başka ilâh yoktur; Seni her türlü kusurdan ve zulümden tenzih ederim; gerçek şu ki ben zalimlerden oldum.

Kur’ân sohbetinden hemen sonra, müridlerden küçük bir grup Şeyh’in etrafında halkalandı. Aralarına ben de katılınca, seyahatimle ilgili sorular sormaya başladı. Seyahatin çok başarısız geçtiğini söyledim.

Son derece ciddi bir sesle, “Şeyhü’l-Ekber seni bekliyordu,” dedi. “Onu boş yere beklettin.”

Ruhumu saran kasvet duygusunun yeniden su yüzüne çıkmaya başladığını fark ederek, tam orada nutkum tutulmuş halde kalakaldım.

“Elma ancak olgunlaşınca düşer,” diye devam etti Şeyh. “Allah iki Doğu’nun ve iki Batı’nın Rabbi’dir. Yüzünü nereye döndürürsen döndür, O oradadır. Orada kaçırdığın şansın bir eşi burada, bu tekkede de elinde. Unutma, Peygamber Aleyhisselâtüvesselâm’ın kabrinde sadece toprak var, öbür kabirlerde de toprak var. Uluhiyet Allah’a aittir, başka hiçbir şeyin önemi yoktur. Ben sadece senin kendi kalbini dinlemeni istemiştim -ama en iyisi Rabbimizin karar vermesi değil mi?”

Şeyh’i bir daha görene kadar aradan iki hafta geçti. Bu arada depresyonum devam etti ve çoğu kez onun söyledikleri ile olayların garip akışı üzerine düşündüm. Müslüman cemaat önünde bir konuşma yapmaya davet edilmiştim, kafam o sırada hiç böyle bir konuşma yapmaya müsait değildi ama son bir gayretle düşüncelerimi toparlayıp konuşmaya çabaladım. Kürsüye çıkmadan az önce, Şeyh yanında çok muhterem misafirlerle odaya girdi. Selâm vererek yaklaştım ve benim yerime kendisinin konuşmasının doğru olacağını söyledim.

“Konuş,” dedi, “Sen konuşacaksın, biz de dinleyeceğiz.”

Fevkalâde temkin içinde, elimden geldiğince dikkatli ve şevkli konuştum. Konuşmamın bir yerinde şu hikâyeyi anlattım:

Bir zamanlar Ayaz adlı bir köle varmış. Takdir bu ya, köle bir gün Sultan Mahmud’un kölesi olmuş. Sultan, köleyi taşıdığı asil karakter sebebiyle çok sevmiş. Ayaz, Sultan’ın öylesine itimadını kazanmış ki, bütün sultanlığın hazinedârı tayin edilmiş; en kıymetli, en zarif mücevherler, taşlar ona emanet edilir olmuş. Diğer saraylılar, durumdan pek rahatsız olmuşlar. Hased ve kibirleri yüzünden, sözüm ona basit bir köleye böyle bir mevki verilmesini ve onun kendi rütbelerine çıkarılmasını bir türlü hazmedememişler. Bu duygular içinde, özellikle Sultan yakınlardaysa, sürekli Ayaz’dan şikâyet etmeye başlamışlar, asil ruhlu kölenin itibarını zedelemek için ellerinden geleni artlarına komamışlar.

Bir gün, Sultan’ın huzurunda bir saraylının başka bir saraylıya şöyle dediği duyulmuş: “Köle Ayaz’ın sık sık hazineye gittiğini biliyor musun? Aslında her gün gidiyor; hatta izinli günlerinde bile gidip orada saatlerce kalıyor. Mücevherlerimizi çaldığından adım gibi eminim.”

Sultan kulaklarına inanamamış. “İşin aslını, kendi gözlerimle görmeliyim,” demiş. Hazine dairesine gidip köleyi gözlemek istemiş. Duvara küçük bir delik yaptırıp içeride olanları seyretmeye hazırlanmış. Ayaz’ın hazine dairesine girişini beklemeye koyulmuş. Ayaz’ın sessizce içeri girdiğini, kapıyı kapattığını ve sandığa gittiğini görmüş. Köle Ayaz, sandığın önünde diz çökmüş, kapağı usulca kaldırmış ve içinden bir şey çıkarmış. Orada sakladığı küçük bir bohçaymış bu. Bohçayı öpmüş, alnına koymuş, sonra da açmış. İçinden ne çıkmış dersiniz? Köleyken giydiği yırtık pırtık elbisesi! Köle Ayaz, saray giysilerini çıkarmış, bu elbiseyi giymiş, sonra aynanın karşısına geçmiş.

Kendi kendine, “Daha önceleri bu elbiseyi giydiğin zamanlar kim olduğunu hatırlıyor musun?” diye sormuş. “Bir hiçtin sen. Hepsi hepsi satılacak bir köleydin ve Allah, Sultan’ın eliyle sana rahmetinden belki de hiç hak etmediğin nimetler lütfetti. İşte Ayaz, şimdi buradasın, ama asla nereden geldiğini unutma, çünkü mal mülk insanın hafızasını uçurur, unutuşlara sürükler. İmdi sen de, nimetçe senden aşağı olanlara kibirle bakma ve Allah’a, Sultan’a lütuf ve merhamette bulunması ve uzun ömür bahşetmesi için dua et... Ve daima hatırla Ayaz. Hatırla!”

Kendi kendine bunları söyledikten sonra, yine saray elbiselerini giymiş. Eski hırpanî elbiselerini özenle katlamış, öpmüş, yeniden sandığa koymuş. Sandığı kapatmış, kilitlemiş ve sessizce kapıya doğru yürümüş. Hazine dairesinden çıkarken, birden Sultan’la yüz yüze gelmiş. Sultan, gözlerini kölenin yüzüne dikmiş dururken, yanaklarından aşağı yaşlar süzülüyormuş, boğazı öylesine düğümlenmiş ki, konuşmakta güçlük çekmiş. Sıcak bir gülümsemeyle “Ah Ayaz” diye iç çekmiş, “bugüne kadar mücevherlerimin hazinedârıydın, ama şimdi... kalbimin hazinedârısın. Bana, benim de, önünde bir hiç olduğum kendi Sultanımın huzurunda nasıl durmam gerektiği dersini verdin.”

Konuşmamı tamamlamadan hemen önce Şeyh dışarı çıktı. Daha sonra, ben de oradan ayrılıp dışarı çıkarken, büyük bir şaşkınlıkla Şeyh’in arabasını sokağa park etmiş, motoru çalışır halde konuklarıyla oturduğunu gördüm. Beni görünce yanına gelmemi işaret etti.

“Gözlerin biraz yorgun görünüyor, neden?” diye sordu, ben arabaya doğru yürürken.

“Seyahat” diye cevap verdim.

İçten bir gülüşle, “Ters giden bir hizmet mi, yoksa?” dedi.

“Aslında ben...”

“Ama ne?” diye seslendi.

“Sanırım sizin dediğiniz gibi, hazır değildim.”

“Kral Halid’in sarayına girmek,” dedi, “şeyhlerimizin kabrine girmekten kolaydır.”

Sonra bana, bir dervişten tasavvuf hakkında her şeyi öğrenmek isteyen bir işadamının hikâyesini anlattı. Derviş bütün dünyevî işlerinde adama refakat etmiş ama birlikte oldukları süre içinde adam işine öylesine gömülmüş ki, ilgi duyduğunu söylediği konu üzerinde tek bir şey sormamış. Nihayet, bir gün binecekleri uçağı yakalamak üzere takside giderken, elini dervişin omzuna koymuş ve şöyle demiş:

“Eh, bir saat vaktimiz var. Hadi, şimdi bana tasavvuf hakkında bildiğin her şeyi anlat.”

“Dünyanın ve Dervişin Yolu”, dedi Şeyh, “kolay kolay bir araya gelmez. İkisinde aynı anda yürüyemezsin.”

Derken, konuyla hiç ilgisi yokmuş gibi görünen bir şey sordu: “Kurban ettiğin koçun derisini yüzmen ne kadar vakit aldı?”

Bu sorunun ne anlama geldiğini anlamam için aradan birkaç hafta geçmesi icab etti.

“Ayaz’ın kıssasından kendine de bir hisse al,” dedi, “belki güzel bir hutbe sundun, ama bundan alınacak bir ders var. Yarın hikâyeyi bir de kendine anlat ve tefekkür et.”

Selâm vererek hızla uzaklaştı, beni orada sokağın ortasında öylece ayaküstü bırakıp gitti. Egzozundan çıkan dumanlar kaybolduğunda, o da gözden kaybolmuştu.

Şeyh’i yeniden gördüğümde son mesajını aktardı.

“Hikâye anlatacağına” dedi, “bırak, hikâyelerin seni anlatsın. Onları kendi hayatına uygula. Her gün üzerine bir fakirlik elbisesi geçir ve içindeki dünyayı Hazreti İbrahim Aleyhisselâm’ın bıçağıyla kes. Unutma, eğer bu dünyayı istersen sadece bu dünyayı alırsın, ama eğer Allah’ı istersen, hem dünyayı hem ahireti alırsın.” Kısa bir duraklamadan sonra gülümseyerek baktı ama su götürmez bir ciddiyetle konuştu:

“Bunu anlamak için” dedi, “sen de (Rabbini arayan her gerçek arayışçı gibi), hamile kalmak zorundasın, işte bu kadar!”

Şeyh’in son söyledikleriyle nutkum tutulmuştu. Karım tam o sıralarda ilk hamileliğinin başlarındaydı ve böylece benim için Allah aşkıyla ve O’na yakın olma iştiyakıyla hamile kalma umudumun bir haricî temsilcisi oluverdi. Şeyh’in bu sade sözü, hamileliğinin bütün safhalarında karımı gözlememi, kendi doğumumu yapmadan evvel benim de kendi enfüsî âlemimde geçmem gereken sürecin farkında olmamı ve ona göre karımın hamileliğinden ilham almamı sağladı.

Bu iki seyahatin dersi, ben eve döndükten sonra, uzunca bir süre devam etti. Aslında her gün, seyahatin bir uzantısıydı ve bir seyyah olarak edindiğim dersler günbegün önümde açıldı. Aylar önce, daha önceki bir bölümde bahsettiğim gibi, Şeyh bana hatırlamam gereken beş maddelik bir liste vermişti; yani

(1) terk-i hevâ,

(2) yakaza,

(3) ümit,

(4) tevekkül ve

(5) a’mâl.

Bunlara ilişkin birçok sır önümde açılmaya devam ediyordu. Bu küçük not üzerinde düşünmeye devam ettikçe, onu dervişin evinin yolunu tarif eden bir kroki değil de, Rabbini arayan ve müridliğin gerektirdiği teslimiyet, yakîn ve aşkı yaşama halini ve dervişin yolculuğu sırasında uğradığı “ev”i tarif eden bir kroki olarak görmeye başladım.

Seyahatleri öncelikle bir ümit dersi olarak görmeye başladım, ama daha önceki dersleri de içeriyorlardı şüphesiz. Tevekkül ve sabır dersleri ve Şeyh’in gündelik yaşantım içindeki diğer dersleri fark ettirme çabasıyla söylediği her şey, Rabbimin bana hayat verişindeki lütfunu gösteriyordu.

Notta sıralanmış olan kademe ve safhalar, şimdi geriye bakınca, gittikçe daha aşikâr hale geliyordu. Şeyh’in aylar önce bu notta yazdığı şeyler, ikinci seyahate çıkmadan önce bana verdiği talimatta yeniden ifade edildi:

“Keskin bir dil, aleste bir kulak ve tevekkül dolu bir kalp.” Seyahatimin bir durağında tevekkülüm, teyakkuzum ve hevâmı terk etmekliğim, bunların birine ya da hepsine birden ilişen olaylarla sınanmıştı.

Peki ya ümit dersi neredeydi? Ümidin ne olduğu ise başarısızlığım ile gün yüzüne çıkmıştı. Büyük Şeyh el-Alevi, “Eşya zıddıyla bilinir,” der, “ve eğer zıtlar olmasaydı, her şeyi yoktan Vareden’in eserleri bize gizli kalırdı.” İşte, her şeyi zıddıyla öğrenmenin bu garip cilvesiyle, sadece birinde değil, iki seyahatimde de Rabbimin lütfunu görecektim.

Kendini elmasla şereflenmiş, taşla aşağılanmış biliyorsan,
sen Allah’la beraber değilsin.

(Şeyh Attar)

Aylar boyunca beni birinci seyahatte başarılı, ikincisinde başarısız kılan şeyin ne olduğunu düşündüm. Bana çirkin görünenin gerçekte güzel olduğunu daha sonra idrak ettim, çünkü bakışlarımı kendi nefsime çevirip “kalbimin sesine kulak verince”, ikinci seyahatin, başarılı olması halinde, sadece kendimi beğenmişliğimi besleyeceğini ve böylece bana ilerleme yolumda engel olacağını anladım. Bir keresinde Şeyh, “Baldıranı tatmayan,” demişti, “balı da tatmamış demektir.” Benim ezici ve öldürücü bir başarısızlık olarak kabul ettiğim şeyin getirdiği acı ve çaresizlik, böylece sonunda, ümidin ne demek olduğunu öğreten çok tatlı bir derse dönüştü.

Birkaç ay sonra, bir öğle sonrası, yağmur çiselerken, tekkeye mi gitsem yoksa o anda adeta üzerime yapışan kimi işlerimi mi bitirsem diye düşünüyordum. O sıralar kilometrelerce uzakta bir yerde oturduğum için, yolculuk konusunda daha ihtiyatlı davranıyordum. Yağmurlu yolda, nereye gideceğimi bilmeden, araba sürüyordum. Kalbimden açıkça şu sesi duyana kadar arabayı en az iki kez geri çevirdim: “Mescide git!” Mescide gitmenin asla yanlış bir karar olamayacağını işte o gün anladım.

Tekkeye geldiğimde Şeyh yukarı kattaki odasındaydı. Dışarıda biraz oyalandım, abdest tazeleyip mescide girdim. Bir köşeye oturup Kur’ân okumaya başladım. Okurken yakınımda birinin varlığını hissettim. Başımı kaldırdım, mihrabın önündeki koyun postunun üstünde güzel bir adam duruyordu. Sakallıydı, siyah bir elbise giymişti ve güzel, uzunca, siyah bir sarık sarmıştı. Bir elinde tesbih vardı, ben okurken o da başını sallayıp duruyordu. Derinlemesine bakınca, yüzünde saklı güzel tebessümü fark ettim. Ben bakınca da tebessümüne devam etti, ama birden gözden kayboldu. Çok geçmeden, Şeyh mescide indi. Birlikte oturduk, deminki ziyaretçiden söz ettim. Gülümseyerek, “Hep başına gelecek bu” dedi. Daha sonra da, hakkında birkaç soru sorduğu bu olaya dönerek bana, “Sen çok talihli bir adamsın,” demişti. Bu ziyaretçi, Şeyh’in seyahatten dönüşümün hemen ardından bana söylediği şeyin ne kadar doğru olduğunu gösteriyordu: “Oradaki talihin aynısı burada da var, bu tekkede elinin altında.” Her türlü açıklamanın ötesinde ve hiç sebepsiz, benim liyakatimle ya da gayretimle kıyaslanamayacak bir şey filizlenmişti içimde. Şimdi kalbimde doğmakta olan büyük bir güneşin şavkını hissediyordum. Tıpkı radyodaki şarkı gibi: “Şimdi olup bitiyor bu yolculuk, bugün...” Gerçekten de öyle.

Ayaz’ın hikâyesi, gerçekte ümit meyvesinin yeşerdiğini ders veriyordu. “Her gün sen de bir fakirlik elbisesi geçir üstüne” demişti Şeyh, “ve içindeki dünyayı Hazreti İbrahim Aleyhisselâm’ın bıçağıyla kes.” Kölenin hakkı fakirlik libası içre olmaktı; işte sır da -insanın neyi kaybettiğinin değil, neyi bulacağının sırrı- burada saklıydı. Ayaz’ın kıssası, insanın ancak köle olduktan sonra erişebileceği yükseklikte bir dersti. Ah teslimiyet! Teslimiyetin köleliğidir ki ancak, ümit meyvesini yeşertir: Vahdetin tadı. Ama arayışçı vahdetin gölgesine daha erişmeden -uzun yolların yolcusu her kuş, Simurg’un huzuruna gelmeden- kalbin bütün ayrık otlarından temizlenmesi gerekir. Bu temizlik, Hazreti Şems-i Tebrizî’nin, “Marifet nedir?” sorusuna verdiği cevapta karşılığını bulur:

“Kalbin Hakk ile hayatlanmasıdır,” der Hazret ve ekler: “Diriyi öldür -yani nefsini. Ölüyü dirilt -yani kalbini. Bulduğunu yitir -yani dünyayı. Yitiğini bul -yani ahireti. Varı yok et -yani hevânı. Yoğu var et -yani niyetini. Mârifet kalptedir, delâlet dildedir. Ubudiyet tenden geçmekle yapılır: Eğer cehennemden kaçıyorsan, niyetine sadık kal; eğer Mevlânı arzu ediyorsan yüzünü O’na döndür, çünkü O’nu hemen bulacaksın...”

Zaman içinde, bu iki seyahatimle birlikte başarısızlıklarım ve başarılarım üzerine düşünürken, bir gün Kur’ân’ın şu mealdeki ayetlerine denk geldim:

Dediler ki: Rabbimiz, bize iki kez ölüm verdin, iki kez
dirilttin. Biz de günahlarımızı itiraf ettik. Şimdi (bu ateşten)
çıkmaya yol var mı?

(Mü’min:11’den)

Bu ayetle Rabbimiz insanı yokluğun ölümünden hayata getirmiştir, bu ruhun ilk seyahatidir. Sonra insan, bu hayattan ölüm vasıtasıyla ahirette haşredilmeye gider, bu da ikinci ve nihaî yolculuktur. Kendi yolculuğum, beni asıl yolculuğun şuuruna erdirmişti. Bu gerçek bana gösterildikten sonradır ki, Ortadoğu’ya yaptığım o dünyevî yolculukta aradığımı sandığım şeyi kaybetmemin ne büyük bir rahmet olduğunu anlamaya başladım. Riyakârlığım gözümde aşikâr hale geldi. Bunu itiraf edince, içimde hiç el değmedik bir yerlerden gerçek ve duru bir ümit, su yüzüne çıkmaya başladı. Bu ümit henüz tamamen gerçekleşmediyse de, var, hissediliyor ve çiçeklenmeye duruyor ya bu yeter -Şeyh’in söylediği gibi eğer insan gerçekten hamileyse günlerini sayması yeter. Rabbimin lütfü ve rahmetiyle, doğum günü gelecektir.

ALTINCI BÖLÜM / ARABA

Seyahatlerden döndükten sonra, Şeyh’le ender olarak görüştüğüm uzunca bir dönem başladı. Gerçi, bu arada, birlikte, yakındaki bir şehre çok kısa, ama pek keyifli iki araba yolculuğu yaptık ama baş başa kaldığımız anlar çok kısa oldu. Samimi sohbetlerden uzak böylesi uzun aralar, giderek onunla ilişkimin karakteristik bir hâli olmaya başlamıştı; ama dediğim gibi, böyle dönemlerde yine de yapmam gereken bir ödevim oluyordu. Tanışıklığımız üzerinden zaman geçtikçe, ödevlerim de giderek inceliyor, nazikleşiyordu.

Şeyh’in Kur’ân dersleri bu sırada da devam etti; yüz yüze sohbetlerinin yokluğunda bu dersler benim için büyük bir ilham ve hidayet kaynağı oldu. Şeyh’in, İslam’ın iki büyük cihadı, Bedr ile Uhud üzerine yaptığı konuşmalar fevkalâde etkileyiciydi ve cemaat içinde herkese açık konuşmalarının sonuncularındandı. Konu, bazen cihad, zühd ve tevekküle gelip dayanıyordu.

Bu sohbetlerde, müridler ve dervişler arasında varlığı hissedilen manevî gelişmeye ilişkin kişisel kaygılar, Şeyh’in konuşmasında daha net ve müşterek bir ifade kazanıyordu. Bu durum, beni, öteden beri tanıyageldiğim diğer arayışçılarla bağlantım ve yolculukta hangi ortak şeyleri paylaştığımız konusunda kafa yormaya itti. Birdenbire, Şeyh’in tek müridi olmadığım gerçeğini ayan beyan gördüm. Dahası, bazen kendisiyle başkalarının huzurunda konuşmak zorunda kalacağımı, yoksa Şeyh’ten bir cevap koparabilmek için aylarca beklemek zorunda kalacağımı da öğrendim. Herkese açık bir foruma benzeyen bu sohbette saklı bir sır, kişisel kaygılarıma bakışımı da değiştirdi; başlangıçta bana çok önemliymiş gibi görünen kimi kaygılar, Şeyh’in huzurunda ve herkesin yanında söylenmeye değmez oluverdi.

O sıralarda dile getiremediğim en büyük kaygılarımdan biri arabamdı. Aslında Şeyh’e bunun hiç lafını etmemiştim, ama bir taraftan durmadan parçalarını değiştirdiğim halde araba sık sık bozuluyordu. Daha önceleri, çiçek dersinin sırlarını kavramaya çalıştığım sıralar, Şeyh’in dervişlerinden birinin de benim gibi arabasıyla başı dertteydi. Bu derviş beni her gördüğünde gülümsüyor ve arabamla aramın nasıl olduğunu soruyordu. Bu kardeşimin araba deneyimi ile benimkisi arasında bağlantı kurana kadar ayların geçmesi gerekiyormuş meğer. Onun her soruşunda, arabam bozuk da olsa, işin sırrına ermem için vakit daha erkenmiş. Laf arasında, arabası problemli dervişin daha iyi bir araba almayı planladığından söz ettim. Bunun üzerine, Şeyh dervişe eşlik edip araba bulmasına yardımcı olmamı istedi. Talimatına uyarak dervişle temas kurdum.

O günün öğle sonrasını, şehrin “Car City” denen ve sokak sokak elden düşme arabayla dolu semtinde geçirdik. Her tür ve boyda, yerli ya da yabancı, lüks ya da ekonomik arabalar, spor coupé’ler, sedanlar, gümrükte çürümüş enkazlar, yenilenmiş antikalar ve dahası. Her birinin kendince bir namı, her birinin kendine göre müşterisi vardı. Kimine zamanında meşhur birileri binmişti, kimine de meçhul kişiler. Kimi markasıyla, kimi ağzı kalabalık ve geri çevrilmeyecek teklifler yapan satıcıları, kimi parlak kromajı ve az kilometre yapmış oluşu gibi cazip özellikleriyle müşteri arıyordu, kimi ise kendisiyle tek alâkası ön cam silecekleri arasına sıkıştırılmış olmasından ibaret olması muhtemel “İyi Koşucu” yazılı bir ilânla.

O güneşli yaz gününde, ikimiz, belki de bu şehir temerküz kampından kurtulup huzur dolu bir ara sokağa başını uzatma ya da belki bir sıcak garaja sığınma umuduyla bize kur yapan arabalar arasında sokak sokak dolaşırken, zihnime iğne aradığım günlerin müphem gölgeleri vurdu. Derviş, her imkânı gözden geçiriyor, sorular soruyor ve sabırla satıcıları dinliyordu. Epey araba inceledikten sonra, sakin bir anda bana döndü ve dedi ki:

“İnsan hangisini seçmesi gerektiğini nereden bilebilir ki? Hele de Şeyh’in bana, hangi arabayı seçersem seçeyim ömrünün kısa olacağını, ama yine de doğru bir araba olduğunu söylemiş olması yok mu; işte bu seçimimi iyice zorlaştırıyor.”

Onu halden anlar bir eda ile dinledim, ama bir cevap da vermedim. “Hangisini seçmek gerek?” Daha önce, binbir çeşit pikap iğnesi dolu vitrinin önünde şaşkın şaşkın bekleyip dururken gün yüzüne çıkmış bir soruydu bu. Arayışçının yüreğindeki imanı sınamalardan geçiren bir soru. Daha önce böyle bir sınamadan geçtiğim halde, dervişin sorusu o gün bir kulağımdan girip diğerinden çıktı. Çünkü o sırada arabam iyi çalışıyordu, bu yüzden kendimi geri çekip sadece bir gözlemci konumuna yerleştirmiş, bu dersin sadece onun için olduğuna karar vermiştim.

Sonunda derviş, daha ilk başlarda gözüne çarpan bir arabada karar kıldı. Basit, çok yıpranmış, gümüş-mavisi ekonomik tipli bir arabaydı, Toyota ya da Datsun’un Amerikan kopyasına benziyordu. İki satıcı da, sanki bir prensin servetine konmak üzere olan külkedisinin annesiyle babasıymışçasına tebessüm ederek arabanın arkasında duruyorlardı. Tebessümlerinin arkasında belki de işin çabucak bağlanması umudu gizliydi, ama hem derviş hem onlar hem de ben, bu külkedisi araba için büyünün bozulacağı geceyarısı anının hızla yaklaşmakta olduğunun farkındaydık. Satış yerine döndüğümüzde, derviş arabayı almak hususunda ciddi olduğunu söyledi. Arabayı yeniden incelemek istedi; ikimiz motor kapağını kaldırarak incelemeye koyulduk ve bir saati çekiç ve testereyle tamir etmeye kalkışan iki maymunun mekanik becerikliliği ile uzun uzun arabanın sorunlarını tartıştık. Satıcılar sanki bizim farkımızda değil gibiydiler. Hatta arabanın birkaç son dakika tamirine ihtiyacı olduğunu söyleyerek beni şaşırttılar. Derviş ise asabi bir güvey gibi, mühlet istedi. Kesin bir anlaşma yapmadan önce birkaç saat düşünmek istiyordu.

Bir telefon kulübesi aramak için ayrıldık, derviş Şeyh’i bulmaya çalışıyordu. Birkaç kez denedikten sonra ona ulaştı ve arabayı anlattı. Şeyh bizi evine çağırdı, telefon kulübesinden çıkıp oraya gittik. İçeride olmadığından tam olarak emin olana kadar kapısında bekledik. Sonra holden lavaboların olduğu yere geçerek, ikindi namazı için abdest aldık. Şeyh, odasına tekrar döndüğümüzde, bizi içeri aldı. Gömlek ve kravatın üzerine o püsküllü başlıklı derviş elbisesini giymiş halde, yerde sessizce oturuyordu. Bir süre susup bekledi, sonra başını kaldırıp bize baktığında, yüzünde şefkat ile umutsuzluk arasında gidip gelen bir ifade yakaladım. Onun bu dünyada bir garip olduğunu ayan beyan görür gibi oldum. Ben hâlâ bu dünyanın kıskacı içinde kıvranırken, onun için tüm bunlar hiçbir şey ifade etmiyordu. O sessiz öğle sonrasında başını kaldırıp bize baktığında, onun bu hayatın içinden bir kum fırtınası süratiyle gelip geçtiğini anladım. Gözleri nemlenmiş, ışıltı doluydu, içinde sakladığı sevgi, kalbine, bize şefkat ve sabırla muamele etmesine vesile olacak bir genişlik veriyor olmalıydı. Birkaç dakika önce kapısından dönüp nereye gittiğimizi sordu. Durumu anlatınca, kendi odasını kullanmadığımız için bize sitem etti, “Burası sizin odanız,” dedi. İkindiyi kılıp kılmadığımızı sordu, kılmadığımızı söyledik. Kıbleyi gösterdi, namazımızı kıldık. Biraz konuştuktan sonra ayrıldık.

Şeyh, dervişe satıcıların araba için fazla para istediklerini ve daha azını teklif etmesini söylemişti. Neler olacağını merak ediyordum. Derviş, bu işin nereye varacağı konusunda biraz kaygılı gibiydi, ama daha sonraki görüşmemizde onu bu küçük külkedisi arabanın içinde buldum. Sürekli tamire gidip gelmesine rağmen bu arabanın hem dervişe hem de bana hayli hizmeti dokundu. Benimkinin çalışmadığı aralar çoğu kez o çalışırdı, ben de ona biner, dervişin bu arabanın sahibi olmasından nimetlenirdim. Bu küçük külkedisi araba, öyküdeki gibi büyüsü bozulup balkabağına dönüşünceye kadar, bizi hayli uzun yolculuklara götürdü, birçok dersin de odak noktası oldu. Dahası, hayli uzak yerlerden bize ders vermeye, imanımızı takviye etmeye gelen şeyhleri ziyaret etmek için birden çok, uzun yolculuk yaptık.

Dervişle Car City’yi ziyaretimi izleyen haftalarda, Şeyh’le tek ciddi iletişimim, Kur’ân derslerinden ibaret oldu. Müridleri haftada bir yapılan bu toplantıların ardından bir süre onunla birlikte olurdu. Çoğu kez, aynı zamanda çalışma bürosu olarak kullandığı küçük odasına tıkışıverirdik. Bu toplantılarda, Kur’ân derslerini hayatımızın pratik yanlarına uygular, sorularımızı dinler, onları cevaplarken kimi örnekler verir ve hikâyeler anlatırdı. Bu iletişim tarzı kış aylarının çoğuna hâkim oldu ve bahara kadar devam etti. Aramızda eskiden olduğu kadar şahsî bir iletişim olmamasına karşın, Şeyh’le geçirdiğimiz bu saatlerden ne kadar istifade ettiğimi fark edebilmem için ayların geçmesi gerekti. O dönemde, gündelik hayatımın seyrinde daha çok araba ile ilgili problemler ağır basıyordu. Dervişle Car City’ye gidişimi izleyen haftalarda, yavaş yavaş başka bir dersi almakta olduğumu fark etmeye başladım. Soğuk ve karlı bir kış gecesi, yine Şeyh’in dersine giderken, arabasını yenileyen dervişe uğradım. Bütün elektrik aksamı iflas eden araba yerinden kımıldamıyordu. Dervişin yardıma ihtiyacı olduğunu görünce durdum. Arabayı vurdurarak çalıştırmaya uğraştık, ama her seferinde azıcık gidiyor, yine stop ediyordu. Sonunda arabayı eski bir halatla benimkine bağladık ve yedekte çekerek pek uzakta olmayan bir benzin istasyonuna ulaştık. Dervişin ailesini ve diğer yolcuları benim arabaya doldurup sohbete yetiştik.

İçeri girdiğimizde Şeyh konuşuyordu.

“Çektiğimiz her ıstırap,” diyordu, “Aslında bir lütuftur. Rabbimize şöyle dua etmeliyiz: ‘Rabbim, bana ıstırap ve dilediğin kadar çile ver ki, Peygamberin(asm) ıstırabını takdir edebileyim ve (çektiğim ıstırap sayesinde) Sen’in her şeyi kuşatan Rahmetini tanıyayım.’” Şeyh’in sohbetlerinde söylediği her şey hayatımla ve o sıradaki tecrübelerimle doğrudan doğruya alâkalıydı. Şeyh’in sözlerini kelimesi kelimesine duymuştum ama anlamını kaçırmış olmalıydım. Nedense, anlatılanların içeriğini, imalarını ve benimle ilişkisini kavrayamamıştım işte. Öte yandan, ne garip ki, duyduğum her şeyin diğerleri için -hele de derviş için- bir ders konusu olduğunu açıkça görebiliyordum. Araba etrafında gelişen olayların yalnızca dervişin özel durumuyla ilgili kişisel imalar taşımakla kalmadığını, benim için de birer ders olduğunu anlayana kadar haftalar geçti. Hayatımda incelikle takdir edilmiş her olay gibi, dervişle ve arabayla yaşadığım tecrübeler de kendi enfüsî tefekkürüm ve gelişimim için birer vesileden ibaretti.

İnsanlara âfakta ve kendi enfüslerinde ayetlerimizi göstereceğiz
ki O’nun hak olduğu, onlara belli olsun.
Rabbinin her şeye şahid olması yetmez mi?

(Fussilet: 53’ten)

Bir akşam, tefsir dersinin hemen peşinden, elimde bir kutuya tıkıştırdığım eski eşyaların arasında bulduğum bir kitapla Şeyh’e yaklaştım. Kitap İran’dan gelme eski elyazması bir Kur’ân’dan bölümler içeriyordu, kıymetli olabileceğini düşünüyordum.

Kitabı kendisine takdim ederken Şeyh, “Bu kitaba herhangi bir bağlılığın var mı?” diye sordu.

“Hayır, hiç yok,” diye cevap verdim, beni hiç savunmasız yakalamış bu soru karşısında hayli irkilmiş halde.

“İyi o halde,” dedi. “Bir süre için onu ödünç almak istiyorum. Kitap konusunda bir endişen yok, değil mi?”

“Asla,” dedim. “Lütfen alın. İstediğiniz kadar sizde kalabilir.”

O akşam Şeyh kitabı alıp gitti. Üzerinden birkaç hafta geçmişti ki, bir öğle sonrası aklımın ikide bir o kitaba gidip geldiğini fark ettim. Hatta bir ara ya Şeyh kitabı kendisi için alıkoyarsa diye düşündüm. Neresinden baksanız, kitap uzunca bir süredir onun elindeydi. İnanılmaz bir düşünceydi bu! Bunu düşünüyor olmama kendim bile şaştım. Şeyh’in yeterince kitabı olduğunu, üstelik hiçbirine bir bağlılığı olmadığını, kitabıma nasılsa ihtiyaç duymayacağını, dahası, ona sahip olma arzusu taşımadığını pekâlâ biliyordum.

Çok geçmeden, sohbetlerden birinde Şeyh beni çağırdı. “Buyur, işte kitabın,” dedi. Ardından da ekledi: “Kitap için hiç kaygılandın mı?”

“Hayır, hayır,” dedim, alelacele yetiştirdiğim bir cevapla, mahcup olmaktansa birazcık yalan konuşmaya cevaz vererek.

“Emin misin?” diye üsteledi.

Bu imtihanın nasılsa sona erdiğini umarak, “Evet, eminim,” dedim.

“Sen bu kitap için kaygılandın,” dedi. “Hafızanı bir yokla bakalım. Bir gün bir öğle sonrası neler düşündüğünü hatırlıyor musun?”

Şeyh, açıkça kalbimi okuyordu. Bir yerde, insan eğer müridlerinin kalbini okuyamazsa şeyh olamaz diye okumuştum. O anda, kendi naif taktiğimin tuzağına düşüvermiştim. Sonunda Şeyh’in gerçeği bildiğini kabul edip ilk defa bu kadar dürüstçe yüzleşiverdim kendisiyle.

“Evet, ne düşündüğümü hatırlıyorum,” dedim. “Aslında söylediklerinizin hepsi doğru; kendi düşüncelerime ben de şaşıyor ve çok utanıyorum.”

“Kitabın değerli bir yanı yok,” dedi. “Hatta içinde bir hata da var. Kabul ettiğin şeyler konusunda daha dikkatli olmalısın. İşte, al lütfen.”

Hiç yüzüme bakmadan, kitabı ellerime koyup hemen uzaklaştı. O günden sonra Şeyh’le, onun bilip bilmediğini sınama kabilinden aldatmacalı bir ilişkim olmadı hiç. Kitabı düşünürken, dünyevî bağlılıklarım konusunda ne kadar gaflette olduğumu daha derinlemesine anladım; kitap sadece bir semboldü. Ama bundan da önemlisi, mürşidimden şüphe duyduğumu ve ona karşı itimatsızlık eğilimi taşıdığımı anlamaya başladım. Nihayet iş, kendi nefsimi muhasebe etme noktasına gelip dayanınca, kalbime başvurmak yerine sık sık aklımı işe karıştırdığımı ayan beyan gördüm.

Birkaç hafta sonra, yine sohbetlerden birinde, halktan bazı kişilerle Şeyh’in müridlerinden bir grup bir araya geldi. Arabasıyla başı dertte olan derviş de toplantıdaydı. Araba o sıra tamamen bozulmuştu, bir başka mürid bu dervişe kendi arabasını ödünç vermişti. Fakat derviş toplantıya arabasız gelmişti, Şeyh’in huzurunda arabanın sahibine arabasında bir elektrik arızası çıktığından bahsetti. Motor kapağının altında, ne olduğunu anlayamadığı kıvılcımlar görmüş ve araba, nedense bir türlü hareket etmemiş. Arabayı yol kenarında bırakıp gelmek mecburiyetinde kalmış.

Derviş bunları anlatırken Şeyh, arabanın sahibi müridi gözlüyordu.

Müride, “Araban için kaygılanıyor musun?” diye sorunca, o da hemen cevap verdi:

“Hayır, hiç kaygılanmıyorum -altı üstü bir araba.”

Şeyh hayli sertçe, “Kendine karşı dürüst davranmıyorsun!” diye çıkıştı. “Böyle bir derse hazır değilsin anlaşılan, çünkü bu bir derviş dersi, sen ise bir müridsin.”

Hemen kitapla yaşadığım tecrübeyi hatırladım. Tıpkı bu mürid gibi, benim de dudaklarım aklımın almadığı bir çabuklukla eriştirmişti cevabı. Kendi bağlılığıma kör olmuştum, oysa kitaba olan bağlılığım, tıpkı müridin arabaya bağlılığı gibi aşikârdı. Üstelik her iki örnekte de bizi tamı tamına nerede olduğumuzu görmeye zorlayan, Şeyh’le yüzleşmemiz olmuştu. O gece evlerimize dönmek üzere ayrılmadan önce, Şeyh, bize arabadaki arızanın sorunların en basiti olduğunu çıtlattı: Hepsi hepsi aşınmış bir akü kablosu. Nitekim derviş ile mürid arabaya döndüklerinde, Şeyh’in teşhisinin doğru olduğunu gördüler.

O günden başlayarak dört ilâ beş ay süreyle, Şeyh’le diyaloglarımın ağırlıklı kısmı araba üzerine oldu. Art arda gelen bazı olaylar sayesinde, adım adım meselenin sırrını yakalama noktasına geldim. Olayların ilki, bir cumartesi akşamı geç saatte kapıma bir derviş dostumun gelmesiyle başladı. Saatlerdir araba kullanmıştı ve geceyi bende geçirmek istiyordu. Ona odasını gösterip dinlenmesi için yalnız bıraktım. Derviş dostumun gelişi üzerinden bir saat geçmemişti ki, kapı yine yavaşça vuruldu. Kayıtsız bir şekilde gidip açtığımda, karşımda beni sessizce selâmlayan Şeyh’i buldum.

“Gece için planın ne,” diye sordu.

“Herhangi bir planım yok,” diye cevap verdim. “Yapmam gereken bir şey var mı?”

“Gel” dedi, “arabanı alıp bir yere gidelim.”

Biraz sonra arabadaydık. Şeyh bir yöne işaret etti, hareket ettik.

“Arabamın benzini bitti,” dedi. “Beni geri götürüp sonra da açık bir benzin istasyonu aramanı rica ediyorum.”

Yolun kenarında bıraktığı arabasına yaklaşırken, bana özel olarak arabaya hangi yandan yanaşmam gerektiğini tarif etti. Yanına vardığımızda, arabayı dikkatle gözden geçirdi, sonra gitmemi işaret etti. Şeyh’i bırakıp benzin aramaya çıktım. Yakınlardaki bütün benzin istasyonlarının kapalı olduğunu görünce eli boş döndüm.

“Ziyanı yok,” dedi. “Elhamdülillah. Bu görevi devam ettirmek istediğinden emin misin?”

“Evet, inşaallah,” dedim hevesle. “Çok istiyorum.”

“Peki,” dedi, bir an durakladıktan sonra. “Bir dervişin evine gidip ondan benzin almanı istiyorum. Yedek benzini olduğundan eminim.”

Adı geçen derviş, bulunduğumuz yere kırk kilometre mesafede bir yerde oturuyordu. Gidip geri dönmemin ne kadar vakit alacağını hesapladık. Randevu yeri üzerinde anlaştık. Şeyh’i yolun biraz ilerisinde, arabadan bir buçuk kilometre kadar ötede, küçük bir lokantaya bıraktım.

Dervişin evine sabaha karşı ikide ulaştım. Bana yarım saat gibi gelen bir süre kapıyı vurduktan sonra açtı. Biraz uykulu, ama neşeli ve halinden memnun görünüyordu, yardımcı olma hevesiyle doluydu. Ona, beni Şeyh’in yolladığını söyledim, koca bir teneke benzin verdi. Şeyh’e döndüğümde saatin çok geç olduğunu söylemeye gerek yok. Yolculuğun ne kadar süreceğine dair hesabım tamamen yanlış çıkmıştı ve tabiî geri döndüğümde küçük lokanta kapanmıştı. Şeyh dışarıda, kaldırımın kenarında oturuyordu. Arabasına dönüp benzini depoya doldurduk. Benzini yerine koymam için bir miktar para verip beni eve yolladı. Ve konuğum olan dervişi uyandırıp kendisiyle buluşmak için dışarı yollamamı istedi.

Yaklaşık iki hafta sonra, Şeyh’le, evinde bir kez daha görüştük. Son buluşma deneyimimiz üzerinde, yeni hiçbir şey öğrenmeden, onu yol kenarında bırakıp eve döndüğüm andaki kadar boş düşüncelerle evine vardım. Geçen günler içinde saatlerce düşündüğüm halde ne bu olayın özüne yaklaşabilmiş ne de bir hikmet kırıntısı yakalayabilmiştim. Araba dersi, kavrayışımdan kaçmayı sürdürüyordu. Nihayet, Şeyh beni, kaçınma ya da kaçmanın mümkün olmadığı bir noktaya getirdi.

“Sana benzini veren dervişin evine gitmeni istiyorum,” dedi. “Ondan seni benim arabama götürmesini ve hikâyeyi anlatmasını iste.”

Şeyh’i bıraktım ve akşam saat onda dervişin kapısına dayandım. Beni, daha önce de yaptığı gibi, gayet sıcak karşıladı, niye geldiğimi açıklayınca da gülümsedi.

“Tamam,” dedi, “sanırım bahçeye kadar insek iyi olacak.”

Enfes bir serinlik ve berraklığın duyulduğu bir kış gecesiydi, ama bahar da pek uzak değildi. Derviş ve ben, büyük bir ağacın yaprakları altında arka bahçeden geçip, yanında ağılların olduğu, parmaklıkla çevrelenmiş bir açıklığa geldik. Yürürken bir yandan da anlatıyordu.

“Birkaç yıl önce, Türkiye’de olduğum bir sırada,” diye başladı derviş, “bir mürid heyecanla gelerek Şeyh’in yeni bir araba aldığını söyledi. Aslında elden düşmeydi ama yine de iyi bir araba sayılırdı. Pek lüks olmamakla birlikte iyi işliyordu. Şaşırmadık desem yeri, çünkü Şeyh’in bir önceki arabası hayli eskiceydi, neredeyse hurda haline gelmişti. Benzin ve ara sıra yağ değiştirme gibi basit bakımlar dışında özel bir bakım görmeden yıllarca gidip gelmişti. Hatta camında, Şeyh’in çıkarma zahmetine katlanmadığı ispirtolu kalem yazıları vardı. Yeni arabayla pek ilgilenmiyordum ama yine de müridin hikâyesini dinledim. Ne var ki, daha sonra Amerika’ya döndüğümde, araba ve Şeyh’le ilişkili olarak yaşadığım ve anlatamayacağım bir dizi tecrübe sonucu, arabanın daha fazla farkına varır oldum.”

Ağıllardan birine gelmiştik, üzerinde bir asma kilit bulunan büyük bir kapının önünde durduk. İkimiz ayrı ayrı birer kısa dua okuduk ve ağıla girdik. Ağıla yaklaşırken, yeni bir ders yaşadığımı fark etmeye başlamıştım. Öteki dervişle Car City’ye gittiğimden beri ilk kez, bir dersin tâ içinde olduğum hissini duymaya başladım. Ağıla girdiğimizde kalbim iyiden iyiye uyanmıştı; dervişin anlatacaklarını dinlemek için bütün dikkatimi topladım. Derviş hikâyesini sürdürürken, birden karşımda Şeyh’in arabasını buldum.

“Geçen kış,” dedi derviş, “Şeyh arabayı artık ortadan kaldırma vaktinin -bir anlamda gömme vaktinin- geldiğini söyledi. Onu gömmeye hazırlamak için neler gerektiğini de söyledi bana; bunların arasında ağıldaki hurdaların temizlenmesi de vardı. Ayrıca bana arabanın nasıl temizleneceği hakkında ayrıntılı bir dizi talimat verdi. Ağıla her girdiğimde okumam gereken bazı özel ifadeler öğretti. Talimatlarını virgülüne kadar yerine getirdim. Şeyh, ağıl duvarlarından birinin zayıf olduğu kanaatinde olduğunu ve çimentoyla desteklenmesi gerektiğini söyleyince, kendisini dinlemekle birlikte, içten içe itiraz ettiğimi de hatırlıyorum.

Ancak Şeyh’in arabaya dair söylediği tek şey, arabanın kontrolden çıktığı oldu sadece. ‘Böyle bir araba, imanda zaafı olan biri tarafından kullanılamaz,’ diye konuşmuştu. Gömülmesini gerektiren temel nedenlerden birinin de, arabanın kendisinden beklenen cevabı verememesi olduğunu söyledi.”

Derviş sözlerine, arabayı, kefen vazifesi gören büyük beyaz bir bezle örttüğünü söyleyerek devam etti. Sonra, ağılın kapısını kilitlemiş ve oradan ayrılmış. Ancak bir iki gün sonra ağıla dönmüş.

“Ağıla döndüğümde,” dedi derviş, “arabanın yanına koyduğum tuğlaların kaldırılmış ve plakanın çıkarılmış olduğunu gördüm. Kefen, bıraktığım yerde duruyordu. Ağıl kapısındaki asma kilidi kontrol ettim, hiç el sürülmemişti, diz boyu kar olduğu halde herhangi bir ayak izi ya da hareket belirtisi de göremedim. Ancak en tuhafı, Şeyh’in onarılmasını düşündüğü duvarda büyükçe bir delik açılmış olmasıydı. Deliği onardım ama bir ay sonra, aynen daha önceki kadar tuhaf biçimde yine açıldı. Kış geçti, ilkbaharın sonlarına doğru Şeyh bir seyahate çıkmayı planladı, arabayı çıkarıp bir bakma vakti geldiğini söyledi. Bu sırada yanımda bir derviş daha vardı, arabayı ağıldan çıkarmaya çalıştı, beceremedi. Araba, kontrolden çıkıp bir duvara çarptı. Direksiyona Şeyh geçti ve arabayı ağıldan dışarı çıkardı.

‘Gördünüz ya,’ dedi Şeyh, ‘doğru dürüst araba sürmek için belli kurallara uymak zorundasınız. İnsan ayrıntılara dikkat etmeli ve araba kullanırken, bütün dikkatini ona yoğunlaştırmalı. Süratinizi hep sabit tutun, hız limitlerini aşmadan gidin ve iki elinizi de direksiyondan ayırmayın.’

“Derken, Şeyh arabayla uzaklaşıp gitti,” diye devam etti derviş, “sonra arabayı oturduğu apartmanın otoparkına bırakmış. Şehirlerarası seyahate çıktığı için, bir hafta sonra eve döndüğünde arabanın çalındığını gördü. Hiç telaşa kapılmadan arabanın çalındığını polise bildirdi. Şeyh’in oturduğu sitede daha önce böyle bir hırsızlık vakası olmadığı için, polisler de şaşırmışlar. Çok geçmeden, hırsızlar yakalandı.

‘Araba,’ dedi Şeyh, ‘maruz bırakılacağı harama hazırlanmıştı. Artık ona bir cami gibi hürmetle muamele edilsin. İçine abdestli girin, girerken ayakkabılarınızı da çıkarın.’”

“O gün bu gün,” dedi derviş, “ya Şeyh’in arabasına, ya da müridlerinden bazılarının arabalarının başına hep bir şeyler geldi.”

Dervişin bu özel yorumunu aklımın bir köşesine koyup araba dersine iyice daldıktan sonra, sorup soruşturunca, dervişler ve müridler arasında herkesin arabasının bir derdi olduğunu öğrendim. Sahip olduğumuz toplam bir düzine civarında arabadan en az dört tanesi iyiden iyiye yıpranmış ve öylesine dökülmeye başlamıştı ki, artık hurdaya çıkmak üzereydi. En kötü durumda olan da benim arabamdı.

Derviş, hikâyesinin sonuna doğru gelirken, “Ertesi kış gelince,” dedi, “Şeyh benden arabayı yine gömmeye hazırlamamı istedi. ‘Beyaz seccadeyi yere ser. Ama arabayı üzerine koyma,’ dedi. Ben de arabayı tekrar ağıla getirdim, temizledim ve büyük beyaz bezi seccade olarak önüne koydum. Arabayı seccadenin yanına öylece bırakıp ağılı kendi ellerimle kilitledim. Kendi kendime, bir insan ağılda seccadenin önünde durur da, seccadenin üstüne çıkmasına izin verilmezse ne yapar acaba diye düşündüm. İnsan ne yapardı acaba? Üstelik bir ağılda geçirilecek kadar sınırsız zaman yok.”

Dervişle birlikte ağıldan ayrıldık, kapıyı arkamızdan kilitledik. Bahçeden geçip eve doğru yürürken, iki adımda bir durup hayran hayran yıldızları seyrettik. Derviş beni gece araba kullanma zahmetinden kurtarmak için geceyi onun evinde geçirmemi teklif etti.

Arabayı ağıla yerleştirmiş olan dervişi ziyaret etmemin üstünden çok geçmeden, başka koşullar beni Car City’ye giderken refakat ettiğim dervişle bir araya getirdi.

Kıştan arta kalmış güzel bir gündü, baharın eli kulağındaydı. Kuşluk vakti, güneş tatlı bir sıcaklık yayıyor, parlak mavi gökyüzünün meltemlerinde seyrek bir iki bulut sürükleniyordu. Göl kenarınca uzayıp giden yolda, Şeyh’in arabasında yalnızca üçümüz, öylesine dolaşıyorduk. Garip görünecek ama amacımızın ya da varış yerimizin ne olduğunu hiç hatırlamıyorum. Sadece Şeyh’in talimatına uyduğumuzu ve arabayı kullanan dervişin iki elinin de direksiyonda olduğunu hatırlıyorum. Direksiyondaki, arabayı ağıla saklamış olan dervişti. Ben, ön koltukta onun yanındaydım, diğer derviş de sessizce arkada oturuyordu. O sabah, hiç olaysız geçmiş fakat bu küçük gezinti üçümüzü daha önce benzerini yaşamadığımız bir tarzda bir araya getirmişti. Keyifli saatlerdi. Güldük, konuştuk, bu deneyim üzerine düşündük ve her birimiz araba dersinin hepimizi etkilediğini öncekinden çok daha açıkça anladık. Bir sonraki sohbet vakti geldiğinde, Şeyh’in evine vardık, fakat Şeyh yoktu. Orada bulunamayacağını bildiren bir not göndermiş ve iki dervişten onun yokluğunda görevi devralmalarını istemişti. Onlara, arabaya ilişkin tecrübelerinin bir kısmını paylaşmalarını söylemişti. Böylesi bir talimatı, kendi adıma, çok zorlu bir ders olarak görüyordum. Kur’ân sohbetlerine katılanların, iyimser konuşmak gerekirse, karma bir grup olduğu söylenebilirdi. Toplantılarda Şeyh’in müridleri olarak bilinen az sayıda mürid ve derviş hep hazır bulunurdu ama aynı zamanda, imanın tasavvufî veçhesine aynı derecede ilgi duymadıkları belli, samimi Müslümanlar ve Hıristiyanlar da olurdu. Hatta bazen aramızda herhangi bir inanca bağlılığını belirtmeyen kimileri de bulunurdu. Böyle bir grup karşısında, bir sufî konuşması yapmak bana eğlenceli, ama biraz da korkutucu geliyordu

İçimde bu duyguların oynaştığını fark ettikten hemen sonra, bu duyguların Şeyh’in bu iki dervişe verdiği görev karşısında gün yüzüne çıkmış olması üzerine bir an düşününce, içimdeki tedirginlik bir kat daha arttı. Birden bir sufî olarak tanınmaktan utandığımı fark ettim. Gruptaki herkes büyük bir ihtimalle bu gerçeği zaten biliyordu bilmesine de, tutup bir de araba üzerine konuşma yapmak, benim için hayli ileri gitmek demekti. Besbelli Şeyh de bunun bana göre bir iş olmadığını biliyordu ki, görevi bana vermemişti. Şimdi o günlere dönüp baktığımda, bu basit olayın benim için ne kadar meyvedar olduğunu görebiliyorum. Grupta olup da Şeyh’in müridler halkasına dâhil olmayan bazı kişiler, beni sadece “sıradan bir Müslüman” olarak biliyorlardı. Böyle bir konuşma yapma düşüncesi bile, bana iki tür Müslüman olmaya çalıştığımı göstermişti: Herkesin arasında sıradan Müslüman, tenhada ise sufî. Şeyh tekrar tekrar söylerdi: “Müslümanlıktan daha ötede bir şey yoktur, Müslüman, Rabbine tümüyle teslim olmuş kişidir.” Bu ikircimli düşünce tarzına dört elle sarılmama neyin yol açtığını bilmiyordum ama enikonu ortasındaydım işte. Şeyh, aylar önce bize hitaben yaptığı bir konuşmada da aynı kaygıyı dile getirmişti:

“İmanda dahi,” demişti, “insanın mertebelerden ve safhalardan geçerek ilerlediği doğru olmakla birlikte, hakikî Müslüman tek ve yekparedir. İnsan, hem seven bir kalbe sahip olmayı hem de Allah’ın güzelliğiyle doğrudan doğruya muhatap olmayı arzulayan bir Müslümansa, saklanacak bir şeyi yoktur.”

Çok sonraları, Şeyh bana Allah’a inandıklarını söyleyen, ama herhangi bir resmî ibadetin dışında bir yer ve zamanda Allah’ın adı yüksek sesle anıldığında zahirî hayat tarzları içinde çok tedirgin olan insanlardan söz ettiğinde, bunu çok daha net biçimde anlayacaktım. İçimdeki bu riyakârlık kalıntısını çözüme bağladığımı sandığım halde, Şeyh’in İslâm’ı zahirî yaşantıdan ibaret gören kişileri yorumlamasıyla, içimde bir ‘klik’ sesi duydum ve bir şeyin, sanki bir türlü çözülmemiş bir bulmacanın son parçasıymış gibi yerine oturduğunu hissettim.

İlk olarak, Car City’ye giderken eşlik ettiğim derviş söz aldı. “Şeyh’le birkaç yıl önce tanıştığımda,” dedi, “bana hep arabamı sorardı. O günden bu yana arabamla çok sorunum oldu, hatta geçen hafta arabam bozuldu ve iki gün çalışmadı. Sonunda çalıştırmayı başardım, ama geçen hafta da parka giderken ışıklar zayıfladı ve araba durur gibi oldu. Nihayet Şeyh Attar’ın Mantık’ut Tayr’da anlattığı ilk vadide, bizim araba diye bildiğimiz meselenin her yönünün çözüldüğünü fark ettim. Arabamız yokmuş gibi görünse de, aslında hepimizin birer arabası var ve insan Allah’ta fena oluncaya kadar, bu araba gerçeğinin en az iki cephesi oluyor: Biri, bu dünyadaki bedenimizi taşıyan zahirî araba, diğeri, daha çok kendi zahirî arabalarımıza karşı beslediğimiz iç duygulardan ibaret ‘bâtınî araba.’ Bir de bizi ahirete götüren araba var ki, hiç yolda kalmıyor, hiç tamir görmüyor. İşte aramamız gereken araba bu. Şeyh bana böyle bir arabayı eninde sonunda bulacağımı haber vermişti ama ona gelinceye kadar daha çok arabalar kullanacağımı söylemişti.”

Dervişin dersini dinlerken, onun bizi ahirete götüren bir arabadan söz ederken aslında benliğimizin belli bir cephesine atıfta bulunduğunu anladım. Konuşma sırasında, kendisi ve başka bir müridin Şeyh’le birlikteyken yaşadıkları bir olayı anlatarak meseleye biraz daha açıklık getirdi:

“Bir kış mevsimi, Şeyh’in eski arabası hayli uzun süre buzlanmış otoparka bırakılmıştı,” diye başladı. “Arabanın her yanı karla kaplıydı, kaportanın önünde de buzdan bir duvar yükseliyordu. Kimse o arabanın, bırakın oradan çıkmasını, çalışacağına bile inanmıyordu. Şeyh arabaya bindi ve bize geride durmamızı söyledi. Araba derhal çalıştı, bir dakika sonra da bulunduğu yerden çıkmıştı. Bize sanki araba havalanıp buzun üstünden aşmış gibi geldi. Bu muhteşem manzaraya gözlerimizle şahitlik edip hayretler içinde kalakaldık.”

Kısa bir duraklamadan sonra “Hiç düşündünüz mü,” diye meydan okur bir eda ile sürdürdü konuşmasını, “bir sabah uyandığınızda, kendinizi arabanızın içinde, neresi olduğunu bilmediğiniz bir yörede, nereye gittiğini bilmediğiniz bir yolda bulsaydınız ne yapardınız? Sözgelimi, Kaliforniya yolunda arabanız bozulur. Bir anda paniğe ve dehşete kapılırsınız. Birden tâ içinizde aynı derecede gerçek ve aynı derecede elle tutulur bir başka arabanın daha var olduğunu fark edersiniz ilk kez. Şimdi, bu bunalım anında, arabaya karşı takınacağınız tavır, bütün dünyaya nasıl yaklaştığınızı da ele verecektir. Dünyadaki arabanın sorununun üstesinden geldiğinizde, artık sıra kendinize gelir. Nihayet kendinize ve arabaya olan yaklaşımınızda görüntüleri ortaya çıkan nefsinize geldiğinizde, içinizdeki arabanın farkına varmaya başlarsınız. Artık bu arabayı da söküp takmayı, onarmayı, temizlemeyi öğrenmeniz gerekir.

Derviş kardeşimle ben bu dünyaya saplanıp kaldığımızda Şeyh’in arabası ağıla kondu. Araba, ağıldaki yerinde rahattı. Ağılın içerisi sıcak ve emniyetli, ama buradan kalkıp bir yere gidemezsiniz. Şimdi riyakârlıktan vazgeçiyoruz ve gerçekte kendimizi neye bağladığımızı görebiliriz. Bizi açık yollara erişmekten alıkoyan şey, sadece kendi bağlılığımızdır.

Her birimizin kullandığı küçük arabanın dışında, bir de Şeyh’in hassasiyetle ve güvenle kullandığı cinsten daha büyük bir araba var. Yola çıkış hazırlığı yıllar alan bir araba bu. Her birimiz bu büyük arabada yerimizi almışız ve bu araba bizi dünyadan geçirip ahirete götürüyor. Hepimiz, gerçekten de bu arabanın içindeyiz. Araba dersi sizi altüst edebilir ama ancak arabayı bulduğunuz yerden sürerek bunu keşfedebilirsiniz. Arabanızla ne kadar özdeşleştiğinizi fark etmek, içinizde bir şeyleri kımıldatır. Böylece onu ne kadar çok sevdiğinizi görürsünüz. Bu dünya ehlinin arabasıyla hiç problemi olmaz gibi görünür; ama bir kere bu yola düştükten sonra, arabanızda -hem içteki arabada hem de dıştakinde- ürkütücü arızalar peydahlanır. İşte size bir büyük cihad meydanı: Nefsinizle cihad meydanı.”

İlk vadiye, Arayış Vadisi’ne girdiğinizde, yüzlerce meşakkat
çullanacak üstünüze; yüzlerce imtihandan geçeceksiniz.

(Şeyh Attar)

Birinci dervişin arabasıyla ilgili deneyimlerini aktarması, konuya aşinalık kazanmamı hayli kolaylaştırdı. O andan itibaren, arabaya bambaşka bir gözle bakmaya başladım. Çağdaş insanın giderek böylesine bağımlı olduğu bu dünya nimeti, benim için tam bir uhrevî mesel oluverdi ve içinde yolculuk edilecek bir araca dönüştü. Şimdi insan dersin nasıl da birden canlanıverdiğini görüyordu. Ne öyle entelektüel ne de felsefî bir edası vardı anlatılanların ve işte içinde bulunduğum arabanın tastamam “yolda kalmışlığını” fark ettiğim o ana, geçmişe dair hatıralarımın da, geleceğe dair beklentilerimin de bir faydası olamazdı. Verilen ders, şimdiye dairdi; şu anda ve yanımdaydı. Buradaydı. Nefsimle olan sınavım da, bu kaos anının içinde bir yerde bir sessizlik yakalamak; ya da nefsimin eline düşüp, binbir heves arasından birinin ardına ümitsizce takılıp gitmekten ibaretti.

Ertesi hafta gruba ikinci derviş hitap etti. O gece kendimi önceki hafta söylenenlerin hemen hepsini unutmuş gibi hissediyordum. Hazır bulunanlardan bazılarının zihninin Şeyh’in orada bulunamayışına fazlaca takılmış olabileceğini düşündüm. Ancak ikinci dervişin konuşmasındaki bir şey, nasılsa, Şeyh’in olmayışının getirdiği hayal kırıklığını beslediği gibi, Şeyh’in orada bulunup toplantıya yön vermesi gerektiği beklentilerini de haklı çıkardı. Bu konuyu doğrudan doğruya pek konuşmasak da, olayların seyri herkesi bu sohbetlere katılmanın asıl şevk kaynağını gözden geçirmeye zorluyor gibiydi. Şeyh’te sahiden de, hepimizin takılıp kaldığı kişisellik düzeyinin ötesinde bir uyum sağlama yeteneği vardı, o grupta gerçek mütekabiliyet duygularıyla bir arada oluş, en iyimser deyişle, zorlu bir uğraş olarak tanımlanabilirdi. Çok geçmeden, her birimize, bu konuşmalara aslında neden geldiğimizi görmemiz için bir fırsat tanındığı açığa çıktı. Derdimiz celâl sahibi Rabbimizi tanımak, sevmek ve birbirimize hizmette yardımcı olmak mıydı, yoksa sadece Şeyh miydi?

Bu sorularla birlikte, araba dersi yepyeni bir boyut kazandı. Geçmişte herkes için ayrı ayrı ve kişisel özellikler taşıyan bu ders, şimdi herkesin müşterek dersi oluvermişti. Sanki Şeyh’in Kur’ân derslerine katılan bu gruba, temelde daha büyük bir araba olan şehir otobüsü dersi sunulmuştu. İşte, ikinci haftasında otobüs yürümüyordu ve kimse de sorunun ne olduğundan pek emin değildi. Ancak şimdi, içimizden bazılarının otobüsün çalıştığı sırada da, ona binerken nereye gittiklerini belki de kendilerine yeterince ciddiyetle sormadıkları ortaya çıkmıştı. Biz en son varış mahallinin bütün yolcular için aynı olduğunu varsaymıştık, son tahlilde de böyledir zaten. Gerçekte bir varış mahalli vardır, fakat halen yaşadığımız bu dünya şartlarında bir otobüs bozulacak olursa, yolcular, otobüsün kendi fikirlerince gitmesi gerektiği yeri ya da ulaşmayı umdukları belli yerleri konuşmaya başlarlar. Ne ki, insan çok geçmeden, otobüsün yolu üzerinde beklenen pek çok durak olduğunu ve insanların farklı farklı yerlerde inmeyi umduklarını anlamaya başlar.

Bu ikinci derviş, Şeyh’in talimatıyla, bir otobüs şirketi temsilcisi, tabiri caizse, bir tür tur rehberi olarak tayin edilmişti. Ona, bu yolcu topluluğuyla uğraşma ve onlara otobüsün yürümediği veya en azından beklenen hızda gitmediği zamanlarda, vakitlerini değerlendirmelerinde yardımcı olma görevi verilmişti. Bir önceki hafta konuşan dervişin sözleriyle bağlantı kurarak, şu zorlayıcı soru ile başladı söze:

“Sırat-ı Müstakim, yani Doğru Yol üzerinde olduğunuzu nereden biliyorsunuz? Namazlarınızı hiç kaçırmıyor, Kur’ân okuyor ve hep sevap işliyor olsanız bile, bundan emin olabilir misiniz?”

Fikrimce şöyle bir soru soruyordu derviş: “Diyelim ki Kaliforniya’ya doğru yola çıktınız, arabanızın Kaliforniya’ya varacağı ne malûm?” Buna verilecek olağan cevap şu olurdu: “66 Nolu Batı yolundayım, dolayısıyla sonunda oraya varacağım. Bu arada, yola çıkmadan önce arabayı da eksiksiz olarak gözden geçirdim. Yepyeni bir elektrik sistemim, Die-Hard aküm, yeni frenlerim ve birinci sınıf radyal lastiklerim var. En iyi benzini kullanıyorum ve Kaliforniya’da kar yağmadığı halde, arabayı en az iki kez pasa karşı özel işlemden geçirttim. Her tedbiri aldım.”

Tahmin edileceği gibi, derviş bu soruyu sorunca herkes din bilgini kesildi. Kur’ân’dan alıntılar yapıldı, tarihten örnekler verildi, eski ve kıyıda köşede kalmış bilgi kırıntıları ortaya döküldü -bunların hiçbiri soruya açıklık getirmiyordu. O akşam grupta birçok motor tamircisi peydahlandı ama hiçbiri arabayı yürütemedi.

“Nereden biliyorsunuz?” diye yine sordu derviş, ama hâlâ cevap yoktu. Kimilerimiz, kendilerini cevabı böylesine aşikâr olan bir sual üzerinde konuşmayacak kadar “kenara çekerken”, kimilerimiz de iyiden iyiye pustu.

Orada oturdukça, bir belediye otobüsünde yolculuk eden kişilere ne kadar da benzediğimizi daha açıkça görmeye başladım: Fiziken birlikteydik, ama gerçekte upuzaktık birbirimizden. Çoğu kez yolcular, ancak apansız bir musibet gelip çattığında gerçekte birbirlerine bağımlı olduklarını ve kaderlerinin iç içe örülmüş olduğunu fark ederler. Bize de aynısı oldu. Şeyh’in yokluğu otobüsümüzü bozmuş, bizi birbirimize yakınlaştırmıştı. Bu musibette benim için büyük bir fırsat saklıydı. Anlayışları benimkinden hafifçe ayrılan diğer insanlarla yüz yüze gelince, iki ayrı tür Müslüman olma çabama son verdim. İçimdeki son riyakârlık kırıntıları da ezildi. İçimdeki riya kırıntılarını fark etmek beni şaşırtmıştı, ama nefsime karşı yürüttüğüm bu cihadı kazanmakla da hayli rahatladım.

Dervişin konuşmasının ardından gruptakiler büyük bir hayal kırıklığına düşer gibi oldular. Kimilerine kalırsa, bu araba sohbeti baştan sona anlamsızdı, hiçbir maslahatı da yoktu.

Bence, “Şeyh iyi olmasına iyi ama şu müridlerinin hepsinin aklından zoru var,” diye düşünüyor olmalıydılar.

İşe bakın ki, Şeyh, o gece bu konuşmanın hemen ardından çıkageldi. Ne bir şey söyledi ne de daha önce olup bitenler hakkında bir yorumda bulundu. Hislerimizin deli dolu akışına iyiden iyiye kapılmış halde ortada dönüp durmamızı, ikili ya da üçlü gruplara bölünmüş halde birbirimizle konuşup durmamızı, o sıradaki manevî mertebemizin bariz göstergesi olarak seyretmekle yetindi. Yine de Şeyh’in varlığı bizi, olayların garabetinin ötesine geçen daha açık bir bakış edinmeye zorladı. En azından ben, bir nebze farklı bir düzeyde, hep birlikte birbirimize bağımlılığımızı fark etmeye ve bir şeyleri birlikte anlamaya başladığımızı hissetmiştim.

Çok geçmeden, yine Şeyh’le birlikte olma fırsatı doğdu. Arabada baş başa kaldığımız bir sırada, iki dervişe verdiği konuşma ödevinin nasıl olduğunu sordu. Kendisine, gördüklerim ve duyduklarımın yanı sıra, kendi kişisel duygu ve düşüncelerimden birkaçını da aktardım.

“Dersin yüzde beş kadarını almışsın,” dedi. “Duyduklarının bir kısmı doğru, ama bazı konular henüz netleşmemiş. Ağıldaki kefenli araba konusu meselâ henüz cevaplanmamış ve açık değil. Dervişin Kaliforniya’ya giden araba benzetmesi ve ‘Oraya varacağını nereden biliyorsunuz?’ sorusu hedefi bulmuş. Otobüs benzetmesi de isabetli olmuş. Otobüste, İslâm’ı, yani Rabbine itaat etmesi ve teslim olması gerektiğini bilen, ama bunu hayatlarına aktarmayanlarla meşgul oluyoruz. Ama elektrik kesilir kesilmez, bütün yüzlerde boş bir ifade beliriyor. Arabanın çalışmasının önceden tahmini, bir insanın sağlığının devamının tahmin edilmesinden daha kolay değildir. Her iki durumda da, aksama anı gelinceye kadar tahminde yanılma ihtimali akla gelmez. Araban bozulmadığı sürece, arabanın bozulabilir bir şey olduğunu dahi unutabilirsin.”

İkinci dervişin sorusuna gelince: “Sırat-ı Müstakîm’de olduğunuzu nereden biliyorsunuz?” sorusu, bizzat bu sorunun mevcut imanımıza meydan okuyuşuna gösterdiğimiz tepkiyle alâkalı genel bir dersi içeriyor olmalıydı. Şeyh’e konuyu biraz daha açıp, her şeyi sade bir dille özetledi:

“İnsanın imanı ile arabası, bazı yönlerden birbirinin tıpkısıdır,” dedi. “İnsanların imanı üzerine bir çizik ya da küçük bir çentik atın, bakın ne yaparlar.”

Allah’ın izniyle, arabam bir kere daha çalışmayıverdi. Şeyh ayrılmadan önce bir süre daha oturup konuştuk. Hem arabamın hem de imanımın hırpalandığını hissederek, bana Hazreti Eyyub Aleyhisselâm’dan bir hikâye anlattı. Rabbimiz, onu bütün vücudunun yavaş yavaş çürüdüğü bir hastalıkla imtihan etmişti. Eyyub Aleyhisselâm, hastalığın son demlerine kadar hiç şikâyet etmeden sabretmişti. Ancak yaralarından çıkan kurtlar zikir ve marifet-i ilâhiyenin mahalleri olan kalbine ve diline iliştiği zaman, kendi rahatı için değil, Rabbine kulluğuna zarar gelir düşüncesiyle şöyle dua etmişti: “Yâ Rab! Zarar bana dokundu; dilimle Seni zikretmeme ve kalbimle Sana ubudiyet etmeme engel oluyor.” Cenâb-ı Hak ihlâslı, safî, garazsız, sırf Allah için yapılan bu münacatı gayet harika bir surette kabul etmiş, Eyyub Aleyhisselâm’a afiyetini ihsan etmiş, onu çeşit çeşit merhamet tecellilerine mazhar etmişti.

“Araban olsa da olmasa da,” diye sürdürdü konuşmasını Şeyh, “yine de yürüyebileceğin iki ayağın var. Dilin ve kalbin olduğu sürece de, sana düşen şükretmektir. Araban, sağlığın hatta dilin ve kalbin Allah’ın mülküdür.”

O gün Şeyh’le otururken, nefsimle cihadımı her zamankinden daha açıkça görmeye başladım. Aylarca köşe bucak kaçtıktan sonra, kalbimde beslediğim meftuniyetlerle ve Rabbime karşı nankörlüğümle nihayet yüzleşmek zorunda kaldım. O günden itibaren de, arabamın hâlâ çıkışlar inişlerle -ki inişleri daha baskındı- seyreden işleyişi ne olursa olsun, kendimi Allah’a daha derinden tevekkül eder hâlde buldum. Birkaç hafta sonra, dervişlerden birinin çiftliğinde yine Şeyh’le beraberdim. Geçen Kurban Bayramı’nda kurban ettiğimiz bir koçun derisini germiş ve çiftlikteki bir ağılda saklamıştım. Şeyh’e gelip görmek ister mi diye sordum. Ağıla girdik ve beraberce deriye yaklaştık.

“Büyük bir hayvandı,” dedim, hayvanın canlıykenki hâlini hatırlayarak.

“Büyük bir fedakârlık yapman gerekiyordu,” dedi Şeyh bunun üzerine.

Kendi enfüsî cihadımı düşünerek, öylesine “Benim ölüşümden çok daha kolaylıkla öldüğü kesin,” dedim.

Şeyh durdu ve yüzüme baktı. “Daha önce kimsenin böyle bir şey söylemiş olduğunu sanmıyorum,” dedi. “Bu cümleyi de kitabına kaydetmelisin.”

Şeyh’le bundan sonraki görüşmemizde tekkedeydik. Yaklaşık iki hafta geçmişti aradan, baharın eşiğine gelmiştik artık. Şeyh pencerenin önünde, her zamanki yerine oturmuş, birkaç müridle çevrelenmiş halde, ara sıra dışarıyı süzerek gönlünden ne geçerse bizimle paylaşıyordu. O gün hep beraber oturmuşken, dışarıdan içeriye şiddetli bir gürültü doluşuverdi. Elektrikli bir testerenin ya da çim biçme makinesinin sesini andırıyordu gürültü.

“Bu sesin ne olduğunu biliyor musunuz?” diye sordu Şeyh.

Bir kısmımız birtakım ihtimaller öne sürdüysek de hiçbirimiz kesin bir tahminde bulunamıyorduk.

“Kar makinesinin motoru,” dedi bize. “Niye bu kadar gürültü yapıyor biliyor musunuz? Kar şimdi olduğu gibi iyice buzlanmış ve ağırlaşmışsa, makinenin daha çok güç harcaması gerekir. Kar makinesinin gürültüsü, makineyi çalıştıranın umutsuzluğunu dile getirir aslında.”

Kur’ân’dan, açıklamasını da verdiği bir ayet okudu:

“Allah der ki: ‘Onları uyarsan da, uyarmasan da inanmazlar.’ Kar makinesini çalıştıran makinistler baharın geldiğine inanmazlar, oysa baharın belirtileri işte apaçık ortada, karlar da zaten eriyor.”

Bu toplantı, Şeyh’le, araba dersi ile ilgili olarak yaşadığımız az sayıdaki grup etkileşiminden biri oldu. Dersin bir mertebe ileri gitmesi için aradan birkaç ay daha geçmesi gerekiyormuş meğer. Bu aylarda, ben de çiçek dersini sonuca bağlamaya çabalıyor ve Şeyh’le beraberliğimiz sıralarında anlattığı şeyler üzerine kafa yoruyordum. Arabamla cebelleşmemde ateşkes dönemine girmiştik, birkaç ay hayli sakin sularda yüzdüm.

Yaz başlarında güneşli bir cumartesi sabahı Şeyh beni aradı. Nadiren telefon ettiği için sesini duyunca şaşırdım.

“Bugün bana uğrayabilir misin? Görmeni istediğim bir şey var.”

Uğrayabileceğimi söyledim, buluşacağımız yerin adresini ve talimatlarını not aldım. Çok geçmeden yola çıktım. Buluşacağımız yer, Car City’ye çok benzeyen bir kavşak mahalli idi. Yol boyunca hayli büyük birkaç araba galerisi gözüme çarptı. Arabamı park edip sokak boyunca yürümeye koyuldum. Şeyh ortalarda yoktu. Bir yönde galerilerin bittiği yere kadar yürüdükten sonra, dönüp ters yönde ilerlemeye başladım. Yürürken, tam acaba Şeyh’i göremedim mi, yoksa talimatını yanlış mı anladım diye meraklanmaya başlamıştım ki, arkamdan selâmını duydum. Döndüğümde, büyük bir ihtimalle geceleri burayı aydınlatan büyük bir lamba direğinin arkasından çıkıyordu. Sanki o anda yoktan peydahlanıp ortaya çıkmış gibiydi, onu gördüğüme çok sevinmiştim. Zaman zaman Şeyh’in bir yerden bir yere seyahat tarzıyla ilgili sorular aklıma takılsa da, buraya ya da şuraya nasıl gelip gittiğini soruşturmaya pek niyetli değildim. Sezgisel olarak, bu konunun o sırada bulunduğum manevî mertebenin ötesinde olduğunu biliyordum.

Şeyhe dönüp selâmını aldım. Yan yana yürürken konuşmaya başladı.

“Arabam sokağın ortasında stop etti. Şükür ki, birileri gelip arabayı buraya çekme nezaketini gösterdi. Araba ileride, garajlardan birinde; ustalar saatlerdir çalışıyor. Hâlâ arızayı bulamadılar, otomobiller hakkında onca şey bilmelerine rağmen daha neyi onaracaklarını bile bilmiyorlar. Yakınlarda bir lokanta var. Bir dakika sonra orada sana katılırım. Benim için yiyecek bir şeyler ısmarla ve sokaktan karşıya geçerken sakın bana bakma.”

Lokantaya gidip ikimizin paylaşabileceği bir sandviç ve iki kola ısmarladım. Şeyh birkaç dakika sonra geldi ve pencerenin yanında, sokağa bakan küçük masada yanıma oturdu. Camdan giren güneş ışıkları, zaten aydınlanmış olan yüzünü biraz daha aydınlatıyordu. O anı tümüyle içime sindirirken, kalbim heyecanla dolup taşıyordu. Sıradan bir adamın gösterişsiz, yapmacıksız bedenini taşıyan ve o gün orada herkes gibi oturmuş kolasını yudumlayan bu asil ruhla birlikte olduğum için ne kadar talihli olduğumu fark ettim. Bir süre suskun kaldık. Bu arada kalbimin ritmi bozulur gibi olmuş, ancak hemen sonra kendini onun kalp atışlarına göre ayarlamaya başlamıştı.

“Sana bir çağrıda bulunmak istiyorum” dedi. “Özgür olmaya çağrı -özgür bir adam olmaya. Ölümün yakîn bir gerçek olduğunu bilmiyor musun? Ölüm kaskatı bir gerçek, fakat sen onu inkâr ediyorsun. Arabanın bozulmasını da kabullenmeye yanaşmıyorsun ama hep arabanda bir arıza çıkacak beklentisiyle yaşıyorsun ve arıza anı gelince hayat duruyor. Bütün vazifen, tuzaklardan kurtulmaktan ibaret.”

Sessizce dinledim ve hiçbir yorumda bulunmadım, içimde hissettiğim her şeyi biliyordu ve henüz söze dökemediğim ne kadar umudum varsa doğrudan dile getiriyordu.

“Şimdi gitmem lazım, ama öğleden sonra yine beraber olacağız,” dedi. “Arabaya gidiyorum ve büyük bir ihtimalle adamlar hâlâ çözüm bulamamış olacaklar. Ama inşaallah ben o arabayı sürüp gideceğim.”

Ayrılmadan önce birkaç talimat daha verdi ve hemen çıktı. Yürüyerek arabasının yanına döndü, eminim sürüp gitmiştir de. Nitekim o öğleden sonra evine gittiğimde, arabası evinin olduğu blokta arka tarafa park edilmiş duruyordu.

Bu toplantı, hatırladığım kadarıyla Şeyh’le doğrudan araba dersi üzerine yaptığımız toplantıların sonuncusu olmuştu. Dersi nihayet kavradığımı düşündüğüm noktaya gelinceye kadar iki yıl geçmişti. Bu süre içinde, daha önce de bahsettiğim gibi, istisnasız her müridin arabasıyla bir tür sorunu olduğunu fark ettim. Arabaların bazıları öyle kötü haldeydi ki satıp yenisini almaktan başka çare yok gibiydi. Kendi arabamda da şöyle böyle ufak tefek arızalar çıkmıştı ama bu iki yıl içinde, kayda değer bir güçlükle karşılaşmadığım bir yıllık bir döneme girmiştim. Bu kolaylık için Allah’a şükrediyordum. Bana kolaylığı O verdi ve ben de dersin devam ettiğini hiç aklımdan çıkarmadım.

Arabamla nispeten az sorunumun olduğu bu dönemin sonuna doğru, annemle babamı ve yakın akrabalarımı ziyaret etmek için karım ve çocuğumla başka bir eyalete yolculuk yaptık. Dönüşte, araba yolun tam ortasında çamurlu bir çukura düştü; tekerlek jantı ciddi hasar gördü, arabanın iç donanımı büyük ölçüde dağıldı. Lastiği değiştirip eve döndük, ama arabanın çalışması randıman vermiyordu. Çok geçmeden elektrik sorunları baş gösterdi ve arabayı tekrar bir kenara çekmek zorunda kaldım. Arabayı incelemeleri için motordan anlayan arkadaşlar bulmaya çabaladım, ama anlayanlar da bir çözüm getiremediler. Bahar soldu gitti, yaz geçti, nihayet kış geldi. Sonunda, arabayı tamir edemeyeceğimi anlayınca, arkadaşlardan biriyle birlikte garaja çektik ve orada bıraktık.

İki arabamız vardı zaten ve ben de artık, karıma ait olan ikinci arabaya hayli alışmıştım. Diğer arabanın tamir görmek için beklediği uzun dönemlerde çoğunluk bu arabayı kullandık. Kış ilerledi ve bildiğim en soğuk kışlardan birini geçirmeye başladık. Soğuktan iliklerimin donduğu bir sabah, dışarı çıkıp karımın arabasına atladım. Koltukta kıpırdanıp kar fırçasını ararken, kontak anahtarını taktım. Çevirdim, ama arabadan tık gelmedi. Garip ki, arabanın sessizliğine ben de aynı sessizlikle karşılık verdim. İçimde arabayı çektirme korkusu ya da akü bitmişse türünden tek bir endişe yoktu. Böylesi bir durumda, düşüncelerim, ilk kez, derhal Allah’a yöneldi. Arabanın çalışıp çalışmamasının önemi yoktu, elimden ancak bana sunduğu bütün nimetler ve vesileler için Allah-ı Azimüşşan’a şükretmek gelirdi, ikinci bir arabaya sahip olduğum için de samimi bir şükran duyuyordum. Üstelik arabam bozulup da, Rabbimin beni müşkül durumda bıraktığı asla olmamıştı. Garaj yolu üzerinde, iki elim de direksiyonun üstünde oturmuşken, o anda içimde yükselen yeni ve tatlı bir sevinci yaşadım. Gözlerimi kaldırıp önümde duran ve kalın beyaz bir kar tabakasıyla kaplanan garaja baktım. Aylardır garajın içinde duran kendi arabamı hatırlayınca, aklım hemen Şeyh’in, dervişin ağılında beyaz kefene sarılı halde aylar boyu bekleyen arabasına gitti. Üç yılı aşkın süredir devam eden bir dersin son parçası da sessiz bir beklenmediklik içinde, ince bir ahenkle yerine oturdu. Berrak ve sade bir vuzuh, denizden gelen serin akşam meltemi gibi, hiç haber vermeden anın içine doğru süzülüverdi.

Arabanın ölümü, imanın mükemmelliğe erişmesi, hiçbir sebebin eteğine erişemeyeceği safî bir itimada, yani Allah’a tevekküle kapı açılması ve ibadetin hayatın her anını kapsaması gerçeğine doğru atılmış ilk adımdır. İçimizdeki araba, duygular yoluyla dışımızdaki maddî arabaya bağımlı olan nefsimizdi. Dışımızdaki araba, bağlılığımız nedeniyle bizi asıl mahbubumuz olan En Sevgili’den uzaklaştıran dünyevî mahbublarımızın bir sembolüydü, o kadar. Arabanın ölümü, aslında, nefsin dünyevî mahbublardan el çekmesi demekti -yani, nefs-i mutmaine makamı. Mesele bedenin ölümü değil, heveslerin ve nefsî arzuların, hevânın ölümü idi. Nefsin Rabbi ile arasındaki nisbeti anlaması, itiraf etmesiydi. Ölmek demek, kulun kendi iradesini Kadîr-i Mutlak’ın iradesine teslim etmesi demekti.

Şeyh sık sık, “İnsan açmadan önce kapanmalı” derdi, “ve fincan boş olmalı ki, doldurulsun.”

Nefsin ölümü, işte böylece imana mükemmellik getiriyordu. Nefsin ölümüyle fincan boşaltılıyordu. Ve imanın ardı sıra tevekkül geliyordu. İnsan, ancak imanla ayağını kapıdan içeri atabiliyordu.

İbadetin hayatın her anına yayılmasıyla, iman ile tevekküllün öte yüzüne geçiliyor, böylece arayışçı boş olduğu ölçüde, Allah’a ibadet anının içi, o ölçüde hazla ve tatla dolu oluyordu. Bir keresinde, Şeyh, arayışçının tekemmül halleri geçirerek imana eriştiğini söylemişti. Gerçekten de, celâl sahibi Rabbimizin buyurduğu gibi “Muhakkak, safhadan safhaya geçirileceksiniz,” ve dünyevî bağımlılıkların yavaş yavaş göze görünür olduğu o mükemmelleşme seyri kademe kademe ilerleyecekti.

Bir defasında, “İmanda zaafı olan arabayı süremez,” demişti Şeyh. Söylediği doğruydu gerçekten, çünkü insan imana erişinceye kadar her adımda sürülüyordu, ama sonunda iman haline erişildiğinde, tek sürücü Allah oluyordu. Ağıldaki araba, sırf bu yüzden beyaz seccadenin üzerinde değil, gerisinde duruyor olmalıydı: İmansız ibadetin içi boştur. Ama içimizdeki araba sonunda bağımlılıklardan el etek çekip huzur haline eriştiğinde, içindeki kir pas temizlendiğinde; bir tarafta, dış âlemde, seccade insanın ibadetine hazır hale gelirken, diğer tarafta, iç âlemde, fincanı boşalan nefis de, asıl ubudiyyete teşne oluyordu.

Yıllar önce, o yaşlı kadın, “O en dışın dışında, en için de içindedir,” demişti bana. İşte, Rabbim beni safhadan safhaya sokmuş ve onun söylediği hakikatin sırrına yakınlaştırmıştı.

Araba dersimi böylece ikmal etmiş oldum. Yavaşça açılan tevekkül kapısının eşiğine götüren büyük bir cihadın dersiydi bu. Garaj yolu üzerinde, karımın arabasının içinde öylece kalakalmış halde, düşüncelerimi tamamladım. Kontak anahtarını öylesine bir çevirdim, araba birden homurdanarak uyandı. Garaj yolundan caddeye çıktığımda, ders hâlâ devam ediyordu -bir gün de, inşaallah, kapıdan içeri girerim.

YEDİNCİ BÖLÜM / PARK

Arabamın hayli iyi işlediği dönemlerden birinde, bir günü Şeyh’le birlikte geçirme fırsatı çıktı önüme. Araba dersi rayına oturmuş, ayan beyan gözler önündeydi, ancak o sıralar bu dersin derinliğinden habersiz, yüzeyinde oyalanıyordum. Arayışçının Yolu’nda sık sık görüldüğü gibi, olaylar çoğu kez üst üste biner, gün olur iki ya da üçü birden geliverir. İşte bir park yolculuğu sırasında çıkagelen de, araba ile cebelleştiğim o yıllarda ortaya çıkan birkaç kısa ama önemli dersten biriydi.

Şeyh bana birkaç hafta önceden, yanında bir başka müridi daha olduğu halde, bir gün boyu birlikte olacağımızı haber vermişti. Beraber, büyük bir grup insana hitap edeceği bir toplantıya gidecektik.

“Bu, ettiğin hizmetin bir tür sınanması olacak,” demişti bana. “Ne olursa olsun, hep sağ yanımda duracaksın. Kimseyle konuşmayacaksın, ben konuşurken de mümkün olduğu kadar yakınımda durup kalabalıktakilerin yüzlerini gözleyeceksin.”

Bu çok basit talimat beni biraz şaşırtmıştı. Şeyh, bana ilk kez, yapacağı imtihanı önceden haber veriyordu. Genelde çıkış yolunu bulmak bana bırakılırdı. Hal böyle olunca, özellikle müteyakkız davranmaya gayret ettim. Şeyh’in tembihlerini zihnime iyice kazıdım ve olacakları bekledim.

Yolculuk günü nihayet gelip çattığında, öteki mürid bize katılamadı, böylece yalnız Şeyh’le ikimiz yola çıktık. Uzun bir yolculuk olacağa benziyordu. Birkaç saat direksiyon salladıktan sonra, bizi toplantı yerine götürecek kişinin evine geldik, ama adam bizden önce çıkmıştı. Gideceğimiz yeri tam olarak bilmediğimiz için, yolu kendi kendimize bulmak zorundaydık. Şeyh’i iyi tanıdığı anlaşılan adamın karısı, zor durumda olduğumuzu görünce bizimle gelip, az ötedeki toplantı yerini gösterebileceğini söyledi. Derken, hiç hesapta olmayan bir seyir subayı edasıyla arka koltuğa yerleşti. Yolu, seyir kaptanımıza, yani Şeyh’e tarif ediyor, o da bana tarif ediyordu. Ben de bir dümenci edasıyla hiç ses çıkarmadan verilen emirlere göre direksiyon kırıyordum.

Birkaç yerde durup gideceğimiz yönü sorduktan sonra, birden denizde kaybolduğumuzu anladım. Yol üzerinde bir mezatta, bir ev ile ufak tefek şeyler satan bir dükkân önünde boş yere durup eğlenmiştik. Bisikletli bir adama yol sorduk, o da aradığımız yeri bulmamıza yardımcı olamadı. Bir ara yol kenarında, büyük bir tarlanın yanında durduk. Yolun karşı tarafında büyük bir benzin istasyonu vardı. Seyir subayı, harita sormak üzere arabadan indi, Şeyh’le ben de bacaklarımızı açmak için arabadan dışarı çıkıp bekledik. Güzel bir yaz günüydü, güneş ılık ılık tebessüm ediyordu bize. Bu arada, küçük bir kâğıt parçasına kaydettiğim bir sureyi inceliyordum. Şeyh, elimdekini sorunca, kâğıdı gösterdim ve Fetih suresinin ilk ayetlerini ezbere okudum:

Bismillâhirrahmânirrâhim
Muhakkak ki, Biz sana besbelli bir fetih yolu açtık. Tâ ki,
Allah senin günahından geçmiş ve gelecekleri bağışlasın,
sana olan nimetini tamam eylesin ve seni sırat-ı müstakime
hidayet eylesin. Ve sana azîz bir nasr ile yardım eylesin. O ki,
müminlerin kalplerine imanlarına iman katsınlar diye sekîne
indirir...

Tam o anda, ben bu ayetleri tamamlamak üzereyken, meltemlerin belki de en yumuşağı, en tatlısı esip geçti yanımızdan. Meltemle birlikte yanımızdaki tarlanın buğdayımsı bitkileri başlarını eğdiler. Ben Şeyh’in yüzüne baktım, o da benimkine.

“Öğle vakti geldi,” dedi. “Gidelim, namazımızı kılalım.”

Namazımızı bitirmek üzereyken kadın döndü. Arabayı çalıştırdım ve yola koyulduk. Ancak, yarım saat gittikten sonra yine kaybolduk. Başka bir evin önünde durduk, ama içeride kimseler yok gibiydi, çaresiz yolumuza devam ettik. Çok geçmeden bir köy bakkalına rast geldik. Kapının hemen yanı başında bir telefon kulübesi vardı. Şeyh, telefon ettikten sonra da dükkândaki kadından yolu sordu.

“Hazar Parkı diye bir yeri bulmaya çalışıyorum,” dedi Şeyh. “Bana yardımcı olabilir misiniz?”

Kadın bir an durup düşündü, sonra yolu tarif etti. O bölgeyi iyi biliyor gibiydi. Birkaç dakika sonra arabadaydık, parkın yakınlarındaki kır yolunda seyrediyorduk. Toplanma yeri olarak seçilen Hazar Parkı, dükkândan ayrıldıktan kısa süre sonra girdiğimiz çok büyük bir park alanının ufak bir bölümünü oluşturuyordu. Nasıl olduysa, büyük parkın içinde dönmemiz gereken bir yolu kaçırdık. Biraz sabırsızlanmaya başladığımı fark ettim. Bu davranışımın yersiz olduğunu fark ederek, kendi kendime sabır tavsiye ettim. Tam bunlar zihnimden geçiyordu ki Şeyh bana dönüp konuştu:

“Sabırsızlanıyor gibi bir halin var, yanılıyor muyum?” Anlaşılan tâ başından beri benim ruh hâllerimi takip ediyordu. Önce sabırsızlığımı inkâr etmeye meylettiysem de, vazgeçtim. Bu dersi daha önceden biliyordum. Neden yalan söylemeli ki? Üstelik böylesine küçük bir konuda bile, Şeyh’i büyük bir ihtimalle aldatamayacaktım. Hem diyelim ki onu aldattım, her şeyi işiten ve gören Alîm-i Mutlak’ı aldatabilir miydim? Şeyh’in sorusuna karşılık vermedim. Konuşmadan direksiyonun üstünden ona baktım. Suskunluğum, hissettiklerinin doğruluğunu tasdik ediyordu zaten.

Arabayı geri çevirdim ve kaçırdığımız yola döndüm. Yolun ağzına yakın bir ağaç üzerinde, HAZAR PARKI yazılı küçük bir tabela vardı. O yola girdim; yol, bizi sık ağaçlı bir bölgeye götürdü. Yüksek ağaçlar, her iki yana dizilmiş, ikindi güneşinin ışığı altında uzayıp giden uzun gölgeler veriyordu. Ağaçlar arasında, sadece bir an sürmüş gibi gelen sükûnetli bir yolculuk yaptık. Derken, sessiz orman yolu açıklığa kavuştu. Nihayet varış noktamıza gelmiştik.

Frizbiler havada UFO’lar gibi uçuşuyor, oynayan çocuklar koşup bağırıyordu. Her taraf insan kaynıyordu. Halk müziği sesi, yemek ve bira kokularıyla sarmaş dolaş havaya karışıyordu. Bir taraftan bando çalarken, herkes yiyip içiyor, dans ediyor ve gülüşüyordu.

Şeyh’le kadın arabadan indiler, ben park edecek bir yer aradım. Şeyh’in yanına döndüğümde, çevresinde birkaç kişi toplanmıştı. Bizi yemek barakasına benzer bir binaya götürdüler, içeri girince Şeyh oturdu. Ben de, bir gölge gibi hemen yanı başında ayakta durdum.

Neredeyse bir orduyu doyuracak kadar yemek getirildi önümüze. Şeyh, bana, neyin yenip neyin yenmeyeceği konusunda tavsiyelerde bulundu. Çok az şey yediğimiz halde, o, hiçbir cömertlik ve misafirperverlik niyetini karşılıksız bırakmıyordu. Kıpkızıl suratlı ve nefesi içki fabrikası gibi kokan ihtiyarca bir adam, Şeyh’i görmek için üzerime doğru eğildi. Gülümsedi ve bana bira ikram etmek istedi, elimle bardağı geri çevirdim. Bunun üzerine Coca Cola getirildi. Şeyh’e ben servis yaptım, masasını temizledim. Kimileri, masada bizim yakınımızda bir yere toplandı; sanki sahranın kum tepeleri arasında bir vaha bulmuş gibi sessiz sedasız oturuyorlardı.

Aralarında, boğazına kadar düğmelenmiş, siyah uzun papaz cüppesini üniforma gibi sırtına geçirmiş ihtiyar, bezgin yüzlü bir Katolik rahip de vardı.

Rahip, Beatles’ın Peder McKenzie’sini andırıyordu; sevecen ama yalnız ve yorgun bir adam. Bizi karşılarken, incecik kollarını Şeyh’in göğsüne doladı, sonra da konuşmak üzere yanına oturdu. Şeyh, daha sonra, ihtiyar adamın sağlık durumunun bozuk olduğunu ve kalbinin iki kez durma noktasına geldiğini açıklayınca, her şey daha anlaşılır oldu. Rahibin kalbini durduran şeyin bir aşk sancısı, geri döndürenin ise Allah’ın lûtfu olduğunu sezebiliyordum. Burada bulunan insanların bir kısmının bir zamanlar onun cemaati olduğunu, ama artık onlara ulaşamadığını tahmin edebiliyordum. Peder McKenzie gibi, muhtemelen o da, çoğu akşamını kimsenin dinlemiyora benzediği vaazlar yazmakla geçirmişti. Yine de, sağlık durumuna rağmen muhtemelen cemaatindekilerin çoğundan uzun yaşayacaktı ve çoğu, mezarlarına giden yolda onu göreceklerdi. Tıpkı cenazesine yalnızca Peder Mckenzie’nin geldiği Eleanor Rigby gibi, bu çırpınan ruhların cenazesini de yalnız bu yorgun ihtiyar rahip kaldırabilir ve onları adlarıyla ancak o gömebilirdi.

Çok geçmeden dışarı çağrıldık. Şeyh, mikrofonda ve şimdi daha da yakından etrafını saran kalabalık karşısında yerini almak üzere bandonun bulunduğu platforma çıkarken müzik durdu. Hemen yanı başında yerimi aldım, vazifem gereği, etraftaki insanların yüzlerine bakıyordum. Bize platforma kadar refakat eden adam mikrofona geçti ve anlamadığım bir dille Şeyh’i takdim etti. Şeyh de, konuşmasını Hazarca olduğunu tahmin ettiğim bu dilde yaptı. Gerçi o gün, anlama kelimesinin düz mânâsıyla, Şeyh’in bando platformunda söylediklerinin tek kelimesini bile anlamadım ama mesajı tümüyle kavradım. Şeyh’in konuşması sırasında, geniş bir duygular yelpazesinde gidip geldim. Anlayışımı, o anda konuşmaya gösterdiğim dâhilî tepkilerle, insanların yüzündeki ifadeleri mukayese ederek ayarladım.

Şeyh’in konuşmasıyla, kalabalık, büyük bir sessizliğe gömülmüştü. Bağırarak konuşmuyordu ama yine de sesi bütün parkta çınlıyordu. Sesi etkileyici ve müşfikti. Doğrudan konuşuyordu, ama her kelimesi aşk ruhuyla yoğrulmuştu. Konuşması boyunca yanından ayrılmadım. Kendimi ve kalabalığı, elimden geldiğince özenle gözledim. İnsanlar arasında bazılarına bilhassa dikkat ettim. Bunlardan birincisi, on metre kadar ötemde, hemen karşımda duran bir adamdı. Kalabalığın da en ön sırasındaydı. Bacağında dizlerine kadar uzanan bir şort ve üzerinde ‘Florida is for Lovers’ yazılı bir tişört vardı. Başında, düğmeler, iğneler ve başka ıvır zıvırla süslenmiş küçük, buruşuk bir yaz şapkası vardı. “Keyfe keder” ya da “düğünün kameri” denecek tipte bir insandı, konuşma boyunca yüzünde belirgin bir ifade belirmedi. Çok uzaklardaymış gibi görünüyordu, ama bence çok yakındaydı ve duyduklarından derinden derine etkileniyor olmalıydı. Hemen yanı başında, açıkça gözyaşı döken insanlar vardı. En fazla kimlerin derinden etkilendiğini merak ediyordum. Sahnede tek söz etmeden durup bir taraftan içimdeki diyaloğu kovalarken, bana dikilip bakan bu gözlerde ne kadar yer tuttuğumu merak ediyordum.

Kalabalığın ön safının bir bölümünü, portatif iskemlelerinde oturan üç yaşlı kadın tutmuştu. Temiz görünümlü, mütevazı giyimli ve sessizdiler. Artık tükenmekte olan bir neslin temsilcisi oldukları belliydi. Bu kadınların kızları olması muhtemel daha genç diğer kadınlar ise, güzelliklerini sergilemede daha cüretkârdılar. Güzelliklerini jogging, tenis ve Avon kozmetik ürünleri ya da Oil of Ulay ile koruma kaygısı onlarda daha ağır basıyor olmalıydı. Bazıları Şeyh’i duyabilecek kadar yakındaydı. Çocukları da hemen yanlarında, ellerinde oyuncaklarla dolaşıyor ama ses çıkarmıyorlardı. Bazı gençler, daha iyi duyabilmek için önlere yaklaştılar. Aralarında büyük dertleri olduğu belli kişiler vardı ve bunlardan da ön sıralara yaklaşanlar oldu. Kimileri kalabalıkta kalıp biralarını içmeye devam ederken, kimileri adamakıllı uzaklaşmıştı. İhtiyar rahip de yakında duruyordu, kadınların pek uzağında değildi. Önümüzdeki döşemede, Şeyh’in platformu ile insanlar arasında zekâ özürlü olduğu belli, güzel, küçük bir çocuk vardı. Pek dikkat çekici bir hali yoktu, ama herkesin gözüne çarpıyordu. Hem çok yakınımızda hem de çok uzaklarımızdaydı. Orada bulunanlar arasında, Şeyh’in dışında, yüzünde kutsîlik yanan tek kişiydi belki de ve belli ki kendine mahsus bir dünyada yaşıyordu.

Şeyh konuşmasını bitirince, platformdan inip tekrar içeri gittik. Bando yeniden çalmaya başladıktan sonra, çok sayıda insan Şeyh’in elini öpmek için kapıya doğru ilerledi. Az sonra arabayı getirdim ve geldiğimiz gibi, yine ikimiz baş başa oradan ayrıldık. Yol boyunca kendisine gözlemlerimi aktardım.

“Tam olarak ne söyledim?” dedi Şeyh. “Onların beni dinlemesini nasıl sağladım? Kimler dinledi? Kimler Müslüman’dı? Kaç kişilerdi? Neler algılıyorlardı? Hiç korkuya kapıldın mı? Kendini aşağılanmış hissettin mi?”

Soruları, kendi duygularım ve izlenimlerimle elimden geldiğince dürüstçe cevaplandırdım ve hemen sustum.

“Peki,” dedi Şeyh. “Şimdi de, sana bugünün ziyan olup olmadığını sorayım.”

“Hayır Şeyhim, elbette olmadı,” diye cevap verdim hemen.

“Güzel,” dedi. “Sür bakalım. Daha sonra sana başka şeyler de soracağım.”

Uzunca bir süre, hiç konuşmadan yol aldık, sonra yine söze girdi:

“İnsanların kalplerini bağladıkları dünyalar çeşit çeşittir,” dedi. “Diskolarda işlenen haramlar, senin parkta gördüklerinden daha beterdir. Fakat kötü bildiğin bu insanlardan da çok güzel davranışlar çıkabilir; üstelik Allah’ın adı anıldığında gözyaşı dökenlerden asla ümit kesmemen gerekir, unutma.”

Konuşmaya istekli olmadığımı Şeyh de fark etmişti. Daha önce kendisini gayrimüslimlere hitap ederken hiç dinleyip dinlemediğimi sordu; duymadığımı söyledim.

“Bir daha halkın önünde, bugün konuştuğum gibi konuştuğumu duymayacaksın,” dedi. “Unutma ki bu gibi durumlarda, daha genel konuşmamız, ama halkla konuşuyoruz diye de hakikatten taviz vermememiz ve dinlemek isteyen herkese Allah’ın kelâmını anlatmamız gerekir.”

Bir an durakladı, sonra devam etti:

“İnsanların nasıl mürid olacağını en iyi Allah bilir, unutma. Âdem Aleyhisselâm’ın yeryüzüne halife olarak yaratılmasına şahit olan meleklerin bu işin hikmetini anlamadıklarını nasıl itiraf ettiklerini hatırla. Âdem Aleyhisselâm’ın soyundan geleceklerin yeryüzünde fesad çıkarıp kan dökeceklerini biliyorlardı -ama Rabbimiz onlara, ‘Ben sizin bilmediğinizi bilirim’ deyince, onlar da uyandılar ve şöyle dediler:”

“Sübhâneke lâ ilme lenâ illâ mâ allemtenâ-Rabbimiz, Seni her
türlü kusur ve noksanlıktan tenzih ederiz; muhakkak biz Senin
bildirdiğinden başkasını bilmeyiz.”

(Bakara: 32’den)

Zihnim olanca aceleciliğiyle günün ve Şeyh’in söylediklerinin mânâsını çıkarmaya çalışıyordu. Günbatımına az bir zaman kalmıştı ve daha eve bir saatlik mesafedeydik. Namaz vakti gelmişti. Yolun sakin, park yerine benzer bir bölümüne geçtik. Günün sonunu geçirmek için hoş bir yerdi.

“Namazı burada kılalım,” dedi Şeyh.

Arabayı yolun kenarına park edip çimenlere yürüdük. Yan yana durduk ve Rabbimize hamd ü senalar gönderdik. Namaz çok tatlıydı; hele alnımı serin, çimli toprağa koydukça, bir hizmetkâr olduğumu daha derinden hissediyordum. Bir an için kalbim sevinçle doldu taştı. Arabaya doğru yürürken, bir şeyleri anlamaya başlamıştım. Namaz, mutlak anlamda bir hizmettir. Allah’a, benlik kaygısından azade biçimde hizmet etmektir. Aslında, insanın bütün hayatı namaz gibi olmalıydı. İnsan sadece başıyla değil, bütün benliğiyle secdeye vardığında, hayatının en büyük makamına varmış oluyordu gerçekten. Melekler, bu cevaplarıyla, müridlerin yetişmesinde bize ders veriyordu, çünkü hakikatte hizmetin ne olduğunu anlamışlardı. Onlar, Kadir-i Mutlak’ı methetmekten başka şey bilmezler ve iradeleri O’nun iradesidir.

O park gününde Şeyh’le yaptığımız bir başka konuşma daha vardı ki aklımdan çıkmamıştı. Bu konuşmayı hatırlayınca, hizmet dersi yerli yerine oturuverdi.

Günün hemen hemen tamamını Şeyh’in yanı başında geçirdikten sonra, kendisine yakın olmaya dair bir soru takıldı aklıma. Ona, ölünce bana daha mı yakın, yoksa daha mı uzak olacağını sordum.

“Ben zaten ölü bir adamım,” diye cevap verdi. “Yıllardır ölüyüm ben. Bir insan, ölü bir adama nasıl yakın ya da uzak olur ki?”

“Öyle görünüyor ki, bu haber karşısında, içimdeki Hazreti Ömer(ra), içimdeki Hazreti Ebû Bekir’e(ra) galip geldi,” dedim.

Şeyh, ne demek istediğimi anladı. Peygamber Aleyhisselatü-vesselâm’ın ölüm haberi Ömer’e(ra) ulaştığında, o bunu kabullenmek istememiş, hatta kim bu habere inanırsa kolunu bacağını keseceğini haykırmıştı. Hazreti Ömer’e(ra) ve diğerlerine bu canlar yakan gerçeği ancak Hazreti Ebû Bekir(ra) kabul ettirebilmişti. Ebû Bekir(ra), Allah’a hamd ü senâlar ettikten sonra, şu kısa konuşmayı yapmıştı: “Ey insanlar, eğer Muhammed’e(asm) ibadet ediyorsanız, iyi bilin ki Muhammed(asm) öldü. Ama eğer Allah’a ibadet ediyorsanız, bilin ki Allah hayat sahibidir ve ölümlü değildir.”

Ben sorusuna böylece cevap verdikten sonra, o hiçbir şey söylemedi. Uzun uzun, sessizce baktı bana, sonra gözlerini başka tarafa çevirdi. O bakışı daha sonraki aylarda çok net biçimde hatırlayacaktım. Ancak, bakışın mânâsını aradan iki yıl geçtikten sonra anlayacaktım. Şeyh’in önünde mürid, ölü yıkayıcının elinde bir cesed gibiydi; Şeyh de, Rabbinin kudret elinde bir cesed gibiydi. İçinde hizmetin sırrını saklayan bir ölüm şekli vardı. O da, Allah dışında her şeyin, yani masivânın ölüsü olmak demekti. Hizmet sadece Hakk’a yapılırdı, ama başkalarına hizmet etmeyi öğrenmek, nefse odaklanmış, mağrur enaniyeti ehlileştirmek içindi. Peygamber Aleyhissalâtüvesselâm şöyle buyuruyordu:

Mûtû, mûtû kable en temûtû-Ölün, ölmeden önce ölün.

Bu, enaniyetin ve nefsin hevâsının ölümü demekti; ebediyen yaşamak içindi.

Hizmet dersini de böylece tamamlamıştık. Bir şeyh bu konuda bize çok sade bir şey söylemişti:

“Kim Allah’a hizmet ederse, Allah da ona hizmet eder.”

SEKİZİNCİ BÖLÜM / KEK

Hazar Parkı’na yaptığımız yolculuktan bir belki iki ay sonra, Şeyh’i yeniden gördüm. Ramazan Bayramı’ydı; otuz günlük Ramazan orucunun ardından, bayram tebrikleşmesi için tekkede toplanıp halka olmuş on dokuz müridden biri bendim.

Şeyh’in huzurunda bulunmak bizim için tarif edilemez bir zevk olurdu her zaman; ne yapacağını önceden kestiremediğimiz için de, geldiğinde hepimiz sevinirdik -nûrundan mümkün olduğunca çok şey emmeye heveslenirdik. O gün de, onunla birlikte geçirdiğimiz diğer günlerde olduğu gibi, dua, zikir ve tarikat mesleğinin zevkleri ve imtihanları üzerine muhabbetle dolu geçti.

Önümde o gün açılmaya başlayan ders, parktaki hizmet dersi gibi, kısaydı. Daha uzun zaman alan diğer derslerin arasında geldi. Kısa bir dersti gerçi, ama etkisi hayli şiddetli oldu. Beni tâ derinlerden sarsan ve yıllar içinde giderek açılan bir dersti bu.

Akşamın geç vaktiydi ve saatin akrep ve yelkovanı, usulca geceyarısına doğru yürüyordu. Yatsı namazını kılmıştık, hazır bulunanların bir kısmı da, çıkış kapısının yakınındaki kütüphanede toplanmaya başlamıştı. Odaya girdiğimde Şeyh’i, elinde orta büyüklükte beyaz bir kutu ile bir kitap rafının yanında ayakta duruyor halde buldum.

“Bu, bacımız ve dostumuz olan birinden bugün aldığım bir armağan,” dedi, aramızda bir yere çömelirken. “Fakat bu armağan, aynı zamanda müridlerin.”

Kutuyu açıp içinden çok güzel bir çikolatalı kek çıkardı. Odanın dört bir köşesinden oooh’lar, ahhh’lar yükseldi, bir an herkes canlanıp neşelendi. Şeyh, keki kucağına alarak sordu:

“Bu keki ne yapmalı sizce?”

Bana hayli garip gelen, soğuk bir ciddiyet ve şakalaşma arası bir ses tonuyla sürdürdü sorusunu:

“Ya bu kek aslında müridler için değil de yalnız benim içinse?”

Kimsenin gıkı çıkmıyordu ama herkesi bir düşünce almıştı, hepimiz olup bitecekleri bekliyorduk. Bir mürid güldü. Bir başkası, “Ha! Bence bu işin kolayı var,” dedi. “Pastanın büyüklüğü ne kadar? Hadi, onu on dokuz dilime ayıralım.”

Bu son cümleyi duyduğum anda, düşüncelerim arasında birden Kur’ân’daki “Onun üzerinde on dokuz vardı,” mealindeki ayet başını uzatıverdi. Kur’ân’da sadece bir kere geçen bu ayette, aynı zamanda Bismillahirrahmanirrahim’in sayısal formülü saklıdır. Bu sayısal mu’cize, ayrıca, Kitab’ın ilâhî kaynaklı olduğunun bilimsel bir kanıtını oluşturur. Ayetin bütününün ve kapsamlı anlamının bizim anlayışımızın çok ötesinde olduğu aşikârdı ama onu ne zaman duysam, okusam ya da hakkında tefekkür etsem derin bir hayret ve merak duygusuyla irkiliyordum. O gece de böyle oldu.

Ancak Şeyh, müridin teklifine iki kedi ile bir maymunun öyküsüyle cevap verdi. Bu üçüne, aralarında eşitçe bölüşsünler diye bir parça peynir verilmiş. Bölüştürme işini maymun üzerine almış, çünkü peynir parçalarını tartabileceği bir terazisi varmış. Parçaları terazinin kefelerine koymuş, sonra iyice dalıp güya kefeleri dengelemek için bir birinden, bir diğerinden atıştırmaya başlamış. Bizim kediler biraz yavaş öğrenen cinsten olmalılar ki, maymun peynirin hemen hepsini yiyip bitirene kadar, ne olup bittiğini anlayamamışlar.

Şeyh, bu hikâyeyi anlatır anlatmaz meydan okuyan bir ses tonuyla, “Kim istiyor keki?” diye sordu.

“Kimbilir, belki meyve de vardır içinde,” diye devam etti. “İçi nasıldır acaba? Birbirinden güzel binbir lezzetli ihtimal! Sizce dostumuz bu güzel keki evde mi yaptı, yoksa pastaneden mi satın aldı?”

Hepimiz kekin satın alındığını düşünüyorduk ama Şeyh, evde yapıldığını tahmin ettiğini söyledi. Bu basit konu üzerindeki bir oda dolusu kuşku, kekin kendisinden de kalındı ve bir bıçakla kesilebilirdi. Şeyh, öğretiyi sürdürdü:

“Kim istiyor?” diye sordu yeniden.

Odaya derin bir sessizlik çöktü, yine kimse tek kelime etmedi.

“Kekin tadına bakmak, hayatın onca zevkinden sadece biridir,” dedi Şeyh. “Okyanusa dalıp çıkmak gibi bir zevktir: Güzel ve okşayıcı o ılık, tuzlu suya dalarsınız, size şifa olur -Binlerce küçük masör masaj yapıyormuş gibi hissedersiniz kendinizi. Suyla bedeninizin inceden inceye yumuşadığını, yaralarınıza şifa gönderildiğini duyumsarsınız. Okyanustan çıkınca bedeninizde güneşin ılık dokunuşunu duyarsınız, sonra da gölgeye yatıp iki saatlik güzel bir uyku çekersiniz. Uyanınca kendinizi öyle iyi hissedersiniz ki! Bir kafeye gidip güzel, buz gibi bir pina colada yudumlarsınız. İçinizde bu duygunun nasıl bir şey olduğunu bilen var mı?”

Odaya tarla üzerinde uzanan sabah sisi gibi ağır bir gerilim havası çökerken sessizlik sürdü. Vakit hayli ilerlemişti. Yorgundum ve işin sırrını anladığımı sanıyordum.

Birden, benim gibi işin sırrını anladığını sanan bir başka mürid umutsuzca dövünmeye başladı. Derin bir suçluluk duygusu içinde, hiç durmadan göğsünü yumrukluyordu. Ancak Şeyh müdahale edip durdurdu:

“Mesele bu değil,” dedi. “Gurur ve tevazu arasında ince bir çizgi vardır. Kendini şimdi yaptığın gibi cezalandıramayacağını anlayacak noktaya gelmen gerek. Kendini Rabbinin iradesine teslim mânâsındaki hakiki tevazu, ne gururu ne de insanın kendi kendini mahvetmesini gerektirir. Bir Sufî Üstad’ın güzel ifadesiyle, ne ‘bir şeye ihtiyacım var’ deyin, ne de ‘hiçbir şeye ihtiyacım yok,’ deyin; sadece ‘Allah’ deyin, işte o zaman harikulâdelikler göreceksiniz.”

Bir anlık bir duraklamadan sonra devam etti:

“Hepiniz uyudu uyuyacak gibisiniz. Allah aşkından bahsedilen bir muhabbette nasıl uykunuz gelir? Bu kek belki de meyvelidir. İsteyen yok mu?”

Artık ne sevinç çığlıkları vardı ne oooh’lar ne ahhh’lar. Sonunda, sessizliğimi bozdum.

“Benim payımı siz alabilirsiniz,” dedim. “Eğer kekin bir parçası bana düşüyorsa, ona dilediğinizi yapmanıza izin veriyorum.”

Şeyh, bu mağrur cömertliğime karşılık vermedi. Köşeme çöküverdim.

Başka bir derviş, odanın arkasından, “Ben yiyebilirim,” dedi.

“Kekin hepsini yiyebilir misin?” diye meydan okudu Şeyh.

“Sadece denerim,” diye cevap verdi derviş.

“Kekin hepsini yiyeceğine dair teminat verebilir misin?” diye yeniden bastırdı Şeyh.

“Sadece deneyeceğime dair teminat veririm,” dedi derviş.

Şeyh, bu sefer bütün gruba hitap ederek, bir kez daha “O halde, şimdi bu keki ne yapalım?” diye sordu. On dokuz tane ifadesiz yüz kendisine bakakaldı, yine cevap gelmedi. Bir anlık bir duraklama daha yaşandı, ben o arada döşemeye bakıyordum. Başımı kaldırdığımda, Şeyh iki elini de pastanın içine sokmuştu. Güzelim pasta birkaç saniye içinde, yoğrula yoğrula çikolata tanecikleri ve kremadan oluşan yamru yumru, jölemsi bir yığına dönüşmüştü. Herkes gözlerini açmış, uyanmıştı.

Pastanın ezilmesi, beni bezginliğimden sıyırmıştı.

“Pastayı ezmek hiç aklıma gelmemişti,” dedim, dürüstçe ama yine de mesafelice.

“Sessiz sessiz arkana yaslanıp bilgelik taslamak kolay,” dedi Şeyh, “ama sen yüksekçe bir kaide üzerinde duruyor değilsin, geri kalan insanlardan ayrıcalıklı durumda değilsin.”

Şeyh, hiç şüphesiz, doğrudan benimle konuşuyordu ve sözleri bir ton tuğla gibi başıma yıkılıverdi. Yer yarılsa da içine girsem diye düşündüm. Çaresiz, vazosunda susuz kalıp solan bir yaz çiçeği gibi başım eğik, oturdum.

O akşam daha erken bir vakitte, Şeyh’in dersi sırasında beni ilgilendiren küçük bir konu üzerinde anlaşamadığımız bir dervişin az kalsın kafasını koparıyordum. Şeyh’in huzurunda asla terbiyeyi elden bırakmamışımdır, ama o gece, enaniyetimde derinlerde yatan bir yere dokunulmuş, birden nefsim öfkeyle kabarmış ve odanın her yanına pis kokulu dumanlar saçılmıştı. Şeyh, o sırada sesini çıkarmamıştı ama bu halim gözünden kaçmış olamazdı. Ama şimdi, tuğlalar üzerime bir bir düşerken, her şeyin hesabı soruluyordu.

“Sesinde hayli rahatsız edici, iğneleyici bir ton vardı,” dedi. “Sen de fark ettin mi? İğne, yalnız dervişe değil, hem bana hem bütün gruba dönüktü.”

Kaçmak isterdim, ama ah, bacaklarımı bir bulabilseydim! O sırada düşünebildiğim tek şey kaçıp uzaklaşmaktı; orada kalıp Şeyh’in sözlerini hazmetmeye çalışmak, benim için yılın en cesur hareketiydi. Kof bir gurur kalıntısı ulu orta teşhir ediliyordu ve içim, tıpkı ezilip yoğrulan kek gibi şekilsiz bir yığına dönüşmüştü.

Şimdi gruba dönen Şeyh, “İslâm’ın özü,” dedi, “pastayı ezebilmektir. Kâbe’de putlar kırılınca, insanlar onların sadece odun ve taştan ibaret olduklarını gördüler. O odun ve taşların, sizin arzularınızdan ve işlerinizden pek farkı yoktur. Tek parmağınızı bile kıpırdatmadan aşkın en son zevklerine varabilirsiniz. Yoksa sadece yeme, içme, uyuma ve üreme gibi temel ihtiyaçları karşılamakla geçen bir hayat süren hayvanlara benzersiniz.”

Aramızda, çiftlikte boğa görmüş olan birinin olup olmadığını sordu ve sohbet başladığından beri ilk kez odada gülüşmeler oldu. Gülüşmenin tam ortasında, benim terslediğim derviş ciddi bir soru sordu. Şeyh’in pastayı ezmesindeki sırrı kavramıştı.

“Neden,” dedi, “hayatımdaki pasta ezildiği zaman fizikî bir acı duyarım?”

Mizahla ders vermede hayli usta olan Şeyh, iki elini havaya kaldırdı ve ikisinde de birer taş varmış gibi birbirine vurdu.

Çok daha önceleri, bir ara, “Deveyi, işte böyle hadım ederler,” demişti.

Derviş bu hareketle aradığı cevabı bulmuş, deve misalini hatırlayanlar da dersi kavramıştı. Mesele açıktı: Bağlı olduğu şey kesilirse, insan haliyle acı çeker. Bu acının şiddeti de, bağlılığın ne kadar şiddetli olduğunun göstergesiydi.

Şeyh, elleri hâlâ çikolata bulaşığı içinde, “Şimdi kim kekten tatmak ister?” diye sordu. Ne kimsenin gıkı çıktı ne de yerinden kıpırdayan oldu.

“Yine mi uykunuz geldi?” dedi. “Allah’tan bahsedilen bir sohbette nasıl uykunuz gelir! Sufî az yer, az uyur ve boşa zaman harcamaz.”

Tekrar bir duraklama oldu ve oda sessizliğe gömüldü. Şeyh derin bir düşünceye dalmış gibi gözlerini kapattı. Çok geçmeden yeniden söze girdi.” BurgerKing shake fincanı üzerinde ne yazar biliyor musunuz?”

O, sözlerine devam ederken, biz kıkırdaşıyorduk:

Bay Çok Çalkala’yım ben
İyi bir çalkalama isterim
Adamakıllı çalkaladın mı beni
İyice bir titrer, ürperirim.

“Bu küçük manzume, beni üç saatlik bir tefekküre daldırdı,” dedi Şeyh. “Öylece, Allah aşkıyla titreyip ürpererek kalakaldım. Hiçbir zevk bu zevkin yanına bile varamaz. Uykunuzu yenmelisiniz. Görmüyor musunuz ki, biz ölü bir pastayı bile yeniden diriltemiyoruz. Oysa hamd ü senalar olsun O’na ki, Halıkımız, bizi bir hiçten yarattı. Kutuyu açtığımda, güzel pasta için oooh’lar, ahhh’lar duymuştum, oysa o oh’lar, ah’lar sadece Allah aşkına çıkmalıydı.”

Şeyh, Yâsîn suresinden ayetler okudu ve mealini verdi:

Nihayet Sûr’a üflendi. Ve onlar kabirlerinden kalkıp koşarak Rablerine geldiler.
Dediler: Veyl bize, bizi kabrimizden kim kaldırdı?
Bu Rahmân’ın va’d ettiğidir işte.
Demek, resûller doğru söylemişler.

(Yâsîn: 51-52’den)

Ayetleri okumayı bitirince, bize pastadan arta kalan ezikleri verdi ve dışarı çıkıp bunları yememizi söyledi. Gerçekte, biz bir dersi yiyorduk ve hiç de iştah açıcı bir yeme değildi bu.

Şeyh’i birkaç gün sonra yeniden gördüğümüzde, ders tamamlandı:

“Havuzu sevmek için illâ içine atlayıp yüzmeniz mi gerekir? Her tür balığı mutlaka tatmanız mı gerekir? Bu olağanüstü zevk sözlerinin maksadı n’ola? Maksat, sizi uyandırmak. Hiçbir şey, arzularını aşırıca tatmin eden iki âşıktan daha zavallı olamaz. Pastayı yemeye başlar başlamaz onu yeme arzusunu da kaybettiğinizi fark ettiniz mi? Beklenti, aşırı tatminden evlâdır, hele pasta ezilince, kimsenin ona iştahı kalmaz. Pasta meselesi, kabalık ve bayağılığa karşı bir incelik meselesidir. Pastadan yemeden lezzet almak: İşte asıl cihad budur. Puding yediğimde, sadece bir kaşığı bana yetiyor. Ağız dolusu bir lokmadan sonra dildeki bütün tat tomurcukları doyar, demek bütün ihtiyacınız tatmaktan ibarettir.

“Mesele, sizin pastanızın ne olduğu ve onu ezmeyi nasıl öğreneceğinizdir. Çiçeğin güzelliğini ancak onu kopardıktan sonra fark eden adama benzemenize gerek yok.”

Bir keresinde, Şeyh, kendi ülkesinde güzel çiçeklerle dolu bir bahçesi olan yaşlı bir şeyhin hikâyesini anlatmıştı. Şeyhin çiçeklere nasıl baktığını anlatmış, sonra da sözü, aslında bu ülkede çok az insanın çiçeklerin kıymetini takdir ettiğine getirmişti. O zaman buradaki espriyi anlamamıştım, pastanın ezilmesinden sonra biraz daha açıklık kazanmıştı. Pastanın, Ramazan Bayramı günü ezilmesi de benim için ayrı bir anlam taşıyordu. Pasta dersi, Ramazan’dan alınacak dersin özetiydi: Arzularına sınır koymayı öğren. Mesele, süflî arzulardan geçmek ve nefsi dengede tutmaktan ibarettir.

“Kabalığımızdan kurtulana kadar,” dedi Şeyh, “yeryüzünde filler gibi dolaşırsak, nasıl hakkı duyabiliriz ki? Şöyle demişti Hazreti Celâleddin-i Rumî: ‘... Şems Doğu’dan gelir, ışığın ayak seslerine bir kulak ver…’ Peki ama Doğu’dan gelen Şems’i nasıl karşılarsınız? Sadece gözlerinizi açık tutarak. Görmenin tek yolu gözlerinizi kâinata ve etrafınızdaki yaradılışa açık tutmaktır. Ayetler oradadır.”

Sonra da arzu içinde şunları söyledi Şeyh:

“Ne kadar içerseniz için, dudaklarınız kuru kalır.”

Demek ki, arayışçının kendi susuzluğunu fark etmesi ve arzusunun hangi taraftan geldiğini iyi bilmesi gerekiyor diye düşündüm. Bir tarafta, nefsin süflî ve ham istekleri, diğer tarafta aşkın ateşini tutuşturan ulvî ve ince iştiyaklar vardı. Her iki halde de susuzluğun dinmesi beklenmemeliydi. Kek dersi, temelde, kişinin süflî halden, hallerden ulvî hallere erişebilmesi için arzularını birbirinden ayırması ve öncelik sırasına koyması hakkındaydı. Bu seyir hali ise ruhî tasaffî diye bilinir.

“Eğer en başa Allah’ın bizden istediklerini koymazsak,” dedi Şeyh, “asla tatmin olamayız -ne kadar çok şeye sahip olursak olalım. Dünya hoştur hoş olmasına, ama siz Allah’ın istediğini en başa koyun, yeter. Ev sahibi olma arzusunu ya da terfi aşkınızı vesaireyi başa koyarsanız -dileğinize ulaşabilirsiniz, hayat öylece geçer, ama bilin ki bu hayat geçtikten sonra geri dönüş olmayacak ve ne kadar gözyaşı dökersek dökelim, hayatı yeni baştan yaşama hakkı verilmeyecek. Hiçbir şeyi Allah’tan öne koymayasınız; arzularınızı ancak O tatmin eder.

İslâm’ın Manevî Yolu’nda nezaket ve incelik sahibi olmaya edeplenme denir. Bir kültür halidir edep; nazik bir vakarı ve mükemmel bir insanlığı içerir. Hem bir süreçtir, hem bir haldir, çünkü birinci anlamıyla, süflî olanın ulvî olana tâbi edilmesi, adi şeylerin faziletlere feda edilmesi, cesedin ruhun emrine verilmesi demektir. Hayvandan insana kademe kademe geçiştir; insanın enaniyetini yırtıp manevî mertebelerin eşiğine gelirken yürüdüğü yoldur. Bu mertebeye erişen kişi, riyakârlıktan ve olduğundan iyi görünme halinden kurtulur. Edepli kişi, kalbin aslî iştiyaklarını keşfeder ve Rabb-i Zülcelâlinin kalbine rahmetle dercettiği sırları ayan beyan görür, gösterir. Edep hem bir eminlik hali, hem bir karakter ve kişilik duruluğudur; bir mücadelenin meyvesi ve nefsin dizginlenmesidir.”

Bu öyküdeki derslerin hepsi, anlattığım sonuçları beslemek içindi. Kek, şairin kopardığı çiçek, Şems-i Tebrizî’nin ışıklı ayak sesleri, kumsal hikâyeleri ve nefsin peşine düştüğü tensel hazlar, kekin kendisi, sonunda ezilmesi ve daha sonra bizim onu yiyişimiz. Tüm bunlar, bizi edebe götüren derslerdi.

Tekkede “Edeb Ya Hu” diyen bir hat tablosu vardı. Sohbetlerinden birinde, Şeyh, bunun ne anlama geldiğini sormuştu. Oradakilerden biri: “Bizi terbiye et, Ey Rabbim” demektir demişti. Adamın cevabı doğruydu, çünkü tablonun düz anlamı tam da böyleydi. Mademki, her an Allah’ın huzurundaydık, her an en iyi hal içinde olmak gerekti. Bana göre, Şeyh’in anlattığı Çoban ve Musa Aleyhisselâm öyküsünde de ince bir ders saklıydı. Allah’ın bize her zaman yakın olduğu, Rahmetiyle bizi hep iyiliğe sevk ettiği dersi veriliyordu bu öyküyle. Şeyh’in de söylediği gibi, gözlerini açabilenler her yerde O’nun işaretlerini görebilirdi. Allah’ın yaratışında her şey inceliğe ve mükemmelliğe doğru ilerler. İşte bu hakikatin farkına varışım, Rabbimin lütfuyla, aşağıdaki dizelerin kalbime doğmasına vesile oldu:

Her bulutta ve yağmur damlasında,
Öyle açık dile gelir ki sözün, öyle sade.
Her küçük kum taneciğinde...
Açık avucumdaki çizgilerde,
Güneş hâlesi ışınların dansında
Çokluk Bir’in tecellîsidir, Bir’dendir işte.
Taşlarda, hiç kıpırtısız ya da öyle görünenlerde,
Eminim onlar da yol alıyor, yürüyen her şeyle
Elmas olur yahut yakuta döner, mücevher
Taşlarda ve kendimde binbir işaret,
Yüzümü Nûr’a çeviren ve götüren
Kalbimi Ebedî Sabah’a eriştiren.
Bir Şems-i Ebedî’nin şavkı ki
Işıtır, sırlar açıldıkça, bu kalp küremi
Miskin kölenin vezirliği misali;
Hezeyanlarda yitik delinin sevinci,
Ruh gecemi yırtar bu kıvılcım seli,
Tutuşur da teslimiyetin ateşi
Aşkın alevleri alır beni, beni

Kek öyküsü böylece hitama erip, bir tasaffî ve nefsi inceltme dersi olarak yerini aldı. Sayıları giderek azalan ruhî incelik sahibi kişilerden birinin, Şeyhimin dersiydi bu. Yaşamanın hakikatini bilen, kendileriyle ve etraflarındaki yaratılışla barış içinde yaşayan ender bir insan topluluğu idi bu kişiler. Lezzetten anlayan, keyif duymayı bilen ama bunlarda boğulmayan -Allah Aşk’ı hariç- kişiler. Ulvî makam sahiplerinin susuzluğunu bilen ve shake’ten tatmış -aşkın kâsesinden dolu dolu şarap yudumlayan, sonra titreyip ürperen kişiler.

DOKUZUNCU BÖLÜM / AKVARYUM ÜÇLEMESİ

I

Bir güz mevsiminin sonlarına doğru, tarikattaki ilk günlerimden birinde, kek dersinden çok önceleri, tekke arazisinin bir köşesinde hâlâ ayakta duran ancak harabeye dönmüş, ambarı andıran büyükçe bir binayla ilgilenmem gerekmişti. Bu bina, yolculuğumun birkaç yılına yayılmış, bazı arayışçıların edep dediği o ruhanî inceliğe erişme mücadelelerime kadar ve bu mücadelelerim boyunca süregelen, birbiriyle ilintili bir grup öğretinin hem kaynağı hem sembolü olmuştu.

Bu dizi derslerin hepsi, genelde Şeyh’in müridleri ile paylaştığı birtakım faaliyetlerin ardından gelmişti. Denizdeki balıklar misali, derslerin derin sularında sürüler halinde dolaşıyor, öğrendiklerimizde bazen birbirimize bağımlı olsak da, aynı zamanda tek başımıza bırakılıp ya batıyor ya da yüzmeyi öğreniyorduk. Akvaryumdaki balıklar gibi, saiklerimiz ve davranışlarımızla hem kendi gözümüzde, hem başkalarının gözünde giderek daha görünür olmaya başladığımız bir mekâna girmiştik. Öğretmenimizin rehberliği ve ilgisi sayesinde yüzerken aldığımız dersler de akvaryum camı kadar berraklık kazanıyordu.

Şeyh, dervişlerden birine bu harabe binanın yıkılması talimatını vermişti. Birkaç gün sonra, binanın kereste ve kirişleri hayret verici ve muazzam bir dağ gibi yükseliverdi bahçede.

“İşe yarayacak keresteleri saklayın,” dedi Şeyh. “Gerisini de yakın.”

Görevin altından kalkmak imkânsız gibi gözüküyordu. Kirişlerin çoğu öyle ağırdı ki, birkaç kişi güçlükle yerinden kaldırabiliyordu. Diğer molozlara ve kirişlere çivilenmiş ya da binanın yıkılması sırasında onların üzerine yığılmış büyük tahta parçaları, işi büsbütün içinden çıkılmaz hale getiriyordu. Yine de Şeyh’in talimatına uyduk, çok geçmeden, yıkılan ambarın az ötesinde bir ateş yakıldı. Ateş günlerce hiç sönmeden yandı, müridlerin tekkeye her gelişlerinde ateş yanıyor olurdu, dolayısıyla herkese bir iş çıkardı. Tahta yığınları biteceğe benzemiyordu. Aylarca, azaldığı yolunda ufak da olsa bir emare görülmedi. Derken kış gelip çattı ve sıfır derecelik soğuk günlerde bile hem ateş hem de tahta yığını ısrarla varlıklarını sürdürdü. Bir akşamüstü, Şeyh tahta yığınının yanı başındaki küçük bir kar tümseğinin üzerine çıkıp durdu. Zarif bir şekilde, etekleri yere kadar uzanan ve karın beyazlığına inat alabildiğine siyah derviş cübbesini giymişti; biz çalışırken sessizce ateşin alevlerini seyretti. O sırada, hiç bitmeyecekmiş gibi görünen bu kalas yığınının ortasında kaybolup iyice bunalmış halde, yarım ağız, biraz şikâyeti andıran bir dua mırıldanıyordum. Nereye baksam, sadece kalasları görüyordum.

Ayağımın tam dibindeki gevşek tahtaları ve sorumun nereye varacağını hesap etmeden, “Neresinden başlasam ki,” diye sordum, “bu yakma işi ne zaman bitecek acaba?”

“Nerdeysen oradan başlarsın,” dedi Şeyh gülümseyerek, “sonra çevredekilere geçersin. Ve sonunda hedefine varırsın.”

Beraberce gülüştük, ben çalışmaya devam ettim. Şeyh’in bu sade yorumu üzerine düşünürken, kalas yığını bambaşka bir anlama bürünüverdi. Bu olayın üzerinden çok geçmeden, küçük bir mürid grubuyla beraber, yine kalas yığınının ortasında buldum kendimi. Büyükçe, garip görünüşlü bir parçayı ateşe atmaya çalışıyorduk. Ancak üç-dört kişi birlikte savurabildik kalası, nihayet ateşin içine düşünce, birlik olmanın getirdiği başarıdan biraz keyif duyarak, gevşeyerek güldük. Dervişlerden biri, kahkahalarımızı tam ortasından keserek konuştu:

“Bu tahta parçaları nefis gibi. Dış âlemde, ateşe attığımız bu odunlar, iç âlemde nefsin odun yığınları içinden yakmamız gereken şeylere tekabül ediyor.”

Dervişin sözleri içimde tâ derinlerdeki bir sırra dokunuverdi ve grubun birden suskunlaşmasını da oradaki her kalbin aynı sırra şahit olmasının işareti saydım. Birlikte yaşadığımız bu tecrübe ile Şeyh’in sade sözleri, kalas yığınını sürüp giden bir ders hazinesine ve vesilesine dönüştürdü. O kalas yığınının yanına her varışımda yeni bir şey öğrendim; diğer müridlerin mücadelesini ve onların mücadelesinin benimkiyle nasıl kol kola yürüdüğünü iyiden iyiye kavradım. Üstelik diğer manevî arayışçılarla birlikte çalışmak sayesinde manevî işbirliği ve karşılıklı muhabbetin sırlarını da öğrendim. Farklı farklı insanların, bir tahta yığınının meydan okuyuşuna nasıl değişik tarzlarda yaklaştığını gördüm ve bu sayede kendi hakkımda da fikir sahibi oldum.

Tahta yığını etrafında gelişen onca olay içinde en gariplerinden biri de, saklanması gereken, ağır, sert kereste kirişlerle ilgiliydi. Şeyh, kirişleri arazinin çevresine taşımamızı ve bunları taş ya da daha küçük tahta blokları üzerine dikerek bir tür sınır yapmamızı istemişti. Bazıları da arazinin orasında burasında istif edilecekti. Bu görev de içinden çıkılmaz gibi görünüyordu ve bir grup mürid ne zaman kirişlerden birini şöyle yarım metrecik kıpırdatıverse, çok çarpıcı, yapılan işle orantısız ve parlak bir başarı duygusuna kapılıyorduk. Ancak, haftalar ilerledikçe, önemli ilerlemeler kaydettik. İterek, yuvarlayarak, dürterek, sürükleyerek ya da tüm bu usulleri birden kullanarak bu devâsâ kirişlerin bir kısmını arazinin kenarlarına taşımıştık, sınır yavaş yavaş şekillenmeye başlamıştı.

Baharın sonuna doğru bir gün, Şeyh çalışmalarımızı seyrediyordu. Ateş hâlâ sönmemişti, bazılarımız bir kirişle boğuşuyorduk.

Bize, “Bir kirişi bir kişi tek başına taşıyabilmeli,” dedi. “Eğer işin usulünü bulursanız, nasıl yapıldığını da görürsünüz.”

Yüzlerimizde inanmazlık ve yarı-kuşku tebessümleri dolaştı. Bu işin nasıl yapılacağını merak ediyorduk, ancak böyle bir şeyin mümkün olduğundan söz edilmesi bile, işi kolaylaştırıyor gibiydi. Tereddüdü bir kenara bırakıp, sadece elimizde olanla işe girişince, her şey daha pürüzsüz ve hızlı akmaya başladı. Çok geçmeden, galiba bir-iki gün sonra, bir grup müridle tekkeye geldiğimizde, en ağır kirişlerden bazılarının arazinin orasına burasına istif edildiğini ve bütün istiflerin ateşe ya da kalas yığınına en az on metre mesafede olduğunu görecektik. Hatta bir-iki istif de, tekke arazisinin en uzak köşelerine yerleştirilmişti. Belki de Şeyh taşıdı diye düşündük, ama o da bir süredir ortalarda gözükmüyordu. Dervişlerden birisi yardım için yanımıza gelince kirişleri sorduk.

Katıksız, alçakgönüllü bir sükûnet içinde, “Onları ben taşıdım,” dedi. “Şeyhin tavsiyesini bir denemek istedim ve haklı olduğunu gördüm.”

Peki ama tam olarak nasıl yapmıştı? Dervişi yaylım ateşine tuttuk.

“Aslında çok kolay,” dedi, “ama tam olarak açıklayamam. Önce işin olacağına kendinizi ikna edeceksiniz, sonra da düşünmeyi bırakıp hemen işe koyulacaksınız. Birazcık gayretle hayli yol alacaksınız. Bütün söyleyebileceğim bu kadar.”

Dervişin teşebbüsü hepimize ilham kaynağı olmuştu. Kimse hayranlığını açıkça dile getirmese de, faltaşı gibi açılmış gözlerimiz, aptalca gülümsemelerimizle, yüzlerimizde derin bir şaşkınlık okunuyordu. Tahmin ediyorum, bu dervişin hikâyesini dinleyen her mürid, o günden sonra, gizlice kalas yığınına varıp büyükçe bir kirişle şansını denemiştir. Kendi payıma birkaç kaçamak yaptığımı itiraf ediyorum ve gecenin sessiz karanlığı içinde kocaman bir kalasa el atarken neye benzediğimi okuyucunun hayal gücüne bırakıyorum. Kirişleri kaldırıp kaldıramadığımı es geçip, her biri küçük ya da büyük çapta kendi gayretimin ürünü olan daha büyük iki tecrübeden söz edeceğim şimdi: Birincisi, insanın kendisiyle yüz yüze gelmesinin, diğer deyişle nefsiyle mücadelesinin derin anlamı; ikincisi lâ havle ve lâ kuvvete illâ billah’ın -Kadir-i Mutlak’tan başka kudret ve kuvvet yoktur- sırrı.

Kalas yığını aralıklı olarak bir yıl yandı durdu. Geçirdiğim iki kış mevsiminin karlı gecelerinde yanıp duran közlerin kızıl parıltısını hatırlıyorum şimdi. O ateş, içimde binlerce tefekkür ateşini tutuşturdu ve bir gün sönüverdi. Geceleri bir dervişin tek başına besleyerek büyüttüğü alevlerin parıltısı yoktu artık. Gece tekkeden dışarıyı seyrettiğimde her yer zifiri karanlık içinde görünüyordu, ama yıldızlar hâlâ semâyı titrek titrek aydınlatıyor ve bir zamanlar tahta yığınının üstünde ürperip duran o alev, yalımlarını artık kalbimde sürdürüyordu sessizce.

II

Tarikattaki ilk günlerimde, ne yana baksam yapacak bir sürü iş çıkıyordu. Tekkenin yakınındaki bu eski ambarı yıktıktan sonra, daha az iş çıkar, zikr ve muhabbete daha çok vakit kalır diye düşünmüştüm. Şeyh’le birlikte saatlerce oturup, gaybî bir âlemin kapısından içeri doğru süzülene dek muhabbetlerin sıcaklığı içinde eriyip vecde kapılmaya, zikredip kasideler okumaya hazırlıyordum kendimi. Yazık ki yanılıyormuşum, çok geçmeden bu Manevî Seyr ü Seferin, uzunca bir bölümü mücadelelerle geçen, engebeli bir yol olduğunu anladım. Eğer insan sabreder ve Allah lütfederse, huzurlu bazı saadet anları gelip çatıyordu.

Kalas yığını döneminin ilk kışının ardından eriyen karlar, yıkılan ambarı temizlemekle uğraşırken gözden kaçırdığımız sürpriz bir hurda yığınını ortaya çıkardı. Bu işe yaramaz kalıntılar arasında, küçük bir pikabın yarı boyunda, tahtadan yapılmış, üstü açık eski bir römork da bulunuyordu. Tekerlek yuvasında, biri çoktan patlamış iki eski lastik vardı. Arazinin bir başka köşesinde ve hurda yığınına pek uzak olmayan bir noktada, sadece müridlerin ziyaret ettiği ve benim daha önceden keşfettiğim küçük bir müştemilât binası daha vardı. Küçük bir ağaç kümesi içine, gözden uzak bir yere şıkça yerleştirilmiş bina, kalas yığınıyla geçirdiğimiz ilk kış boyunca bekledi durdu. Baharla gelen dirilik duygusuyla, kendimizi daha enerjik hissediyorduk, bu durum Şeyh’in gözünden kaçmamıştı elbet. Derhal bir seferberlik başlattı. Hurda yığınını temizleme talimatı verdi, bu görev de birkaç gün içinde tamamlandı. Yanabilecek her şeyi yanmakta olan ateşe attık, metaller de ufak parçalara ayrılarak dervişlerden birinin kamyonuyla taşındı.

Daha sonra, Şeyh yeniden aramıza gelip, içimizden küçük bir gruba yeni bir görev verdi.

“Müştemilât binasını buradan kaldırmamız lâzım,” dedi. “Belki, bu römork işe yarar.”

Belki de yüzlerimize vuran kuşkuları haber veren silik gülüşmeler oldu. Şeyh’in sözleri hicivle doluydu, hatırladığım kadarıyla ben de gülümsemiş ve Şeyh dışında hiçbirimizin yüzyıl geçse de o eski römorku kullanmayı aklımıza getiremeyeceğimizi düşünmüştüm.

İtmeye başlayınca, parçalara ayrılmak şöyle dursun, hayretler içinde, römorkun hareket edebildiğini gördük. “Sizin imanınız zayıf!” diye seslendi Şeyh. Sahiden de, römork sandığımızdan çok daha sağlamdı ama yine de kuşkularımızı yenememiştik. Römorku küçük müştemilât binasının önüne getirinceye kadar, Şeyh bize en az üç kez imanımızın zayıf olduğunu hatırlattı. Üçüncü hatırlatışına kadar, kuşkularımızın horozu da bin kere ötmüştü.

“Müştemilâtı arazinin diğer yanına taşımamız gerek” diye yeni bir talimat verdi, eliyle ileride bir yeri öylesine işaret ederek.

Her nasılsa, gaibden bir yerden, bu küçük binayı römorka tek parça halinde yükleyip götürme fikri geldi aklımıza. Orada hazır bulunanlardan kime bu fikrin nereden çıktığını sorsam, “Ben, Şeyh onun römorka böyle konulmasını istedi sanmıştım” diyeceğini tahmin ediyorum, ama şimdi o günü düşündüğümde, beraber olduğumuz süre içinde böyle bir fikir ya da önerinin doğrudan Şeyh’ten geldiğine dair net bir şey hatırlamıyorum. Gizliden gizliye, bu fikrin orada bulunan herkesin içinden geldiğinden şüpheleniyordum ama nereden gelmişse gelmiş, hepimizi birden sihri altına almıştı.

Hepimiz, modern kültürü paylaşan çoğu insan gibi, bir bilim-kurgu filminden çıkıp gelmiş, fabrikasyon olarak üretilmiş, birbirinin kopyası klon insanlar misali, kendi düşüncelerimizi, tümüyle ‘acaba diğerleri nasıl düşünürdü?’ sorusuna göre programlamıştık. Demek ki, römork ve müştemilât ile cebelleşmemiz, daha çok, içimizde beslediğimiz budalaca kabullenmelerin bir tezahürüydü. Daha sonra, bu yoldaki yeni arayışçıların ne kadar karakteristik birer örneği olduğumuzu anladım. Yeni başlayan müridler, tıpkı uzaylı klon insanlar gibi, çokluk, başka robotların adım atmaya korktuğu yerlere üşüşürler. İşte biz de, birer kahraman edasıyla, o harabe anıtı kurtarmaya adamıştık kendimizi; müştemilâtın çevresinde dört dönüyor, canla başla çalışıyorduk -kuşkumuz, yerini yavaş yavaş eski binanın sahiden de kurtarılıp römorka yüklenebileceği inancına bırakıyordu. Römorku satranç tahtasındaki piyon gibi ileri geri oynatarak, hangi mekânın azamî faydayı sağlayacağına karar vermeye çalışıyorduk. Aramızda marangoz olmadığı için, saatlerce binayı temelinden oynatmaya çalıştık. Nihayet binayı yerinden oynatmayı başardığımızda, römorka giden yolun büyük ölçüde ağaçlarla kapatılmış olduğunu görüp hızarla bir ağaç mı kessek yoksa binayı mı biraz yontsak diye kara kara düşünmeye başladık.

Sonunda, hâlâ bir türlü akıl erdiremediğimiz bir şekilde, küçük binanın bir ucunu römorkun arkasına yüklemeyi başardık. Bu kesin zafer çok kısa süreli oldu, çünkü müştemilât henüz Şeyh’in gösterdiği alanın civarında bir yerde bile değildi. Üstelik şimdilik sadece yarısı römorkun üstündeydi. Son bir gayretle binayı römorka çıkarmayı başardık ama römorkun hafif bir yokuştan bile itemeyeceğimiz kadar ağır olduğunu fark ettik. Kendimizi derinden derine kasvetli düşüncelere kaptırınca, grubun üzerine bir sessizlik dalgasıdır çöktü. İttik, çektik, salladık, bana mısın demedi. Bir ara geri çekildik ve son vurucu hamle için yeniden römorkun başına geçtik. Bina kaydı, bir ahşap parçadan gürültülü ve yorgun bir çatırtı duyuldu. Ancak römork santim kımıldamamıştı. Tüm bunlar olurken, Şeyh bizi seyrediyordu. Birden, dervişlerden biri müştemilâtın yan tarafına yapıştı. Kasıtlı, suskun bir hiddetle duvarlarını kopartarak parçalamaya koyuldu. Sonra, sessizliğin ortasında Şeyh’in sesi çınladı:

“Elhamdülillah!” dedi. “Hiç akıl etmeyeceksiniz sanmıştım.”

Şeyhin sözleri herkese serin bir soluk aldırdı. Hepimiz iyiden iyiye gerilmiş ama o konuşana kadar ne kadar gergin olduğumuzu fark etmemiştik. Şimdi herkes daha sakin ve çok daha ferahlamış görünüyordu.

Derviş, Şeyh’e dönerek, “Hâlâ anlamıyorum,” dedi. “Bir şeyin ne zaman parçalanması, ne zaman parçalanmaması gerektiğini nasıl oluyor da biliyorsunuz?”

Cevap, “Beni Şeyh yapan şeylerden biri de bu,” oldu. “Bunu bilmeseydim, müridlerimi de yetiştiremezdim. Misal için bir hikâye anlatayım size.”

Geyik ile kurt kıssasını anlatmaya koyuldu. Büyük bir uçurumun kenarında yaşayan bir geyik sürüsü varmış. Bu geyikler asla uçurumun karşı kenarına geçemeyeceklerini düşünüyorlarmış, tâ yaklaşan kurtlara yem olmak üzere olduklarını anlayıncaya kadar. İşte o zaman, geyikler içlerinde farkına varmadıkları bir enerji keşfetmişler ve vadinin öbür yakasına atlayıp emniyete kavuşmuşlar.

“Mesele, insanın potansiyeli meselesi,” dedi Şeyh, “hiç kullanmadığı potansiyeli. Önünde ölüm-kalım meselesi yoksa bunun farkına varamaz.”

Müştemilâtın parçalarını toplayıp ateşe attık. Çatı ile başka birkaç ahşap sanki işe yarar gibi görünüyordu, onları römorka koyup, arazinin öbür tarafında belirlenen yere götürdük. Şeyh, bu arada, habire çatının ne kadar değerli olduğuna dair sorular soruyordu. O sırada bunun anlamını da tam olarak kavrayamamıştım, ama daha sonra şu ikaz sözlerini dikkatle düşününce meseleyi daha net anladım.

“Unutmayın, römorkör sizin İslâm’ınız, yani Rabbinize teslimiyetinizdir, ev de sizin Şeriatınız, yani İslâm’a göre yaşama tarzınızdır. İsa Aleyhisselâm’ın, kumdan yarlar üzerine kurulmuş dayanıksız evler üzerine söylediklerini bir düşünün, ama unutmayın ki, sağlam kayalar üzerine inşa edilmiş dayanıksız bir ev de olabilir.”

Grubun üstüne yeniden bir sessizlik çöktü. Herkes Şeyh’in sözünün berraklığından ve hikmetinden etkilenmişti. Sözleri, günün sonunda ufukta batmakta olan güneşin tüm sıcaklığı ve kızıllığı gibi, kalplerimize doğru iniyordu. Gülümsedi ve yeniden konuştu.

“İnsan ne zaman parçalayacağını, önce dikkatle gözleyerek anlar. Gözlemimiz bize, bu müştemilâtın tek parça kalamayacağını açıkça göstermeliydi. Şimdi onun yerine bir başkasını inşa etmeliyiz, çünkü geçici değil, kalıcı olmasını istiyoruz. Aslında, bu eve ne kadar ihtiyacınız olduğunu bilmiyorsunuz. Burada müridler oldukça, bir de müştemilât binasına ihtiyaç olacak.”

Abdestlerimizi tazeleyip tekkeye girdik. Ezan öncesi bir araya toplanmıştık. Şeyh, sohbeti sırasında, aylarca üzerinde düşüneceğim şu kelimeleri söyledi: “Birleşirsek düşeriz, bölünürsek ayakta kalırız.”

III

Tarikattaki ilk günlerimde, kalas yığını dönemini izleyen günlerden birinde tekkede oturmuş, hayatım üzerine düşüncelere dalmıştım. Yaz sonlarıydı, Ramazan’ın son günlerindeydik. Birkaç mürid ve derviş itikâfa çekilmişti. Şeyh de oradaydı ve müridler için, kendisinin de derviş cübbesi olmadığı zamanlarda yaptığı gibi, cübbe yerine giysinler diye birkaç temiz beyaz çarşaf getirmişti. Mutekif diye bilinen bu insanlar, Ramazan’ın son günlerinde inzivaya çekilir, kimseyle konuşmaz, görüşmez, zamanlarını orucun yanı sıra dua, Kur’ân tilâveti ve zikir gibi ibadetlerle geçirirlerdi.

Beyazlara bürünmüş mutekiflere ben de dâhildim ve bu ibadet halinin anlamı üzerine kafa yoruyordum -ama sadece bir an. Gerilerden kalmış bir gurur kalıntısı beni tefekkürümden kopardı, çünkü kendimi Şeyh’le pek özdeşleştirmiş ve böyle küçük bir gayretle bile ona benzeyebileceğimi düşünüp gurura kapılmıştım. Üstelik de o günlerde onun yaşadığı hakikî ubudiyet ve Muhabbetullahın küçük bir kısmının benim kalbime de tecellî edeceğini umut ediyordum. Beyaz pelerin bu umudun sembolüydü. Dua ve tefekkür dışında hiçbir faaliyete yer olmayan günler yaşamayı planlayarak kendimi inzivaya hazırladım. Tekkenin camisi, benim Hira mağaram olacaktı.

Bir öğleden sonra, yürümek için dışarı çıktım. Tatlı bir güneybatı meltemiyle iyiden iyiye güzelleşmiş pırıltılı ve güneşli bir gündü. Yıkılan ambarın bir zamanlar durduğu ve yıkım sonrası ateşe verilen tahta yığınının bulunduğu yerin yakınından geçtim. Bütün alan, ateşin yakıldığı yer hariç, küçük çalıların boyuna erişen ayrık otu ve çimenlerle kaplanmıştı. Ateşin yakıldığı noktada hiçbir şey yetişmemişti ve geçen mevsimin karı ile çoktan soğumuş küller ve kömürler oraya buraya dağılmıştı. Bir vakitler bitmez tükenmez gibi görünen o tahta yığınını düşündüm -oysa şimdi tamamen yok olmuştu. Kendi kendime, nefsî arzularımla cihadımın ve aşkımın ateşinin şiddetinden böyle bir yok oluşu görebilecek miyim acaba diye sordum.

Düşüncelerimi, otlara ve ardından bana doğru bakan Şeyh kesti. Yakınımızda duran bir orağa işaret ederek eliyle bir kesme hareketi yaptı. Orağı aldım ve otları biçmeye koyuldum. Şeyh orada durmuş seyrederken hiç konuşmadan işime daldım. Bir-iki darbe vurmuştum ki, bir deja vu duygusuna kapılıverdim. Otların kesilmesi ve yaklaşık bir yıl önceki ambarın yıkılması aynı dersti. Mücadelem, tahta yığınının temizlenmesi ve hiç bitmezmiş gibi gözüken devâsâ kirişlerin bitirilmesi ile sona ermiş değildi. Şimdi, görünürdeki dalâletlerin ve haramların üstesinden gelip daha şiddetli nefsanî arzuların önüne geçtikten sonra, arada bitiveren ayrık otları misali, yeni ve daha incelikli nefsanî arzuların uç verdiğini anladım.

Çok kısa bir sürede epeyce ot kesmiştim, ama daha kesilecek çok ot vardı. Tek başıma temizlemeye kalkarsam, burada ne kadar kalacağımı düşününce, içimde derince bir rahatsızlığın ince kıpırtılarını fark etmeye başladım. Bir keresinde de tahta yığınının başında yaşadığım umutsuzluğun aynısıyla Şeyh’e dönüp baktım, o vakit ne dediğini hatırladım:

“Nerdeysen oradan başlarsın, sonra çevredekileri geçersin. Ve sonunda hedefine varırsın.”

Kendi kendime gülümsedim, bunu aklımda tutarak düşünmeyi bırakıp, sessizce orak sallamaya devam ettim.

Diğer müridler de, hem güneş ışığının keyfini sürmek hem Şeyh’in yakınında olmak için tekkeden çıktıkça, Şeyh onları sessizce otlara yöneltti. Kısa sürede hatırı sayılır bir ekip kurulmuştu. Bazıları kazıyor, bazıları kesiyor, bazıları da yığın halinde kurumaya bırakılıp sonra da yakılmak için otları taşıyordu. Herkes sessiz bir uyum içinde çalışıyordu, içimde daha önce de bir yerde hissettiğim sevinç duygusu yeniden canlandı. Şeyh bize bir kez daha paylaşma ve işbirliğinin meyvelerini göstermiş ve tek kelime etmeden gruba aşkı aşılamıştı. Çok geçmeden eski ambar yeri tertemiz olmuş, tekke arazisinde gözü rahatsız eden son şey de ortadan kaldırılmıştı. Ambar da otlar da gitmeden bize birçok ders öğütlemişlerdi. Bu derslerden, benim için en net olanlarını anlatacağım şimdi:

İlk olarak, taklit dindarlığın ve dürüstçe çalışmanın ne demek olduğunu öğrendim. Otları keserken yaptığım zikir, beyaz cübbemle yaptıklarımdan çok daha ihlâslı ve derindi. Otları kestikten sonra, beyaz cübbemi tekrar sırtıma geçirdiğimde, içinde biraz daha mütevazı durduğumu hissettim -cübbenin hakkı da buydu zaten. Ne zaman ibadet niyetiyle, zikir ya da muhabbet için tekkeye gitsem, çoğu kez, sonunda kendimi başka bir iş yaparken buluyordum. Hatırlıyorum da, ilk günlerimizde halka olup beraberce zikrederken çıkardığımız ses kulağa hayli korkunç geliyordu. Ama sonraları hepimiz, bu türden işler vesilesiyle beraberce ve tek tek çalışıp çaba gösterdikçe, çıkardığımız ses kulağa daha hoş gelmeye başladı. İkinci olarak, tevekkülsüz olduğumu öğrendim. Rabbim, her defasında bana kendisinin En Güzel Vekil olduğunu gösteriyordu ama ben, kendi aklıma gereğinden fazla güvendikçe, bu gerçeği fark edemiyordum. Ne zaman dizginleri koyuversem, haddimi iyice aşıyordum. Son olarak da, kendimi saflaştırma konusunda kısa ama önemli bir ders aldım: Haramlar ve ona götüren şeyler, nefsin ayrık otlarıdır. Ayrık otlarını kesmek yetmez, köklerini de kazımak gerek.

EPİLOG

Çok geçmeden itikâf tamamlandı, Ramazan da veda edip gitti. Bir süreliğine her şey sakindi, derken sonbaharın sonlarına doğru bir gün, Şeyh’in sohbeti için tekkede toplandık. Şeyh, amel üzerinde konuşuyor ve bunun, arayışçının iman derecesiyle ilişkisini anlatıyordu.

“Amel, imandan önce gelir,” dedi. “İmanınız amelinizle yakînlik kazanır. Rabbimiz Kur’ân’da der ki: ‘Muhakkak safhadan safhaya geçeceksiniz.’”

Şeyh amel konusunda daha önceden birçok kez konuşmuştu. Ancak bu sohbette bir şey, neredeyse tamamen unuttuğum yakın geçmişteki bir tecrübemi hatıra getirdi. Bu tecrübe ve Şeyh’in anlattıkları, yukarıdaki üçlemenin merkezî dersidir. Bu üç öykünün her biri, Şeyh’in, müridlerini irşad için, sıradan gözüken işleri nasıl çok önemli derslere dönüştürdüğünün bir anlatımıydı.

Ramazan başlamazdan önce bir gece, Şeyh’le birlikte tekkedeydik. Vakit hayli geçti ve Şeyh, tekkeden evine dönen birini uğurluyordu. Biz de, âdetimiz üzere, onunla birlikte tekkenin olduğu tepeden aşağı, arabalarımızı park ettiğimiz yola yürüyorduk. Yolda bir sürü şey tartışıldı, Şeyh’e çok sayıda soru soruldu. Tartışmalar, Şeyh’in bize Franz Kafka’nın bir öyküsünü, “Bilimler Akademisi’ne Rapor”u okuyup okumadığımızı sormasına gelip dayandı. Aramızda okuyan çıkmayınca, öyküyü kısaca anlattı. Öykü, kendi memleketinin balta girmemiş ormanlarında yakalanıp, hayvanat bahçesine gönderilmek üzere gemiye konmuş bir maymunun ağzından anlatılıyordu. Sahne, maymunun gözünde gözlük, sırtında muhafazakâr ve medenîlere özgü cübbesiyle, Bilimler Akademisi’nin önünde kürsüye çıkışıyla açılıyordu.

Maymun, Bond çantasından raporunu çıkarır ve okumaya koyulur. Nasıl yakalandığını ve hayatının geri kalanını hayvanat bahçesine hapsedilerek geçirmek gibi korkunç bir felâketten kurtulmak için, kendisini esir edenleri taklit etmekten başka çare bulamadığını anlatır. Daha kafesindeyken, onların ses tonları ile hareketlerini taklit etmeye başlar. Bu gelişme gemide hayli ilgi uyandırır ve maymun, kaptanı eğlendirsin diye kaptan kamarasına alınır. Böylece, gemi limana ulaşıncaya kadar, maymun kendini esir edenlerin yaşayış tarzına büyük ölçüde hâkim olur. Nitekim çok geçmeden konuşmaya da başlar. Bir yıl sonra kaptan ve rahiple birlikte kahvaltı ediyordur. İki yıl sonra bir üniversite bitirir, beş yıl içinde de öğretim görevlisi unvanını hak eder. Aralık vermeden çalışmalarına devam eder ve o korkunç hayvanat bahçesi akıbetinden kurtulmak uğruna, on yıl sonra Fransız Bilimler Akademisi üyesi olur. Neredeyse bir türden bir başka türe dönüşmesini sağlayacak böylesine akıl almaz bir gayrete girişmesinin nedeni sorulunca da, büyük bir sadelikle cevap verir: “Başka çarem yoktu.”

“Bu öykünün özü,” dedi Şeyh, “harekete geçmek, amelde bulunmaktır. İnsan, çaresiz kaldığı noktaya gelip dayanınca, bazen kendisinden umulmadık şeyler başarabilir.”

Sonra ilimden, ilim tahsili peşinde koşmaktan söz açtı. Bize verilen, ancak hiç kullanmadığımız kabiliyetlerimizden ve hiç kullanmadığımız beyinlerimizin nasıl şekilsiz doku kitlelerine dönüşüverdiğinden bahsetti.

“Ancak ilim sahibi kişi, ilmi aramaya gerek yok diyebilir,” dedi.

Sonunda sözlerini, amelin önündeki başlıca engele, tembelliğe getirdi. Bu arada, Şeyhin bu konuda konuşmaya hakkı olduğunu da söylemem gerek, çünkü kendisi, enfüse, yani iç âleme ait gerçek bilgiye olduğu kadar, âfaka, yani dış âleme ait, akademik bilgi ve becerilere de hâkimdi.

“Tasavvuf Yolu,” diye devam etti Şeyh, “tembellere göre değildir.” Kur’ân’ı hâlâ öğrenmediğimiz için bizi paylayarak, tek tek, kaç sure, kaç ayet bildiğimizi sordu. “Ayet ezberlemek, zihnin diğer kabiliyetlerini de keskinleştirir,” dedi. “Allah’ın bize emanetleri yanlış kullanılırsa, daha kötüsü, hiç kullanılmazsa, hepsinin elimizden alınabileceğinden emin olabilirsiniz.”

Bakara suresinde, Allah’a inandıklarını söyleyen, ama aslında inanmayan kişilerden söz edilen ayetleri hatırlattı.

“Böyle bir imanla, camiye ya da kiliseye girebilirsiniz ama,” dedi, “tasavvufa değil.”

Sık sık, Şeyh Nasuriddin-i Tusî’nin şu sözlerini naklederdi:

Güneşin altındaki son cami
Yıkılana kadar bitmeyecek kudsî vazifemiz
Ve gerçek mü’min yeryüzüne çıkmayacak
İman ve küfür tek ve bir olana kadar.

İlk kez, bu kafa karıştırıcı sözlerin anlamını sezer gibi oldum. Burada, enfüsî bir dönüşüm yaşanmadan alınan ve yalnızca hariçteki olgulara dayanan tahkiksiz imana karşı çıkılıyordu ki; enfûsî dönüşümün eksikliği insanı, fiilen, mü’minlerin yanındayken iman ettiğini söyleyen, ama onların yanından çıkınca başka türlü konuşan münafığın hâline benzer bir hâle düşürüyordu.

Tembellik ve amel bahsine devam eden Şeyh, Hazreti Ömer’in(ra) ağaç altında uyumakta olan bir grup adamla karşılaşmasını anlattı. “Siz Müslüman mısınız?” diye sorar Hazreti Ömer(ra) adamlara.

“Evet,” diye cevap gelir ağacın altından.

“Müslüman olsaydınız,” der Ömer(ra), “ya şuradaki tarlayı sürüyor ya da şu bahçede çalışıyor olurdunuz; uyuyor olmazdınız.”

“Resûlullah Aleyhissalâtüvesselâm,” diye devam etti Şeyh, “ümmeti hakkında iki şeyden korkardı: Büyümüş göbekler ve tembellik. Ramazan boyunca bunu aklınızdan çıkarmayın. Ramazan gecelerini gündüzlere benzetmeyin. Az ve sade yiyin. Başınıza istemediğiniz bir hal gelirse, sadece Elhamdülillah deyin.”

“Tembellikten uzak durun,” diye yeniden uyardı Şeyh, parmağını havada sallayarak. “Çöldeki bedeviler, güneş altında günlerce kervan yürütür ve saatlerce tarla kazarlardı.”

“Ramazan’da hoşgörülü, nazik ve affedici olun. Yüzlerinizden gerginlik çizgileri silinsin, yerine tebessüm yerleşsin. Yine de amel ile maymunun öyküsünü aklınızdan çıkarmayın. Anlattıklarıma iyi kulak verin, zira asla unutmamanızı istiyorum.”

ONUNCU BÖLÜM / ÜÇÜNCÜ SEYAHAT

I

Tarikat yolculuğumun kolay günleri, çocukluğun bal tadındaki günleri gibi çabucak bitiverdi. Yol boyunca aldığım dersler, mevsimler gibi geldi geçti. Bir ders başlangıçta ne kadar karmaşık ya da zorlayıcı görünürse görünsün, ders günlerim, eninde sonunda, yerini tek başıma oturup gözlerimi kendi içime çevirdiğim gecelere bırakıyordu. Tekkenin patika yolunun iki yanında yamacı boydan boya saran leylakların kokusunu emer gibi, dersleri de emiyordum. Kış boyu süren uzun bekleyişi tatlandıran, ama baharın gelişiyle çabucak uçup giden bir rayihaydı bu emdiğim. Atmosferi ve kalbimi aniden dolduruveren, o kadar da çabuk yitip giden, öylesine tatlı, öylesine nefis ve leziz bir kokuydu.

Yine eskiden olduğu gibi, Şeyh ile temas kuramadığım haftalar uzadıkça uzuyor, aylara dönüşüyordu. Şeyh, geçen kışın başlarında başka bir şehre taşınmıştı. O gittikten sonra derin bir sessizliğe düştüm... Dünyevî işlerimin gürültüsü dışında hiçbir ses duyamadığım, alabildiğine suskun günler geçirdim. Şeyh’in her gelişiyle, daldığım okyanusların derinliklerinden başımı kaldırıp su yüzüne çıkıyordum. Ondan ayrı olduğum için ne kadar acı çekersem çekeyim, onunla birlikte olmak yine de çok büyük bir haz kaynağıydı, tebessümünün sıcaklığı ve o nazik bilgeliği günlük kaygılarımı bir kalemde siliveriyordu. Onun muhabbet dolu kalbi, benim Hakikat’e yönelmiş adımlarımın önünü aydınlatan Muhammed Aleyhissalâtüvesselâm’ın berrak nurunu yansıtan bir dolunaydı.

Şeyh, taşınma yolculuğuna bir cuma günü, soğuk ama berrak ve diriliş kokan bir öğle sonrası çıktı. Ocak ayı başlarıydı, kışın en mutedil günlerinden birini yaşıyorduk. O günkü sohbetinde, Peygamber Aleyhissalâtüvesselâm’ı ve Ehl-i Beyt’i sevmenin üzerinde durdu. Ayrıca, doğrudan doğruya, Ehad ve Samed olan Allah’a güvenmeden, yani tevekkül etmeden mânen ilerleyemeyeceğimizi de söyledi. Yeni bir konu değildi bu, tevekkülden sık sık söz ederdi zaten, ama o gün biraz farklı konuşuyor gibi geldi. Tarikattaki ilk günlerimde olduğu gibi, yeni bir kulakla dinledim anlattıklarını. Beni, her şeyden çok, ayrılırken söylediği ve bize öğretmeye çalıştıklarının püf noktasını veren sözler etkiledi. O gece bunları günceme kaydettim:

“Şeyh bugün şehirden ayrıldı. Arabayı çalıştırmadan hemen önce, camı indirip şöyle seslendi bize: ‘Buraya kadar, Allah’ın izniyle sizinle ben ilgilendim. Şimdi sizi O’nun himayesine bırakıyorum. Tevekkülünüz yalnızca O’na olsun, Vekillerin En Güzeli’ne.’”

Bize selâmlar vererek vedalaştı, camı hâlâ açık, uzaklaşıverdi. Acılı bir ayrılıştı. Her müridin kalbi, yeni evlenenlerin arabasının tamponuna takılı bir tenekeymiş gibi, onun ardı sıra sürüklenip gitti. Şurası muhakkak ki, biz de o anda en az o tenekeler kadar boştuk ve içimizin boşluğunu haykırırcasına teneke gibi tıngırdıyorduk. Onun bize yine de yol göstereceğini ve zaman zaman görüşeceğimizi biliyorduk ama yine biliyorduk ki, bir şeyler artık eskisinden farklı olacaktı. Aylar hızla geçti ve biz nasılsa sabrettik. Leylakların yeniden açıp solduğunu, Ramazan’ın yaklaştığını görünce sabrıma kendim de şaştım.

O yıl müridler büyük bir beklenti içindeydi, çünkü çok özel bir misafirimiz olacaktı. Başka bir ülkeden, aynı zamanda hafız olan muhterem bir şeyh ve arif, Ramazan boyunca bizimle beraber olacaktı.

Bu seçkin ziyaretçimizin benim tevekkül hakikatine erişmemde ne kadar merkezî bir rol oynayacağından haberim yoktu. Bir keresinde, Şeyh, bana onun hakkında bilgi vermiş ve ne kadar yüksek bir mertebede olduğunu söylemişti. Hatta “Ben onun ayakkabılarını bağlamaya bile lâyık değilim,” demişti. “Öylesine büyük sırlar taşıyan bir kalbin, Allah’a âşık olmaktan başka çaresi yoktur.”

Ramazan’dan bir buçuk hafta kadar önce, misafirimiz Şeyh Ahmed’i, iki dervişle birlikte havaalanında karşılama şerefine eriştim. Hâlinde aşikâr bir tevazu okunuyordu, hem alçakgönüllü hem yapmacıksızdı. Üzerinde sade ama şık bir elbise vardı, gözleri sıcaklık ve şefkat havuzları gibiydi. Sarî bir tebessümü vardı, sakalı ve bıyığı son derece düzgündü, ikisi de ağarmıştı. Eli tesbih çekmekle meşgul, kalbi muhabbet doluydu, öyle ki görmek isteyen herkes bunu görebilirdi. Selâmladım ve getirdiğim gülü eline tutuşturdum. Selâmımı alıp gülü kibarca kabul etti, sonra gülümseyerek bagajını almaya girişti. Dervişler bagajını aldılar, tekkeye gitmek üzere yola koyulduk. Tekkeye vardığımızda, bütün müridleri misafirimizi karşılamak üzere bir araya toplanmış bulduk. Namaz kıldık, çay içtik, biraz konuştuk, sonra kendisine odasını gösterdik ve gece istirahat etmesi için yalnız bıraktık.

Hafta içinde, bir geceliğine halvet etmek üzere tekkeye gitmiştim. Halvet, sessizce dua etme, tefekküre dalma ve Allah’ın Esmâsını düşünme vaktidir. O gece, müridlerden biri misafir şeyhe akşam yemeği vermeyi planladığı için biraz erkence yola çıktım. Yemeği kaçırdığımı düşünerek, özür dilemek üzere uğramıştım ki, yemeğin daha ileri bir saate ertelendiğini öğrendim. Bunun üzerine tekkede beklemeye karar verdim. Patika yoldan yukarı yürüyüp binanın yanından saptım. Orada bir müridle dolaşan Şeyh’i görünce hayretler içinde kaldım. Kendisini yeniden görmenin sevinci içinde, yanına koşup selâm verdim. Yüzümü öptü ve selâmımı aldı. Birlikte yürüdük, yürürken yazdıklarıma dair birçok soru sordu. Ramazan boyunca gelişecek olaylara çok dikkat etmemi tavsiye etti. Kendisine yemekten söz ettim ve yemeğe katılmak için Şeyh Ahmed’le birlikte tekkeden ayrıldık. Hayli güzel bir vakit geçirdik, kalbim iyi dostlar ve iyi yemek sayesinde hafiflemişti. Gece ibadet ve zikir için tekkeye döndük. Şeyhlerin sevgi dolu muhabbetinden sonra, bir kısmımız ayrıldık, bir kısmımız tefekkür ve nafile gece ibadetleri için geride kaldık.

Ertesi sabah birkaç mürid yine Şeyhimizi görmek için toplandık. Şeyh, misafirimiz Şeyh Ahmed’e büyük bir muhabbet gösteriyordu, ikisinin tam bir ahenk içinde olduklarını anlamak için yüzlerine bir bakmak yeterliydi. O gün Şeyh’in bize söylediklerinden hiçbirini hatırlamıyorum. Sadece onu görmekten ne kadar mutlu olduğumu ve vaktin ne kadar dar olduğunu hatırlıyorum. Uçağa yetişmek için telaşla ayrıldı, bir kez daha kalplerimiz ardı sıra sürüklenerek, tepeden aşağı yola indi. Müridlerden biriyle arabaya bindi ve çok geçmeden gözden kayboldu.

Ertesi gece tekke son derece sessizdi. Bir avuç mürid, yatsı namazı öncesi Şeyh Ahmed’le oturuyordu. Şeyh Ahmed müsaade rica edip kalktı ve bir-iki dakika sonra bir bavulla göründü. Gülümseyerek oturdu, çevresine toplanmamızı işaret etti. Bavulu açarak içinden birkaç tane güzel hat sanatı örneği, birkaç dikkat çekici yüzük, güzel eşarplar, tesbihler ve nihayet kapaklarına çok ilginç hatlar basılmış kitaplar çıkardı. Her birimize ve ayrıca hanımlarımıza birer armağan verdi. Bu arada, Şeyh Ahmed’in İngilizce bilmediğini belirtmem gerek, ama yine de çok iyi bir iletişim kurmuştuk. Kur’ân’dan aşina olduğumuz ortak kelimelerle ve anadili Türkçeden kaptığımız birkaç kelimeyle konuşuyorduk. Gerçi o gece aramızda iyi Türkçe konuşan kimse yoktu, ama müridlerden bazıları Türkçeyi çok iyi anlayabiliyordu, Şeyh Ahmed Efendi orada kaldığı sürece, aramızdaki mesajların şifresinin çözülmesinde onlar yardımcı oldular.

Şeyh Ahmed’in getirdiği kitaplar çok ilgimizi çekti; süfîlik ve tasavvuf üzerine yazılmış İngilizce pratik kitaplardı. Bu kitaplardan hayli istifade ettik. Bir araya geldiğimizde, sık sık birimizden kitaptan okumasını isterdi. Kitaplar böylece paylaşıldı ve bizim için bir ders vesilesi oldu. Ancak kitaplar, benim için bu paylaşmanın ötesinde, derin bir özel anlam da taşıyordu. Şeyh Ahmed, kitapları ilk çıkardığında incelemem için bana vermişti. Kitapların yazarının adını görünce nutkum tutulmuştu, çünkü bu ad, beş yıl önce, ilk Ortadoğu seyahatim sırasında benimle dervişi vasıtasıyla temasa geçen Büyük Şeyh’in adıydı. Üstelik kitabı açtığımda, hemen de birinci sayfada Büyük Şeyh’in ve haleflerinden birinin, Şeyh Nûn’un koca bir fotoğrafıyla karşılaşmıştım. O gece, misafirimiz dışında, bu zatlar hakkında bir şeyler bilen tek kişi bendim. Bu fotoğraf, yıllar önce tanıştığım garip adamın bana emanet ettiği fotoğrafın tıpatıp aynısıydı. Fotoğraf, hem görüşmemizin bir teyidi hem de adeta gelecekte olacakları haber veren bir uyarı olmuştu. O garip adamla yıllarca mektuplaşmıştım, bu fotoğrafı ise çok yakın olduğum bir mürid dışında kimseye göstermemiştim.

Heyecanla kendimden geçtim, kitapta resimlerini gördüğüm adamlar hakkında bildiklerimi anlatabilmek için mırıldandım, kekeledim. Şeyh Ahmed, anlayarak ama hiç şaşırmadan, sadece baktı ve tebessüm etti. Ardından, bana Şeyh Nûn’un ertesi yıl tekkeyi ziyaret edeceğini söyledi. Bunları söylediği sırada, Şeyh Ahmed’in yüzüne bakarken, içimde önemli bir dönüşümün tamamlanmakta olduğunu derin bir katiyetle biliyordum. Üstelik Büyük Şeyh’in halefiyle karşılaşmanın bütünüyle yeni bir macera dizisinin sadece başlangıcına işaret edeceğini de biliyordum.

Kitapların genel başlığı, Mercy Oceans’tı (Rahmet Denizleri). Gerçekten de Rabb-i Rahimim bana her adımda, rahmetinin denizlerden daha engin, ölçülmez derinlikte ve harikulâde sırlarla dolu olduğunu gösteriyordu. Ben tarikat gemisine sadece O’nun Rahmeti sayesinde binmiş ve meçhule doğru bir seyahate çıkmıştım. Artık bir tayfa olarak, derinlerden elinde bir inciyle çıkma umudunun terkisine atlamış, dalgalara binmiş gidiyordum, Allah’a, bütün âlemlerin Rabbine hamd ü senalar olsun.

Şeyh Ahmed tâ başından beri kendini evindeymiş gibi hissediyordu. Kendini Allah yoluna adadığı aşikârdı ve bu adanmışlık her halinden okunuyordu. Allah’ın mescidinde nasıl davranılması gerektiği konusunda bizden çok daha hassastı. Ayrıca, manevî mertebelerimizin ve müşterek tekâmülümüzün de çok iyi farkındaydı. Buraya Şeyhimizce ve kendisince çok iyi belirlenmiş bir amaçla gelmiş olmalıydı ki, bizi murakabe edebileceği ve yolculuğumuzda elimizden tutabileceği programını hiç vakit kaybetmeden, ama incitmeden yürürlüğe koydu. Kaldığı sürece namazlara ve zikirlere imamlık etti, imamımız olarak oldukça rahattı. Şeyhimiz gibi, onun da çok az uyuduğunu fark ettim. Sabah namazı için çok erkenden kalkar, gecenin hayli geç saatlerinde, şafaktan yaklaşık bir saat önce camiye gelirdi. Önce birkaç rekât teheccüd namazı kılar, sonra gökte ışıma emareleri görünene kadar mihrabın önünde oturur, sessizce zikrederdi. Bana özellikle tatlı gelen bu sabah zikirlerinin hemen peşinden ilahiler söylemeye başlardı. Gün boyunca namazlar arasındaki vakitlere ise Arapça dersleri koymuştu. Yanında Kur’ân’a yeni başlayacaklar için küçük ama zorlu, herkese birer nüsha dağıtılacak şekilde çoğaltılmış ders kitapları getirmişti. Her öğrenci başta bir imtihandan geçirildi ve seviyesine göre ders almaya başladı. Hiç bilmeyenler elifbâ dersiyle, ortada olanlar bildikleri yerden başladı. Harfleri tanıyan ve temel bir gramer bilgisi olanlar ise doğrudan Kur’ân okumaya geçti.

Şeyh Ahmed’le yaptığımız dersler, aramızdaki iletişimin belkemiğini oluşturuyordu. O günleri her düşünüşümde, onu gözümde çok kesin bir tablo içine yerleştirerek hatırlarım. Namazda olmadığı zamanlar, genellikle tekkenin muhabbet odasında otururdu. Yanında, ders almak için önüne oturduğumuzda kitaplarımızı koyduğumuz küçük bir rahle bulundururdu, ara sıra yoklama da yapardı. Halkadaki hiçbir derviş ya da mürid, ister mukim olsun ister misafir, bu derslerden kaçamazdı. Türkçe kesin anlamda ‘hayır’ anlamına gelen ‘yok’ kelimesi, müridlerin favori kelimesi olup çıkmıştı. Şeyh Ahmed, aramızda olmayıp dersi kaçıran birinin ismi üzerine çarpı işareti (X) koyarken, ağız alışkanlığıyla söylerdi bu kelimeyi. Biz de, başka bir kadın ya da erkek müride derse gidip gitmediğini sorarken, şakacıktan aynı kelimeyi kullanırdık. Öyle ki, misafir Şeyh’in bizden ayrılmasının üzerinden epey geçtikten sonra bile, ne vakit birisi “Yok!” dese, elimde olmadan gülümsemişimdir.

Şeyh Ahmed, Ramazan boyunca, Kur’ân derslerini giderek ağırlaştırdı. Arapça derslerine ek olarak, Kur’ân okuma dersi koydu ve Ramazan’da âdet olduğu üzere, genellikle sabahları, her gün bir cüz okudu, biz de Kur’ân’ı yüzünden okuyarak onu takip ettik. Kıraati çok hoş ve açıktı, her sabah bir kısmımız onu dinlemek üzere toplanırdık. Akşamları namazdan az önce beraberce oturur, Kur’ân’dan kısa sureleri ve diğer temel münacatları okurduk. Günlerimiz çok dolu geçiyordu, ayın sonlarına doğru, bizi dua ve kısa surelerin okunmasından imtihan edeceğini haber verince, herkesi bir telaştır aldı. Böylesine zorlu bir imtihanla yüz yüze gelen her mürid, zamanını nasıl kullanacağı ve misafirimizden olabildiğince çok şey öğrenmek için önüne çıkan her fırsatı değerlendirme sınavı ile karşı karşıya kalmıştı.

Bense, kişisel anlamda, şahsıma şans üstüne şans tanındığını, ders üstüne ders verildiğini biliyordum. Ders için önüne her oturuşumda, Şeyh Efendi bana yol gösteriyordu. Aslında hiçbir şey bilmediğimi çok iyi bildiğim halde, onu etkilemeyi ve bildiklerimi ona arz etmeyi öylesine istiyordum ki. Kendisinin hafız olup olmadığı yolundaki şüphelerimi nihayet yendikten sonra, kendi bilgimi terk edip ona teslim oldum. Şeyhimin onun hakkında söylediği onca açık seçik şeye rağmen, bu şüphenin hâlâ devam etmesi şaşırtıcıydı. Ama o şüphe yine oradaydı işte; nitekim Şeyh Ahmed de beni iyice kendine çekmek için bu şüpheyi vesile yaptı. Çoğu kez ben okumaya başlayınca, o da uyuklamaya başlar ya da öyle görünürdü, ama bir tek kelimeyi ya da harfi yanlış telaffuz etsem, gözünü hiç açmadan, hemen düzeltirdi. Onunla yaşadığım bu basit tecrübe, çocukken çok sık duyduğum bir deyişteki hikmeti anlamama vesile oldu.

“Her kapalı göz uyku değil, her veda ayrılık değildir.”

Şimdi, bu sözleri, tamamen ayrı bir çerçeve içinde, şaşırtıcı yeni zenginlikleriyle kavrıyordum. İçimde bunca şüpheyle bu noktaya geldikten sonra, ardı ardına gelen tecrübeler teslim olmaktan başka bir seçeneğim olmadığını öğretiyordu. Ancak teslimiyet gösterdiğim noktada biraz olsun ilerleme kaydettim ve nihayet bir şeyler öğrenmeye başlayabildim. Bu öğrenme, hem içe hem de dışa doğruydu. Bu defa, derslerin dışa doğru olan yanı, tecvid ve kıraatti. Bu dersler kıymetliydi şüphesiz, ama Kur’ân’ın sadece ‘kemiği’ni oluşturuyordu. İçe doğru olan dersim ise, kalbimde büyüyen ve artık beni tamamen yeni ve farklı anlamlara yönelten o duygu sayesinde gerçekleşti. Ancak teslimiyet ve kalbimin keşfi sayesinde, Kitab’ın ‘iliği’nin lezzetini ilk kez tattım.

Biri Şemseddin-i Tebriz’e sordu: ‘Mârifet nedir?’ ‘Kalbin Allah’ı
tanımakla ihya edilmesidir,’ diye cevap verdi…. ‘Mârifet
kalptedir, zikir dildedir.’

(Eflakî’nin The Whirling Ecstasy adlı kitabından)

Bir gün, ders sonrası tekkede Şeyh Ahmed’le birlikte oturuyordum. Cebinden küçük bir ilâhi kitabı çıkardı ve etkileyici, büyüleyici bir makamda söylemeye başladı. Hayretle ve serâpâ hazla dilsiz kesilmiş halde dinledim. İlâhinin orta yerinde ağlamaya başladı. Gözyaşları, akıl ermez bir aşk ve duyguyla yanıp tutuşan bir volkanik akıntının boşanan selleri gibi akıyordu. Sevincinin boyutları ya da üzüntüsünün derinliği arasında ayırımda bulunmaktan aciz, ne edeceğimi bilmeden, önünde sessizce oturdum. İyiden iyiye etkilenmiş, nutkum tutulmuş ve duygularla dolup taşmış olmama rağmen, gözümden tek damla yaş akmadığını fark ettim. Daha sonra, bana bu mısraları kendi Şeyhinin yazdığını söyleyince, derin bir üzüntüye kapıldım. Kendi Şeyhime duyduğum sevgiyi düşündüm; sımsıcak sevgi yaşları döken asil kalpli Şeyh Ahmed’inki ile mukayese edince, çok yetersiz ve eksik göründü.

Şeyh Ahmed ile bu görüşmemizin üzerinden çok geçmeden, Şeyhimle bir telefon görüşmesi yapma fırsatım oldu. Kendisine, yaşadığım tecrübeyi ve kendimle Şeyh Ahmed arasında ne kadar az ortak yan gördüğümü anlattım. Kendime yönelik şikâyetlerimi dinleyince, kim olduğumu ve ne gibi bir makama geleceğimi asla tam anlamıyla bilmeyeceğimi söyleyerek beni şiddetle uyardı. Sonra da sevgiyle dedi ki:

“Şu anda beklediğin şey, sahip olacağın ya da bizzat erişebileceğin bir şey değil. Sen hapşırmıyorum diye kaygılanıyorsun, ama Şeyh Ahmed çoktan grip olmuş.”

Şeyh Ahmed’den ben nasıl bir şeyler öğrendimse, halkamızdaki her mürid de aynı yolla bir şeyler öğrendi. Programı, kendisini tek tek her birimizle düzenli, yakın bir temasa sokuyordu ve birkaç hafta içinde, birbirimizi karşılıklı anlama gayretimiz sayesinde, iletişimimizde tamamen istediğimiz, inandığımız ve güvendiğimiz bir düzey tutturmuştuk. Her birimiz kendi enfüsî mücadelemizin nev’i şahsına münhasır özelliklerine uyan bir ders aldıysak da, bazen bir başka müridin mücadelesi ile özdeşleşmemiz sayesinde de dersimizi aldığımız oldu. Bu da bizi bir grup olarak, kolektif biçimde daha kapsamlı derslere ya da tarikatta manevî bir tekemmüle erişmeye açtı.

Şeyh Ahmed’le geçirdiğimiz zaman azaldıkça, çok geçmeden onun da gitmiş olacağı gerçeği kendini yavaş yavaş hissettirmeye başladı. Beni büyük bir nezaketle, ama ısrarla gideceği konusunda uyarıyordu, ama ben hiç oralı değildim. Daha sonra, bir gün namaza durmak üzere olduğumuzda, bu mesajın anlamını nihayet kavradım. Eliyle namazı benim kıldırmamı işaret etti ve gülümseyerek gözlerime bakıp “ene misafir”-ben seferîyim- dedi. Beraberliğimizin ne şimdi, ne de daha sonra kalıcı ya da sabit olabileceğini ima ediyordu. Tıpkı leylakların çabucak açıp solması gibi aniden geldi ve bizi büyük bir süratle, zamanından önce terk etti. Sanki bizimle kısa ve uçucu bir an için birlikte olmuş, sonra da bir uçağa binip maviliklerde kaybolmuş gibiydi. Narin bahar tomurcuklarınınki gibi tatlı rayihası benimle kaldı; bana bellettiği her dua, bir gülün eşsiz taçyaprağı gibiydi.

Şeyh Ahmed’in gidişi, beni sersemlemiş ve yarı yarıya afallamış halde bıraktı, oysa bu, benim için yeni bir duygu değildi. Yıllar içinde öylesine sıkça bu duruma düştüm ki, bu duygu normal halimin bir parçası gibi görünmeye başlamıştı. Bir müridin hayatı değişimlerle ve eşyayı olduğu gibi anlamayı öğrenme yolunda karşılaştığı zorlu imtihanlarla doludur. Kendimi bu aşina noktada bulunca, Şeyh Ahmed’le yaşadığım olayları bir bir gözden geçirdim ve onun hayatıma girmesiyle neler kazanmış olabileceğimi anlamaya çalıştım. Arapça derslerinin, Kur’ân üzerinde bu kadar yoğunlukla durmanın ve neredeyse iki ay geceler boyunca anlamını pek azımızın kavradığı ve aslında bilmeye de pek meraklı olmadığımız dua ve münacatlar okumanın faydası neydi?

Bu soruları yaklaşık iki ay boyunca kafamda evirip çevirdikten sonra, aniden bir kapı açıldı ve cevaplar akmaya başladı. Bu arada, Şeyhimiz bizi beklenmedik bir toplantıya çağırdı. Çok geçmeden, son gibi görünen şeyin aslında sadece bir başka başlangıç olduğunu ve Şeyh Ahmed tekkeden gitmiş olsa da onun hayatımdan çıkmadığını anladım. Şeyh’in davet ettiği bu toplantı, arayışçı kalbimin esrarını açan bir dizi olayın ilki oldu; üstelik olayların akışı içinde Şeyh Ahmed Efendi ile tekrar karşılaşacaktım…

Toplantı günü, Şeyhimiz gayet net ve hiçbir muğlâklığa meydan vermeyen bir ifadeyle, bizi bir araya toplamaktaki temel amacının, tevekkül imtihanında büyük bir hezimete uğradığımızı bildirmek olduğunu belirtti. Şeyh Ahmed, bizden ayrılışının hemen ardından, Şeyh’e ilerleme kaydedip kaydetmediğimize dair bir rapor iletmişti. Davranışlarımızın ve hizmetimizin eleştirilecek hiçbir yanı olmadığını, ama Kur’ân öğrenmekle ya da bununla ilişkili Arapça temel derslerle hiç mi hiç ilgilenmediğimizi söylemişti. Sözlerine devam eden Şeyh, Müslümanların neslinin giderek azaldığını ve tükenme eşiğine geldiğini, dünyanın cazibesine teslim olduklarını da ekledi.

“Dünyayı unutun,” diye uyardı bizi. “Başarılarınızı, başarısızlıklarınızı unutun. Hedeflerinizi bir tarafa bırakın! Vaktinizi hikmetli kullanın yeter, her an gemiyi kaçırabilirsiniz, Nuh’un gemisinin kapılarının kapanacağı saat gelip çatabilir. Sizin derdiniz şehid olmak, Allah’ın birliğinin şahidi olmak olmalı.”

Uçak kapısının aşina fakat ani bir “tıss” sesiyle kapanışını duyduğumda, birden bu uyarıyı hatırladım. Şeyh Ahmed bizden ayrılalı bir yıl olmuştu ve ben şimdi hacca gidiyordum. Mekke yolunda birkaç şehri ziyaret edecektim, bunlar arasında Şeyh Ahmed’in memleketi Konya da vardı. Yola çıkmadan evvel Şeyhimle görüştüm; bana nereye gitmem ve kimleri görmem gerektiği konusunda bir gezi programı sundu. Ayrıca beni umutlandırmak için teşvik edici sözler de söylemiş ve eklemişti:

“Senin derviş olmanı istiyorum. Zaten, dönüşünde seni derviş yapacağım ve başına külah koyacağım.” Bu sözler de önümde açılan olaylar dizisinin ve daha büyük derslerin önemli bir parçasını oluşturacaktı. Şeyh, kalbimdekileri harfiyen biliyordu ve benim kalbim de, yola yeni çıkmış müridlerin çoğu gibi, abes şeylerle ve aslında önemi olmayan şeyleri isteyen boş umutlarla doluydu: manevî yolda ilerleme isteği, bir mevki, bir unvan, bir nişan ya da bir cübbe isteği -ki bunların hiçbirinin bir dervişin ya da fakirullah denen, mal mülk açısından yoksul, ama Allah aşkınca zengin insanların kalbindekilerle ilgisi yoktu.

Bu yolculuğun ilk bölümünde, Belgrad’a geldim. Havaalanından otobüsle tren garına gittim. Gara girdiğimde tümüyle çaresiz kaldığımı gördüm. Her şey Slavca yazılmıştı, polisler dâhil hiç kimse, hatta enformasyon kulübelerindeki görevliler bile İngilizce bilmiyordu. Allah’a şükür ki, genç bir çocuk elimdeki tesbihi fark etmişti. Birkaç kez önümden geçtikten sonra kalabalığın içinde gözden kayboldu. Derken, yoktan var olmuşçasına, yanında daha sonra babası olduğunu öğrendiğim bir adamla aniden belirdi.

Önümde saygılı bir niyazla eğilip bir ağızdan “Huuuu” diye fısıldayarak derviş olduklarını belli ettiler. İngilizce bilmiyorlardı, ama yine de bir şekilde iletişim kurmuştuk, beraberce trene bindik. Güneş yavaş yavaş tipik ama güzel, küçük bir Yugoslav evinin kırmızı kiremitli damının ardında batarken, tren de tablo gibi bir dağ yamacında ağır ağır ilerliyordu. Ertesi sabah derviş ve oğlu, trenden indiler. Beni de, memleketlerinden trene binen bir başkasına emanet ettiler, onun yardımıyla, dosdoğru Prizren’deki tekkenin kapısına bırakıldım.

Eğer seyahatlerin bir kalbi olsaydı, herhalde bu Prizren’de kalışım olurdu, orada geçirdiğim her an, aşk dolu bir kalp vuruşuna dönerdi. Kendimi evimdeymişim gibi huzur içinde hissediyordum, buradan ayrıldığımda hayli hüzünlendim. Gelişimin sabahında beni, Şeyh Câmi’nin karısı Mima Hanım karşıladı. O ve Şeyh Câmi, Amerika’da uzun süre bizimle birlikte bulunmuşlardı, onları yeniden görmek beni rahatlatmıştı. Mima Hanım, beni büyük bir samimiyetle karşıladı, ailemi ve isimlerini tek tek sayarak, tekkemizdeki diğer müridleri sordu.

Daha sonra Şeyh Câmi Efendi geldi, birlikte kahvaltıya oturduk. Hatırladığım ilk şeylerden biri, Şeyh Nûn’un benim gelişimden sadece bir gün önce Prizren’de bulunmuş olmasıydı. Bu insanların dolaşma tarzları bana ilginç geliyordu. O sıralarda dikkatimi üstünde özellikle odaklamış olmasam da, yıllar önce, gökten zembille inmiş gibi bana kendi Şeyhinin mesajını getiren garip adamın sırrını belki bilir diye de bir umut vardı içimde. Ama Prizren’deki günlerim gayret ve şevkle dolu geçti, o yüzden Şeyh Nûn’u çok fazla düşünemedim. Her gün, bazen bir öğün, bazen daha da sık, Şeyh Câmi Efendi’nin evinde beraber yemek yiyorduk. Bazen de dervişlerin sofrasına oturuyordum. Bir dervişin aslında nasıl biri olduğunu öğrenmeye başladığım yer Prizren oldu. Onlar arasında yaşadım, çalışmalarını ve eğlenmelerini gördüm. Allah’a aşklarının ateşinden yükselen sıcaklığı ve zikirlerinin hazzındaki yakıcı sevinci hissettim. Bu insanlar dünyanın tadı tuzu olmalıydılar. Kalpleri aşk ateşiyle yanıp tutuşuyordu, kendilerini tamamen Allah’ta fani etmişlerdi ve şeyhlerine sarsılmaz bir sadakatle bağlıydılar. Halleri, tavırları lekesizdi; tevazuları öylesine içten ve yapmacıklıktan uzak, hizmetleri öylesine sevgi dolu ve cömertti ki onları sevmemek, onlar gibi olmayı istememek insanın elinde değildi; hiç olmazsa, benim elimde değildi.

Prizren’deyken, Hazreti Pir Seyyid Ahmed Rufaî’yi ve Kosova bölgesindeki Rufaî Şeyhlerini duydum. Hem Şeyh Câmi, hem de benim Şeyhim, Hazreti Pir’in silsilesindeydi.

Prizren’de kaldığım süre içinde, Şeyh Câmi her gün Hazreti Pir’in hayatına dair Güney Slavca belgeleri Arnavutça ve İngilizceye çevirmekle meşgul oldu. Hizmetimin bir bölümü, onun hazırladıklarını gözden geçirip daktiloya çekmekti. Hazreti Pir’in hayat hikâyesini ve son derece mümtaz manevî faziletlerini, işte bu çalışma sayesinde öğrendim. Prizren dervişleri, Şeyh Câmi’nin sevgi dolu muhabbetleri, olağanüstü zikir meclisleri, Prizren Tekkesi’nin nûru, Hazreti Pir Ahmed Rufaî’nin keramet dolu hayatı üzerimde silinmez izler bıraktı. Bir gün Şeyh Câmi ile birlikte tekkeden çıkıyordum ki, bu manevî etkinin bütün ihtişamıyla kalbime indiğini hissettim. O anda tecellîye mazhar toprak misali tekrar tekrar altüst oldum ve nûrun üzerime yıldırım gibi vurduğunu gördüm. İçimde Hazreti Pir’e karşı öyle muazzam bir sevgi doğmuştu ki. Derinlerde bir yerden sel gibi aktığını duyuyordum. Kendisini sanki çoktan beri tanıyormuşum gibi geldi. Tekke kapısının eşiğinde, ayaküstü, bu tecrübemi Şeyh Câmi’ye iletmeye çalıştım. Zaten biliyor gibiydi. Ona Hazreti Pir’e bağlanmayı arzu ettiğimi söyledim, gülümsedi.

“Amerika’ya bir daha geldiğimde,” dedi, “Sana Rufaî Dervişi biati vereceğim. Şimdi de verebilirim ama halkanda diğer kardeşlerinin huzurunda olursa daha iyi olur, hem böylece Şeyhinin de haberi olur. Ama üzülme, seyahatinde hep koruma altında olacaksın, hem kendi Şeyhinden hem de benden alacağın biatler, Peygamber Aleyhissalâtüvesselâm’ın iki ağızlı kılıcı Zülfikâr gibi, hayatın boyunca seni hıfzedecek.”

O gün, hayatımın en güzel ve en önemli günlerinden biri oldu. Öylesine çok yoldan, öylesine çok sevgi geldi ki. Sevinç ve umutla dolup taştım. Prizren’den ayrılma vaktim yaklaşınca, Şeyh Câmi beni daha da yakınına çekti. Sadece ikimiz, bazen de bir iki dervişle birlikte uzun saatler geçirdik. Ziyaretimin sonlarına doğru, Prizren’den sonraki güzergâhım hakkında bana tavsiyelerde bulundu ve ayrılma hazırlıklarıma yardımcı oldu.

Yola çıkmadan bir gün önce ciddi derecede rahatsızlandım. Sofrada, biraz de elimde olmayarak, yemeği çok kaçırmıştım. Dervişler, yemeklerin hepsinden yemem için ısrar etmişlerdi. Nitekim Doğu’ya yolculuk yapmış olan herkes, bu insanların samimi ve cömertlik dolu misafirperverliğinden kurtulmaya çalışmanın imkânsızlığını bilir. O gün takatim iyice tükenmişti; çok geçmeden kusmaya başladım, ardından gelen ishalle de adamakıllı bitap düştüm. Şeyh’e görünmemeye çalıştım, çünkü bilmesini istemiyordum. Tuvalete gidip gelirken, kendi hâlimi düşünmeye başladım. Neden tam da ayrılmaya hazırlanırken hastalanmıştım acaba? Orada kalmayı çok istiyordum gerçi ama böylesine garip bir tarzda mı yerine gelecekti bu arzum? İkinci defa tuvalete gidince birden ferahladım. Bütün vücuduma ferahlık hali geldi. Kendimi daha iyi hissederek, Şeyh Câmi ile başka birilerinin daha bulunduğu muhabbet odasına girdim. Şeyh, beklendiği gibi, ne olduğunu, nerelerde kaldığımı sordu, ben de ona anlattım. Rahatsızlığımın yiyecekten olmadığını söyledi, yoksa başkalarının da hastalanması gerekirdi, “Ama belki de,” dedi, “miden bu şekilde yemeye alışkın değil.”

Şeyh Câmi çok müşfik ve kibar bir insandı. İyileşmem için elinden gelen her şeyi yapmaya hazır olduğunu söyledi, ayrıca beni bu halde yola koyamayacağını belirtti. Ben de, hastalığımda henüz ne olduğunu anlamadığım bir dersin saklı olması gerektiğini söyledim. Bunun üzerine, şu öyküyü anlattı:

Bir camide uzun uzadıya oturup ellerini açıp Allah’a dua eden iki adam varmış. Duasını ilk bitiren adam, kulak kabartıp ötekinin nasıl dua ettiğini dinlemeye başlamış, bakmış ki adamın dilinde uzunca bir şikâyet listesi var: “Allah’ım, ayaklarım ağrıyor, n’olur onlara şifa ver; sırtımı ağrıdan hareket ettiremiyorum, ona da bir şifa ihsan et. Başım da çatlayacak gibi, ona da bir devâ ihsan eyle. Ha bir de şurada, boynumun yan tarafında bir ağrı var, hele omzum... romatizmadan bir türlü kımıldatamıyorum...” Adam böylece dua ederken, onu dinleyen diğeri dua edenin ensesine sert bir şaplak indirerek lafını böler: “Sen en iyisi Allah’tan yeni bir beden iste.”

“İnsanlar hasta olmasalardı” dedi Şeyh, şefkatle beni süzerek, “tekkeye gelmezlerdi. Tekke tıpkı hastane gibidir. Biz senden yeni bir insan olma duası etmeni istiyoruz. Sen Prizren’e bir nûr getirdin, seni hiç unutmayacağız. Sen de bizden çok istifade ettin. Hizmet olarak, tercümeleri edite ettin, bu arada sen de kazandın, çünkü bir mürid için Pir’inin hayatını öğrenmek kâfi bir kazançtır. Şimdi git ve dinlen evlâdım. Sabah erken kalkmalıyız.”

Yeniden odamdaydım; sokağa ve çevredeki tepelere bakan pencereden seyre daldım. Şehirden ayrılma vaktinin gelip çatmıştı, Şeyh Câmi, dervişler ve oradaki insanlarla geçirdiğim günleri düşündüm. Buluşmamız ne kadar tatlı olmuştu, ama sanki saniyelerden ibaretmiş gibi uçup giden günler ne kadar da kısa sürmüştü. Koyun postu yatağıma uzanıp bunaltıcı Prizren gecesinin seslerine kulak kabarttım: komşuların evlerinde dostça sohbetleri, ben uykuya daldıkça giderek hafifleyen Türk müziğinin egzotik ahengi.

Gün doğmadan yine pencerenin önünde buldum kendimi, yerini şafağa bırakan Prizren gecesine fısıltıyla veda ettim. Uzaklarda bir müezzinin ahenkli daveti, solgunlaşıp aydınlığa dönüşen karanlığın içinde, derin bir tatlılıkla sardı beni. Namaza hazırlanmak için pencereden ayrılırken, Şeyhimizin çokça zikrettiği bir Rübaiyat geldi dokundu dudaklarıma:

Hem bugüne hazırlananlara
hem de yarınlara dalıp gidenlere
Bir müezzin haykırır karanlığın minaresinden
“Biçareler: Felahınız ne orada, ne şurda.”

Yolculuk öncesinde veda etmek ve sabah namazını kılmak üzere Şeyh Câmi ile tekkeye gittim. Dışarı çıktığımda, herkes oraya toplanmıştı. Mima Hanım, Şeyh’in annesi Arife Hanım, kızları, küçük oğlu ve birkaç derviş, hep birlikte durup fotoğraf çektirdik, çok geçmeden sonra Şeyh’in arabasına binmiş, yola düşmüştük.

Prizren’den ayrıldığım gün, hoş bir gündü. Güneş ışıl ışıl parlıyordu, gökyüzü alabildiğine berraktı; oraya buraya, geniş mavi bir halının üstündeki yastıklar gibi bulut kümecikleri serpiştirilmişti. Şeyh direksiyonda, ben yanında, oğlu ve dervişleri Yakup ile Fatmir arkada, dünyevî tek bir kaygımız olmaksızın tehlikeli dağ yollarında hızla ilerledik. Bütün camlar açıktı, yelkenlide gibiydik... Meltem yüzlerimize vuruyor, güneş ışınları var gücümüzle söylediğimiz ilâhiler eşliğinde dans ediyordu. Üç saatlik Üsküp yolculuğu birkaç dakika sürmüş gibiydi. Neye uğradığımı anlamadan, otobüse binmiş el sallıyordum.

Ohri’ye güzel bir otobüs yolculuğu ile vardık. Terminalden çıkıp, Ohri Gölü iskelesini geçerek iki yanında dükkânların sıralandığı eski, Arnavut kaldırımı bir sokaktan yürüdüm. Prizren’deki dervişlerin söylediği işaret noktalarını takip ederek, çok geçmeden tekkenin kapısına vardım. Avluda beni önce abdest almama yardımcı olan, sonra da oturup benimle konuşan dost canlısı bir adam karşıladı. Adını sordum, sadece Arif dedi, ama kısa süre sonra bu mütevazı adamın aslında Ohri’ye pek de uzak olmayan Struga adlı kentten gelme bir şeyh olduğunu keşfettim. Şeyh Arif bana, Ohri’nin baş şeyhi olan Şeyh Yahya’nın, ikindi namazında burada bulunacağını söyledi. Şeyhin gelişini beklemek üzere beraberce tekkeye gittik. Tekke binası çok çarpıcıydı. Binaya özellikle dikkat ettim, çünkü Hazreti Pir Hayatî Sultan, beş yüzyıl kadar önce binanın büyük bölümünü kendi elleriyle yapmıştı. İçi büyük ölçüde ahşapla döşeliydi. Muhabbet odasında, yine Hazreti Pir Hayatî’nin elinden çıkma büyük kalaslar, büyük başlı belirgin siyah çivilerle tutturulup döşeme tahtası olarak kullanılmıştı. Kalaslar, ağıl tahtalarına benziyordu, ama daha sağlamdılar. Yüzyılların okşamasıyla neredeyse beyaza dönmüş bu gri kalaslar, odanın dört bir yanına serpiştirilmiş kabarık koyun postlarının altında duruyordu. Dışarıya, avluyu, Hazreti Pir’in kabrini ve tekkenin yanında uzanan minicik mezarlığı gören çok sayıda pencere açılıyordu. Cam bölmeleri, tahta pervazları ve açma tokmaklarıyla zarif görünümlü pencerelerdi. Gözüme ve gönlüme en çok çarpan şey, belirgin bir sadelik ve hiç lekesiz bir temizlikti. Muhabbet odasından iki-üç basamak inilerek varılan mescidde ise, içimde bir tür zamansızlık hissi uyandı. Kadim, loş ışıklı odanın her yanı stilize levhalar ve hatlarla, Allah’ın ve peygamberlerinin adları ya da Kur’ân’dan ayetlerle süslenmişti.

Namazdan az önce insanlar tek tek doluşmaya başladı, mescide ilk gelen Derviş Yakup’tu. Bu kadim Hak yolcusu duvardaki saatin altında bir yere geçip dizüstü oturduğunda, gözüme sanki hep orada oturuyormuş gibi geldi, çünkü o da neredeyse tekkenin kendisi kadar yaşlıydı. Çok geçmeden, yanında birkaç başka dervişle Şeyh de geldi. Aralarında Derviş İrfan adlı bir müezzin vardı; güleryüzlü, hayat dolu, sıcaklığı ve hele o tatlı makamlı ezanıyla çok cana yakın bir adamdı.

Namazdan sonra Şeyh’le birlikte evine yürüdük. Şeyh Yahya ile karısı bizim tekkemizi ziyaret etmiş ve benim Amerika’daki evime misafir olmuşlardı, dolayısıyla buluşmamız bir tür hasret giderme gibi oldu.

Şeyh, en çok kullandığı ulaşım aracı bisikletini iterek yanım sıra yürürken, ben de seyahatime dair sorularını cevapladım. Evinde oğlu, damadı ve üç kızıyla tanıştım, hepsi benim geleceğimi şu ya da bu şekilde duymuş ve beni karşılamak için toplanmışlardı. Hoş bir yemek yedik, Türkçe, Fransızca ve İngilizce karışımı kelimelerle iletişim kurarak sofrada oturup birbirimize hikâyeler anlattık. Sohbete doyum olacak gibi değildi, akşam da çabucak geçti.

Ertesi sabah Şeyh ve ben tanyerinin ağarmasına bir saat kala kalktık ve tekkeye doğru yola çıktık. O saatte sokaklar bomboştu, adımlarımızın betonda tempo tutan yankısı, duyduğum tek sesti. Tekkede, Şeyh beni üst kata, bir başka toplanma mahalline çıkardı. Odanın merkezini, kukuleta gibi süslenmiş baca çıkıntısının altında, üzerinde ateş yakılabilecek, büyük, yassıca bir taş ocak oluşturuyordu. Odanın iki yanında uzunca, üzerleri örtülü sıralar uzanıyordu, ortalarındaki boşluğa parlak turuncu-kahverengi bir halı yayılmıştı. Namazdan sonra kahve içmek ve sabah muhabbeti yapmak için bu odaya döndük. Şeyh’in daha önce yaktığı ateşin korları, biz namaz kılarken kaynayıp durmuş eski usûl kahve cezvesinin çevresinde kıpkızıl kor yığınına dönüşmüştü. Şeyh Yahya, bana kendi yanında bir yer gösterdi, üç derviş de öbür tarafına oturdu. Her biri, uzun, siyah derviş elbiseleri ve sivrice, açık kahverengi külahlar giymişti. Şeyh de aynı şekilde giyinmişti, ama onun külahını beyaz bir sarık çevreliyordu. Bağdaş kurmuş otururlarken, sessiz ama somut, samimi ama vakarlı güzel bir tablo oluşturuyorlardı. Sabah güneşinin ışınları pencerelerden içeri süzülüyor, hürmetkâr hâli ile zarif bir uyum içinde, Şeyh’in servis işaretini bekleyen dervişlerden birinin elinde tuttuğu, küçük Türk fincanlarının dizildiği tepside yansıyordu. İşareti alınca, iki derviş birlikte odada dönmeye başladılar, biri tepsi tutuyor, diğeri kahveyi fincanlara koyuyordu. Talimli askerler gibi ölçülü hareket ediyor, ama onlardan çok daha zarif duruyorlardı, tavırları da çok daha mütevazıydı. Onları görünce aklıma vecd şarabını dolduran sakiler geldi. Herkese kahve dağıtılınca, dervişler bu defa birbirlerine servis yaptılar. İkisi de fincanı hürmetle ve kusursuz, sevecen bir nezaketle doldurdular. Sabahın büyük bölümünü Kur’ân üzerine mütalaa ederek geçirdik, Şeyh beni bildiğim ayetlerden imtihan etti, öğrenmem gerekenleri de belirtti. Öğleden az önce tekrar evine döndük. Dışarıda küçük bir masada oturup o anın keyfini çıkardık, komşunun oraya buraya koşuşup duran tavuğuna güldük.

Öğle namazından sonra, beni Hazreti Pir Hayatî’nin kabrine götürdü. Güzel bir andı doğrusu. Binada yaklaşık on iki şeyh, kabirlerinde haşri bekliyordu. Kabirlerin çoğu, Hazreti Pir’in kabrinin bulunduğu ortadaki odacığın etrafında genişçe bir odada yer alıyordu. Bu seyahatimde, ahirete göçmüş olanlarda, yeryüzünde yürüyenlerden daha fazla hayatiyet olduğunu fark ettim. Mübarek bir velinin kabrine her gidişimde, sanki uzun bir ayrılıktan sonra sıcacık bir dosta yeniden kavuşuyormuşum duygusuna kapıldım.

Fakat Şeyh Ana müstesna. Çünkü o henüz bu gezegeni terk etmemiş bir veliydi. Öylesine kusursuz bir tazaffi geçirmişti ki, bana hâlâ burada, yeryüzünde kalması bir mu’cize gibi göründü. Hiçbir şeyle bağı yoktu ve burada, yalnızca enaniyetsiz bir beden kafesine bağlı halde, Kadir-i Mutlak’ın emriyle kalıyordu. Benim için Ohri’nin nûru oydu. Onda insana nüfuz eden, nûrlu bir huzur, kalp gibi çarpıp duran bir hayat ve akıp giden bir derinlik bulmuştum. Aynı zamanda samimi, rahat ve sevgi doluydu. Karşılaşır karşılaşmaz gözlerime baktı, elini yavaşça avucumun içine koyarak tâ ruhuma dokundu. Beni sinesine çeken, öz annem gibiydi. Hem bir şeyh kızı, hem de bir şeyhin hanımı olarak, doğrudan doğruya Hazreti Pir Hayatî’nin soyundan geliyordu. Onunla geçirdiğim vakitler benim için çok meyvedâr oldu. Birlikte çay içtik, konuştuk. Ona, hem dervişi hem evladı saydığı kendi Şeyhimin ve diğer müridlerin selâmlarını ilettim. O da bana bazı şeyhlerin ve tarikatın diğer hatıralarının fotoğraflarını gösterdi. Ziyaretimin sonuna doğru, onda çok âşikâr o tevekkül tezahürlerini görerek, naif bir umutsuzlukla, bir müridin nasıl olup da “aşk” denen vecd haline erişebildiğini sordum. Gözleri parıldadı, yüzüme doğru eğilirken, yüzü bir tebessümle ışıklandı:

“Bir yıl sonra yine gel oğlum. O zaman, Allah nasib ederse, sana bunun cevabını veririm.”

Şeyh Yahya ile hayli uzun süren bir beraberliğimiz olmuştu. Hazreti Pir’i ziyaret etmiş, Şeyh Ana’yı da görmüştüm. Artık Ohri’den ayrılmaya hazır olduğumu hissettim. Ancak Şeyh gitmemi istemiyordu. Durumumu izah etmek zor olduysa da sonunda razı oldu. O gün öğle sonrası geç bir saatte, oğlu Hüdai, elinde Ohri-Üsküp otobüsü için biletle geldi. Türkiye’ye aktarma yapmak için Üsküp’e gitmem gerekiyordu. O gece, bir mevlid merasimi için, Derviş Haydar isimli bir zatın evine giderken Şeyh’e refakat ettim. Tarikatın sade bir hayat süren bu mensupları arasında kardeşçe duygular hakimdi, öyle ki kendimi evimde hissettim. Akşam namazından sonra kuru fasulye ve etten oluşan güzel bir yemek yedik. Makedonyalılar kuru fasulyeyi seviyordu anlaşılan. Prizren’de olduğu gibi Ohri’de de önüme fasulye gelmişti. Bu sade, ucuz ama değerli yiyecek bana, şehirde geçen çocukluk günlerimi ve annemin sık sık yaptığı koca tencere dolusu kuru fasulyeleri hatırlattı. Bu fakir insanlar arasında, çocukken ailemde hissettiğim o hiçbir şeyin el uzatamadığı tevazuun aynını hissettim.

O gece geç saatlerde Şeyh’le ben, yanımızda dervişlerinden biriyle sokaklara düştük. Derviş bir kavşakta bizden ayrıldı, Şeyh’le ikimiz yalnız başımıza yola devam ettik. Şeyh’in evine vardığımızda, herkesi uyanık bulduk. Damadı ve torunları da dâhil olmak üzere, herkes evdeydi. Onları masanın çevresine toplanmış, gülümser halde bulunca çok şaşırdım. Sabah gideceğimi biliyorlardı ve benimle bir süre daha beraber olmak istemişlerdi. Çok güzel bir birliktelikti. Şeyh’in damadı Celal, benden çok hoşlanmış gibi görünüyordu, bana özel bir yakınlık gösteriyordu. Ben de ondan hoşlanıyordum ve bunu Allah’ın bir lütfü olarak görüyor, layık olmadığım halde Rabbimin hiçbir zaman benden lütfunu esirgemediğini ve gittiğim her yerde bana bir dost yolladığını görüyordum. Yatmadan önce selâmlaşıp birbirimize “Allah rahatlık versin” dedik. Ertesi gün, sabah erkenden Şeyh’le birlikte tekkeye vardık. Geri dönerim düşüncesiyle bavulumu Şeyh’in evinde bırakmıştım ama sabah namazını bitirdiğimizde, neredeyse otobüs terminalinde olma vaktimiz gelmişti. Şeyh’e çantayı evde bıraktığımı anlatmaya çalıştıysam da hiç aldırmaz göründü. O eski tevekkül imtihanı yine yüzünü gösteriyordu. Ama mesele benim tevekkülsüzlüğüm müydü, yoksa Şeyh mi beni anlamıyordu? Tam otobüse bineceğim sırada, Şeyh’in kızları ellerinde bavulla çıkageldiler. Belli ki Şeyh onlardan bavulu getirmelerini istemişti. Bavulu kızlardan aldı ve tek kelime söylemeden bana uzattı. Otobüste yerime geçtiğimde, Şeyh’in karısı da gelmiş, yanında duruyordu. Onlara kızları, yeni dostum Celal ve Şeyh Ana’da tanıştığım Şeyh Kadri de katıldı. Yan yana durmuş ellerini sallarken, penceremin çerçevesi içinde, güzel bir tablo meydana getiriyorlardı. Ne zaman Ohri’yi düşünsem, aklıma hep o enfes tablo gelir ve oradayken bana gösterdikleri yakınlığı hatırlarım. Otobüs terminalden çıkıp yola koyulurken dualar ettim ve koltukta yanımda duran bavulumun varlığını hissettikçe, kendi kendime gülümsedim.

II

Yeniden Üsküp’te olmak hoştu, İstanbul’a bir bilet aldım. Otobüs, kalkış peronuna yanaşmıştı bile, şoför ve birkaç yolcu otobüsün etrafına toplanmış, bagajlarını yerleştirmeye çalışıyorlardı. Normal bir atmosfer vardı, seyahate çıktıkları için sevinen çocuklar koşup zıplıyor, anneleri çocukların otobüsün içinde koşuşturup durmayacaklarını, hatta belki de semavî bir lütufla, otobüse binip yerlerine oturur oturmaz uyuyakalacaklarını ümit ediyorlardı. Bagaj bölümü dolduğu için, insanlar daha küçük eşyalarını obüse almış, koltukların arasındaki boşluğa yanlamasına yerleştirmişlerdi. Şu her otobüs yolculuğunun başında ortaya çıkan olağandışı kişi burada da eksik değildi; “yanından ayıramadığı” kilitli bir bavulu ya da bond çantasını, sığma ihtimali, hatta imkânı olmayan kolluklar arasındaki boşluğa, itip zorlayarak yerleştirmeye çalışıyordu. İç hoparlörlerden Türk müziği yükseliyor, şoförün ara sıra yaptığı anonslar müziği kesiyordu.

Türkiye’ye yaptığım otobüs yolculuğu uzun oldu, neredeyse yirmi dört saati buldu; yol üzerinde bu ülkeyi ve halkını görmek hayli ilginçti. Yolculuğun en büyük keyfi de buydu zaten: İnsanları kendi aşina dünyalarında yaşarken ve koşuştururken görmek ve duyumsamak. Otobüsteki Türkler, bana âdetleri hakkında bilgiler verdiler. Sıcak, sevecen, alçak gönüllüydüler, güleç yüzlü ve Allah’ı düşünen insanlardı. Bir aile beni kendilerine hemencecik dost edindi ve otobüs, yol üzerinde bir yerde mola verdiğinde, yanımdaki yiyecekleri yememe izin vermeyip bana kendi yemeklerinden ikram ettiler. Çocuklarına elimi öptürüp bana “Amca” diye hitap etmesini tembihlediler; bu iltifatın nedeni özel biri oluşum değil, yaşça büyük Müslüman biri olmamdı. İncelikleri beni derinden etkilemişti. Davranışları öylesine fıtrî ve içtendi ki, samimiyetin bundan ötesi düşünülemezdi. Bu hâle muhatap oluşum, kendimi inceden inceye gözden geçirmeme vesile oldu, içimde kendi özel hâllerimi ıslah etme umutları uyandırdı.

Otobüs, yolcular biraz uyuşukluktan çıksınlar, yol kenarındaki büfede soda ya da serinletici bir şeyler içsinler, başka ihtiyaçlarını gidersinler diye yol üzerinde birkaç yerde mola verdi. En uzun molamızı, Bulgaristan sınırında verdik, burada gümrük kontrolü için hepimiz otobüsten indik. Müfettişler kabaydı, işlerini çok yavaştan alıyorlardı, her çantayı ve kutuyu tek tek açtılar, bagajımızı da ‘ne haliniz varsa görün’ dercesine öylece dağıtıp bıraktılar. Yaban ellerde yol alan yolcular olarak, her zaman geçen usûle riayet ederek çenemizi tutup, bu tahammül imtihanı sona erene kadar sabrı elden bırakmamaya çalıştık. Gümrük kontrolünden sonra herkes rahat bir nefes aldı ve yolculuğun geri kalanı çok kolay geçti. Geceyarısını biraz geçe Türkiye sınırına vardık ve nispeten az bir gecikmeyle gümrükten geçtik. Türk müfettişler, Bulgar meslektaşlarından çok daha naziktiler. Gereğince ciddiydiler ama zorba değildiler, bizi ülkelerine buyur ettiler. Kendimi yabancı bir ülkeye giriyor gibi değil de, evime dönüyor gibi hissediyordum. Otobüs gecenin içine doğru usulca ilerledi, sabaha doğru İstanbul civarındaydık.

Sabah güneşi, ufukta, göğün yumuşak, mavi perdesi önünde, turuncu-kırmızı bir portakal gibi güzel ve ılımlı yükseliyordu. Şehre yakınlaştıkça, havaya deniz kokusu sinmeye başladı. Şehrin varoşlarından merkezine kadar yol boyunca deniz bize eşlik etti. Haliç ve Boğaziçi, İstanbul’un güzelliklerinden sadece bir parçaydı. Denizde, yer yer yelkenliler, yüzenler ve balıkçılar görünüyordu. Her köşede birbirinden güzel camiler yükseliyordu -bayırlarda, tepelerde, sokaklarda ve ara sokaklarda muhteşem camiler boy atıyordu, büyüğü küçüğü, meşhuru ve unutulmuşuyla. Terminalden çıkıp sokaklarda yürümeye başladım. Seyyar satıcılar, baklavacılar, lokantalar, arabalar, otobüsler ve dünyanın dört bucağından turistler vardı. Amerika’da tanıdığım Şeyh Muzaffer’i bulmaya çalışıyordum. Birkaç dervişi ile birlikte tekkemizi ziyaret etmiş ve nûruyla bizleri tenvir etmişti.

Şeyh’in Beyazıt Camii yakınında bir sahaf dükkânı vardı; kendisini bulmakta zorlanmadım. Oraya vardığımda, dükkânda kendisine yardımcı olan Derviş İbrahim’le karşılaştım. Dervişin yardımıyla civarda ucuz bir otel odası tuttuk. Vaktimi, Şeyh’i ziyaret ederek ya da sık sık dükkâna gelen dervişleriyle oturarak geçirdim. Aslında Şeyh oradayken dükkânı öylesine tıka basa dolduruyorlardı ki, kitap satın almak isteyen birinin içeri adım atması bile zordu. Elinde askılı tepsisi, şıngırtılı bardaklar ve çaydanlığıyla bir çaycı, düzenli aralıklarla dükkânı yoklayıp duruyordu. Çay içtik, gülüştük ve birbirimize tarikata dair kıssalar anlattık. Şeyh Muzaffer’in dükkânında tanıştığım bir adam, bana Şeyh Nûn’un bu yakınlarda İstanbul’da bulunduğunu, buradan da Konya’ya geçtiğini söyledi. Cuma gecesi yapılan Halvetî zikrine kadar, İstanbul’da iki gün kaldım. Bu haftalık ibadet için tekkede iki yüzü aşkın derviş toplandı. Bu ruhlar denizinin ortasında bulunmak, haz dolu bir teberrüktü. Öyle etkileyici, öyle neşeli ve coşturucu, öylesine zarif bir kalpler dansıydı ki, gerçekten de bu hali anlatacak tek kelime bulamadım.

Ankara’ya doğru kısa bir yolculuk ve Büyük Şeyh Hacı Bayram Veli’nin kabrini ziyaretten sonra Konya’ya vardım. Dolmuşa atlayıp, Hazreti Celâleddin Rûmî’nin muhterem hocası Hazreti Şems-i Tebrizî Camii’nin az ötesindeki küçük meydana vardım. Abdest alıp içeri girdim. Hazreti Pir’in sandukası, özel bir köşede, bir kaide üzerinde yerden hafifçe yükseltilmiş ve parmaklıkla çevrilmişti. Selâm verip mübârek ruhları için bir dua okumak üzere, kabre yaklaşabildiğim kadar yaklaştım. Kalbime bir dolu tefekkür aktı ve bencileyin değersiz bir müridin, bu mübârek nûrânî ruhun ayak izlerini sürmesine izin verdiği için Kadir-i Rahim’e hamd ettim. Derken ezan sesi duyuldu, namaza durdum. Buranın türbedarlığını yapan, aynı zamanda da cami imamı olan Şeyh Ahmed’i namazdan sonra göreceğimi umuyordum. Ne var ki orada değildi, onu nasıl bulacağımı düşüne düşüne camiden çıktım. Caminin hemen dışında bir banka oturup insanları gözledim ve semâzen dervişlerin evi olan bu şehirde, Konya’da bulunmaktan alabildiğine memnun, nerelere geldiğimi düşündüm. Kendi ülkemde tekkede Şeyh Ahmed’le geçirdiğimiz günleri, onun Kur’ân derslerini ve bizim öğrenme isteksizliğimizi Şeyh’e bildirdiği raporu hatırladım. Düşüncelere dalmış otururken, yanıma iki çocuk yaklaştı. Adımı ve nereden geldiğimi sordular. Cevap verdim, sonra da onlara Şeyh Ahmed’i tanıyıp tanımadıklarını sordum.

“Ahmed Hoca mı?” dediler bir ağızdan.

Başımla tasdik ettim.

“Biliyoruz” diye cevap verdiler. “Gel, götürelim.”

Çantamı alıp sokaklar boyunca çocukları takip ettim. Bir köşeyi dönüp, evlerin sıralandığı sokaktan geçtik ve loş bir merdivene geldik. Üzerinde “Türksoy Apt.” yazan bir tabela gördüm kapıda. Bu kelimeleri, mektup üzerindeki adresten hatırlıyordum. Aradığım yerdi burası, camiye sadece beş dakika mesafedeydi. Çocuklar kapıyı vuruyorlardı bile ve birkaç saniye sonra, Şeyh Ahmed yüzünde o sıcak, âşinâ tebessümle eşikte belirmiş, beni içeri davet ediyordu.

Çay içmeye oturduğumuzda Şeyhimin ve müridlerin selâmlarını ilettim. Şeyh Ahmed, fotoğraf albümünü alıp herkesi tek tek işaret ederek, “Bu nasıl? Ya bu?” diye, her müridi sordu. Ben de hepsinin iyi olduklarını söyledim. Kendisine Prizren ve İstanbul seyahatlerimi anlattım, buradan Şam’a, oradan da hac için Mekke’ye yolculuk yapacağımı söyledim. Konya’da birkaç gün kalıp Hazreti Şems Camii’ni, Hazreti Celaleddin Rumi ile meşhur Şeyh ve aynı zamanda Şeyhü’l-Ekber’in müridi Sadreddin Konevî’nin kabirlerini ziyaret etmek niyetinde olduğumu söyledim. Şeyh Ahmed’e Şeyh Nûn’un benden önce Prizren’e gelmiş olduğunu söyleyince, Konya’ya da geldiğini, ama İstanbul’a döndüğünü söyledi. “Beni dinlersen,” dedi Şeyh Ahmed, “sen, en iyisi Konya’da bir gün kal ve hemen İstanbul’a dön. Oğlum Mustafa seninle beraber gelir, seni Şeyh Nûn’a götürür.”

Ertesi gün Şeyh Ahmed bana büyükçe bir Konya turu yaptırdı. Adeta şehrin bir ucundan diğerine yürüdük. Ne kadar önemli tarihî mekân varsa hepsini ziyaret ettik. Camilerden ve tekkeden, dervişlerden ve Hazreti Celaleddin’den konuştuk. Şimdi müze yapılmış bir tekkede biraz eğleştik, görmeyi umduklarımın çoğunu görmüştüm. O akşam geç saatlerde, Mustafa ile birlikte otobüsle İstanbul’a doğru yola çıktık. Ertesi sabahı, Mustafa’nın özel işlerinin takibiyle geçirdik. Hattatlığının yanı sıra, babası gibi o da çok yetenekli bir hafız ve kâri idi. Dolayısıyla meşguliyetinin büyük kısmını gençler ve cami Kur’ân kursları oluşturuyordu. İşi bitince arka arkaya bir dizi otobüse binerek, nihayet şehrin varoşlarında bir yere geldik. Küçük bir dükkânda durup bir somun ekmek ve biraz beyaz peynir aldık. Oradan tepeye, Şeyh Nûn’un tekkesi olarak hizmet veren çok güzel, yeni bir eve doğru, dik bir yamacı tırmandık. Mustafa bana etrafı tanıttı, kendimi evimde hissetmem için elinden geleni yaptı. Bir süre sohbet ettik, sonra Şeyh’in inşaallah o gece geç saatlerde geleceğini söyleyerek ayrıldı.

Öğle sonrasını nisbeten sakince, Şeyh’i göreceğim anı düşleyerek yalnız başıma geçirdim. Öğleden sonra geç bir saatte, beni Şeyh’e götürmek üzere gönderildiğini söyleyen bir derviş geldi. Gideceğimiz yere vardığımızda, Şeyh henüz gelmemişti. Ancak Şeyh’in beni ertesi sabah göreceğini bildiren bir mesaj bırakılmıştı. Akşamın geri kalan saatlerini dervişin himayesinde geçirdim. Bana yemek ikram etti, namaz için evinin yakınlarında bir camiye götürdü. Ertesi sabah da beni sade döşenmiş bir apartman dairesine, bizi kapıda karşılayan Şeyh Nûn’un kardeşinin evine götürdü. Bu kibar beyefendi, beni oturma salonuna buyur etti, oturdum.

“Şeyh hazretleri şu an kuşluk namazını eda ediyorlar,” dedi, “birazdan yanımızda olurlar.”

Çok geçmeden, Şeyh içeri girdi. Onu selâmlamak için ayağa kalktım, niyaz sunup elini öpmek üzere ilerledim. Varlığı odayı dolduruvermişti, insan hiç zorlanmadan onun bir nûr adamı olduğunu anlayabilirdi. Gözleri sevgiyle, delip yakan bir berraklıkla parıldıyordu ve uzun, gümüş beyazlığındaki sakalları yüzünün çevresine ve aşağı doğru gün ışığı gibi yayılıyordu. Başında üzeri toplu, beyaz kubbe biçiminde bir sarık ve üzerinde yere kadar uzanan yeşil bir cübbe vardı.

“Adım Muhyiddin, Şeyh Efendi,” dedim.

“Şeyh Muhyiddin sensin demek,” dedi gülümseyerek.

“Afedersiniz Şeyh Efendi, ben sadece müridim,” dedim.

İçimdeki bir kabiliyetten mi haber veriliyor, yoksa bana değil, ama Şeyh’e mâlûm olan bir hâlim mi tasrih ediliyor, bilmeksizin.

“Ben senin kim olduğunu biliyorum,” dedi Şeyh, “sana nasıl hitap edeceğimi de. Ama gel şimdi başka şeyler konuşalım.”

Bana İstanbul’un çeşitli camilerinde vereceği vaazlar sırasında kendisiyle birlikte olacağımı söyledi. Evliyaların kabrine gidecek, mahalli bir tekkede bir zikr meclisine katılacaktık.

“Özel soruların olduğunu da biliyorum, bu gece inşaallah onları konuşacağız,” dedi. “Şimdi müsaaden olursa, başka meşguliyetlerim olacak.”

İstanbul’da kaldığım sürece, vaktimin çoğunu Şeyh Nûn ile beraber geçirdim. Beraberken, Allah’ın inayetiyle, bana planlanması imkânsız gibi gelen bir müfredata göre dolaşmamız sırasında, bir şeyhin ne kadar inanılmaz bir tempoyla yaşadığını açıkça gördüm. Bu süre içinde, altı yıl önce, ilk Doğu seyahatim sırasında âlem-i gaybden bana Şeyh-i Âzam Dağıstanî tarafından gönderilmiş olan o dervişin esrarını araştırdım.

“Bunca yıl,” dedi Şeyh Nûn, “aslında sana ait olan bir emaneti taşıdım. Bu emaneti taşımaktan memnundum memnun olmasına ama şimdi senin onu teslim almak için burada olman beni rahatlattı.”

Böyle bir şeyin nasıl olabildiğini sorduğumda, bana dönerek konuştu:

“Şeyh-i Âzam Dağıstanî, bir ruh avcısıdır. Seni Ezelde görmüş ve kendisi için seçmiş.”

Bu sözlere şaşırmıştım. Öylesine inanılmazdı ki! Zor da olsa, hazmetmeye çalıştım; zaten Şeyh Efendi de, yavaş yavaş, kaşık kaşık verdi bana.

Ayrılışımdan bir gün önce, Mustafa’nın beni ilk olarak getirdiği yamaçtaki tekkede Şeyh Nûn ile birlikteydim. O gün benimle Nakşibendî tarikatındaki şeyhler silsilesi üzerine uzun bir sohbet yaptı. Tarikatın insanın kalbinin tazaffisinde ve İslâm’ın bâtınî yanını yaşamaya teşvikteki rolünü izah etti. Bana kendisi ile Peygamber Aleyhissalâtüvesselam arasındaki bütün evliyaların tek tek adını verdi. Artık, o günden sonra, itimadını hak ettiğimi de söyledi. Anlayarak ya da anladığımı sanarak, bunun ne mânâya geldiğini sordum. Başka tarikî bağlılıklarım olduğunu ve kendi Şeyhimin rehberliğinden memnun olduğumu izah ettim. Şeyh Nûn, beni hiçbir kaygı duymamam gerektiğine ikna etti. Ona Şeyhimin fotoğrafını gösterdiğimde, “Kendilerini daha önce görmüştüm,” diye karşılık verdi. “Salâhatinde şüphe yok. Şeyh-i Âzam’ın ahfadındandır.”

Doğrusu, Şeyhimin Şeyh-i Âzam’ın ahfadından olmasının ne anlama geldiğini bilmiyordum. Yine de, iki varsayımda bulundum: Birincisi, Şeyhimin şu ya da bu şekilde Şeyh-i Âzam Dağıstanî ile münasebeti vardı; ikincisi de, Nakşibendî biatini kabul etmek bir tekemmül demekti. Böylece, vicdanım alabildiğine müsterih, biati kabul ettim. Ancak Şeyh elini benimkinden çeker çekmez kafama karanlık, ağır bir şüphe bulutu çöktü. Birden asab bozucu bir önseziye kapıldım. Bir hata mı işledim yoksa diye düşünmeye başladım.

Şeyh’le bir gün daha geçirdik. Halkasından ayrılırken, her şeyin yolunda gideceğinden emin olmamı söyledi, ama o bulut yine de dağılmadı. Ne kadar dağıtmaya, altından kurtulmaya ya da unutmaya çalıştıysam da bir türlü beceremedim. O bulut, sonraki seyahatlerim boyunca peşimi bırakmadı. Şam sokaklarında, Mekke’de Harem-i Şerif’te ve Peygamber Aleyhissalâtüvesselâm’ın bir zamanlar yaşayıp yürüdüğü Mekke sokaklarında peşimden ayrılmadı. Şeyh Nûn, Suriye’ye nasıl gideceğimi anlatmış ve oradaki iki temsilcisinin bana yardım etmesini sağlamıştı. Bu iki iyi kalpli adam Şeyh-i Âzam Dağıstanî’nin kabrini bekliyor, onun eski evinde, dikçe bir tepenin üstünde, yoksul bir mahallede sade bir evde oturuyorlardı. Şeyh Nûn, beni doğruca Şeyhü’l-Ekber Muhyiddin-i İbni Arabî’nin türbesine ve onun adıyla anılan camiye yollamıştı. Kabirden ve Şeyh-i Âzam Dağıstanî Camii’nden her gün namaz için Şeyhü’l-Ekber Camii’ne yürüyordum. Şam benim için manevî olarak canlı, ama siyasî olarak gergin bir yerdi. İki mihmandarım Abdüsselâm ile İbrahim’in yardımıyla, Kitab-ı Mukaddes’te “John the Baptist” diye zikredilen Yahya Aleyhisselâm’ın kabrinin bulunduğu Emeviye Camii’ni de ziyaret edebildim. Peygamber Aleyhissalâttüvesselam’ın sahabelerinden bazılarının kabirlerini ziyaret ettim: Aralarında ilk müezzin Hazreti Bilal-i Habeşî(ra), Hazreti Ali’nin(ra) torunu Hazreti Zeynel Abidin(ra) ve daha birkaç sahabe vardı. Ziyaretleri tamamladıktan sonra, Şam’dan ayrılmaya hazır olduğumu hissettim. Cidde’ye gittim, orada kendi halkama dâhil iki müridle karşılaştım ve birlikte hac farizasını eda ettik. Onlar, hacdan sonra, kısa bir süre Medine’de kaldılar, ben de uçakla New York’a döndüm.

Eve döndüğümde, yola çıkışımın üstünden altı hafta geçmişti. Geri dönmüş olmak iyiydi. Hem Şeyh Câmi, hem kendi Şeyhim, çok sayıda müridle orada hazırdılar. Dönüşümden kısa bir süre sonra dervişlerden birinin evinde toplanmışlardı. Ben içeri girince hepsi ayağa kalkıp ilâhi söylediler. Harikulâde bir karşılamaydı. Öylesine sevgi dolu ve sıcaktı ki. İki şeyhim ve tarikattaki kadınlı-erkekli mürid kardeşlerim, gülümseyen yüzleriyle oradaydılar. Bir an kalbim dolup dolup taştı, ama sonra o bulut yine gelip çöktü. Şeyh’e samimi bir itirafta bulunmak için uygun bir zaman olmadığı ortadaydı, ama er geç kendisiyle yüz yüze kalacağımı biliyordum. Dehşetle o anı beklemeye koyuldum.

Birkaç gün sonra Şeyh Câmi öğle yemeğine evimize geldi. Kendi Şeyhimiz şehirde değildi, Şeyh Câmi de, bizi Kerbelâ’da Peygamber Aleyhissalâtüvesselâm’ın torunu İmam Hüseyin ile ailesi ve arkadaşlarının şehâdetlerinin anıldığı on günlük mateme hazırlamak için yanımızdaydı. Şeyh Câmi kolay konuşulan bir insandı. Yaşadığım ikilemin öyküsünü baştan sona anlattım ve Şeyh Nûn’dan aldığım biati söyledim. Sabırla dinledi, ama büyük bir keder içinde kaldı. Yüzü ciddileşti, odanın havası ağırlaştı. Tüm bunlar, kederimi, umutsuzluk ve kaybolmuşluk duygularımı iyice yoğunlaştırdı. Hâlimi fark eden Şeyh Câmi kaşlarını çattı ve daha yakından konuşmak için bana doğru eğilerek omzumdan tuttu:

“Şeyh Nûn’un sana bunu yapmasını aklım almıyor. Prizren’e geldiğinde onu asil bir Şeyh diye tanımıştım. Şimdi ise şüphelerim var. Ne yapmamız gerektiği konusunda bir fikrin var mı?”

“Belki de Şeyh Nûn’a bir mektup yazabilirim,” dedim. “Ondan biati kaldırmasını isteyebilirim.”

“Ben konuyu Şeyhinle konuşurum,” dedi Şeyh Câmî. “Sonra n’olacak bakalım.”

Birkaç gün sonra Şeyh, Matem için tekkeye döndü. Tepenin altındaki yolda yanına yaklaştım. Yüreğim ağzıma gelircesine, dehşet içinde, konuşmaya çalıştım:

“Şeyh Efendi, ben... ben... sanırım Şeyh Câmi ile konuştunuz?”

“Konuştuk elbet,” dedi, “bilesin ki bundan böyle benim müridim değilsin. Senin rehberin artık Şeyh Nûn. Bununla birlikte, tarikattan çıkmış değilsin; bu tekkenin kapısı sana hep açık olacak, ama bugünden itibaren seninle münasebetim sadece bir kardeş sıfatıyla olacak.”

Kelimenin tam anlamıyla tuz buz olmuş, nutkum tutulmuş halde, garip, donuk bir yığın gibi, karşısında öylece kalakaldım. Sözleri kalbime yıldırım şavkları gibi vuruyordu. Düşüncelerimi okurcasına devam etti:

“Biatin iadesi için yazışma konusunda Şeyh Câmî ile aynı fikirde değilim. Tasavvufla oyun oynanmaz. Tam tersine, Şeyh Nûn’a teşekkür mektubu yazmanı tavsiye ederim. Seni ben derviş yapmak istiyordum ama o sana sahip çıkıp kendi dervişi yapmış. Yine de, daha önce Türkiye’ye giden beş müridim içinden yalnız senin bu tuzağa düşmeni ilginç buluyorum. Onlar seni sadece kendi Pirin Hazreti Hayatî’den koparmaya çalışıyorlar. Ama Allah’ın bir hikmeti vardır mutlaka. Artık gitmem gerek. Esselâmü aleyküm.”

Beni yolun kenarında, yıldırım çarpmış gibi yığılı bırakıp gitti. Söylediği her söz beni daha da büyük bir şokun içine sokmuş ve dünyamda geriye kalan kömür parçalarını, içten içe yanan bir kül yığınına çevirmişti.

Şeyh, Matem’in açılışında bizimle beraber oldu, sonra bizi Şeyh Câmî’ye emanet edip gitti. Şeyh Câmî, on gün tekkede kaldı. Her öğleden sonra, Kerbelâ vakasıyla ilgili bir sohbet düzenliyordu. İmam Hüseyin’i(ra) ve yanındaki yetmiş iki şehidi, Yezid’in emrindeki yüz acımasız katile gelinceye kadar günbegün izledik. Benimkisinin hiçbir asıl sebebi olmadığı halde, Hazreti İmam Hüseyin’in(ra) çok daha büyük acısını bu vesileyle kalbimde duyacak kadar derin bir acı çekiyordum. Bir an, hakikate hizmetkâr olan ruhlardan beklenen her şeyden vazgeçme ve kendini fena etme derecesindeki fedakârlığın ne demek olduğunu düşündüm. Bazı yönlerden acım daha da derinleşti, çünkü ben kendi aklımca, bu gezegende beni en çok seven insana, Şeyhime ihanet etmiştim. Kimse beni onun kadar mükemmel anlamamıştı, kimse beni bu kadar kayıtsız şartsız kabul etmemişti. Ben de kendime karşı hiç bu kadar dürüst, ufak da olsa bağlılık duyduğum hiç kimseye karşı bu kadar açık davranmamış ve hiç bu kadar incinmeye duyarlı olmamıştım. Şeyhimin muhabbeti, kendisi için bir şey istemiyordu. Mertebem ya da halim ne olursa olsun, sadece, güneş ışınları gibi cömertçe ve hiç ayırım yapmadan üstümde ışıldıyordu. Manevî anlamda, Şeyhim hem anaydı hem babaydı; bir taraftan koruyor, yol gösteriyor, bir taraftan kabiliyetlerimi besliyordu. Benim için hem bir aydı hem de güneş. Yeryüzü onsuz kıraç bir gezegendi, hiçbir amacım olmaksızın dönüyordu. Ah, nasıl acı çekiyordum. Matem günlerini kişisel bir perişaniyet içinde geçirdim. Acılı halimden kimseye söz açamadım. Bu acıyı nasıl paylaşacağımı bilmiyordum. Bende Şeyh Ahmed’in ateş gibi sıcak aşk gözyaşları yoktu, ama artık benim de kendime mahsus bir ıstırap okyanusum vardı. Ağlayarak ona akan suları besliyor, kendi gecelerimin karanlığında gözyaşı döküyor ve buz mavisi kaybolmuşluk yaşlarıyla onu yeniden doldurup taşırıyordum.

Bedeninize ve kalbinize ilişen her kalp ağrısı ve ıstırap, sizi
kulağınızdan çekerek Vaadedilen Yer’e götürür. Rabbiniz sizi,
yönden ve yandan münezzeh O Yer’e, gerisin geri çekmek için,
her yönden dert yollar.

(The Sufî Path of Love: The Spiritiual Teachings of Rumi, William C. Chittick)

Şeyh Câmî, Matem’den sonra tekkeden ayrılıp başka yörelerdeki tarikat işleriyle ilgilenmek üzere gitti. Kasım ayı için New York’ta bir hadra (toplanma) planlanmıştı ki önümüzde daha iki ay vardı. Ne kendi Şeyhimi, ne de Şeyh Câmî’yi o toplantıya kadar görebildim, hiçbir çözüm umudu olmadan günlerce bu ağır yükü taşıdım. Ancak bu arada Şeyhime bir mektup yazdım. O güne kadar en zor yazdığım mektup oldu. Samimi bir özür ve pişmanlık duygusuyla kalbimdekileri açıkça ortaya döktüm ve kendisinden beni müridi saymaya devam etmesini istedim.

New York’taki hadraya kadar bir cevap almadım. Bazı dervişlerin bu toplantıda vekil yapılacağı ilân edilmişti. Toplantıyı Şeyh Câmî yönetecekti. Tören için New York’a giderken, Şeyh Câmî’yi bundan böyle uzun bir süre göremeyeceğimi düşündüm. Kendi Şeyhim de, Şeyh Câmî de Şeyh Nûn konusunda herhangi bir şey söylemedikleri için, Şeyh Câmî’nin Prizren’de sözünü ettiği Rufaî biatini alamayacağımı düşünüyordum. Kaderimin, şaşkınlık içinde yoluma devam etmek olduğunu düşünüyordum. New York’a geldiğimde, Şeyh Câmî konuşmak için beni yanına çağırdı.

“Sana sadece kalbinin nerede olduğunu sormak istiyorum,” dedi. “Şeyhinin de, benim de seni çok sevdiğimizi bilmeni istiyorum. Bizim dervişimiz olmanı istiyoruz. Hazreti Pir de öyle istiyor.”

“Şeyh Efendi,” dedim, “Hazreti Pir’e öylesine büyük bir muhabbet duyuyorum ki. Prizren’de beni çok etkiledi. Sizi ve Şeyhimi seviyorum. Siz olmasanız, ben kaybolmuş biri olurum.”

“Öyleyse özel bir görevi yerine getirmen gerekiyor,” dedi Şeyh Câmî. “Bu gecenin ilerleyen saatlerinde görev yerine getirilmiş olduğunda, seni Rufaî Dervişi ilân edeceğim.”

Şaşırtıcı bir toplantıydı. Şeyh Câmî öylesine sevgi doluydu ki. Görevimi bitirince, beni yukarı kata, başka bir odaya yolladı. İçeri girer girmez, karşımda Şeyhimin mübarek yüzünü buldum. Birkaç dervişle bir yemek masasının etrafında toplanmışlardı. Tabağından bir parça kek alıp bana doğru uzattı. Bir an donup kaldım, ama sonra, başıyla da işaret edince keki almaya koştum. Bana masada karşısındaki boş iskemleyi gösterdi, oturdum.

“Mektubunu aldım,” dedi, “özürlerini kabul ediyorum. Ancak konuşmamız gereken çok şey var. Tarikat hakkında bilmen gereken daha çok şey var.” Ona, Şeyh Câmî ile daha önceki konuşmamızdan söz edince, bana destur verdi. O gece, Zülfikârımın ikinci ağzını, yani Rufaî Derviş biatini aldım. Beni Türkiye’den beri takip eden sağır, karanlık bulut nihayet üstümden kalkmaya başlamıştı, ama ıstıraplarım henüz tam anlamıyla bitmemişti.

Çok geçmeden, Şeyhimle uzunca ve önemli bir sohbetimiz oldu. Bu sohbette benim için tarikata dair birçok mesele açıklığa kavuştu. Pirlere, Şeyhlere dair ve biatin ne demek olduğu konusunda birçok şey anlattı. Kendi Pirim, Hazreti Hayatî konusunda uyardı beni.

“Bu senin ilk icazetindi,” dedi. “Bu, seni benim vesilemle Hazreti Pir’e götüren ilk altın silsilen. Bu ilk açılışın hakkını vermeden huzura kavuşamazsın. Unutma, bu senin ilk intisabın ve bundan sonra gelecek her şey bunun üzerine gelecek. Bütün hayatın için ilk sorumluluğun bu. Anlıyorsun ya, sen Şeyh Nûn’a sokaktan çıkıp gelmedin, ona kendi halkasındaki insanlara denk biri olarak geldin. Senin durumun, Dominiken olan Fransisken rahibinin durumuna benziyor. İnanmış birinin, kendi inancını değiştirmesi meselesi bu. Belki de şimdi Şeyh Nûn’a bir mektup yazmalısın. Ona, ‘Verdiğiniz sorumluluğu taşımaya hazır değilim, çünkü zaten Pirimizin bana verdiği sancağı taşıyorum,’ diyebilirsin. Seni onun kalbinin rızasına emanet ediyorum. Ona hangi tarikattan ayrılman gerektiğini sorabilirsin, ama unutma ki senin Hazreti Pir Hayatî’ye dayanan altın silsileni kesintiye uğratma sorumluluğunu taşıyamam.”

Birdenbire kalbim yeniden ağırlaştı. İkilemim tam olarak çözülmemişti. Hâlâ her biri koca bir okyanusun iki tarafını tutan iki Şeyh arasında sıkışıp kalmıştım.

“Ayrıca şunu da bilmelisin ki,” diye devam etti Şeyh, “şaşkınlığına ben sebep olmadım. Başına gelenler, marifete geçmen için Rabbimizin sana takdir ettiği inayetidir.”

Marifete dair bu sözlerin, çok uzaklarda bir noktaya atıfta bulunduğunu anladım. Kendimi Tarikat’ta, yani yolun başında bile hissedemezken, Hakikat’in de ötesindeki bir makamı kendime yakıştıramamıştım. Bereket versin ki artık şu gerçeğin farkındaydım: Müridler, Tarikat’ta ilerlerken çok az şeyin farkına varırlar. Zaten farkına varmak da, bir anlamda müridin meselesi değildir. Onların işi hizmet etmek ve şeksiz şüphesiz teslimiyet içinde olmaktır. Sonunda, Allah nasib ederse, cevaplar bir bir gelecek ve her şey ayan olacaktır. Böylece, bir çıkış yolu aramaya başladım, Şeyh Nûn’a ilk mektubumu yazdım. Hürmetle, kendisinden biati geri almasını istedim.

Bir ay geçmeden Şeyh Nûn’dan son derece hiddetli ve kesin bir cevap geldi: “Asla! Bunun çocuk oyunu olmadığını anlasan iyi edersin!”

Umutsuzluğa iyice batmış halde, mektuptan haberdar etmek için Şeyhime vardım. Bu açmazla ve onun sonucunda gelen sıkıntı ve çelişkilerle mücadele edeyim diye beni olabildiğince kendi halime bıraktı. Daha önceki tavsiyelerinden bazılarını hatırlattı:

“Daha önce de söylediğim gibi,” dedi, “senin Hazreti Pir’e olan ilk altın silsileni kesme sorumluluğunu taşıyamam. Şeyh Nûn’dan aldığın Nakşibendî biatini gözden geçirmeni istediğimi de düşünmemelisin. Hatta onun seni, bir adım öne geçirdiğini bile söylemiştim. Seni Şeyh Nûn’un kalbinin rızasına emanet etmeye devam ediyorum.”

Hâlâ umutsuzluk içinde, “Peki, hizmeti ne yapacağım?” diye sordum Şeyh’e. “Hepsi bir arada gerçekten çok ağır geliyor. Ne yapmam gerek?”

İniltili yardım talebimden hiç etkilenmemiş gibi,

“Senin ikilemin, biraz millî mutfaklarınkine benziyor,” diye cevap verdi. “İster Fransız, ister İtalyan, ister Alman mutfağı olsun, yemeğe konacak temel bileşenler, tıpkı sorumlu olduğun hizmet gibi, esasında aynıdır, ama yine de farklıdırlar. Hepsi tek başına lezzetlidir, ama hepsini birden yemeye kalkarsan hazımsızlık çekersin. Şimdi senin problemin, bunların hangisinden vazgeçip hangisini tadacağın. Hangi tarikattan vazgeçeceğine Şeyh Nûn karar verecek. Ona yeniden yaz.”

Sonra, çok daha ciddi bir tonla, tavsiyelerini tamamladı:

“Şimdi çok derin bir tevekkül vadisinden geçiyorsun. Biliyor musun, şu anda tüm halkamızda tevekkül safhasında bir tek mürid yok?”

Böylece oturup yeniden yazdım. Bu kez, Rabbimden inayet istedim. Şeyhler arasında yaşadığım ikilemin bütün yükünü sırtımda taşıyarak, kalbimde ve ruhumda ne varsa yazıya döktüm. Mektubu posta kutusuna atarken Peygamber Aleyhissalâtüvesselâm’a salât ve selâmlar getirdim ve takdiri Allah’a havale ettim.

Bu sefer Şeyh Nûn’dan cevap alana kadar yaklaşık iki ay geçti. Şeyh Nûn ikinci mektubunda daha mutedildi. Bütün tarikatlardaki zikirlerle kendi tarikatının zikir usûlünün sessizce kalpten yapılması dışında temelde ortak olduğunu izah ediyordu. İlk mektubundaki sertliği de izah ediyor ve bana şeyhlerin, müridlerinin ikilemlerden kaçmalarını görmekten hoşlanmadığını söylüyordu. Şeyhime sevgi dolu selâmlarını yolluyor ve mektubuna bizi kendisini ziyarete davet ederek son veriyordu. Tekkenin patikasının iki yanında, yamaç boyunca sıralanan leylaklar çiçek açmaya başlamıştı. İkilemimi kışın durgun günleri boyunca taşımış ve acaba bahar hiç gelmeyecek mi diye meraka kapılmıştım. Birden sanki leylaklar, rayihalarıyla yeniden kalbime dokunarak moralimi yükseltip umutlarımı tazeler gibi oldu. Şeyh’le konuştuğumda, o rayihayı hâlâ yanımda duyuyordum.

“Şeyh Nûn’a bir daha yazdığında,” dedi, “ona, sana İstanbul’da verdiği güzel hizmeti anlatan mültefit mektubunu aldığımı söyle. Böyle bir hazineyi bizimle paylaşmakta gösterdiği fedakârlık ve cömertliğin beni etkilediğini de. Bir de, tarikatlar arasındaki kardeşliğin güzelliğini zenginleştirmek niyetiyle, kalbî zikir konusundaki tavsiyelerini can u gönülden kabul ettiğimizi söyle.

Onun tavsiyelerine uyma konusunda benden yana izinlisin. Kendisine duyduğumuz sevgi ve hürmetin nişanesi olarak, hepimiz sana anlattıklarından yararlanacağız. Sevgili Hacı Şeyh Nûn Efendi’ye bizi davet etmesinin çok nazik bir hareket olduğunu ve bizim de Ehl-i Beyt’i ziyaret edip, Sancak-ı Şerif’i tutup, uzak diyarlara Allah’ın birliğini yayanların elini öpmek için ilk fırsattan istifade edeceğimizi söyle. Onun huzurunda oturma ve gölgesinden yayılan Nûr-u Nebî(asm) ile tenevvür etme imkânını intizar ediyoruz. Şeyh Efendi’ye, kalpsiz zikrin kokusuz güle benzediğini anladığımızı ve verdiği dersten hikmetler edindiğimizi de söyle.

Ona selâmlarımızı ve aşk-ı niyazlarımızı ilet. Nakşibendî tarikatına ve onun makam-ı şerifine duyduğum sevgi ve derin hürmetin ifadesi olarak, elini öpüp kalbime ve başıma koymak isterim. Şeyh Efendi’ye tavsiyelerinin, benim hayatımdan çoğu anıyı uyandırdığını da söyle. Geçen günlerin kuru yaprakları, bu dünyadaki yolculuğumuzun yollarını örtmüştü. Tavsiyeleri, şimdi tatlı bir meltem gibi o kuru yaprakları havalandırıyor ve büyükannesinin huzurunda oturup hizmet dersleri alan kıvırcık saçlı genç çocuğu, bugün burada oturup tekkemizdeki şerefi paylaşmaya kadar getiriyor. Ona, Allah aşkıyla, hiç susuz, seyahat ettiği çölden bana sunduğu serin şerbet için teşekkür ettiğimi söyle.

Ülkesinde, Peygamberin(asm) sancağı altında toplanmış bütün cemaat-i fukaraya selâmlarımı ve aşk-ı niyazımı ilet.”

Tüm bunları, Şeyhimin dediği şekilde, Şeyh Nûn’a naklettim. Bu tecrübenin etkisi, uzunca bir süre üzerimde kaldı. Üzerinden birkaç yıl geçtikten sonra bile, acaba gerçekten bitti mi diye endişelendiğim olmuştur. Kendimi kendi ellerimle büyük bir hayal kırıklığına yuvarlamış ve iki şeyh arasında sıkışıp kalmanın mahcubiyetini üzerimden atamamıştım. Sona ermiş gibi göründüğü, üstelik her iki şeyh de sona erdiğini söylediği halde, içimde bir suçluluk kırıntısı ve silinmez bir şüphe kaldı. Şeyh’le yaptığım bir sohbette bu konu açıldı:

“Şeyh Nûn çok hikmetli bir insan,” dedi. “Görüyorsun ya, her şey olabilirdi. Ancak talihin varmış, çünkü sadakatinin bizim aramızda parçalandığını düşünmüş olsan bile, Allah’a ve Peygamber Aleyhissalâtüvesselâm’a olan sadakatin asla parçalanmadı. Senin anlayacağın, tevekkül imtihanı sürekli karşına çıkar. Bu imtihan bir seferde bitmez. Kalpte iyice yerleşene ve samimî bir teslimiyet haline erişinceye kadar sürekli yoklar durur. Sonra bir şeyler olup bitmeye başlar. Şeyh Nûn ve ben seni kasden bir şaşkınlık hâlinde tuttuk. Sürekli kendini suçlaman gereksiz. Senin sadece bir başka sırrı çözüme ulaştırma peşinde olduğunu biliyordum zaten. Artık emin olmalısın ki, bu mesele daha başında sona ermişti. Pirlerin ikisi de seni reddetmedi. İkisi de seni, Ezel’de, zamansızlığın hükmettiği o Kudsî Levha’da görmüştü.”

Üçüncü seyahatin dersleri, böylece yavaş yavaş yerine oturdu. Hiç bitmeyecek bir hikâye gibiydi. Şeyh-i Âzam’ın esrarı, hayatımın yedi yılı aşkın bir süresine hâkim olmuştu. Benimle temasının esrarını anlamaya çalışırken, neredeyse kendi Şeyhimi kaybediyordum. Şeyh Ahmed’in ziyareti sırasında, Şeyhimizin son sohbetlerinden biri, konuya tam bir netlik getirdi:

“Siz buraya Ezel’den gönderildiniz,” dedi. “Şimdi ise, tek derdiniz, Ebed olmalı. Bu dünyayı dert edinen bu dünyayı alır. Ahireti dert edinen ahireti alır. Ama sizde gururun zerresi kaldıkça hakikatin bâtınına yaklaşamayacağınızı da bilin. Dişiniz ağrıyorsa ya da gözünüzden bir derdiniz varsa ne olmuş yani? Dertlerinizi Allah’la aranıza perde etmekten, onlara O’na kulluğunuza verdiğiniz kıymetten fazlasını vermekten sakının. Hep müteşekkir olun ve bilin ki bu dünyadaki kederleriniz, Allah’ın size bir lûtfudur. Unutmayın ki Kıyamet, güneşin eriyeceği ve insanların, onun yok oluşunun dehşetiyle ve kendi yaptıklarının sonuçlarıyla karşı karşıya gelmektense, yerin dibine batmak için dua edecekleri bir gündür; bir masal değil.”

Manevî yolculuk, ruhun bir Ebediyet’ten diğer Ebediyet’e, ya da Şeyh’in anlattığı gibi, insanın dünyaya gönderildiği Ezeliyet’ten, yeniden beka verildiği Ebediyet’e dönüşüne kadar uzun bir yolu kapsıyordu. Arayışçının bu hakikati derk edebilmesi de, ancak bir seyyah olduğunun farkına varmasıyla mümkündü. Eğer arayışçı kendi hayatını uhrevî bir nazarla görebilseydi, bütün acısı ve kederiyle bu hayatın nasıl rüzgâr hızıyla geçtiğini de kolayca görürdü. Bir keresinde, Şeyh “Zaman, zaman hızıyla uçup gidiyor,” demişti. Gerçekten de öyle, çünkü kendimizi yeniden Ebediyet’te bulmamız an meselesiydi. Hal böyle olunca, bu dünya üzerindeki şu anımız da en değerli sermayemizdi. Şimdi, bir an bile olsa, vaktim vardı ve bunun nasıl kullanılacağını da, yıllar süren bir dersle öğrenecektim. Belki de dersi hâlâ bitirmemiştim. Şeyh-i Âzam’ın esrarı güzel bir tecrübe olmuştu, ama bu sırrı çözmek benim meselem olmamalıydı. Şeyh-i Âzam’ın niyeti, beni kendisine çekmek değildi, mesele, ben anlasam da anlamasam da, Kadir-i Mutlak olan Allah’a gelip dayanıyordu. Bu bağlamda, kendi yolculuğunun hedefine ulaşmış bir arayışçının şu tavsiyelerine tevafuk ettim. Bütün şeyhlerin gayretlerinin ve tarikatın maksadının özetlendiği bir tavsiye idi bu. Allah bize duyacak kulaklar ve gayretimizi uyandıracak himmet versin.

“Meselenin özüne in,” diyordu bu Hak yolcusu, “zira ömür kısa!
Maksadları, vecdleri, vahiy karşısında iç geçirmeyi, semavî
tayeranları, manevî urucları, mucizeleri ve kerametleri unut.
Hiç durmaksızın, Allah’ın mührünü kalbe ve aklına vurmaya
çabala ki, O’nun Celalli isminden doğan Ebedi Şems’in
tecellileriyle dünyevî arzuların kirinden tozundan, şehevanî,
tenperver, şeytanî karanlıkların pasından ruhunu temizle.
Zikir her şeyi değiştirir, dönüştürür; gerçek meyveler verir
ellerinize ve bir gün her şeyin açıldığını haber veren ‘klik’ sesini duyarsınız.”

(İrfan, Fakir Nûr Muhammed)

Bu tavsiye büyük bulmacanın bütün parçalarını bir araya getirdi: Şeyh Ahmed’in ziyareti ve Kur’ân dersleri; Şeyh Câmî’nin Matem’de İmam Hüseyin’i anlatması; Şeyh-i Âzam Dağıstanî’nin bana Ezeliyet’in gerçek olduğunu göstermek istemesi; Şeyh Nûn’un tarikatların vahdetini öğretmesi ve içten yapılan hafî zikrin güzelliği; ve kendi Şeyhimin enaniyet, nefsin desiseleri, kendini adama, bir hedefte yoğunlaşma, sadakat, hoşgörü ve aşk üzerine verdiği dersler. Üçüncü seyahatimin dersini sonuca bağlayan yukarıdaki tavsiye, bunu gerçekten söyleyebilen ve hayatına aktarabilen her müride kâfidir. Tâ ki Hak yolcusu, Kadir-i Mutlak’ın tek rehber ve O’nun yolunun Tek Tarik olduğunu anlasın. Büyük seyahatimin bu devresinde şeyhler tarafından aşılanan bu ikilem, o Şeyh’in ya da bu Şeyh’in dervişi olmayı arzuladığım sürece, işin özünü elden kaçırdığımı görmeme yardımcı olmak içindi. Şeyh Nûn ile kendi Şeyhimin verdiği ortak ders, en çok ve sadece Rabb-i Zülcelâlimin dervişi olmayı maksad edinmem içindi.

ON BİRİNCİ BÖLÜM / ATEŞ

Kulnâ yâ nâru kûnî berden
“Dedik ki: Ey ateş serin ol!”

(Enbiya:69’dan)

Tarikattaki yedinci yılımda, sonbaharın başına doğru, Şeyh bizi özel bir toplantıya çağırdı. Yeni tekkenin açılışı için tören yapılacaktı. Kurban Bayramı’nda olmamız olayın lezzet ve coşkusunu bir kat daha arttırıyordu. Şeyh Câmî ve kendi Şeyhim de, bir süreliğine oradaydılar; havada samimi bir yakınlık, birlik ve dostluk kokusu vardı. Yazdan kalma uzun günler bitmeyecek gibi görünüyordu, tepemizde gök masmaviydi. Mürid halkası giderek genişliyordu, zikir tatlıydı ve yeni inşa edilmiş bu tekke de sadece varlığıyla bile yenilenme ve büyüme müjdeleri veriyordu. Anayola hayli uzak düşen bina, kırsal Kanada Doğusunda, ormanlar içinde bir yerde inşa edilmişti. Keresteleri de bu ormanların ağaçlarından yapılmış, inşaatını acemi ama kendini bu işe adamış müridler tamamlamıştı. Şeyhe vekâlet eden bir dervişin idaresi altında çalışan müridler, oturdukları şehirlerden sırf bu hizmete katkıda bulunmak ve bereketinden nasip almak için kalkıp gelmişlerdi.

Yanımda iki müridle birlikte, bu güzel geziden hayli memnun bir yolcu edasıyla, ön koltuğa kurulmuş oturuyordum. Şeyh’in tembihlediği saatte orada olmak için sabah erkenden yola düştük. Kazasız belasız, adeta güle oynaya, hatta aradaki suskunluk anlarının tadını çıkara çıkara yola devam ettik. Kanada kırlarının manzarası, ihtişamlı bir film gibi iki yanımızdan geçip gidiyor, tepelerinin güzelliği ve nefes kesici suyolları kalbimizi okşuyordu. Ağaçlar, devâsâ zarif çiçek demetleri gibi yanımızdan kayıp gidiyordu. Havada oynaşıp duran sarı, turuncu, kahverengi ve kırmızı pastel sergisini andıran yaprak ve tomurcukları, sabah ışığının yumuşaklığı altında ruhumla gizli bir söyleşiye dalmıştı.

Öğle vaktine çok az kala tekkeye vardık. Şeyh Câmî, yanında daha önce gelmiş müridlerle, bize sıcak hoş geldinler sundu. Bir kısmımız kendisiyle konuşup muhabbetinden feyz almak için etrafında halkalandık. Derken, Ottawa Camii’nden gelen bazı ziyaretçiler ve ardından, o sırada tekke arazisi içinde dolaşıp bazı müridlerle konuşmakta olan Şeyh de bize katıldı. Şeyh Câmî’nin muhabbetine o da katılarak, her zaman olduğu gibi, bizi ilmi ve vukufu ile şaşırttı ve yolumuzun hayli uzun olduğu gerçeğini hatırlattı.

Mutad dua ve zikirlerden sonra, günlerden cuma olduğu için cuma namazı için toplanıldı. Cuma namazının ardından, açılış törenleri icra edildi. Bu sade ve kısa törenlerin odağı, binanın Allah’ın davasına, resûllerin yoluna ve tevhide, Lâ ilâhe illallah cümlesinin şehadetine adanmasıydı. Törenlerden sonra yemek yemek üzere bahçeye çıktık, sonra da kendimizi yapacağımız işlere verdik. Aramızdan bazıları kurbanlarını burada kesmek istemişti. Kimilerimiz kurbanlık koyunların getirilmesine yardımcı olduk, bu işe eli yatkın kimileri de kurbanın bacaklarının bağlanmasına, derisinin yüzülmesine, sakatatların ayrılmasına yardımcı oldular. Şeyhler de bizimle beraber kurban kesenlerin çevresinde halkalandı. Kurban sahibinin bıçağı vurması sırasında getirdiğimiz tekbir ve tehliller sırasında, dilimdeki Lâ ilâhe illallah cümlesinin mânâsını daha derinden hissettim. Zihnim Kur’an’ın bir ayetine, bir bıçak sırtı kadar keskince odaklanıverdi:

Allah’a erişen onların ne etleri ne de kanlarıdır; ancak sizin
takvanızdır ki O’na erişir. Allah onları sizin emrinize verdi ki,
size hidayet ettiği için O’nu tekbir edesiniz.

(Hac: 22’den)

İkindiye doğru, Şeyh, akşama koyunlardan birinin çevirme yapılacağını duyurdu. Büyük bir sacayağı kuruldu, ateş yakıldı ve koyunlardan biri hazırlandı. Günbatımında son kurban da hemen hemen bitirilmiş, çevrilecek koyun ateşin alevleri üzerinde dönmeye başlamıştı bile. Akşam namazını eda ettikten sonra, çevrilen koyunun başına döndük. Kamp ateşinin çevresinde kümelenmek gibi bir duyguydu. Gecenin sessizliği usulca yanımıza sokulurken, sıcak alevler bizi sıcakça yalamaya devam etti; hep beraber gülüştük, söyleştik. Günün işlerinin bitirilmesinden gelen bir rahatlama solunuyordu havada. Oynaşıp duran alevlerin ışığı vurdukça, kimi yüzlerde şekilsiz gölgeler geçip gidiyordu. Belki de, bu yüzlerin geçmişlerindeki ya da, Allah’ın inayetiyle o anlarındaki, geleceklerindeki karanlık sırlara ya da hatıralara ışık tutuyor diye düşünüyordum. Ateşin başında durup alevleri seyretmek, oldum olası bende yüz binlerce düşünce uyandırmıştır.

Kadınlı-erkekli arayışçı kardeşlerimi süzerken, acaba ateş onları nasıl etkiliyor diye merak ettim. O gece, iki Şeyh de bize servis yapıyordu; yemekleri sevecen bir şefkatle hazırlayıp her birimiz için bölüştürüp saygıyla sunan şef garsonları, garsonları andırıyorlardı. Hem Şeyh Câmî’nin, hem de Şeyhimizin ateşin çevresinde bulunup bizlere hizmet etmesi, bende hiç şüphesiz binlerce duyguyu ayağa kaldırdı. Alevler kadar sıcak ve onlardan daha aydınlık dolu bu nûrlu insanları hiç yapmacıksız ve sadelikle koşuşturup dururken izledim. İşte buradaydılar; hayatlarımızda ve kalplerimizdeki karanlığı kaldırmamıza yardım etmek ve içimizdeki ateşlerin alevlerini canlı tutmak için. Şeyh Câmî, o gece uçakla New York’a gidecekti. Ancak, okyanusun öte yakasındaki evine dönmeden önce, İmam Hüseyin’in(ra) şehadetiyle biten acı olayları yâd etmek için Matem günlerinde yine bizimle olacaktı. Ateşi seyre dalmışken, üzerinden yaklaşık bir yıl geçmiş son Matem’i hatırladım. Şeyh Câmî’nin şefkatli desteğini ve arada Şeyhimin irşadı ve istişaresiyle Şeyh Nûn’la yazışmamızı, okyanusun iki yanına mektupların gidip gelişini hatırladım. Ateşin tam da orta yerine düştüğüm bir dönemdi o günler, en çok değer verdiğim şeyler yanıp duman oluyor gibi gelmişti. Bir tazaffi ve tekâmül dönemi geçirmiştim; her gün biraz daha pişmeme yardımcı olan bir dersti. Ancak acı ve ıstırapla gelen dersler için Rabbime hamd ü senâlar ettim. Doğrusu, arif bir zatın söylediği gibi, “En güzel saflaştırıcı ateş”ti.

Hazreti Meryem’de doğurma derdi peydâ olmadıkça, o ağaç tarafına gitmedi. Nitekim Hak Teâlâ buyurur: “Derken doğum sancısı onu bir hurma ağacına dayanmaya sevk etti.” (Meryem: 23’den) O dert, onu ağaç tarafına götürdü; ve kuru ağaç meyvedâr oldu. Ten Meryem gibidir ve her birimizin İsâsı vardır. Eğer bizde dert zuhur ederse, İsamız peydâ olur ve doğar. Ve eğer dert olmazsa, o gizli yoldan gelen İsâ yine aslına döner. Ancak biz mahrûm ve eli boş kalırız.

(Hazreti Rûmî)

Yemek ateşimizin alevleri rakslarını bitirince, korlardan oluşan sıcak döşekleri üzerinde istirahate çekildiler. Ziyafetimizin temel bölümü tamamlanmıştı, namazın serinliğini ve zikrimizin alev alev sıcak tadını tatmak için tekkeye çekildik. Ah, o geceki zikir ne tatlıydı! Hepimiz, hep beraber, iki sevgili Şeyhimizin eşliğinde, Sonsuz Nûr Deryası’nın kenarında neşeli bir raks ettik.

Ertesi sabah herkes erkenden kalktı. Sabah namazını kıldık, zikirler yaptık, kahvaltının ardından çalışmak üzere dışarı çıktık. Şeyh, bir tür küçük ambara benzeyen, eski harabe bir binanın yıkılmasını emretti. Bina, tekkenin yüz metre kadar uzağındaki büyükçe bir açıklığın kenarında duruyordu. İki bina arasında, önleri sıra bir çitin uzandığı, bir sıra yüksek ağacın çevrelediği bir yol uzanıyordu.

Hevesle harabe binayı yıkmaya çalışan müridlere ben de dâhildim. Açıklıkta, ambarın yakınında bir yerde iki ateş yakıldı. Kimi müridler, binadan çıkan tahtalarla kirişleri ateşe sürüklemeye çalışırken, kimileri tekkeye daha yakın bir yerlerde başka işlerle meşguldü. Derken hava iyice ısındı, güneş varlığını hissettirmeye başladı. Yakınımızdaki ateş yığını da, eğri büğrü gölgelerini yere çala çala, bizi kan ter içinde bırakan alevler salıyordu. Sabah geç saatlere kadar çalışıldığı halde bina henüz tam olarak yıkılmamıştı. Birazdan işçilerin sayısı azalacaktı, çünkü bazı müridler Şeyh’ten destur alarak ayrılacaktı. Ama Şeyh, vekiline binanın bugün tamamen yıkılmasını emretmişti, bazıları bunu bildikleri halde işi bitirmiş olma avareliğine kapılmış, yılmışlardı. Şeyh, bir vekiliyle birlikte dar yoldan geçip ambar alanına geldi. Muhtemelen her müridin tahmin edebileceği gibi, her şey Şeyh’in gelişiyle başladı.

Hani Mûsa, ailesine şöyle demişti: “Ben bir ateş gördüm; size
ondan haber getireyim yahut size bir ateş koru getireyim de ısınasınız.”

(Neml: 7’den)

Doğruca vekiline hitab ederek sordu:

“Neden yakmayalım ki Hacı Sahib? Yoksa binanın bugün yıkılacağı sözümü nasıl tutabilirim ki? Öbür türlü, yıkım çok uzun sürer.”

Bir anlık bir sessizlik oldu. Derviş, Şeyh’e döndü; aramızda ambara en yakın olanlar çevresinde halkalanırken, Şeyh konuşmasını sürdürdü.

“Hımm,” dedi Şeyh, eliyle tekkeye doğru uzanan ağaç sırasını göstererek, “belki ateş tekkeye sıçrayabilir. Yine de size sormam gerek, ne de olsa sizin eviniz.”

Derviş, kılı kıpırdamadan Şeyh’e baktı.

“Mahzuru yok,” dedi sadece, başkaca konuşmadı.

Şeyh kibrit istedi ve eğilerek binadan düşmüş tahtaların altındaki bir avuç samanı tutuşturdu. Bir müridine, samanı harlamaya devam etmesini ve eğer polis soruşturacak olursa, ateşi kendi kibritiyle yaktığını söylemesini tembihledi. Ateş yakılır yakılmaz oradan ayrıldı, iki grup müridin arasından süzülerek tekkenin içinde gözden kayboldu. Ambar yerindeki ateş birkaç dakika içinde yeri sarsan bir gürültüyle şahlandı. Hepimiz donup kalmıştık; yıkık harabe üzerinde şiddetle parlayarak fışkıran turuncu ve mavi alevler on beş yirmi metre yüksekliğe fırlarken, gözlerimiz ateş üzerinde kilitlenmişti. Ateş, bir an önce tüketmek istermiş gibi heybetle ve açgözlülükle havayı yutuyor, kızdıkça kızıyor, ağaçların çatlamış kabuklarını kavuran, sonra da bayram şenliği maytapları gibi patlayıp saçılan tombul alev kümeleri tükürüyordu.

Oraya vardığında şöyle seslenildi: “Ateşin içinde olan da, çevresinde kalan da mübarek kılınmıştır. Tesbih et Âlemlerin Rabbini ki, bütün kusurlardan münezzehtir.”

Meğer Şeyh, tekkeye girmeden az önce, şaşkınmış gibi bir ses tonuyla, olaydan haberi olmayan bir grup müride, “Tuhaf bir adam yangın çıkardı,” demiş.

Ambar yerinde, bütün müridler donup kalmış, gözleri önündeki bu muhteşem gösteriye çakılmış gibi dalmışken, alevler esip kükremeye devam ediyordu. Alevlerin parmakları, ağaçlara doğru uzanmaya başladıkça, bir mürid vekile yangınının önünü almak için ağacı kesip kesmemesi gerektiğini sordu:

“Hayır,” diye karşılık verdi vekil, “hiçbir şeye dokunmayın.”

Bu arada, Şeyh’in yangını haber verdiği diğer müridler de ateşli ateşli ne yapılması gerektiğini tartışmaya başlamışlar. İkisi, içlerindeki sese kulak vererek, arabaya atlayıp yardım aramaya çıkmışlar.

Biri, arabanın camından sarkıp bize doğru, “İtfaiye çağıracağız!” diye bağırdı.

Öbürü “Bekleyin!” diye haykırırken, araba yolun sonunda gözden kayboldu. Kalbimden, bu iki müridin kendi kalplerinin sesini dinlemelerini anlayışla karşıladığım halde, ben de onlarla birlikte haykırdım; itfaiyenin gelmesini istemiyordum. İşte pandomim böyle başladı; çünkü herkes kendi içindeki sese kulak vermeye ve ne yapılması gerektiğine karar vermeye çalışıyordu. Ya bekleyelim derken, tekke de yanıp yok olursa? İnsan, orada, hırçın ateşin önünde durmuş, alevlerin ağaçları sarmasını seyrederken, “Şeyh ne yaptığını bilir,” demekte zorlanmaz mıydı? Kadir-i Mutlak’ın takdiri miydi bu? Şeyh, duruma hakim miydi? Durmuş, olanları seyreden ben, duruma hakim miydim peki? Sakin görünüyor olabilirdim ama kuşku içinde miydim, yoksa mantıksız gibi göründüğü halde, gerçekte her şeyin yolunda olduğunu söyleyebiliyor muydum?

Orada bulunan her mürid, kendi kişisel kuşku düzeyini kontrol edecek bir vicdan muhasebesine zorlanmıştı.

Fundalığı ateşe verme, suskun kal ey kalbim;
dilini içeri çek, zira dilin alevler saçmada.

(Hazreti Rûmî)

Alevlerin en yakınında bulunan ve yanmaya en elverişli ağaçlar, neredeyse tek bir yaprak kaybetmediler. Kuru oldukları halde, öylece durdular, güze çalan renklerini sergilemeye devam ettiler. Gövdeleri, alevlerin isiyle karardığı halde, hiç el değmemiş gibi duruyorlardı, tek bir yara almamışlardı. Sanki içlerinde, alevleri geri püskürten, ya da sıcağın ortasında ateşi serin eyleyen, uzakta tutan bir şey taşır gibiydiler.

Derken, her müridin her şeyin kontrol altında olduğunu kavradığı o an geldi. Ateş de, her şey gibi Kadir-i Mutlak’ın emri altındaydı ve herkes, gözlerin içinde ve kalplerin derinliklerinde saklanan onca kuşkuya rağmen, bu sırrın nasıl mu’cizevî şekilde açıldığına tanık olmuştu. İtfaiyeciler geldiğinde, ağaçlar üzerinde tek bir alev bile yoktu, sadece ambar alanında tek tük bazı alevler kalmıştı, ortada bir tehlike olmadığı açıktı. İtfaiyeciler, yine de görevlerinden geri durmadılar. Motopomplar, miğferler, çizmeler, hortumlar, baltalar ve keserlerle, bir çocuğun elinde şekerlemesiyle yanında durabileceği bir yangını kuşatma altına aldılar.

İtfaiyecilerden biri, tam da, sorguya çekilirse yangını kendisinin çıkardığını söylemesi tembihlenen müride yaklaşıp, “Çok şanslıymışsınız bayım,” dedi. “Yangın büyümüş olsaydı, yılın bu vaktinde bütün ağaçları tutuşturabilirdi.”

Tam ayrılacakları sırada, itfaiyecilerden biri orada oturan vekile, ateş yakma izinleri olup olmadığını sordu.

“Hayır,” dedi vekil, “cezası nedir?”

“Şey,” dedi itfaiyeci, “buna karar vermek bizim görevimiz değil. Bizim işimiz sadece yangını söndürmek, ama size haber veririz.”

Daha sonra, olup bitenler Şeyh’e anlatılırken, birine şöyle sorduğunu duydum:

“Neden itfaiyecilere yanan kalbimin üzerinde nazikçe yürümelerini söylemediniz?”

Ateş dersi, dünyamıza birçok soru getirdi. Ambar yerinde olmayanların birçoğu yangını kimin çıkardığını merak ediyordu, çünkü olayın iç yüzünden habersizdiler. Bu arada, insan gerçek bir hayatî tehlike ile karşılaştığında pratik olmalı mı, olmamalı mı sorusu da ortaya atıldı. Ateşi Şeyh’in yaktığını öğrendiklerinde bile, bazılarının içlerindeki sorular yanıp tutuşmaya devam etti. Kısacası, ateş, imanı, tevekkülü, aşkla tazaffi etmeyi, hevânın terki gibi birçok meseleyi su yüzüne çıkardı. Bu meselelerden birinde kaydedilecek manevî tekemmül, kaçınılmaz olarak, kişinin olayların seyri sırasındaki kişisel algılarının, deneyimlerinin, kendine mahsus enfüsî halinin ve ateşe yakınlığının bir ürünüydü.

Serâceddin, Musa Aleyhisselâm’ın ev halkına ateş haberi getirmesinden söz eden ayetleri tefsir ederken, üç iman mertebesinden bahseder: ilmel yakîn, yani delille bilmek; aynel yakîn, yani gözle görerek bilmek ve hakkel yakîn, yani bizzat yaşayarak bilmek. Ateşi, İlâhî Hakikat’in sembolü olarak ele aldığımızda, ilmel yakîn mertebesinde olanlar en düşük iman derecesindeydi. Ateşin haberini Musa Aleyhisselâm’dan alanlar bu mertebedeydi. Yani, ateşi gözleriyle görmemişler, Musa Aleyhisselâm’ın anlatmasıyla ateşin varlığına inanmışlardı.

Aynel yakîn mertebesinde olanlar ise, ikinci iman mertebesindeydiler. Ateşe dair bildikleri, bizzat ateşin ışığını gözleriyle görmelerinden, alevlerin kendilerine gösterilmesinden kaynaklanıyordu. En yüksek mertebede olanlar ise, ateşin varlığını bizzat ateşin içinde yanarak bilenlerdi. Hakkel yakîn mertebesinde olan bu kişilerin ateşle “ısınmaları”na, hatta “kendilerini ateşte eritmeleri”ne izin verilmişti.

Şeyhimizin bize ambar yerinde verdiği ateş dersi, birçok açıdan Musa Aleyhisselâm’ın dersine benziyordu. İçinde hayli paradoks vardı. Algıların çelişkisi; mantığın sefaleti; panik ve çaresizlik içinde saklı umut; yalayarak yutarak büyüyen alevlerin şaşırtıcı esrarlı harikulâdelikleri vardı derste. Musa Aleyhisselâm’ın ailesi gibi, biz müridler arasında da kuşkulara karşı bir mücadele imtihanı vardı. Aramızdan bazıları, ilmel yakîn derecesindeki ruhlar gibi, imanın en alt mertebesindeydi. Yangın çıktığı haberini duyunca, gidip görmeden inanmayanlardı. Çoğunda tevekkülden eser yoktu, hatta Şeyh’in düzenbaz olduğunu bile düşünmüş olabilirlerdi.

İkinci iman mertebesindeki müridler, aynel yakîn mertebesinde olanlara benziyordu. Onların da, inanmak için yangının içine bizzat girmeleri, ağaçların gerçekten emniyette olduğunu görmeleri gerekiyordu. Bunlar arasında, önlerinde homurdanıp duran ateş vesilesiyle enfüsî hallerine çeki düzen vermeleri ve imanlarını kavileştirmeleri gerektiği halde, öylece durup yangını seyredenler vardı. Bazıları, o anın kendilerine getirdiği sıçrama fırsatını yakalarken, diğerleri kararlarını hiçbir riskin kalmadığının ayan beyan olduğu zamana kadar bekletmişler ve fırsatı kaçırmışlardı.

Ve nihayet, Musa Aleyhisselâm’ın kavmindeki hakkel yakîn sahipleri gibi, imanın en yüksek mertebesinde olan müridler de vardı. Bunlar iman ve tevekkül içinde yaşayan, imanları tanık olmalarına ya da olmamalarına bağlı olmayan kişilerdi. Şeyh’in verdiği ambar yangını dersinde, insan yangın yerine ister yakın ister uzak olsun, alevlerle ısınabilirdi. İlâhî ateşle aramızdaki mesafe ise, metreler ya da millerle ölçülemezdi. Ancak, kalbin merhamet ve saflığı ile ölçülebilirdi ve bana öyle geliyor ki, Şeyh’in anlatmak istediği de bu hakikatti.

İtfaiyecilerin ayrılmasının üzerinden çok geçmeden, Şeyh yangın yerine geldi. Koca yangından geriye, kala kala içi moloz ve küllerle dolu, kocaman eski bir temel çukuru kalmıştı. Ambar yerinin bir kısmını gözden geçirdikten sonra, olan biteni sordu, cevaplarımızı dinledi. Müridlerden biri lafa karıştı:

“Şeyh Efendi, neden acaba durmuş kerameti seyrederken ikna oluyor ve iman getiriyorum da, keramet anı geçince eski halime dönüyorum?”

“Senin sadece daha fazla keramete ihtiyacın var,” dedi Şeyh gülümseyerek, ambarın eski yerinden yanımıza doğru gelirken. Büyükçe bir beton yığınının üzerine oturarak bizimle sohbete başladı. Ötedeki iki ayrı grup mürid, Şeyh’in sohbete hazırlandığını fark edince, etrafında halkalanmak üzere yaklaştılar. Şeyh, sohbette birçok şeyden söz açtı, ama nedense anlattıklarının içinden biri beni daha derinden etkiledi:

“Tarikatta geleneksel şeyhler de vardır; dilerseniz onların yolunu seçebilirsiniz. Her biriniz kendi seçtiği hızla yol alabilir, ama ben bu yüzyılın şeyhiyim, eğer benimle birlikte yol almak istiyorsanız, biraz hızlanmanız gerek.”

Bu sözün neresi beni bu kadar etkilemişti bilmiyorum. Ama Şeyh bunları söylerken, onunla birlikte yol alanlardan olmak için derin bir arzu ve hasret duyduğumu hatırlıyorum. Bu kelimelerin ateşle ne alâkasının olduğunu da merak ediyordum. Öğle sonrası, vaktimizin çoğunu hem yangın yerinde, hem tekkenin içinde Şeyh etrafında halka olarak geçirdik. Kendimizi, tam anlamıyla günün olayları hakkında görüşlerimizi paylaşmaya ve Şeyh’in müşfik muhabbetini özümsemeye vermiştik. Şeyh, sohbetten sonra, müridlerin kendi görüşlerini ve duygularını ifade etmelerine izin verdi ve böylece olaylar üzerindeki farklı görüş ve bakış açılarından yararlanarak dersimizi öğrenmeye çalıştık. Günbatımına çok az kala, tekkede otururken, pencereden yolun öbür ucundaki ambar yeri görünüyordu. İçten içe yanan kalıntılardan sadece ince bir duman sütunu yükseliyordu. Orada bağdaş kurmuş, kardeş müridlerin günün esrarını keşfe çıkmalarını, kalplerini sorgulamalarını, görüşlerini paylaşmalarını seyrederken ve Şeyh’e nihaî perdeyi kaldıracak soruyu sormayı umut ederken, Hazreti Mevlânâ’nın yine ateşten bahseden bir kıssası aklıma geldi:

Yahudi padişahın biri, bir ateş yakıp yanına da bir put dikti. Ardından da, “Kim bu puta taparsa kurtulur. Secde etmeyen ateşin tam ortasına oturur” dedi.

Derken bir kadını çocuğuyla putun önüne getirdi, ateş iyice yalımlanmıştı.

Çocuğu anasının elinden alıp ateşe attı. Kadın korkup kalbini imandan ayırdı.

Kadın put önünde secde etmek isteyince, çocuk ateşin içinden “Ben ölmedim” diye nidâ etti.

“Ana gel. Gerçi zahirde ateş içindeysem de burada iyiyim, hoşum.

Bu ateş; perde olarak zâhirde bir gözbağıdır. Fakat hakikatte mânâ yakasından baş çıkarmış, zuhur etmiş bir rahmettir.

Ana, gel de Rabbinin bürhanını gör ki bu suretle has dostlarının zevk ve işaretini de göresin.

Ana, hakikatte ateş olan fakat zahiren suya benzeyen âlemden çık, bu ateşe gir de ateşe benzeyen suyu gör!

Ateşe gir de ateş içinde gül ve yasemin bulan İbrahim’in sırlarını gör.

Senden doğarken ölümü görüyordum, senden ayrılmaktan pek korkuyordum.

Hâlbuki senden doğunca havası hoş, rengi güzel bir âleme gelip dar bir zindandan kurtuldum.

Şimdi şu ateş içindeki sükûn ve rahatı bulunca dünyayı ana rahmi gibi görmeye başladım.

Bu ateş içinde bir âlem gördüm ki her zerresinde bir İsâ nefesi var.

Şekli yok, kendisi var gibi bir cihan... O zahiren var olan dünya ise sebatsız şekilden ibaret.

Ana, analık hakkıyçin gel, gir... bu ateşin ateşlik hassası yok.

Ana, gel gir... tam talih ve devlet zamanı. Ana, gel gir... devleti elinden kaçırma.

O köpek huylu padişahın kudretini gördün. Gel bir de Allah’ın lütuf ve kudretini gör.

Ben sana acıdığımdan ayağını çekiyorum, yoksa neşemden zaten seni kayıracak halde değilim.

İçeri gel, başkalarını da çağır ki padişah ateş içine sofra kurmuştur.

Ey Müslümanlar, hepiniz ateşe girin; din lezzetinden başka her şey azaptan ibarettir.

Ey ahali, hepiniz yüzlerce baharı olan bu nasibe pervane gibi gelin, atılın!” diye bağırdı.

Cemaat ortasında böylece bağırmakta; halk, sesinden heybet içinde kalmaktaydı.

Bunun üzerine kadın-erkek kendilerini, ihtiyarsız, ateşe atmaya başladılar.

Hem de memur olmaksızın, kimse kendilerine cebretmeksizin. Yalnız dost aşkıyla. Çünkü sevgili, her acıya lezzet verir.

Benim Şeyh’le birlikte yol alma arzuma dair sorumun cevabı da bu mesnevide saklıydı.

“Ateşe gir de ateş içinde gül ve yasemin bulan İbrahim’in sırlarını gör.”

Orada, ağaçlara sıçrayan azgın yangının içinde, öyle çok yitme ve mahvolma endişesi vardı ki... Ama Şeyh’in yolu, ateşin içinden geçilen yoldu. Onun ardına düşüp yürüdüğü yola çabucak ayak koyanlar Nemrud’un ateşleri arasındaki İbrahim(as) kadar serin olacaktır. Ateş, gerçekten de, tek emin yerdi. Bu gerçeği ne zaman öğrenecektim?

Eğer Allah’a dostsan, ateş sana su olur. Yüzbinlerce pervane kanadı istemelisin ki, her gece birer birer, hepsini yakasın.

Ama, heyhat yüzbin gece yoktu. Hakikaten de, an bu andır. Ateşler gelir ve gider. Yangından saatler sonra, ambar yerine varıp baktığımızda, ince duman sütununun yükseldiği yerde parıldayan minik bir alev gördük. Bu alevin hâlâ yanık kalması ne kadar da şaşırtıcıydı. Oysa itfaiyeciler nasıl da kaygılanmışlardı. Ah itfaiyeciler; ateş hakkında onca şey bilen, ama gerçekte ateşin sırrından bihaber itfaiyeciler! Su, aşk ateşine bir şey yapamaz, aşkın alevi sönmez.

Tatlanır da tatlı Romans
İliğine değin,
Erir maddesi ‘esir’in
Kendinden de öteye,
Ötenin de Ötesi
Nereye kadar bilirsin sen?
Dalganın Ötesi ki,
Sessiz Akış.

Rabbim bizlere hakikati perdesiz görecek gözler versin. Bana Şeyhimin kalbini, Musa Aleyhisselâm’a aşkı anlasın diye gösterdiği ateş gibi yanıp duran bir çerağ eylesin: Öyle bir aşk ki, bizi yakıp eritsin ama mahvolmaktan alıkoysun. Çiçek solar ama rayihası ona dokunanların kalbinde hatıra kalır.

ON İKİNCİ BÖLÜM / KILIÇ

Gladiatores vincendum or moriendum erat
‘Gladyatörler ya muzaffer olmalı ya da ölmeli.’

Tarikattaki altıncı yılımda, yaz mevsiminin sonlarına doğru, Şeyh bütün müridlerine bir talimat gönderdi. Bütün müridlerinden kendisine armağan olarak bir kılıç, hançer ya da bıçak getirmelerini istiyordu. Bulunacak silâhların tasarımı ya da evsafı hakkında hiçbir şey belirtilmediği gibi, böyle bir görevin niçin verildiği de açıklanmamıştı. Herkes kendi seçimini başkalarının yardımı ya da tavsiyesi olmadan yapacaktı. Her tercihin kişisel olması isteniyordu. Görev emrini alır almaz, zihnimde bulacağım kılıcın hayali şekillendi. Başka birkaç müridle birlikte, bir cumartesi sabahı erken saatlerde görevi tamamlamak üzere yola çıktım; çeşitli dükkânların sıralandığı küçük bir sokağın sıcak kaldırımlarını adımladım. Elden düşme eşyalar satan küçük bir dükkâna girip kılıç bulunup bulunmadığını sordum. Dükkânın sahibi, yüzünde esrarlı bir ifadeyle bir iki saniye beni süzdükten sonra, başka bir odaya geçip gözden kayboldu. Az sonra, beyaz bir beze sarılı, ince silindir biçimli bir paketle geri döndü.

Paketin üzerindeki sargıyı yavaş, ama metodik biçimde açarken, “Sanırım bu hoşunuza gidecek,” dedi. Paketin içinden üç eşsiz parça çıktı: Ağzı kavisli güzel bir Japon hançeri, yüz yıllık süngülü bir Alman kılıcı ve hayli küçük ama zarif bir gümüş bıçak. Hiçbiri tam hayal ettiğim kılıç değildi ama Alman kılıcı pek de uzak sayılmazdı. Asıl aradığım kılıçtan küçüktü, o kadar usta bir işçiliği ve dengesi yoktu, o kadar keskin de değildi. Kısaca, hayalimdeki kadar mükemmel değildi, ama nasılsa onun benim olacağına kani olmuştum. Hele kınından çekip çıkarınca, adeta ikimiz bir olmuştuk; kolumun fıtrî bir uzantısı gibi duruyordu. Hantal değildi, ne çok uzun ne de çok kısaydı; dahası, gerekirse onunla savaşabileceğime ve bana iyi hizmet edeceğine inandırmıştım kendimi. Kılıçlar ya da bıçaklara dair bütün duygularımın hepsi bu kadar olduğu halde, tereddütsüz onu seçtim. Kendimi dinlemek için duyularımı alabildiğine açtım; ve davetsiz şüphelerle ya da cevap veremeyeceğim fısıltılı sorularla dikkatimin çelinmesine izin vermeden, sadece o anın sesini dinledim. Ders başlamıştı ve bu ders, ateş dersi boyunca, hatta ondan da sonra, tarikatta geçireceğim üç yıl boyunca devam edecekti.

Bütün müridler, oturdukları şehirlerde hiç yılmadan, uygun silâh peşinde, kıyıda köşede kalmış antikacı dükkânlarını, marketlerdeki modern çatal-bıçak reyonlarını, ordu ve donanma malzemesi satan dükkânları, hırdavatçıları, çeşitli levâzımatçıları ve silâh dükkânlarını tarayarak dört elle göreve sarıldılar. Bu gayretlerin sonunda ortaya çıkan şey, gerçekten de şaşırtıcıydı. Cengâverler için bir cephanelik kurulmuştu sanki; her türden kılıç ve hançerden oluşan göz kamaştırıcı bir sergi uzayıp gidiyordu önümüzde: Fransız, Alman, İtalyan, Japon ve Suriye yapımı. Çoğu ince işçilikle yapılmıştı, süslü kabzaları, ağızlarıyla apayrı güzellikteydiler. Birçoğu hem pratik ve basit, hem de kaliteliydi. Her biri kılı bile ortadan ikiye ayıracak keskinlikteydi ve cilâlı ağızları pırıl pırıl parlıyordu. Tekkenin üst katındaki muhabbet odasında bir yere, Şeyh’in görüp incelemesi için kendi kılıcımı da diğerlerinin yanına koyarken, donakalmıştım. Şeyh, onca şeyin arasından tekkenin muhabbet odasına asılmaya lâyık tek bir kılıç beğendi. Seçtiği, Hindistan malı, çarpıcı güzellikte, uzun ve çok zarif bir kılıçtı, üzerinde ince işlenmiş gümüş kakma bir yazı vardı. Hiçbir şüpheye yer bırakmayacak kadar etkileyiciyken, altın süslemeli sade siyah kılıfında gereğinden fazla mütevazı duruyordu; Şeyh’in oturduğu yerin arkasında, Mushaf-ı Şerif’in yanında, sanki hep oradaymışçasına duvardaki yerini aldı. Ama getirilen her kılıç, hançer ya da bıçağa kendisine yakışan bir yer bulundu. Çoğu, Şeyh’in evinin duvarlarını süsledi; bazıları da sadece Şeyh’in belirlediği bir dizayn ve düzenlemeyle, tekke ya da hangâhlarda teşhir edildi. Bu egzersiz, Şeyh’in verdiği derslerin en derin, en sıradışı ve en önemlilerinden biriydi. Doğrudan kılıçlarla alâkalı bir sohbet yapıncaya kadar neredeyse iki yıl geçti, ama bu arada sohbetler daha çok insan ilişkileri, aşk ve bağlılık gibi en şiddetli, yürek paralayıcı dersler etrafında dolaştı. Doğrudan kılıçlara ayrılan sohbetin tek farklı yanı ise, biz kılıçları getirdikten bir ya da iki ay sonra düzenlenen bir hadra sırasında okunan bir Lermontov şiiri oldu. İlginç olanı, şiirin, aşk üzerine ve insanı harap edecek kadar dokunaklı bir sohbetin içinden çıkmasıydı. Ve adı, “Hançerim”di:

Sana aşkımı veriyorum, çelik hançerim
Tam ve eksiksiz aşkımı döküyorum sana,
keskin, soğuk dostum.
Demircinin elinden çıktın ve Çerkez
harp için biçimlendirdi seni. Ve ayrılık
anında, seni bir el verdi bana,
el ki, bir leylak gibi narin ve ilk kez,
kan düşmedi üstüne. Bu defaki
bir gözyaşıydı-kederimin mücevheri.
Bir aşk nişânesi oldun sen, saf ve temiz,
faydasız bir armağan değil. Ve ben
senin gibi kalacağım, öylesine keskin
benim çelikten dostum.

Kılıçlar evresinde, Şeyh önümüze Mü’min ve Heather arasında sürüp giden bir irşad dersi açtı. Bu gerçek aşk ve ıstırap destanı, çok uzak imaları olan, ileri düzeyde bir yirminci yüzyıl dersiydi. Tarikat kanalında kapalı devre yayınlanan ve Şeyh’in yönettiği bölümlerle genişleyen, kendi hayatlarımızın konu edildiği bir pembe diziydi. Bütün bir Batı kültürünü bekleyen potansiyel kayıpların fısıltılarıyla gelişen oyunun diyalogları, hepimizi nefsî ve şehevânî heveslerimizle ve kalbimizin gizli arzularıyla yüz yüze gelmeye zorlayarak, bize kendi kendimizi keşfetme imkânı sunuyordu. Arka planda, insan ilişkilerinin ve aşklarının canlandırıldığı oyunda şu temalar gelip geçiyordu: ihtiras, arzu, güven ve tatmin, sahte aşk ve gerçek aşk, bağlılık ve ayrılık, hayal kırıklığı, ihanet ve kayıp. Şeyh, rahatımızı bozacak kadar yakınımızdaydı ve fazlasıyla ısı yayıyordu. Müridlerin çoğu, hikâyedeki karakterlerin herhangi birinin kendileri ya da tarikattaki hayatları ile yakından uzaktan bir ilişkisi olmadığını söyleyerek üzerlerine alınmadılar ya da kaçtılar. Oyunda dört ana karakter rol alıyordu:

MÜ’MİN: Şeyhin en iyi ve en sevilen müridlerinden biri, aynı zamanda Heather’in iyi kalpli kocasıdır. Kusurlu bir geçmişi olmakla birlikte, çok derin bir tasaffi geçirmiştir; Heather’i daha önce sevdiği her şey ve herkesten çok şiddetli ve eksiksiz bir aşkla seven, büyük manevî derinliği olan bir adamdır. Trajik bir sadakatle, kendini hayatına, kalbine ve ruhuna felâketten başka bir şey getirmeyecek olan bir aşka kaptırır. Yarı ölü ya da yürüyen ölüler derekesine inmiş halde, Heather’in kendisine getirdiği keder, dağdağa ve kırılmış umutların üstesinden gelmek için çabalar durur.

HEATHER: Mü’min’in kendisinden ayrı yaşayan karısı. Basitlik, narinlik ve şefkate muhtaç bir zayıflık, kırılganlık kisvesi altında gizlenen felâketli bir kadındır (femme fatale). Her korkuşunda, incinişinde, kızışında ya da ürküşünde ihtirasına sığınır ve hiçbir sınır tanımaz. Arzularının tuzağına düşmüş bir biçare olarak hep geçici şeyler peşindedir; sürekli can sıkıntısından kurtulmaya çalışıyordur. Aşkın kabuğu ve gölgesine kapılır, ama aşkın kendisinden korkar. Mü’min’de, gerçekten içindeki ihtiraslı sevgiye karşılık verebilecek eşsiz bir aşk bulmuştur, ama bunu fark edince ürküp kaçar. Mü’min’in aşkının alevlerinden kaçarken, kendi keşmekeşinin gem almaz alevleri arasına koşar; Mü’min’in kalbini de bölük pörçük eder.

JUAN: Uyuşturucu satıcısı, hilekâr, göz boyama ve aldatma ustası Juan, oyunun başkahramanıdır. Numaracı, yüreksiz, aldatmacayı ve yanıltmayı çok seven, şeytanî entrikalar telkin eden ve uygulayan biri olarak, baştan çıkarıcı tuzağına düşen herkese savaş ilan eder.

ŞEYH: Üstad, rehber, Peygamberlerin ışığından ışık, sadıkların yol göstericisi, Allah’ın kulu, aşkın özü ve ışığa açılan kapı. Oyun, dört perdede icra edilir:

BİRİNCİ PERDE: SAHNE 1

Mü’min, Heather ile karşılaşır. Onun sadeliğinin ve narinliğinin çekiciliğine kapılır, kalbinden vurulur ve onu nikâhına almak ister. Dışarıdan bakan hiç kimse Mü’min’in bu kadında ne bulduğunu anlayamaz; parlak, yakışıklı, işinde başarılı, cevval ruhlu, yetenekli bu genç mimar nasıl olmuş da gönlünü Heather’e kaptırmıştır anlaşılmaz. Büyük bir güzelliği ya da ruhî çekiciliği, büyük tutkuları olmayan bir kadındır Heather; ama her nasılsa Mü’min’le ikisi birlikte yaşamaya başlarlar. Kara sevdaya tutulan Mü’min’in gözü, artık Heather’den başkasını görmez. Kıvılcımın aleve dönüşmesi gibi, aşkı meftuniyete dönüşür ve Heather’e gönülden bağlanır. Eğer, Mü’min’e de, tıpkı Mecnun gibi, Heather kadar basit birinde ne gördüğü sorulsaydı, muhtemelen şu cevabı verirdi:

“Leylâ’nın güzelliğini görmek için, insan Mecnun’un gözüyle bakmalı. Benim sevgili Heatherimi görmek için de insan Mü’min’in gözüyle bakmalı.”

İşte flört böyle başlar, derken evlilik ve ikisi için gerçek bir sevinç ve mutluluk dönemi gelir.

BİRİNCİ PERDE: SAHNE 2

Aradan iki yıl geçmiştir, Mü’min’in kalbi hâlâ eskisi gibi aşkla doludur. Bir zamanlar sadece bir kıvılcımdan ibaret olan aşk alevi, şimdi harıl harıl yanan bir ateşe dönüşmüştür. Ne var ki Heather giderek huzursuzlanmaktadır, her şey birden ters gitmeye başlar. Heather, ortada hiçbir neden yokken, eskiden beri tanıdığı Juan’la ilişki kurar. Mü’min eve geldiğinde, Heather’i Juan’la birlikte yakalar, ama kapıda kalır. Mü’min kapının dışında esip gürlerken, Juan korkudan titreyerek karyolanın altına saklanır. Kaderin cilvesine bakın ki Heather polis çağırır ve Mü’min’i tutuklattırır! İyice yıkılan Mü’min, kalbinin ilk ölümünü yaşar. Çok geçmeden, Heather Mü’min’e evden taşınacağını söyler. Heather, Juan’ın evine taşındıktan sonra Mü’min’i arar ve hâlâ onu sevdiğini ve özlediğini söyler. Samimi bir ses tonuyla, Mü’min’i evine davet eder. Ancak, konuşmanın sonuna doğru, bunun sadece yarım saatlik kısa bir ziyaret olacağını söyler, çünkü Juan eve erken gelecektir.

Mü’min kızgınlık, öfke ve hayal kırıklığı içinde, ani bir çıkışla bağırır: “Artık karar vermelisin. Ya ben ya o! Şimdi seç!”

Heather’in cevabı uzun bir sessizlik olur. Mü’min telefonu kapatır. Kederinden neredeyse çılgına dönmüş halde Şeyh’e gider ve danışır: “Onu geri çağırmam doğru olur mu?”

Bu arada, Heather’in işleri de sarpa sarar. İki hafta sonra, Juan onu terk eder. Heather, öfkeye kapılıp Juan’ı şüpheli bir uyuşturucu satıcısı diye polise ihbar eder, Juan tutuklanır. Heather, büyük bir sinir harabiyetiyle bir psikiyatri hastanesine yatırılır. Umutsuzluk içinde Mü’min’i çağırır ve yeniden bir araya gelirler. Heather, artık her şeyi itiraf eder. Mü’min’e, başkalarıyla, hem erkekler hem de kadınlarla sık sık birlikte olduğunu söyler. “Ama sen başkasın Mü’min,” diye yalvarır, “gerçekten sevdiğim tek kişi sensin.” Heather, annesine haber göndermek ister ama annesi çoktan ölmüştür. Geçmişinde, suiistimale uğramış bir kız evlâd hikâyesi vardır. Heather, Şükran Günü Mü’min’in yanındadır, hoşça vakit geçirirler. Heather bütün duygularını ortaya dökerken, Mü’min’in kalbi bir anlık bir sürur yaşar. “Biliyor musun Mü’min,” der bir ara Heather, “ben aslında böyle bir aşka lâyık değilim.” Tam sahne sona ererken sadece üç gün tutuklu kalan Juan serbest bırakılır.

İKİNCİ PERDE: SAHNE 1

Perde açılırken Mü’min kendi dairesinde tek başına oturmaktadır. Juan’dan ayrılışına üzülüp yeniden çelişkiye düşen Heather bir kez daha hastalanmış ve büyük bir strese girmiştir. Sinir krizinin eşiğine gelince psikiyatri kliniğine yatırılır. Mü’min’i yanına çağırır, o da gider. Muhabbet dolu bir kalple yatağının başına geçip Heather’in başını okşar ve Allah’tan ona yardımcı olmasını, onu bağışlamasını ister. Bunları öylesine içten bir sesle söyler ki kim duysa ağlamadan edemez. Heather Mü’min’den, evden birkaç şey getirmesini rica eder; Mü’min eşyaları almak üzere eve gider. Döndüğünde Juan’ı Heather’in yatağının başucunda bulur. Kendini tutamayıp Juan’ın karşısına dikilir ve onu dövüp bütün kemiklerini kıracağını söyler. Dövüşmekten korkan Juan klinikten kaçar. Ancak, Heather alyansını iade eder, Mü’min şok geçirir. Sahne, dairesinde yine tek başına oturan ama bu defa kendini iyice içkiye vermiş Mü’min’in görüntüsüyle sona erer. Derin, bulanık sularda, aşkın teslimiyet safhasına girer. Kendini, konuştuğu tek kişi olan Şeyh hariç, herkesten, her şeyden tecrid eder. Telefon çalar, ama Mü’min yerinden kıpırdamadan boş boş bakar.

İKİNCİ PERDE: SAHNE 2

Tatil sezonu yaklaşır, Heather’in doğum gününe de az kalmıştır. Anılarla dolu bir dönemdir bu zamanlar, çünkü bu Heather’in en önemli günüdür ve Mü’min o günü her defasında özel bir gün haline getirmiştir. Boğazına kadar aşka ve kedere gömülen Mü’min ne yaparsa yapsın, Heather’i bir türlü unutamaz. İbadetlerini terk eder; zikirlerden uzak kalır. Yemeyi ve uyumayı unutur neredeyse. Ne bir adım ileri gidebiliyordur, ne de geri. Aşkın o şiddetli ihtirasının kafesine kilitlenmiş, kendi kendinin mahpusu olmuştur artık, dolayısıyla kaçma şansı yoktur. Çaresizlik içinde, durumunu sormak için Heather’in psikiyatristini arar. Ancak psikiyatrist, hastasından yana çıkar. “Bu sorunuzu Heather’e iletmeliyim,” der, “bilmek isteyecektir.” Bundan böyle Mü’min, düşüncesiz davranışının sonuçlarına katlanmak zorundadır, çünkü Heather ondan asla böyle bir şey yapmamasını istemiştir. Heather’in de kendine göre bazı sorunları vardır. İşine birkaç gün gidemediği için, okul masraflarını karşılamakla yükümlü sigorta şirketi ile başı derttedir. “Bu dünyanın perspektifinden bakıldığında,” dedi Şeyh bize dönerek, “Heather’in prognozu iyi değildir. Çünkü dünya, hastalara ve zayıflara acımaz.” Perde kapanır. İkinci Perde’nin sonuna gelinmiştir.

ARA

Birinci Perde bittikten hemen sonra Şeyh bizimle birlikte tekkedeydi. Kurban Bayramı’na yakın bir zamandı ve Heather ile Mü’min’in dersine iyice dalmıştık. Şeyh, dersin tek noktasını ihmal etmemize izin vermiyordu. Haftalar içinde, çoğumuzu bizzat arayarak hikâyedeki bazı şaşırtıcı gelişmelerden, hatta Heather ya da Juan’ın bazı garip davranışlarından, ardından da Mü’min’in duyduğu acılardan söz etti. Birbirimize hep aynı soruyu soruyorduk: “Heather ve Mü’min’in başına son gelenleri duydun mu?” Bu hikâyenin hepimizin hayatına, kalbine nüfuz eden bir yanı vardı. Her birimiz kendimizde, karakterlerden ya da olaylardan biriyle bir benzerlik buluyorduk. Herkes, şu ya da bu zamanda, kendilerinin çok emin olduğu, başkalarının ise muhtemelen bildiği bir özel dehşet anıyla yüz yüze geliyordu. Görünürde sonu gelmez bir imtihandı bu. Çoğumuz hikâye bir an önce bitsin istiyorduk ama Şeyh acımasızdı.

“Tasavvufun akıbeti,” diyordu, “Heather ve Mü’min’in akıbetine bağlıdır. Peki, size soruyorum; Heather Mü’min’e dönsün mü, yoksa bu da öylesine biten bir Amerikan hikâyesi olarak mı kalsın? Kendinizi iyice bu hikâyenin tahliline vermenizi istiyorum. Sadece olayın size en yakın olan zahirinde kalın. Öyle bâtınî şeyler aramaya kalkmayın, zira henüz böyle bir noktada olmadığımız ortada.”

Bayram arefesindeki sohbette Heather ve Mü’min’den söz edilmedi dense yeriydi, ama Şeyh’i dinlerken şüphesiz hepimizin aklında onlar vardı.

“Size karşılıksız aşktan söz etmek istiyorum,” dedi. “İnsanlar çoğu zaman gerçek aşkı bulduklarını zannederek ihtiraslarının peşine düşerler. Gerçek âşık, kullanıldığını fark edemez. Er geç iki âşıktan biri diğerinde fâni olur.

Sokaklarda yüzlerinde hayat görmediğimiz bir dolu insan yürümektedir. Aldıkları yaralarla yüzleri iyice nedbeleşmiş, artık aşka yer kalmamış. Belki de en iyisi yalnız yaşamaktı. Her ilişki, hem fiziken hem de ruhen küçük bir ölümcüktür. Yoldan her geçene el uzatmak acılı bir tuzaktır... Çokları tensel hazlar peşinde koşar ama yine de cehennemin başkalarını aşk adına inciten insanlarla dolu olacağını bilirler.” Sonra, bir şiir okudu:

Ey kudsî şafak, kopup gelen
Bir ışık şelâlesiyle bu küçük hücreme
Bende yara açacak güç yok sende...
Çünkü zaten mezarımda istirahattayım.
Ama belki küçük bir ateş yakarsın
Küller altında yanıp tutuşan kordan
Çünkü sen zaten dirilişle dokunmadasın
Topraktaki menekşeye ve leylâklara
Ve ağaca...

Şeyh bir an sessiz kaldıktan sonra, “Aşk,” diye devam etti, “âşığın başına gelen her hâldir. Her hâlin daha derin bir anlamı olur böylece. Ama küller altındaki kor tanelerinden bir ateşi uyandırmak isteyen sizler, korlarınızı hemen meydana çıkarıp herkesle paylaşmayın, yoksa çok geçmeden onlar da soğuyup söner. Korları küllerin hicabından çıkarıp, meydana döküp oyun oynayanları büyük bir azap bekler. Biz de Mü’min’in karısı gibi başkalarını incitmeyelim. Aşk, kâinattaki en şiddetli duygudur -ama o kelimeyi sakın yozca kullanmayalım. İnsan, Heather’in dediği gibi uyuşturuculara, alkole ve yiyeceklere âşık olamaz.

Şimdi de, bu işten bir umut seziyor musunuz, onu sorayım. Talimini yaptığımız şey, hayatın tasavvufudur. Üzerinde hiç aşk yarası taşımayan kişi ya delidir ya ölü. Ama her gerçek aşkın da bir teslimiyet yanı olmalı. Hesap kitap yapmak, fıtrîliği ve samimiyeti yok eder, doğru, dikkatli olmalıyız, ama asla aşk için şart koşmamalıyız. Ama bilesiniz ki eğer hiç sizi tanımayan birine teslimiyet gösterirseniz, sizi ezer geçer. Burada kimseyi suçlayamazsınız. Aşkınız doğru, ama hedefini yanlış seçmişsinizdir çünkü. Allah bizi diri diri ölüp gömülmekten korusun.” Sonra, bir başka şiire geçti:

Kalbim Nisan’ı defalarca gördü ama
Mayıs’ı asla.

“Peki, kalbimizi nasıl açık tutabiliriz? Kalbi vücud, nefs ve ruh arasında denge kurarak açık tutun. Güzelliğe açık kalın. Sadelikten şaşmayın. İçinizdeki çocuğu hep uyanık tutun. Ancak ölüler kalplerini açmaktan korkar.” Ve yine doğaçlama bir deyiş geçti:

Anne, anne, bil ki oğlun
acıların en güzelini çekmede.

“Ama zevk, yalnız hasreti çekildiğinde güzel olur. Görmüyor musunuz? Sizden bir âşıklar cemaati oluşturmaya çalışıyorum. Aşk-ı Muhammed ve Aşk-ı Allah. Bir örümceğin dünyayı sarsması yeni bir şey değildir. Örümceğin gücünü küçümsemeyin. Kalbinizi açın ve ben, yeni bir yatağa giren koca bir nehir gibi içine akayım. Kendimizi ortaya koymaktan hep kaçacak mıyız, yoksa bir yaradan diğerine koşup duracak mıyız? İsterseniz yüz tecrübe daha, yüz yara daha... İnce bir cerrahidir bu; ama yaralı bir kalpten gelen aşk yaralara şifa olur.” Ve bir deyiş daha:

Umudun sığmadığı küçük hücrede bir şeyi özlüyorum yine de
Sevgilinin dudaklarında bir hafif tebessüm,
Mey kadehinde, bir küçük gül.

“Demek istediğim”, diye sürdürdü Şeyh, “eksik olan bir şey var... Bu hastanede yanımda üç yüz elli hemşire ile (Doktorluk bana düşmüş görünüyor), hâlâ aşka muhtacım ve dindirilmez bir susuzluk hissediyorum... Ama ne gevezelik etmek, ne de halimi inkâr etmek istiyorum.”

İşte sen, ey kudsî şafak, kopup gelen
Bir ışık şelâlesiyle bu küçük hücreme
Ölüme götürecek güç yok sende,
Bari aşkı geri ver bu yanıp tutuşan Eyyüb’e.

Bayram günü gelince, Şeyh, aşk ve arzu temalarına daha da netlik kazandıran bir hutbe okudu:

“Kurban edilecek olanın İsmail(as) ya da İshak(as) olması fark etmez. Onun ya da bunun kurban olarak seçilmesi kurbanın anlamını ve İbrahim Aleyhisselâm’ın davasının özünü değiştirmez. Siz de, İbrahim Aleyhisselâm gibi, aynı kararlılıkla, bugün nefsin gırtlağını kesmekte kararlı olun. Unutmayın, Rabbi Hacer’i unutmadı. Onun başına gelen sizin de başınıza gelecek, hiç umut kalmadığını gördüğünüz anda Zemzem kuyusu çıkacak karşınıza. İbrahim Aleyhisselâm’ın çok az taraftarı vardı. Babası ve dostları ona karşıydı, ama o yalnız değildi. Biz de öyleyiz. Bilin ki, Allah’la aranıza perde yaptığınız bir arzunuz varsa, ondan da olursunuz, Allah’tan da, ama yine bilin ki O bağışlayıcıdır. Dünyadan vazgeçmek ve kendini nefsin cazibesinden çekip kurtarmak... İşte her birimizin içinde böyle köpürüp duran arzu kuyuları vardır. En büyük davamız işte bu. İnsanoğlu büyük bir hüsran içinde, toplum bir hüsran içinde, yasalarımız adaletsizlik üzerine kurulu. Bu hüsranın, kaybın sırrının derinliğini nasıl ölçebiliriz? O kıyısız yola nasıl varacağız? Kalbinizi bana açık tutun ve aşkım yatağını yeni bulan bir nehir misali size doluversin.

Hayatın maksadı ve fenâfillah’ın mânâsı üzerine düşünmeliyiz. Hallac, hem insanî hem ilahî aşkı tatmıştı. Ama bizim bildiğimiz insanî aşkta, çoğu kez daha iyi ikballer, daha hoş güzellikler uğruna biri aldatılır. Sanki hayatın bütün maksadı, ideal hayat-arkadaşını arayıp bulmakmış gibidir. Dostlukların ve evliliklerin gerekçeleri vardır; çünkü bir insanla ünsiyet etmek bizi rahatlatır. Birlikte yaşamanın vesile olduğu kimi güzellikler ve rahatlıklar da vardır. Eğer bu dünya ile sıkı fıkı iseniz, bekâr hayatı sürmek hayli zordur. Ama hiçbir ciddi amacı olmayan büyük romantik aşklara batmak, bir gün her şeyi içinden çıkılmaz hale getirir. Karımızı bir âşıkla, kocamızı sekreterle yakalarız. Bu toplum, mutlu bir toplum mudur sizce? Bu toplumu gerçek anlamda mutlu bir topluma kim dönüştürebilir? Mahbub-u Ezelî olan Rabbimiz elbette! Kur’ân’da, kalpleri günahla katılaşmış kişilerden söz edilir: summün, bükmün, umyün fehüm lâ yerciûn; ‘sağır, dilsiz ve kördürler; yola dönmezler,’ oysa yeter ki zemini ve zamanı müsait olsun, bu katılıklar da Rabbimizin mu’cizeleri ile eriyecektir.

Sorarım size, akl-ı selim sahibi bir insan nasıl olur da haberlere ve medyadaki başlıklara kayıtsız kalabilir? İnsanın kendi küçük dairesi içindeki her şeyin sınırlı olduğu açık değil mi? İnsanları mutsuz eden, aslında hiç sonu gelmeyecek arzular peşine düşmeleri. Bu da, menfaatperestlerin, fırsatçıların ekmeğine yağ sürüyor. İyi bilin ki hiçbir şey, aşk bile, kendi çabamızın ürünü değildir. Veren, yalnız Allah’ın rahmet elidir. Tekkeler, bize gerçek mânâda nasıl seveceğimizin ve arzularımızın pençesinden nasıl sıyrılacağımızın öğretildiği yerlerdir. Aşkın içimizde yer edip büyümesine mani olan şey, sadece bencilliğimizdir. Hep kendimizi görmek ve sadece kendi ihtiyaçlarımızı düşünmektir. Menfaatperestlik budur işte. Her fırsatı sonuna kadar kullanma arzusudur. Aşk, aşk -karşımızdakinden hiçbir şey beklemeden sadece vererek ve ondan bir şeyi kabul etmesini beklemeden sadece kabul ederek, birbirimizi aşkın tam anlamıyla nasıl sevebiliriz? Çok sayıda şeyh bu soruya hayatlarıyla cevap verdi; onlar âşıkîndendi, aşk karşılığı âşık olmuş değillerdi, ama insanı aşan aşktan öte bir aşkla sevmeyi bilenlerdi... Taşın sertliğini anlamak ne kadar zaman alır dersiniz, taşın başınızdan sert olduğunu anlamak? Eğer mesele itimat meselesiyse, insanlar neden tekrar tekrar, kendilerine hiçbir tatmin getirmeyen ihtiraslara kapılıyorlar dersiniz? Öyle bir şey içiyorsunuz ki, içtikçe daha çok susuyorsunuz. Bilin ki haramlar asla tatmin etmez insanı, zira kâinattaki kânunların da, Kitab’daki kânunların da Sahibi birdir. Öbür türlü, sadece hüsran bekler kapınızı.” Şeyh bir an duraksadıktan sonra, Rübaiyat’tan bir dörtlük okudu:

Bir anlık duraklama - seyyâl bir tat
Çöl ortasında bir seraba kapılmak –
Ve işte! O hayâl kervanı ulaştı
Yokluk menziline - durmayın ah!

“Hayal Kervanı, bize hayatımızın sınırlılıklarını anlatır. Aslında, kudret kervanıdır bu. Kudrete teslimiyet vaktimiz her daim yakınlaşır, hatta hiç uzak olmamıştır. Hayatınızı değiştirmekte acele etmelisiniz, yoksa kervan geçip gider de eliniz boş kalakalırsınız. Peki o halde, ne zaman yaşamaya ve gerçekten sevmeye başlayacaksınız? Bu mümkün olmasına mümkün, ama ham kalmamak şartıyla. Mesele işte, hamlık ve tasaffî meselesidir.” Şeyh sözün burasında, üzerinde düşünmemiz için, bir şiir okudu bize:

Nedir bilmiyorum bu
Bir açılıp bir kapanan
Ama vücudumun her teli
Hissediyor.
Huzurunun rayihası, senin
bütün güllerden derin
Hiç kimsenin, yağmurun bile
böyle küçük elleri yoktur.

O gün daha geç saatlerde, Şeyh sohbetine yeniden başladı. Sohbetin başında Shakespeare’in Yirmi Yedinci Sonesinden iki mısra okudu:

Düşünce insanların ve Kaderin gözünden,
Aforozlular gibi yapayalnız ağlarım...

“Neden,” diye sordu, “aforozlular gibi ağlıyoruz halimize? Hazine dairesinde kalmak istiyorsak, bunun tek yolu, aşkımızı aşktan da öte bir aşka dönüştürmektir. Hazreti Cebrail Aleyhisselâm, Peygamber Aleyhissalâtüvesselam’la birlikte kevn âleminin sınırlarına, Kab-ı Kavseyn’e geldiğinde. ‘Daha ileri gidemem,’ demişti. ‘Eğer bir kıl kadar ileri geçersem, yanarım.’

‘Ben zaten yanıyorum,’ diye karşılık verdi Peygamber Aleyhissalâtüvesselâm. ‘Burada kalamam.’ Ve Peygamber Aleyhissalâtüvesselâm, yanıp tutuşarak Kab-ı Kavseyn’den öte geçti. Dünya aşkı Allah aşkına dönüştürülebilir mi? Evet. Bizim insanî sınırlarımızı aşıp geçen, kendi duvarlarımızı yıkan Aşk-ı Hakikî’yi arayanların yanında olun. Samanlıkta kaybettiğiniz iğneyi, samanlıkta arayın. Sözüm, tarikatta olanlara, yol ehli olanlara. Kaybettiklerinizi düşürdüğünüz yerde arayın. Peki, yukarılara nasıl seyahat edebiliriz? Bir otun yukarıya doğru boy atmasına nasıl kulak verebiliriz?”

Bir an duraksadıktan sonra devam etti: “Gökyüzü hiçbir yerde, kalbini Allah’a açan insanın üstünde olduğu kadar berrak değildir. Sırtüstü yatıp uzandığımda, yukarıda gökyüzünü görürüm. Hangi dudakları öpüyorum ben? Bunca âşıkane tavırla bağlanıp hayatımın onca yılını hasrettiğim kişi kim? Kendilerinin hayatta olduğunu kanıtlamaya çalışan sokaktaki şu varlıkların derdi nedir? Arzularınızı sınırlı tutup şükrünüzü arttırarak Aşk-ı Hakikî’ye varın. Hayatta kalmak ve ölmek arasındaki farkın sırrı işte burada saklıdır. Aşk-ı Hakikî’yi bulmadadır. Kıskançlıklarla bulaşık ve özgürlükten yoksun nefsanî sevmeler, sadece tabutumuzun çivilerini sıkılaştırır. Ben bu yüzden, eski bir âdeti sürdürerek, her bahar bir kuş azad ederim.

Bugünkü sohbetimiz, bir insanın bu var edilmişler âleminde yaşayabileceği en yoğun duygunun aşk olacağına, ancak onun ham, kusurlu, nakıs şeylerden azade olacağına dairdir. Nefsânî aşk, kalbimizi yaralar, iki âşıktan birini zarardide eder mutlaka. Oysa Aşk-ı Hakikî karşılık beklemez. Kendine ne verilmişse onu Mâşuk’una iade eder. Mâşuk’un muhabbeti, Âşık’ı her şeyden müstağni kılar, hür eyler. Bir keresinde, İranlı bir tüccara, güzel bir kıza nasıl ‘Seni seviyorum,’ denir diye sormuştum da şöyle cevap vermişti: ‘Böylesi boş lakırdılar ona kâr etmez.’ Aşkta, gözleriniz yakut gibi parıl parıl sokaklara düşersiniz. O zaman anlarsınız ney’in inlemesini. ‘Aşkın nişanesi nedir?’ diye sorar Hazreti Rumî. ‘Hüzünlü bir bakış, uykusuzluktan sararıp solmuş, çökmüş bir yüz.’ Benim yüzüm buna benziyor mu peki? Evet.”

Şeyh, sohbetin burasında gözlerini kapatıp, Hazreti Rumî’nin Hazreti Şems için söylediği son mısraları okudu:

Merak eder dururum ey mâşukum,
Yoksa sadece bir rüya mıydın?
Uzun kış gecesinde gözüme âyân olan
Bir bahar rüyası; latif ışıklarıyla
Bu donmuş kalbe düşen?
Yoksa bir şarab rüyası mıydın
Bu sarhoş gözleri dolduran?
Ve öylece meraktayım benim tatlı mâşukum,
İçsem mi diye bu yakut şarabı,
Yoksa ağlasam ve saçsam mı
Yüzünün cemâli nakşedilmiş bu pırlantaları,
Adının zikrine tesbih eylediğim
Gözyaşlarımı saçsam mı?
Seni geriye çağırmanın öyle çok yolu var ki
Ne fark eder bir rüya olsan...

“Gelin görün ki, dünyada âşıklar hâlâ uyuyor. Dünya onları çağırıyor. Âşık konuşuyor: ‘N’olur ayrılmadan önce bir nazar kıl bana. Sen ruhuma nakşedilmiş susuzluğumsun benim.’ Ama ertesi gün, birden başka biri olup çıkıyorlar. Gece başka gündüz başka birisi oluyorsunuz. Sizi kavurup duran ihtiraslarınızın sarmaşığından aşağı inin artık. Bu aldanışlar diyarında, bir yataktan diğerine itilip durursunuz. İçin, için sizi divâne gölgeler! Ömrün ve insanın sınırlarını ne zaman fark edeceksiniz? El ele, öpüşen, âşıkmış gibi davranan insanlar görüyoruz etrafımızda. Herkeste anı yakalama arzusu apaçık görülüyor. Kimse ruhun hazine dairesinden tek bir anın yitirilmesini istemiyor. Kimse ömrün sınırının yakın olduğunu, ölümün hemen yanı başında beklediğini kabul etmek istemiyor. Ama bilin ki, ölüm anında en umutsuz ve çorak şartlarda bile beklemediğimiz bir umut verilir bize. Şeytan, çamurdan yapılmış insana güvendiği için Allah’ın yanıldığını kanıtlamaya çalışmıştı. Çamurdan yapılmışlığın bir önemi var mıdır gerçekten? Çamur da, ateş de, ışık da, Allah’tan mertebelerce aşağıdadır. Allah’a tevekkül edin ve birbirinize itimad edin -ama özellikle, Allah’a ubudiyetinizi her şeyin üzerinde tutun. Unutmayın ki, içinde put olan bir kalbe Muhabbetullah girmez. Lezzetlerinizi Allah’ın rızası dairesinde yaşayabiliyorsanız, amennâ. Yaşayamıyorsanız onlardan vazgeçin ve nihayet, Ömer Hayyam’ın Hayal Kervanı mısraını hatırlayın. Duvarlardaki çentikler vaktinizin geldiğine işaret eder. Acele edin!”

ÜÇÜNCÜ PERDE: Sahne 1

Heather’in doğum gününün ardından, bir suskunluk dönemi yaşanır. Mü’min hâlâ halsizdir ve kendini toparlamaya çalışmaktadır. Bir gün eve dönünce kapısında küçük bir paket bulur. Paket Heather’den gelmiştir ve içinde hastanedeyken ona hediye ettiği her şey vardır. Bir kart, oyuncak bir köpek yavrusu ve aceleyle çiziktirilmiş bir not:

Mü’min,
Lütfen anlamaya çalış
Köpek yavrusunu bana fırlatmana dayanamıyorum. Korkunç
bir şey bu. Sen daha iyisine layıksın, zaten hep layıktın.

Sevgiler
Heather

Bu olay, Mü’min’in kalbini camdan bir sürahi gibi tuz buz eder. Tamamen yıkılır, sanki her şeyin sonu gelmiş gibidir. Çıkmadan önce, komşusu olan iyi kalpli bir Rus hanım, Heather’in o sabah onbir sıralarında paltosuz ve çantasız geldiğini haber verir. Komşu, arabada başka kimseyi görmediği için, arabayı Heather’in kullandığını zannettiğini söyler. Mü’min söylenenleri yarı duyar yarı duymaz. Her zamankinden daha derin bir kedere kapılıp acısının ve sonsuz hasretin dehşeti içine gömülür. Bu hüsran girdabı içinde kıvranıp dururken, şeyhinin eline sarılır. Şeyhten rica minnet kopardığı yardım ve tavsiyelere uyup, Heather’e içinde gül ve çok özel bir mesaj taşımayan bir kart gönderir: “Sen, her şeye rağmen, ender bir dostsun.” (Birinci Sahnenin Sonu)

Oyunda Heather’in doğum gününün yakınlaştığı; suskunluk ve ayrılık dönemine tekabül eden bir dönemde, Şeyh bir hadra düzenledi. Bu sohbette, bu dersteki altıncı ayımızı doldurmamızın ardından, ilk defa bize kılıçlardan ve Mü’min ile Heather’den söz etti. Bizi derse, dersi de hayatlarımıza yakınlaştırmaya çalışıyordu. “Peki şimdi ne olacak?” diye sordu. “Heather Mü’min’i arayacak mı? Mü’min’e dönecek mi? Mü’min ne yapmalı? Hiç umut yok mu acaba?”

Oyunu anlama ve bir anlam çıkarma gayretiyle çoğumuz Mü’min ve Heather’in, Şeyh ve müridlerine karşılık geldiğini düşünüyorduk. Bazıları bu çifti mutlak anlamda ele alıp buradan ilâhî aşk dersleri çıkarmaya çalıştıysa da, Şeyh en başından bizi bu düzeyde düşünmememiz konusunda uyarmıştı. Ama misal hangi mânâda alınırsa alınsın, çoğu mürid öykünün sonu konusunda iyimser değildi. Şeyh ise bu halden memnun değildi, çünkü genel kötümserliğimiz, hem anlayışımızın hem de imanımızın zayıflığını gösteriyordu. Bana gelince, Heather ile Mü’min’in durumunu umutsuz bulmuyordum. Hikâyenin mutlu bir sona ulaşmasını ve aşkın her şeyin üstesinden gelmesini görmeyi arzuluyordum. Kendi halimi Mü’min’in sadakati ve sevme arzusu ile özdeşleştiriyordum. Hiçbir insan kalbinin, kendisini gerçek anlamda sunulan aşka kapatamayacağına inanmak istiyordum. Heather’in bu son mesaja karşılık vermesini istiyordum, tâ ki romantik idealim iyice güçlensin ve sonunda aşkın muzaffer oluşunu göreyim. Derken bir yerlerde, bir şeyler yer değiştirdi ve kendi halimi Mü’min’inkine değil de, Heather’inkine daha yakın bulmaya başladım. Heather’i tanıdığımı sanıyordum güya, ama o romantik umutlarımı bin kere hayal kırıklığına uğratmıştı. Bunların içinde bir yerde kendi mücadelemi, kendi özlemlerimi ve arzularımı görüyordum. Birdenbire kendimi artık Heather’den farksız görmeye başladım. Aşkı istiyordum; onu çok yakınımda hissediyordum, ama tarikatta onca yıl hızla geçip gittiği halde, kendimi tekrar tekrar elleri boş, başladığım yerde buluyordum -farklı olmak, daha iyi bir insan olmak istiyordum ama hâlâ oyalanarak, hayvanî arzulara takılıp kalmış, Allah’a en güzel kul olma iradesi ve kararlılığından uzakta vakit öldürüyordum. Öylesine çok hata işlemiştim ki, nihayet Şeyh de hem bana hem diğerlerine açıkça “geminin kapılarının kapanacağı” anın yakınlaştığını hatırlatmıştı.

Bu sohbetimizde, Şeyh’in daha önce anlattıklarına daha da netlik getiren birçok noktaya temas edildi. Şeyh, sohbeti Bakara suresinin aşağıdaki ayetleriyle açmış, sonra ayetin İngilizce mealini vermişti:

Mü’minlerle karşılaştıkları vakit, ‘Biz de iman ettik,’ derler. Şeytanları ile baş başa kaldıklarında ise: ‘Biz sizinle beraberiz, biz sadece onlarla alay ediyoruz,’ derler.

“Bunlar,” diye devam etti Şeyh, “kötü arkadaşlarıyla uyumayı, içmeyi, uyuşturucu almayı seçen kimselerdir. Bunlar alacakaranlıkta yaşayan, umudu ellerinin tersiyle iten insanlardır. Haberleri yokmuş gibi, duymuyormuş gibi yapan, kulaklarını parmaklarıyla tıkayan kimselerdir. Bilin ki, dünyayı çok ciddiye alanların felâketi ölümdür. Bu felâketten kaçma isteğidir ki, Amerikalıların, arzularını alabildiğine büyütmelerine, her şeyi dünyada aramalarına, duygularını iptal etmelerine, ölümü günlük hayattan iyice kaçırmalarına neden olmaktadır. Bir an durup düşünseler gerçeği görecekler, ama bir türlü olmuyor işte. Ama ne çare, kulaklarını iyice tıkasalar da kaçamazlar. Allah hep yanımızdadır. İmanını perdeleyip reddedenlerde bile, Allah’a, O’nun rahmet kapısına uzanan minik duyular ve kanallar vardır.” Şeyh burada, yine şu mısraları tekrarladı:

Nedir bilmiyorum bu
Bir açılıp bir kapanan
Ama vücudumun her teli
Hissediyor.
Huzurunun rayihası, senin
bütün güllerden derin
Hiç kimsenin, yağmurun bile
böyle küçük elleri yoktur

“Rabbimiz yakınlığını bize çok yönlerden hissettirir, O’nun nazarından kaçmak mümkün değildir. Unutmayın ki, kendinizi tehlikelerinden hayli uzak da görseniz, çok faal şeytanî desiseler ve akıl ermez dünyevîlikler içinde yaşıyoruz. Tehlike dönemlerinde, içine düştüğümüz hallerden daha müteyakkız olarak çıkmayı temenni edelim Rabbimizden. Duanın, zikrin ve fikrin ucunda, hükmü Kadir-i Küllişey’in kudretine bırakmak vardır. Tek başınıza kaldığınızda hep müteyakkız olursunuz inşaallah. Mü’min’in yanında olsaydınız, ona yol gösterebilirdiniz; ben de bütün kusuratımla yanınızda olurdum.” Tam burada, sesi iyice ciddileşti, çok doğrudan ve etkileyici bir tonla konuştu: “Burada bana kılıç getirip vermiş olan herkes birer mücahiddir. Aranızda kılıcını bana teslim etmek isteyen var mı? Eğer bir tereddüdünüz varsa, hemen şimdi teslim edin kılıcınızı, çünkü bugünden sonra geri dönüş olmayacak!” Sonra bir hikâye anlattı:

Kral Ebrehe fillerden kurulu ordusuyla Mekke’yi kuşatmışken, askerler Peygamber Aleyhissalâtüvesselâm’ın dedesi Abdülmuttalib’in iki yüz devesini gasbederler. Abdülmuttalib bunu öğrenince hiddetlenir ve doğruca Ebrehe’nin karargâhına varır. Askerler yolunu kesince, onlara Ebrehe ile görüşmek istediğini söyler ve sonunda Ebrehe’nin huzuruna çıkarılır. Abdülmuttalib, hiç tereddüt etmeden, kesin fakat edepli bir dille doğruca konuya girer: “Askerleriniz buraya gelirken, iki yüz deveye el koymuşlar. O develer bana ait, onları geri almaya geldim. Bugün iade edilmesini istiyorum.”

Ebrehe, bu adamın fütursuzluğu karşısında hayrete düşer. “Şaka ediyor olmayasın,” der Abdülmuttalib’e. “Ben şehrinizi yerle bir etmek üzereyim. Sense kalkmış, develerinin peşine düşmüşsün, nasıl olur?”

“İbrahim’in şehri Allah’ındır,” der Abdülmuttalib. “Nasıl koruyacağını O bilir. Ben sadece bana ait olan şeyi korumakla mükellefim.” Kral, develeri iade etmekle birlikte, şehre saldırmaktan vazgeçmez. Ama İbrahim Aleyhisselâm’ın şehri Allah’a aittir ve O, Fil suresinde anlatıldığı gibi, Ebrehe’nin ordusunu yerle bir eder.

Hikâyeden sonra muhabbetine devam etti: “Tevekkül ehli için felâket ihtimali yoktur. Bu ders, size Tevhid hakikatini hatırlatmak niyetiyle anlatıldı. Şeytan’ın desiseleri tevekkül ehlini şaşırtmaz. Her biriniz, cihadın ön saflarında birer Tevhid şehidi olacaksınız. Ölüce gezen diğerleri ise sizin çevrenizde halkalanacaklar.”

Muhabbetin burasında, Şeyh, tüketimin alabildiğine kamçılandığı Noel günlerinde Deccal’ın nasıl ortaya çıkıp yüzünü gösterdiğini hatırlattı. “Şu ışıltılı dünyanın psikozudur bu,” diye uyardı bizi. “Bu hastalığa kapılmayın sakın. Birlikte direnin.” Bir ara, bazı müridlerin sorularıyla konu İsa Aleyhisselâm’ın doğumu ve Noel’in anlamına doğru kayar gibi oldu. Ama Şeyh çok geçmeden asıl konuya; aşk, iştiyak ve arzu konusuna, dünya aşkı ve Allah aşkına döndü. Noel tartışmasını kapatırken, Noel Baba’yla ilgili bir fıkra da anlattı. Başında güldüğüm bu fıkrayı daha sonra aylarca düşünüp giderek daha az komik bulur oldum. Fıkra, daha sonraki sohbetin bütününün özetini verdiği gibi, Allah muhabbeti ile nefsânî arzular arasındaki çekişmenin de bamtelini gösteriyordu. Öyle ki fıkrayı anladıkça, hüznüm de artacaktı. Bu fıkra, aslında ulvî ve dünyevî arzuları arasında gidip gelen biz dervişler hakkında olmalıydı.

Şeyh sohbetine devam etmeden önce, bir dervişten Heather ile Mü’min’in hikâyesini başından Üçüncü Perde’nin Birinci Sahnesi’nin sonuna kadar anlatmasını istedi. Derviş, emri yerine getirip yürek parçalayan her ayrıntıyı bir bir anlattı. Şeyh bundan sonra söze şöyle girdi:

“Heather, hiç bağlılığı olmasaydı Juan’la birlikte olabilir miydi? Bilmez misiniz ki başkaca bir muhabbetin yer ettiği kalbe, Allah muhabbetiyle girmez. Biz her defasında O’na sırtımızı döneriz de, O yine bizi bağışlar, rahmetsiz bırakmaz. Heather, bir insanoğlu düzeyinde ele alınırsa ne olur? Kupkuru bir çölün vahaya dönüşüp yeniden yaşamaya başlama umudu nasıl bir şeydir sizce? Biz, insanoğlu olarak, bir günahtan diğerine koşup duran bir ümmet olarak neyi ümid ediyoruz sizce? Rabbimizin sonunda bu halimizle bizden vazgeçmeyeceğini nerden umabiliriz? Eğer Mü’min durmadan içerse, Allah’ın ona merhameti çoğalır mı, azalır mı? Biz fıtratımız gereği Allah’a ubudiyet ederiz, çünkü kendi yaradılışımızdaki sınırlılıkları görür ve eğer Allah bize yakın olmasaydı bunun ebedî ölümümüz demek olduğunu anlarız. Öyleyse bizi Allah tarafından gark edilmekten koruyan nedir? Heather neden kendini değiştiremez? Mü’min’e gelince, üstelik tarikat ehli bir Müslüman olduğu halde, nasıl olur da böyle müşkülât içinde kalır? Yoksa bu onun aşkı yanlış anlamasından mı ileri geliyor? Bu tutkusu, bir zaaf işareti mi, yoksa bir güçlülük işareti mi? Peki ama biz, kamıştan neyin feryatları ve firaklarla parça parça olan sineler hakkında ne biliyoruz? Mü’min’in hayatının kut ve gıdası, yaşadığı aşktı. O aşkı hep nefsi için mi yaşıyordu, yoksa bu defa istisnaî bir hal mi geçiyor başından? Tok, açın halinden anlamaz. Burada hazır bulunan herkes, bir kadının baştan çıkarıcılığının çok mu üzerinde acaba? Siz, tarihte onca kavmin sırf aşksızlıktan helâk olduğunu biliyor musunuz? Kim kendini aşkın cezbesinden uzak tutabilir ki? İyisi mi gelin Mü’min’i yargılamayalım. Biz sadece gördüğümüzle hükmederiz. Bakın, bu adam duyularını, işini, hâsılı her şeyini kaybetti... Meselesi sadece nefsi miydi sizce? Mü’min ve Heather, saf bir aşkla başladılar ve baş başa yürüdüler, o halde mesele neydi? Zaman içinde kavimlerin başına gelen şeyin aynısıdır bu. Bugün Müslüman dünyanın dramı da budur işte: Dünya aşkı var, ama Allah aşkı eksik.

Mü’min’i Allah aşkının sembolü, Heather’i dünya aşkının sembolü, Juan’ı da Deccal’in sembolü olarak kabul edebiliriz. Burada meselenin can alıcı noktası Allah’tır, Allah aşkıdır, ama gelin görün ki bu aşk bile bozulup dünya aşkına dönüşebilir. Hatırlarsanız, Mü’min’in aşkı bir noktada değişmişti. Heather de, işte tam bu noktada onu denedi. Demek bize düşen, hiçbir şeyin Allah’ın muhabbetinin yerini alamayacağı bir noktaya doğru gitmek. Tohum, işte bu noktada kabuğunu kırıp büyümeye durmalı. Şehid kanlarının önemi nedir sizce? Bu ağır yükü omuzlarından atma çaresi olmadığı halde, nefislerinin önü sıra tükenerek ölüme giden Müslümanlar ne bedbahttır...

Ancak ayaklar altında çiğnenen saptan bir şeyler çıkar. Bu taştan kıvılcım çıkacaktır elbette. Müslümanlar olarak taşın kıvılcımlanacağına, ölü kemiklerin diriltileceğine iman etme vazifemiz var. Evinizin kapısını ardına kadar açık tutun; korku dipte, en derinlerde gömülüdür. Biliniz ki Şeyhiniz 1983’te yanmaktadır! Çekilen bütün acılara, dökülen bütün gözyaşlarına, terlere, katlanılan bütün açlıklara ve bütün ıstıraplara Rabbim bereketler yağdırsın. Unutmayın ki rahmet haram işleyenlerin de hakkıdır; ve günahkârların kalplerindeki ümidi söndürmek hakkımız değil. Yeter ki, kalplerimizde O’nun muhabbetinden başka bir muhabbete yer vermeyelim. Hesabımızı Heather’e değil, Allah’a vereceğiz. Ben, her birinizin bir Tevhid dellâlı olacağını umuyorum.”

Ocak ayının ortalarında Şeyh’le telefonda konuştum. Cesaret verici bir görüşme olmamıştı. Bazı müridlerin adını vererek, “Giderek daha çok ümitsizlik belirtileri sergiliyorsunuz,” dedi. “Aşk, haram karşısında boğulup gidiyor ve çoğu, hâlâ hikâyenin akıbeti konusundaki kötümser fikirlerine sıkı sıkıya sarılıyor.” Hatırladığım kadarıyla, taşın kıvılcımlanmasını hatırlatarak bitirdi sözünü, “Ümid, yalnızca inananlara mahsus bir şey. İyi ama biz inananlardan mıyız?”

Şeyh’le bu görüşmem, beni neredeyse şokun eşiğine getirmişti. Onunla görüşmelerim, her zaman derin düşüncelere dalmama yol açmıştır, bana söyledikleriyle kendi yerimi keşfetmeye çalışmışımdır. “Herhalde,” diye düşündüm, “beni aramakta bir amacı olmalıydı.” Heather ve Mü’min’in hikâyesinin irdelendiği toplantının üzerinden olsa olsa iki hafta geçmişti. Aslında kimsenin dersin özüne talip olmadığını bizzat Şeyh’in kendisi söylemişti. Bir sonraki sohbette her şeyi açıkça ortaya koymuş. O toplantıda bulunamamıştım, ama hazır bulunan müridlerden biri duyduklarının bir bölümünü bana nakletti. Zaten Şeyh de daha sonra bu noktaları tekrarlayınca, hepsini bir de ilk ağızdan duymuş oldum:

“Büyümek ve Hakikat’e geçmek vaktidir artık. Kendi içimizde böyle bir kabiliyetin saklı olduğunu fark etmek zamanı geldi. Helâl-haram kaygısının ötesine geçip, tek derdimizi Ehad ve Samed olan Rabbimizin marziyyatı dairesinde yaşamaya indirmenin sırasıdır. Mü’min ve Heather’in amacı, aslında nazarımızı genişletmektir. Hikâye bizim için bitti, ama onlar için bitmedi. Meseleler artık zuhurattan çıktı ve başka bir seviyeye girdi. Artık ayrılık vaktidir; hem onlar için, hem bizim için.”

Aynı sohbette Şeyh, kılıç yapma zanaatinden de söz etti.

“Maden cevheri yatağından çıkarıldıktan sonra ateşte eritilir. Ham maden böylece özüne kadar saflaştırılır. Bu işlemle, külçe halinde, sertten yumuşağa doğru çeşitli türlerde çelik ortaya çıkarılır. Külçeler daha sonra parçalara ayrılır, belli amaçlara göre seçilir ve çubuklar halinde eritilir. Metal tâ başından çok fazla katışık madde içeriyorsa, onun çeliğinden kılıç olmaz. Metalin kalitesini büyük ölçüde ateş belirler; çünkü ancak ateşe dayanan metale şekil verilebilir. Çeliğin kılıca dönüşmesi böylece safha safha gerçekleşir. Önce maden cevheri bulunur, fırında eritilir, saflaştırılan metal daha sonra demirciye gider, o da bu metale levha ya da çubuk gibi şekiller verir, derken bunlar usta zanaatkârlara ya da kılıç üstadlarına ulaşır, onlar da metali keskin bir kılıç ağzına çevirirler, çeliğe su verir, kabza takar, denerler ve sonunda çarpışmaya hazır bir kılıç haline getirirler.”

Şeyh, kılıca dair muhabbetlerinde çeliğe su verme işleminin tekrar tekrar üstüne basıyordu. Çok kere, ağzından şu mealde sözler döküldüğünü hatırlıyorum:

“Usta zanaatkâr kılıcı ateşe tutar ve kıpkızıl oluncaya kadar ısıtır. Çekiç darbeleriyle biçim verir, sonra suya daldırıp soğutur; fakat soğutmakta acele ederse kılıç kırılabilir.”

Bu muhabbetteki bir şey beni derinden bir yerden sardı. Elimde bazı ipuçları vardı gerçi, ama bunları gerek Mü’min ve Heather’e gerekse kendime nasıl uygulayacağımı bilmiyordum. Kılıç ve Şeyh’in söyledikleri bir türlü aklımdan çıkmıyordu. Sonunda, bir mânâ çıkarma umuduyla çeliğe su verme işlemini biraz daha incelemeye karar verdim. Okudukça, kılıç ustası ile Şeyh arasındaki ve kılıçlarla müridler arasındaki benzerliğin de arttığını gördüm.

Bu işin (kılıç ustasının işinin) en önemli noktası, çeliğe su vermektir. Sıcak demirin suya sokularak tavlanabildiği eskiden beri bilinen bir şeydir. Demiri tam tavında dövmek, kılıcın ağzına dayanıklılık ve esneklik kazandırır, fakat demire tav vermek ustalık ister. Kılıç ağzı eğer fazla sertse çentilir, fazla yumuşaksa kolaylıkla kertilir. Ancak uygun biçimde su verilmiş bir kılıç ağzının, ateşe tutmaya elverişli bir damar kazanacağı biliniyordu. Uygun sertliği elde etmek, büyük beceri ve tecrübe gerektiren bir işti. Öyle ki çeliğe su verme, bir ailede nesilden nesile aktarılan bir sır oluverdi. Ateşte belli bir rengi aldıktan sonra, akkor hale gelmiş çelik defalarca suya ya da yağa sokulur ve sertliği kesici ağzına bir taşla vurularak ve ağzıyla demir bir levhada delik açmaya çalışılarak kontrol edilirdi. İyi sertleştirilmiş bir kılıç ağzı, rakibin kılıcının ağzını ikiye ayırabilirdi (Savaş kılıcının insanın başını tek darbede gövdesinden ayırabilmesi gerektiği için, kılıçlar cesetlerde ya da idam mahkûmu suçlularda denenirdi). Bu hayli zor iş ve çeliğe su vermenin sırrı kılıcı çok değerli bir şey yapıyordu ve bir düellonun sonucu büyük ölçüde, zırhın ve kılıcın kalitesine bağlıydı.

(‘Kılıç ve Maske’ - Julius Palffy-Alpar)

Bu küçük araştırmadan sonra, Şeyh’in çeliğe su vermenin üzerinde ısrar edişini daha iyi anladım. Kardeş müridler ve ben, besbelli demir cevheri ve erime safhalarından geçip Şeyh’in, yani kılıç ustamızın eline gelmiştik. Şimdi ateşe atılıyorduk, tabir caizse, hamlığımız deneniyor, madenimizin kalitesi belirleniyordu. Mü’min ve Heather’in hikâyesinin irdelenmesi de birçok yönden su vermeye benziyordu, çünkü kalplerimiz Mü’min’inkiyle birlikte ateşe atılmıştı. Kılıç ustasının elinde dövülmüştük, ama henüz silâh olacak dereceye gelmemiştik. Çarpışmaya da hazır olmadığımız için, bir soğutma dönemi geçiriyorduk.

O sene kış, bahar ve yazın büyük bölümü, Mü’min ya da Heather’den söz açılmadan geçti. Ancak, sonbahar sonlarına doğru, zahir düzeyinden çıkmış da olsa, hikâyenin devam ettiği haberini aldık.

ÜÇÜNCÜ PERDE: SAHNE 2

Mü’min’den aylarca ayrı kaldıktan sonra Heather, popüler kitapların satıldığı bir dükkânda görülür. Hayattadır ve iyidir, bir adamın koluna girmiştir. Külahı çevreleyen sarık gibi sarmaş dolaş olmuştur adamla. Onun orada olacağını bilen Şeyh, durumu gözleyip kendisine bildirmeleri için dükkâna iki mürid göndermiştir. Heather’i gören müridler, artık kendini toparladığı ve her zamanki gibi güçlü olduğu kanaatine varırlar. Diğer taraftan, aklını başına toplamaya ve kederini yenmeye çabalayan Mü’min, onun nerede bulunduğundan habersizdir. (Sahne sona erer. Üçüncü Perdenin Sonu.)

Sonbaharın başlarında, yangından bir ay kadar önce bir başka hadra daha düzenlenmişti. Müridler halkasında büyük bir endişe vardı, çünkü Şeyh hangâhlarımızdan birinin kapatılma ihtimalinden söz etmişti. Çoğumuz bu muhtemel gelişmeyi, Heather ve Mü’min’in öğretisi ile bizim genelde dünyevî özlemlerimize ve meftuniyetlerimize takılıp kalmamıza bağladık. Bu özel toplantıda anlatılan bir hikâye, bence Şeyh’in anlattığı birçok şey arasından öne çıkmıştı. Şöyle bir hikâye anlatılmıştı:

Biat almak niyetiyle bir şeyhe gidip gelen bir adam vardır. On yıl beklediği halde bir türlü biat alamayan adam şeyhe bir kere daha başvurur ve biat ricasında bulunur. Şeyh ona, daha önce de söylediği gibi, henüz biata hazır olmadığını söyler. Ama adam ısrar eder, yine de başlamak istemektedir. Sonunda şeyh razı gelir ve der ki: “Pekâlâ, başlayabilirsin, ama biati hak etmek için şunları yapman gerekiyor: Karından boşan, arazilerini ve mallarını sat. Bu parayla değerli bir taş al ve taşı bana getir.” Adam söylenenleri yapar, elinde yumurta büyüklüğünde bir elmasla şeyhe gelir. Şeyh elması alır, toz haline gelene kadar çekiçle ezer, sonra da rüzgâra savurur.

Daha sonra şeyh, adamı o gece yapılacak bir zikir için camiye götürür. Geceyarısına doğru, camiyi polisler basar. O sıralarda camilerde zikre izin verilmediği için, polis herkesi toplamaya kalkışır, insanlar oraya buraya dağılırlar. Kendisi de kaçmak üzere kalkan şeyh, adamdan onu takip etmesini ister ve caminin çevresinde koşmaya başlar. Adam şeyhin ardından koşar, polis de ikisinin ardından. Caminin çevresinde üçüncü turlarında, şeyh koşarak minareye tırmanır. Müridle polisler de onu izler. Şeyh, minarenin en tepesindeki şerefeye gelince aşağı atlar. Mürid, bir saniyelik bir tereddüt gösterince polisin eline düşer.

Adam, poliste uzun uzun sorguya çekildikten sonra, mahkeme edilmek için nihayet kadının huzuruna çıkarıldığında, kadının camide zikrin başını çeken şeyh olduğunu görür. Kadı da onu tanır ve serbest bırakır. Adam, mahkeme salonunu terk etmeden, şeyh, adamın getirdiği elması hiç el değmemiş halde iade eder. “İşte elmasın” der şeyh. “Al. Karına dön, arazini yeniden satın al, seni yine serbest bırakıyorum.”

Şeyh’in bu hikâyeyi amaçsızca anlattığını sanmıyordum. Benim için ne anlama gelebileceğini anlamaya çalıştım. Bu yolda yılların sayısının aslında pek önemli olmadığını bildiğim halde, hikâyedeki derviş gibi, ben de neredeyse on yıldır Şeyh’le birlikteydim. Önemli olan, onca yıl geçtiği halde benim yine de hâlâ hazır olamamam ve tıpkı caminin çevresinde koşan derviş gibi bu dünyanın etrafında turlayıp durmamdı. Belki benim Şeyhim de çok geçmeden minarenin tepesine çıkıp yok olacaktı. Ya o zaman ne yapacaktım?

Bir sonraki yıl, Şeyh’le çok az kişisel temasım oldu, ama bir cemaat olarak hayli düzenli aralıklarla bizimle birlikte oluyordu. Toplantıları yönetiyor ve birkaç tekkede sohbetler yapıyordu. Ben de mümkün mertebe bu sohbetlere katılıyordum. Yangından sonra, tam bir yıl Mü’min ve Heather’in hikâyesinden söz açılmadı. Matem günlerinde, Şeyh tekkede bizimle birlikteydi. Ne ilginç ki, Heather ve Mü’min bahsini bu defa yeniden açtı. Mü’min ve Heather, daha önce de Matem günlerinde ortaya çıkmıştı. Onların hikâyesi ile İmam Hüseyin’in(ra) hikâyesi arasındaki ilişki de işin bir başka sırrıydı. Konuyu tefekkür ederek kafamda evirip çevirirken, bir yıl önce, tam da Matem’in sonlarında Şeyh’le telefonda yaptığım bir görüşmeyi hatırladım. Birinci Perdenin son sahnesi sona ermek üzereydi, Heather ile Mü’min’in dramına kendimi iyice kaptırmıştım. O yıl Matem günlerinde ilk kez Kerbelâ’nın dehşetine ve İmam Hüseyin’in(ra) imtihanına bir nebze vâkıf olmuş gibiydim. Kalbim üzüntüyle dolmuştu, samimiyetle ağlamıştım:

“Bu Matem’den” dedim Şeyh’e, “bir şey kazandım.”

“Neymiş o?” diye sordu.

“İmam Hüseyin için gözyaşları,” dedim.

“Mü’min için akıttığın yaşlar,” dedi Şeyh, “İmam Hüseyin için akıttığın yaşlardan fazla olmalı.” Bunları söyledikten sonra, selâm verip vedalaştı ve beni kendi başıma düşünmeye bıraktı.

DÖRDÜNCÜ PERDE: Sahne 1

Birkaç aylık suskunluk ve ayrılıktan sonra, Heather yol kenarındaki bir kafede Mü’min’i görür. Koşar ve Mü’min’i kucaklamaya çalışır. Bu jest üzerine Mü’min ürperti ve suskunluk dolu bir dehşetle sararır. Kararlı bir silkinişle kadının kollarından sıyrılır, çok az ama kesin birkaç söz dökülür ağzından: “Rica ederim, beni yalnız bırak.” Şaşkınlığını gizlemeye çalışan Heather, nutku tutulmuş halde bir dakika bekledikten sonra, kendini toparlayıp gider. Daha sonra Şeyh ile yalnız kaldığında Mü’min ona, on yıl önce İsviçre’deki flörtleri sırasında bir kızın ona şunları dediğini söyler: “Kalbini paramparça edecek biriyle karşılaşacaksın.” (Birinci Sahnenin Sonu)

“Heather ile Mü’min’in hikâyesi,” diye devam etti Şeyh daha sonra, “yüzyılın en büyük hikâyesidir. Leylâ ve Mecnun’dan da, Romeo ve Juliet’ten de büyük bir hikâyedir ve şimdi yazılmaktadır.” Kılıç dersi döneminde, Şeyh’in hikâyeye dair son söyledikleri bunlar oldu. Bir ay sonra bir başka hadra daha düzenlendi. Derin derslerin anlatıldığı, muhabbet dolu bir gündü. Şeyh, muhabbetin başında, “Bugün size bazı ağır kelimeler verilecek,” dedi. Ve gerçekten de bize, anlamları son derece ağır kelimeler verdi. O gün birçok meseleden bahis açıp, Kur’ân’ın mu’cizeliğinden, İslâm’ın ontolojik delillerinden, arz ve semâvat burçlarındaki kürelerden ve manevî terakkî makamlarından söz etti. Ancak, benim için bunlar arasında en öne çıkan mesele, makamlar meselesiydi; zira Heather ile Mü’min hikâyesinin iki yıl önce başlamasından bu yana, belki de tarikata girmemden beri yaşadığım çeşitli mücadelelerle irtibatlı görünüyordu. İşte bu konuşma daha sonra kılıç dersini iyice anlamamı sağlayacaktı:

“Ruhü’l-Kudüs’ün içinize akacağı bir an gelecek. İşte o vakit, siz de gidip diğerlerine hakikatin şahidliğini yapacaksınız. Ama önce makamlar arasında seyr u sülûk etmeniz gerek. İlk makam, makamü’n-nefs’tir. Burası, enâniyetin, heveslerin, ihtirasların, sonuç alma arzusunun hükmettiği makamdır. Tatmin edilmeyen arzular sarmıştır insanı -para, araba ve umutların gerçekleşmesi peşinde koşulur.

İkinci makam ise, makamü’l-kalb’dir. Buraya gelindiğinde daha önceleri insana tatmin veren şeyler artık tatmin etmez olur; işte burada kapı açılmaya başlar.

Üçüncü makam, makamü’r-ruh’tur. Dikkatli olunması gereken bir makamdır. Makamlar birbirinden kesin sınırlarla ayrılmış değildir, bazen üst üste binebilirler. İnsan bu makamda kibirden ve gururdan kaçınmalıdır.

Hakikat makamı, makamü’r-ruh’un ardından gelir.”

Şeyh konuşmasını sürdürerek, makamü’s-sır’dan ve bunun ötesindeki makamlardan söz etti. Ama tıpkı büyük Şeyh ve şair Hafız-ı Şirazî gibi, bana da, burada şunu söylemek düşüyordu: “Muhyiddin’e artık sırdan söz etmemek gerektir, onun yerine esrar sahiplerini hatırlasa yeter. Esrar sahipleri ise, enbiya(as), asfiya ve evliyalardır; Allah’ın lütfuyla onlara ancak şeyhin kapısından geçilerek erişilir.” Aynı muhabbette, Şeyh gayet net bir biçimde Marifetullah’ı anlattı ve kişinin bir makamdan bir makama nasıl seyahat edeceğinden bahsetti. Yıllardır dersinde bulunmuş herkesin tahmin edebileceği gibi, nefs makamına odakladı konuşmasını:

“Hallac-ı Mansur, Allah’a şöyle dua ederdi: Aramızda bir tek perde var Ya Rabbî. O da, benim. N’olur, benden ‘ben’imi al. Makam-ün nefs’in dertleri şunlardır: ümitsizlik, mutsuzluklar, evlad ü iyal derdi ve tabiî ben, ben, ben -bunu da isterim, şunu da isterim. Diğer makamların hiçbirinde, ‘ben’ yoktur. Makam-ün nefs’teki insanlar, mutsuzluğa mahkûmdur. İçtikçe, daha çok içmek isterler. Dindirilmez bir susuzluk gibidir bu, seraba su içmek için eğilen kişinin ağzının kumla doluvermesi gibi bir şey. Dünyanın hepsini içerler, fakat yine de onca bitip tükenmezliğine rağmen, bu dünya nihayet Kıyamet günü bir terliğin içine sığıverir.

İnsanların yüzde doksan beşi, nefs (arzu ve ihtiras) makamındadır, buna Müslümanlar da dâhildir. Namaz da, zekât da onları tatmin etmeye yetmez. Tatmin olmak isteyen kişi niyetini halis tutmalı ve kendisiyle samimi olmak için elinden geleni yapmalıdır. Peki, bu makam nasıl aşılabilir? Bunun iki şartı vardır; birine açık şartlar, ötekine kapalı şartlar denir. Bu şartlar, hiçbir kâr niyeti gütmeden, sadece Allah’ın muhabbetini ümid ederek yerine getirilmelidir.

Artık gecikmeyin. İşe bu gece başlayın! Arzuladıklarınızı, sahip olmak istediklerinizi unutun! Onlara sahip olmanız gerektiğini söyleyen kim ki? Arzuladığınız şey, belki de içinde sizin mahvınızın tohumunu taşıyordur. Benim saadetim, Peygamberimin(asm) sünnet-i seniyyesi içinde kaybolmakta ve Rabbimin Esmasına şahidlik etmekte saklıdır. Wall Street’in milyonları, teheccüd namazında yaşadığım saadetin bir anını getiremez. Mutluluğa nasıl yol bulunur, biliyor musunuz? Çölün cehenneminde serin bir su bulmak gibi, çok güzel yolları vardır mutluluğun. Bilin ki Sırat’ta durmak, yani teslimiyet makamına erişmek, bizim için tek üstünlük anıdır. Enaniyetin pençesinden kurtulmak, kalbe giden yolun başıdır.

İlk kapalı şart, dünyadan bağımsız olmaktır. Allah adına dünyadan vazgeçtiğinizi ilan etmeniz gereken bu şarta tecrid denir. Bilin ki fısıldadığınız her şey semâlardan duyulur. Her defasında kendinize, ‘Bu benim için hayırlı mı, değil mi?’ diye sorun. Her şeyde Allah’ı vekil edinin. Hiçbir şeyi sahiplenmeyin. Unutmayın ki, Peygamber Aleyhissalâtüvesselâm Mekke’ye tekrar döndüğünde, bütün şehrin serveti elinin altında olduğu halde ona elini bile sürmemiş; sirke, su ve kuru ekmekle iktifa etmişti. Mübarek elini sadece putlara sürdü; onları yıktı, Allah’ın evinden attı.

İkincisi ise, hiçbir şey sizi sahiplenmemeli. Bu da, tefrid’dir. Ama dikkatli olun, çünkü başarsanız da, başarısızlığa uğraşanız da, helâket daima kapınızdadır. Kendini Tevhid’e kapattığı için düşüşünü hazırlayan İblis gibi olmayın. Esrarı gördü ama kendini aşıp Allah’a teslim olamadığı için ene’sinin sırrına nüfuz edemedi. Açık şartlar, tehlikeden uzak kalmanıza yardımcı olur. Biz kendi ene’miz üzerinde yoğunlaşmalıyız, kendi enfüsümüzün esrarına nüfuz etmeye çalışmalıyız. Ama bu keşif sırasında da Tevhid’den ayrılmamak gerekir, çünkü Tevhid, vecd haline giden sıçrayışın köprüsüdür. Şartlarınızın Allah’ın istediği şartlarla bir olmasına çalışın. Eğer ruhunuzu Allah’a adamışsanız, başka hiç kimsenin ya da şeyin sizi sahiplenmesine izin vermiyorsanız, nefsi fethetmiş ve hiçbir şeye sahip olmaksızın tecrid haline ermişseniz, makam-ül kalb’e ve ötesine gidersiniz. Sa’yinizi Zat-ı Kibriya’ya hasredin, karşılığında hiçbir ücret istemeyin, ödül beklemeyin.”

Bu toplantının muhabbetinin ardından, esrarlar ile tavsiyeleri günlerce aklımda yoğurarak, onları hakikatte oldukları haliyle görmeye çalıştım. Bazıları yakındı, bazılarını hemen oracıkta anlamak mümkün gibiydi, ama eşya üzerindeki sisler bir türlü dağılmıyor, kitabımın son bölümü de bir sonuca varmıyordu. Şeyh beni defalarca kitabı bitirmeye teşvik etmişti. Ama nedense bir türlü bitiremiyordum. İki ay süren bir şuursuzluk halinden sonra, bir şeyler açılmaya başladı. Bir tatil aralığında, anne ve babama yaptığım kısa ziyaretten dönerken bir araba kazası geçirdim. Direksiyonda uyuyakalıp elektrik direğine çarptım. Araba tam anlamıyla hurdaya döndü ama bende en ufak bir çizik bile olmadı. Kazanın üzerinden çok geçmeden, bir derviş Şeyh’ten, kendi izni olmaksızın seyahat ettiğimi bildiren bir mesaj getirdi. Bu defa, Şeyh’i yolculuklarımdan haberdar etme ahdimi ihlâl etmiştim. Yola çıkmadan az önce Şeyh tekkede bulunuyordu, ama kendisiyle görüşmemiştim. Daha sonra benimle birlikte gelmek isteyen bir başka müridle konuştuğumda, bana Şeyh’in ona, o zaman için “Uygun bir vakit değil,” dediğini söylemişti. Bunun üzerine, tek başıma yolculuk yapmaya karar vermiştim. Daha sonra, dervişin mesajı getirmesinin ardından, Şeyh’le görüştüm.

“Gözüne ne göründü?” diye sordu.

“Öteki müride söylediğinizde bir işaret vardı ama,” dedim, “ben dikkat etmemişim.”

“Allah’a şükür hayattasın,” dedi. “Ama bu araba kazası ilginç. Neredeyse tekke arazisindeydin. Bunu kitabının tamamlayıcı bir unsuru olarak düşünmeni isterdim.”

İç içe uzayıp giden esrarlar ve sorular dizisine, bir tanesini daha eklemişti Şeyh: Kılıçların, Mü’min ve Heather’in, İmam Hüseyin’in(ra), Tevhid’e şahitliğin, nefs makamından kaçmanın ve şimdi de kazanın ve arabamı kaybetmemin derinliklerine ulaşmaya çalışıyordum. Hepsi birlikte gerçekten de karmaşık bir olaylar dizisi gibi görünüyordu. Araştırdım, düşündüm, bulmacanın küçük küçük parçaları bir araya geliyordu ama henüz ufukta tam bir netlik yoktu.

Meşgul olduğumuz ders, iki yılı aşkın bir süre önce, Şeyh kılıç istediğinde başlamıştı. Bu kılıçlar, bütün dersin grafiksel bir temsiliydi. Kılıç, bütün öğreneceklerimizin sembolü ve cisimleşmiş haliydi. Şeyh, tâ başında elimize iki şey vermişti. Biri bir şiir, diğeri zaman. Sohbetsiz geçen onca ay, neden Şeyh’e kılıç armağan etmemiz istendiği üzerinde düşünmek için verilmişti bize. Kılıca su vermemiz için tanınan süreydi bu. İşin sırrını çözmüş olsaydık, belki hem Mü’min ve Heather’in mücadelesini hem de kendi bağlılıklarımızı anlamış olacaktık. Şiir, işaretlerle doluydu ama ne kadar çok şey anlattığını anlamam için yıllar geçmesi gerekiyormuş:

Sana aşkımı veriyorum, çelik hançerim
Tam ve eksiksiz aşkımı döküyorum sana,
keskin, soğuk dostum...

Şiir, bütün aşkını verip karşılığında armağan olarak hançer alan biriyle açılıyordu. Âşık, aşkından hiçbir şey esirgemiyor, kendine bir şey saklamıyordu, çünkü o hançerin amacını ve nasıl yapıldığını çok iyi biliyordu. Ayrıca, hançerin ustasının ve kalitesinin belgelenmesi için ustanın adının hançerin ağzına kazındığını da biliyor olmalıydı.

Demircinin elinden çıktın ve Çerkez
harp için biçimlendirdi seni.

Ancak, demirci ile Çerkez’in de gerisinde, birisi daha vardı; armağanı sunan aşk ve incelik sahibi bir sevgili. Armağanı alan, kendisine kelimelerle ifade edilemeyecek kadar değerli bir hediye verildiğini bildiği için, sadece gözyaşıyla karşılık verebiliyordu. Bir savaşçıya ait olması muhtemel bir kalpten derin bir şefkat çıkageliyordu.

Ve ayrılık anında,
seni bir el verdi bana,
el ki, bir leylak gibi narin ve ilk kez,
kan düşmedi üstüne. Bu defaki
bir gözyaşıydı-kederimin mücevheri.

Savaşçı armağanın kendisine hiç karşılıksız, gizli bir saik ya da küçük bir kârın bulaşmadığı saf bir aşkla verildiğini biliyordu. Ama yine de gözyaşı döküyordu. Niye? Savaşçı, kendi gözyaşının, ona bunca aşkla verilmiş bu armağanın ağzına düşüşünü seyrederken, ikileminin de farkına varmıştı. Üzülüyordu; çünkü gerekirse bu hançerle öldüreceğini ve ağzına yine kan düşebileceğini biliyordu. Bu gerçeğin farkına varan savaşçı, şefkatine had koymaya çalışıyor ve hançeri kendi hayat tarzının sembolü haline getirerek, bir taraftan da sırat-ı müstakimden ayrılmama ve kendini hançerin ağzı kadar keskin tutma ahdini fısıldıyordu:

Bir aşk nişânesi oldun sen, saf ve temiz,
faydasız bir armağan değil. Ve ben
senin gibi kalacağım, öylesine keskin
benim çelikten dostum.

Şiirin okunmasına yakın bir vakitte, Şeyh, Mü’min ile Heather’i ortaya atmıştı. Bu hikâyede de, birçok imâ, birçok mertebe ve birçok ders saklıydı. Başlangıçta, dikkatimizi hikâyenin âşikar yanları üzerine çekmişti. Bir başkasının yaşantısını, vekâleten de olsa, keşfetmeyi denemeye zorlamıştı bizi. Mü’min ve Heather vasıtasıyla, bize insan ilişkilerinin güzel ve hüzünlü yanlarını görme fırsatı tanınmıştı. Bu ilişkide güzellikler ve keyifler olduğu açıktı, çünkü Mü’min, çektiği onca acıya rağmen işler tersine dönmeden önce bir-iki güzel yıl yaşamıştı. Aslında bunun ne kadar sürdüğü de önemli değildi, çünkü insanların bir-iki yıl lezzetle yaşamaları mümkündü, ömür boyu lezzet içinde olmaları bile mümkündü belki, ama Şeyh’in bize söylemeye çalıştığı, böylesi bir lezzetin asla kesintisiz ve kusursuz olamayacağı idi. Çünkü kemâl, kusursuzluk, eksiksizlik ancak Cemil-i Zülkemâl olan Allah’a mahsustur. İnsan ilişkileri noksanlıklarla alûdedir:

İnsanın kendi küçük dairesi içindeki her şeyin sınırlı olduğu açık değil mi?... İyi bilin ki hiçbir şey, hatta aşk bile, kendi çabamızın ürünü değildir. Veren yalnız Allah’ın rahmet elidir.

Bu tatmin arzusu, mutluluk arayışı, en güzel örneğini insan ilişkilerinde, dostluk, aşk ve kalp huzuru arayışında buluyordu. Ama bu arzu, çoğu kez kendi sınırlarını yıkıyor; bencillik, açgözlülük, başkalarını incitmenin kapısına dayanıyordu. Öyle ki, onca umudun iç içe kaynaşıp durduğu bir arenaydı insan aşkı. Enfüsî sırlar da büyük ölçüde orada gün yüzüne çıkıyordu:

Tekkeler, bize gerçek mânâda nasıl seveceğimizin ve arzularımızın pençesinden nasıl sıyrılacağımızın öğretildiği yerlerdir. Aşkın içimizde yer edip büyümesine mani olan şey sadece bencilliğimizdir. Hep kendimizi görmek ve sadece kendi ihtiyaçlarımızı düşünmektir. Menfaatperestlik budur işte. Her fırsatı sonuna kadar kullanma arzusudur. Aşk, aşk -karşımızdakinden hiçbir şey beklemeden sadece vererek ve ondan bir şeyi kabullenmesini beklemeden sadece kabul ederek, birbirimizi aşkın tam anlamıyla nasıl sevebiliriz?

Bu, çok zor bir dersti, çünkü gerçekten sevmiş olan herkes, ayrılığın ve hüsranın pençesinde yaşanan acıyı da iyi bilir. Heather, bu aşk hikâyesine başka bir boyut daha katmıştı. İnsan arzularının süflî yanlarını bize Heather hatırlattı. Kendini ıslah etmede ve Mü’min’e açılabilmek için bağlılıklarından kopmada ne kadar da çaresiz kalmıştı. Şeyh bu çaresizliği göstermek istemişti bize:

Vazgeçmek ve kendini nefsin cazibesinden çekip kurtarmak... Her birimizin içinde böyle köpürüp duran arzu kuyuları vardır. En büyük davamız da budur.

Acılı bir eriyişti yaşadığımız. Biz fırının içindeydik. Ve dört bir yandan üzerimize acılar akın ediyordu. Hayatımızda zaten yeterince acı çekiyorduk. Bir de Mü’min’in acısını paylaşmak istemiyorduk. Pekâlâ, güzel bir aşk hikâyesi olabilecekken, hızla bir kalp sızısına dönüşüyordu hikâyemiz. Keşke Heather geri dönseydi. Ama Allah’a giden yolda acıdan kaçınılamazdı. Nitekim Şeyhü’l-Ekber de, “Seyyahın kâmil bir rahatlığa, emniyete ya da huzura kavuşması olmaz,” diye hatırlatıyordu ki, Şeyhimiz bundan “Sonu gelmez bir yolculuğa talip olmak,” diye söz etmişti. Sonunda hikâyenin bir üst düzeye taşınmasının sebebi, bizim kendi kişisel rahatsızlıklarımız, arzularımız ve bağlılıklarımızla yüz yüze gelmekte direnişimizdi. Bu noktada, kendimizle yüz yüze gelmeye yanaşmadan bir kapının açılması mümkün değildi. “Kalp,” der Şeyhü’l-Ekber “Rabbinden başka mabud tanımaz. Çünkü siz, üzerinizde hükmeden O Malik’in memlûkusunuz.”

Bir öğle sonrası, ikindi namazını bitirdikten hemen sonra, her şey açıklık kazandı. Şeyh, bize başından sonuna Tevekkül kapısına erişmemiz için gerekli terbiye ve hâl dersini anlattı. Tarikatta terbiye demek, ahlâkça incelmek, imtihanlardan ve tahkirlerden geçmek ve başına buyrukluğu terk etmek demektir. Şeyh’in eksiksiz afiyet ve dünya aşkına dair umutlarımıza tekrar tekrar saldırması, bu ahlâkî incelmenin bir cüz’üydü. Böyle bir saldırı, stratejik bir aşk eylemi idi. Makamlar üzerine yapılan sohbet ve makam-ün nefs’ten kurtulma irşadı büyük bir lütuftu. Elimize doğruca anahtarı veriyordu Şeyh. Zaten, çok daha önceden aynı berraklıkta konuşmuştu.

Nefsin gırtlağını kesmekte kararlı olun. Unutmayın, Rabbi Hacer’i unutmadı. Onun başına gelen sizin de başınıza gelecek,... derken Zemzem kuyusu çıkacak karşınıza.

Şeyhimi her zamankinden çok daha yakından duymaya başlamıştım. Sözleri, bu defa, kalbime iyice gömülüyor, günler ilerledikçe düşüncelerimi yalıyordu.

Bilin ki, Allah’la aranıza perde yaptığınız bir arzunuz varsa, ondan da olursunuz, Allah’tan da.

…Taşın sertliğini anlamak ne kadar zamanımızı alır dersiniz?

Hayatın gayesi ve fenafillah’ın mânâsı üzerinde düşünmeliyiz. Hallac, hem insanî, hem ilahî aşkı, aşk-ı hakîkiyi tatmıştı... Ve işte Hayal Kervanı yokluk menziline erişti... Bu hüsranın sırrını hayal edebiliyor muyuz?... Mü’min için döktüğünüz gözyaşı İmam Hüseyin(ra) için döktüklerinizden çok olmalı... Durmayın ah!... Kudret vaktimiz her daim yakınlaşıyor.

Benim başına buyrukluktan vazgeçme dersini anlamam, arabamı kaybetmemle mümkün olmuştu. Şeyh bu konuda düşünmemi istedikten sonra, gazetede benimkine benzer bir kaza haberi gördüm. Ancak arabanın şoförü, direğe çarptıktan sonra karnından yaralanmış, çok geçmeden de ölmüştü. Bense, sadece arabamı kaybetmiştim, ama hayatımı da kaybedebilirdim. Şeyh, tekke arazisine bu kadar yakın bir yerde kaza yapmamın da ilginç olduğunu söylemişti. İlginçti gerçekten, bunda bir hikmet olmalıydı. Demek ki, “tekkeye yakın olma”nın yetmediği de oluyordu. Aslında, insan tekkeyi içinde saklamalı, tekkenin kendisi olmalıydı. Bir anlık ayrılık, telafi edilmeyecek bir kayıp getirebilirdi. Bir müridin biraz dikkatsiz davranmasına ses çıkarılmayacak çokça vakit olurdu gerçi ama hiçbir dikkatsizliği kaldıramayacak bir an da gelip çatardı. Bu hâl, bütün bir uygarlığın çöküşüne yol açabildiği gibi, ihtiyatlı ve müteyakkız olmayan bir arayışçının yıkılışını da getirebilirdi. Şeyhimin işaretlerine bigâne kalışım, başına buyrukluğum arabama bedel olmuştu. Fakat bu bedel, bir Savaşçı’dan ders almak ve ebedî diyarda hadde hesaba gelmez kayıplardan kurtulmak karşısında çok küçük kalıyordu.

Araba kazası, Mü’min ve Heather hikâyesini çözümlememe de yardımcı oldu. Şeyh bize Mü’min ve Heather aylarından birinde, hikâyenin sıradan bir Amerikan hikâyesine benzeyip benzemediğini sormuştu. Aslında Şeyh, hikâyeyi bir düzey yukarı çıkarınca cevabı kendiliğinden vermişti, çünkü bize dersin başka bir boyutunun daha olduğunu haber veriyordu. Hikâye sadece zahire bakılırsa çoktan sona ermişti. Amerikan hikâyelerinin, özellikle de pembe dizilerinse sonu bir türlü gelmek bilmez. Bu, aslında, bize defalarca telkin edilen dünya hayatının ayırıcı özelliğiydi. O da, hiç bitmeyecekmiş gibi geliyordu. Heather ve Mü’min’in hikâyesi, bir düzeyde insan aşkının ve bu aşkta yaşanan sevinç ve kederlerin hikâyesi idi. Şüphesiz, sıradan bir aşk hikâyesi değildi, çünkü hikâyenin, insanî düzeyin ötesinde, hiçbir müridin hikâyenin mecazî yanı açılmadan derinliğini kavrayamayacağı bir hüsranın sırlarına dokunan imâları vardı. Uhrevî anlama çekildiğinde, Heather insan aklının alamayacağı bir kayıpla flört etmektedir. İnsan kalbinin asla hissedemeyeceği boyutlardan gelen, hayalin erişemediği genişlikte, derinlikte ve olağanüstü etkileyici, belki de dünyaya Halley kuyruklu yıldızından daha seyrek uğrayan bir aşktır bu. Bu kayıp, sadece bir Amerikan şehri için değil, bütün bir kültür, hatta belki bütün bir uygarlık için söz konusuydu.

Şeyh, bana Mü’min için akıttığım gözyaşlarının, İmam Hüseyin(ra) için akıttığım yaşlardan çok olması gerektiğini söylemişti. Bu nasihat de, potansiyel kaybın boyutlarının bir başka göstergesiydi. İmam Hüseyin’in(ra) Kufe’de insanlara teklif ettiği, Allahü Azimüşşân’ın ordusunun bir askeri ve sadece Allah’a teslim olma inancının şahidleri olma fırsatıydı ve kaybedilmişti. Bu insanlar, minareden aşağı atlayan şeyhin arkasındaki derviş gibi tereddüt içindeydiler. Tarihçilerin “Nedamet Getirenler” adı verdikleri bu kişiler, korkaklıklarını telafi etmeye çabalamada çok geç kalmışlar, davetine kulak asmadıkları İmam Hüseyin’in(ra) mezarı başında ağlayarak Gafururrahîm’den aflarını istemişlerdi. Allah’ın lûtfuyla, bu olaydan sonra da, geri kalan düşmanla cihad uğruna canlarını vermelerine izin verilmişti.

Bugünün arayışçısına verilen de aynı şeydi. Aynı parıltılı enfüsî nûr, aynı dipsiz bucaksız sükûnet, susuzluğu derinden dindiren aynı şarab, ötelerdeki Aşkın kaynağından gelen aynı bereket dolu ve sınırsız muhabbet, yüzbinlerce resûlle aynı şekilde el ele vermek, Kadir-i Rahim’in hazinesinden gelen aynı tükenmez sehavet ve sınırsız rahmet. İmtihan hep aynıydı: İnsanın nefsini ve sahipliklerini kayıtsız şartsız Allah’a teslim etmesi. Ancak şimdilerde kaybetme tehlikesi her zamankinden daha büyüktü. Sen arayışçı kardeşim, eğer bu daveti anlamışsan, eğer kalbin senin gibi bir seyyahın çağrısını duyduysa, öyleyse şimdi ona kulak ver ve azizlerin nasihatine uyup acele et. Kudret vakti ışık hızıyla yakınlaşıyor ve bu fırsat bir daha kapını çalmayacak.

Şeyh, kılıç yapma sanatından bahsederken şöyle demişti: “Büyüme ve hakikat’e geçme vaktidir artık; içimizde o kabiliyeti hissetme vakti.” Ama hakikate yalnızca tevekkülle erişilir, tevekküle de sadece ahlâkını incelterek, kendini başına buyruk bilmemekle, masivayı terk etmekle erişilir. Ancak bunlardan sonra tevekkül gelir. “Ahlâkını edinmeden yola çıkan kişi,” der Şeyhü’l-Ekber, “istisnalar hariç, asla adam olamaz.”

“Tevekkül,” der Şeyh Sühreverdi, “insanın işini, hiç muhtaç kalacağım korkusu olmaksızın Allah’a emanet ettiğini gösterir. Arayışçının, her takdirin Rabb-i Zülcelâl’in elinde olduğuna iman ettiği yakîn derecesindeki imanın neticesidir. Arayışçının Rabbi’ne itimadını, sebeplerin varlığı ya da yokluğu, hayatın neşeli ya da hüzünlü günleri değiştirmez. Arayışçı, Müsebbi-
bü’l-Esbab’tan başka bir istinad tanımaz. Arayışçı, böylece mütevekkil olur, Tevhid hakikatiyle yaşamaya başlar. İnsanın bu makama gelene kadar, sebepleri tesir sahibi olmaktan azletmesi, kendine verdiği makamı terk etmesi, kendisi bu çaba içinde fâni olması gerek tâ ki, huzur kapısının eşiğine varsın.”

Kılıç dersi, Savaşçı’nın ahlâkî incelişinin, ahlâkını kemâle erdirmesinin ve hevâ ve hevesleri terk edişinin dersiydi. Kılıçtaki cilâ, kendi başına buyruk olmayı terk ediş demektir ki, insana tevekkül yolunu açıyordu. Arayışçı Carlos’a hocası Don Juan, Yakui Kızılderili Büyücünün usûlüyle, acemilik ile ustalık arasında bir yerde olan savaşçılığın hasletlerini sayarken, kendini kontrol, disiplin, heveslerden uzak durma ve zamanlamadan söz etmişti. Enerjimizi en çok tüketen meşguliyetimiz de, kendimize önem verişimizdir. Bu enerjinin gaybî olanı, yani bilinmeyeni tanımaya hasredilmesi lâzım geldiği için, kızılderili savaşçının başta gelen kaygısı enerjisini özgürleştirmek ve yeniden kanalize etmektir. Bu kanalize etme işine, Kusursuzluk denir. Aynı şekilde, Şeriât ile Hakikat arasındaki Tarikat yolunda ise, enerjimizi en çok tüketen, nefsin hep kendine yatırım yapmasıdır. Manevî arayışçı, tasavvuf savaşçısı için ise, kusursuzluk, arayışçının, içinde olduğu anın oğlu olabilmek için nefsten ve başına buyrukluktan kaçma disiplinini yakalamak demektir.

Arayışçı, Kılıç Ustası’nın elinde biçimlendirilen bir kılıçtır. Savaşçı, duvara asılı kılıçtan daha aşağı bir şey değildir. Derslerin başlarında, tahta kılıçlar kullanılır ve hatalar mazur görülebilir. Fakat Savaşçı’nın hayatında öyle bir an gelir ki, sadece o an var olur, başka anlar yoktur, çünkü bu ölümüne bir savaştır. Ya yenecek ya da ölecektir. Oyunun son sahnesi, Dördüncü Perdenin sonu, şimdi benim hayatımda ve sizin hayatınızda yazılmaya devam ediyor. Gelin, Rabbimizden hikâyeye kimsenin ummadığı bir son verecek seçimleri kalbimize ilka etmesini dileyelim ve biz bu dünyanın boğduğu kimselerden olmayalım inşaallah. Meramını çok yalın bir biçimde dile getiren ve çok sık söylenen bir derviş ilâhisindeki gerçeği yakalayalım:

Canan gereksen
Vuslat dilersen
Çal tatlı nefsen
Seyf-i Celâli.

EPİLOG

BAŞLANGIÇ

Müridliğe kabul edildikten kısa bir süre sonra, bir sonbahar akşamı geç saatlerde şehrin sokaklarında Şeyh’le birlikte yürüyordum. Bir mezarlığın yanından geçerken Şeyh’in ağzından şu sözler döküldü:

“İnsanların taş üzerine kazıdıkları yüzyıllık yazılar
Allah için su üstüne yazılmış yazı gibidir.”

Bu sözleri ikinci kez duyana kadar aradan birkaç yıl geçecekti. Bir yıl, Ramazan’ı yeni uğurladığımız günlerden birinde yine tekrarladı ve bu sözün derinlerde saklı anlamları, yasemin kokulu bir meltemin bütün tatlılığıyla, kalbimin üzerinden latîf bir şekilde esip geçti. Allah’a, Kadir-i Ezelî’ye dayanmayan, O’na bakmayan hiçbir şeyde huzur yoktur, güvence yoktur, beka yoktur. İnsanlar, kâinatın tılsımını çözmek için, hazinelerin kilidini açacak anahtarı bulmak için, hiç kaygısız ve endişesiz bir hayatın tatlı sükûnetine dokunmak, onu tatmak, yaşamak ve tam anlamıyla tanımak için yüzyıllar boyunca arayıp durdular. Aslında insanların hasret dolu kalplerinin peşine düştüğü şey, her daim, her tâlibin matlûbu olan şey olmuştur: Belirsizlik, umutsuzluk ya da ayrılık tehdidi olmadan yaşanan lezzet hâli. Ne var ki insan çoğu kez kaybettiğini yanlış yerde aramış, aklının taşına dünyanın maddî şeylerinin o tılsımı çözeceği fikrini kazımıştır. Aslında Rabbine ait olan sıfatları ve isimleri o helâk olucu şeylere vererek, tâ başında matlûbuna erişme fırsatını kaçırmıştır. Arayışçı kardeşim, bil ki hazineyi açan anahtar aşktan başka bir şey değildir. Ömer Hayyam, Şeyh’in sıkça tekrarladığı bir dörtlüğünde şöyle der:

Bir kapı vardı, anahtarını bulamadığım,
Bir perde vardı arkasını göremediğim
Derken biraz kelâm Ben ve Sen üzerine
Sonra sanki ne Sen kaldın, ne de Ben.

“Peki insan aşka nasıl erişir?” diye soracaktır bu sefer arayışçı. Bu tarif olunmaz hâle girişin bir tek yolu vardır kardeşim: Tevekküle giden kapı; derin ve karanlık bir uçurumun kenarına açılır bu kapı. Gözünü kapayıp elini Peygamber Aleyhissalâtüvesselâm’ın eline, kalbini Kadir-i Mutlak’ın kudret eline bırakmalı ve sonra da kendini uçuruma savurmalısın. Bu savurma, feragat dediğimiz, terk diye bildiğimiz şeydir işte. Başlama noktasıdır. Her şeyi zerrece şüphe etmeden, sorup suâl etmeden Asıl Sahibi’ne verme yeridir burası. İyi bil ki, burada birazını vermek diye bir şey yoktur.

Rabbim yalnızca O’nu arayan, başka bir şeyin peşine düşmeyenlerden rahmetini esirgemesin ve Âlemlerin Rabbi’ne, Aşk’ın Menbaı’na, Arayışçıların Dostu’na ve Kalpler Açıcısı’na hamd ü senalar olsun.

Entel Hâdi Entel Hak
Leysel Hâdi illâ Hû.

ŞEYHİN DEYİŞLERİ

Hayattaki asıl maksadımızı bir bilseydik, ne kadar mütevazı olurduk.

Fakirlik hırkan, seni kışın bütün kürk mantolarından daha sıcak tutar.

Ümitsiz kalmak için hiçbir sebep yoktur... ve asla olmadı.

Televizyon Benî İsrail’in altın buzağısı gibidir.

Fosilleşmiş insanlar -kalplerine aşkın sıcağı dokunmadan yaşayan fosiller, yürüyen cesedler. Kendisini kendine yeterli sananlar. Bu dünyada fî-sebilillah olmayan her şey faydasızdır.

Allah’ın huzuruna kendi dağılmazlığının kibri içinde çıkamazsın ve dünyaya da dağılmışlığının perişanlığı içinde giremezsin.

İnsan kâinata karşı varlık iddiasında bulunur ve kâinat şöylece cevap verir: “Bu benim derdim değil.”

Rabbi ile insan arasındaki tek elçi insanın amelidir. Kıyamet Günü’nde yanınızda avukat olmayacak.

Münafıkları, rahatları bozulduğu zaman tanıyabilirsiniz. Ya çok soğukturlar, ya çok sıcak -klimaları yok gibidir. Rahatsızlık ruha rahatlık verir, ama bunun tersi geçerli değildir.

Bir şeye niyet ettikten sonra, niyetini diri tut.

Eğer seçilmişsen, ölümü kabul et, tâ ki ahirette de seçilesin. Seçilmişler, inananlardır.

Küçük bir yağmur damlası sabırla taşta yara açar ve en uzun yolculuklar tek bir adımla başlar.

Kelimeler sınırlıdır, ama Allah’ın esmasına sınır olmaz.

Âdem Aleyhisselâm, dünyanın gerdanına bir mücevher olarak takılmıştır.

Allah ancak aşkla tanınabilir.

Mürid olmaya giden yol, hiç bitmez sınamalarla doludur. Ne vakit yürümeli, ne vakit beklemeli, bilinmez. Nasıl dinlemeli, nasıl hizmet etmeli, bilinmez.

Hayat, çöl fırtınasında bir avuç kumdan ibarettir.

Bilim dini doğrular, aralarında bir zıddiyet yoktur.

Birisini boşamadan önce, iki kere düşün.

Aşksız hayat boştur.

Dünyada seni gerçekten dert edinen birilerini bulursan, onların yanında kal.

Allah’tan gafletle yapılan hareketler, milletlere bunalım getirir.

Biz yaşlandıkça, zaman da o kadar hızlanarak akar.

Yıldız Savaşları ve Uzay Yolu’ndan ders alın. Kaf Dağı’nın ardında bizden farklı yaratıklar vardır.

Müminin kalbi, kâinattan geniştir.

Kötülüğün tohumu hiç kurumaz ve iyilikten daha çabuk filiz verir.

Senden doğacak bütün hareketlerin adını şimdiden ‘ihtiyat’ diye koyuyorum.

Bu dünya imtihanında ya geçersin, ya kalırsın. İkmâle kalmak yoktur.

Hayatta karşılaştığımız güçlükleri, biz kendimiz önceden hazırlarız.

Küçük imtihanların, Mahşer Günü’nde başını dik tutmayı öğrenesin diyedir.

Bu hayat, ancak terk edilirse sevimli olur.

Bu hayat, asıl hayata vâsıl olmanıza vesile olsun diye ve Allah’ın Esmasının güzelliklerini tanıyasınız diye, Allah’ın kendi muhabbetinden sunduğu bir armağandır.

Kalbe mühürlenen şey, ruha da mühürlenmiş demektir.

Hiç ıstırap çekmemiş olanlara ihtiyatla yaklaş; huzur, uzun süreli ıstıraptan sonra gelir.

Dünya puslu bir pencere gibidir.

Mü’minin görevi ıstırabını çözümlemektir.

Yeryüzünde dokuzyüz milyon Müslüman var; oysa Müslüman, soyu tehlikedeki hayvanlar kadar ender bulunuyor.

Olan her şeye şükret.

Her an, Allah’ın nazarından hiçbir şeyin gizlenemeyeceğini hatırla. Birbirimizden bile güçlükle gizleniriz değil mi?

Peygamber Aleyhissalâtüvesselâm hakkında şüphesi olanlar, Allah’tan şüphe ediyor demektir.

Bu hayatın geçici kârlarından uzak dur.

Derdin hayır işlemek olmadıkça, kendini bu Tarikat’ta bir mü’min sayamazsın.

Bazı kişiler namaz kılar, sonra da kalkıp tapınmaya başlarlar.

Kurulu rejime gelince: Eğer rejimden ayrı ve bağımsızsan, emniyettesin demektir, ama eğer bağımlıysan seni helâk eder.

Kurulu düzen, kendine atfettiği vehmî üstünlükle ayakta durur. İğnenin ucuna doğru uçan şişkin bir balon gibidir.

Sufîler Allah’ın merhametinden daha fazla pay isteyen Müslümanlardır ve Müslümanları da Allah’a tam teslimiyet içindeki kişiler diye biliriz.

Bu güzel hayatın anlamı nedir? Aynanın karşısına geçmek ve her defasında daha çok yüz kırışığı ve daha çok çürük diş görmek demektir.

Tutkularımız bizi nasıl da yanlış yollara sevk eder.

Eğer ormanda bir ağaç gözüne çarparsa, bil ki o ağaç kendisince kâinatın merkezidir.

Her istediğini yapabilirsin, ama istediğin kadar yapamazsın.

İslâm Adidas gibi, Allstate gibi insanın alnına yapıştırılan zamklı bir etiket değildir. Allah’a tam ve eksiksiz teslimiyettir.

Bugünkü putlarımız, televizyon, banka hesapları ve buzdolabıdır.

Ay’a çıkmak, Aydınlanma’yı garanti etmez.

Sıratta kalmak isterken, hiç çaresiz düşman kazanacaksın.

Haram öyle caziptir ki, Allah’a duyduğun aşkı bile arttırır.

İnsan insandır, Allah da Allah’tır, geriye ne kalır ki?

İnsan kendisini kâinatın merkezine koyup, her şeyi etrafında dönüyor sanır. Oysa sen sadece şer işlemekte kâinatın merkezisin.

Dünya’ya gelince: Onu öldür, yoksa o seni öldürür.

Şeyhü’l-Ekber’den naklen: Allah’ın Yolu’na ayak koyan herkes menzile vâsıl olur. Sen Allah’ı unutmadıkça, Allah seni unutmaz.

Allah’ın Huzuru’na kabul edilenlerden olmak istiyorsan, tevazu içinde yaşamaya çalış.

Herkes kendi kıyametini içinde taşır. Hesap Günü’nün çok uzakta olduğunu sanma.

Ah yıkanmayı bekleyen cesed, kudretin nerede şimdi, belâgatlı dilin nerede?

Allah’a giden Yol’da bâtıl itikada yer yoktur.

Eğer Tarikat’ta samimi iseniz, Allah yoldan çıkmışlardan size zarar gelmeyeceğini vaad eder.

Yalnız başımıza vakit geçiririz, tâ ki nefsimiz kendimize görünür hale gelsin.

Tevekkül, kendi elini Peygamber Aleyhissalâtüvesselâm’ın eline bırakmak, kalbini Allah’ın kudret eline teslim etmek demektir.

Allah’ın evine ne türden olursa olsun bir put girdiğini görürseniz, benzini alın, yakın ve önce İmam’ın kellesini isteyin.

Allah’a hiçbir beklentin olmadan şükret.

Arzu, içinde, sen farkına varmadan tedricen büyür; Allah bizi adım adım Zât’ına yakınlaştırır.

Ancak ibadetin kadar iyisin.

Hayatınızda pusuya yatmış bir başarısızlık, gerçekte bir rahmet olabilir. Hemen yargılamaya kalkma. “Allah Alim’dir” de. Allah’ın bildiğini, seninse bilmediğini kabul et. Giremediğin bir iş, ulaşamadığın bir başarı senin için hayır olabilir. Allah, gözüne başarısızlık gibi görünen şeyde iki üç ay sonra büyük bir inayet gösterebilir.

Sen zekâtı verene kadar, orucun yer ile gök arasında muallâkta kalır.

Bir Müslüman’a duyduğun su-i zanlardan kalbini temizle.

Peygamberleri dedeleriniz gibi bilin. Onların sizlere muhabbeti var. Biz onları sevdikçe, onlar da bizi sever.

Kalb araç, aşk ise amaçtır. İnsanı sevmek için tanımak gerekir. Allah’ı tanımak için ise sevmek gerekir.

Bir şairden: İyilikte, insanları burnunun doğrusuna götürecek bir koku vardır.

Ruh düşerken unutur, yükselirken hatırlar.

Aşk ve tevekkül birbiriyle akrabadır.

Bedenlerinizi önemsemede ifrata kaçmayın. Bedeni kendinize binek eyleyin. Bedenin hem çok güzel hem çok güzel olmayan yanları vardır.

Allah, bizimle alâkadardır. Kendinizi Allah’a teslim ettikten sonra, ebediyetten yana kuşkunuz olmasın.

Allah, dünyayı göz alıcı Hikmet’inin tecellileriyle doldurmuştur.

Sen kimsin ve ben kimim? İkimiz, hem hiçbir şeyiz, hem de her şey.

Etrafınızdakilere açılın. Şefkate muhtaç olmayan kimse yoktur. Allah’tan uzak olursak, hepimizi bekleyen akıbet ve nasip birdir. Bunu bilmek, herkese merhamet etmek için yeter de artar.

Dua, bizim Allah’a gizlice telefon etmemizdir. Âşık jeton arar, telefon eder ve Mâşuk’un cevap vermesini bekler.

Hikmet, senden bir eser kalmayıncaya değin parçalara böler seni. Sen kanalını açtığında, Allah ona göre nehir gönderir.

Mü’min ümitsizliğe kapılmamalıdır. Allah zafer vaad etmiştir. Neyi arzu ediyorsanız, bilin ki gerçek olacaktır.

Vaktin oğlu olacaklar: Hâlleriyle Allah’ı gösteren, nûr neşretmesi gereken ve daima edepli, temiz ve müşfik olması gereken insanlar.

Kelime-i Şehâdet, kayıp duran kumlarda ayağının altındaki sağlam topraktır.

Sahte dindarlığın lüzumu yok! Sadece Allah Mukaddes’tir: Hayal dahi edemediğimiz ne çok şey var.

Uyanıklık, bu maddî dünyanın bitişiyle biter.

Bütün arzular, seccadeye gelince dinmeli.

Herkesin bir şansı vardır, ama istemezsen onu da kaçırabilirsin.

Görmenin tek yolu gözünü evrene, doğaya ve çevrendeki yaradılışa açmaktır. İşaretler oradadır. Mutlu olmak mı istiyorsun? Gözlerini aç, yeter.

Orada burada haram işleyen insanlarla aramızda hiç fark yok. Onlar da, haramla dolu bir gece için dışarı çıkmadan önce saat yediye kadar evlerinde dinlenirler. Herkeste aynı arzular var ve herkes aynı cevapları arıyor.

Allah’ın varlığını kalbinle kavramıyorsan, bari O’nu kendi sınırlılıklarınla kavra.

Peygamberleri tek bir aile gibi gör, dünyayı da öyle. Irk, zaman ve mekân ayrımlarını unut.

Carl Sagan’ın kitabındaki her şeyi Peygamberler(as) zaten yaşamıştır. Aslında yeni bir şey yok.

Kendimizi hamlıktan kurtarmadıkça, .... yeryüzünde filler gibi kendi ayaklarımızın gürültüsü içinde dolaştıkça, nasıl duyabiliriz?

En yüce din, teslimiyettir. İnsanın, alnını Allah karşısında secdeye koymasından daha tatlı bir şey yoktur.

Allah’ın evinde herkese yer vardır. Erkek ve kız kardeşine bir yer ayır ki, Allah da sana bir yer hazırlasın.

Allah’a iman, yaşayan her şeyi, hatta küçük böcekleri bile sevmek demektir.

Her ekmek parçasının iki yarısı vardır, öyleyse paylaş.

Bu dünya hayatı, kuyruklu yıldız gibidir. Madem artık yaşını biliyorsun. Şimdi yaşamaya başla ve gelecek hayatına hazırlan.

İmtihan olmazsa olmaz, Peygamberler için bile öyleydi.

Bütün Peygamberler bir ve tektir. Bütün yaratılış bir ve tektir. Allah Kur’ân’da, “İnsanoğlu vaktiyle tek bir kavimdi,” diyor; bu, akılda tutmaya değer bir cümledir.

Bir ölmeye gör, ahiret öyle çabuk gelir ki.

Herkes Allah’a yakın olmak ve Gaybî Olanı görmek ister, ama Allah bütün hayatınızı ister.

Güzel söz, şefkatle söylenen sözdür.

En sevdiğin şeyi ver.

Her şeyin başı himmettir; peki himmetin ne olduğunu biliyor musunuz? Himmet, Allah’a duyduğunuz arzudan başka bir şey değildir. Sizi Tarikat yoluyla Hakikat’e, Marifet’e ve ötesine geçiren himmetinizdir.

Kalbinizi bana açın ve bırakın aşkım yeni bir yatağa dolan coşkulu bir nehir gibi kalbinize aksın. Bir aşk armağanı almak istiyorsan, kalbini Şeyh’e aç.

Aşk yarası taşımayan kişi ya delidir ya ölü.

Kalbim Nisan’ı çok kez gördü, ama Mayıs’ı hiç.

İtfaiyecilere söyleyin, yanan kalbimin üzerinde daha nazik yürüsünler.

Cehennem, aşk adına başkalarını inciten kişilerle dolacaktır.

Müridin şeyhi için yapacağı tek şey, Allah’ı sevmektir. Sonra da, birbirinizi sevin.

İnsanları tatminsiz yapan, hiç durmadan daha, daha ileri gitmek istemeleridir. Bu toplum ne sayesinde mutlu bir toplum olur? Allah muhabbeti. Hiçbir şey, aşk bile kendi çabamızın ürünü değildir. Sadece Allah’ın verdiğini alırız.

Tekkeler, heveslerimizden vazgeçme taliminin verildiği yerlerdir.

Haram hiçbir zaman tatmin getirmez. Çünkü Kitab’ın kanunları da, kâinatın kanunları da Allah’a aittir. Yoksa kapımızı hüsranlar bekler.

Aşk haline, arzularını azaltıp şükrünü arttırarak erişebilirsin.

Eğer lezzetlerini Allah adına yaşayabiliyorsan, mesele yok; yaşayamıyorsan, iyisi mi ondan vazgeç.

Sana en yakın olan, en zor terk ettiğin şeydir.

İlerlemeyi merak etme. İnsan yüzünün ve bedeninin günbegün nasıl değiştiğinin ayrımına varabilir mi? Korkma, cesaretin kırılmasın, hayat kendi akışıyla akacaktır.

Kuleye tırmandığın zaman, gördüğün cücelerin sayısı artar.

İman şehrine varmamış kişi, yaşamıyor demektir.

Kendimizi toparlamalıyız, çünkü dünya dağınıktır.

Bir mürid gibi, her ülkenin güzel bir yanı vardır. Ahirette ne kadar çok şaşıracağız.

Bazıları için Allah aşkı bir çığ gibidir. Küçük bu kartopu ile başlar. Kimileri, işte böyle alçaldıkça büyür.

Tarikat genişler, bazıları oradan hızlıca geçer. Allah’a muhabbet kabiliyeti, zerre miktar da olsa, hepimizde mevcuttur.

İnsan mutluluğunun anahtarı, Allah’ı zikretmektir.

Gözyaşların karşılığında sana şunları veriyorum: Gözyaşlarını silmenin en iyi yolu, bir gözyaşı nehrine atlamaktır. Dünyanın pamuk ipliğine dizilmiş mücevherlerindir gözyaşların.

İnsan ruhu, hayatın anlamının bir işaretidir.

Hazreti Peygamber Aleyhissalâtüvesselâm ve ashabının mesleğine mümkün mertebe yaklaşmalıyız. O yoldan ne kadar uzaklaşırsak, Allah’tan da o kadar uzaklaşırız. Peygamber’e(asm) ittiba etmek, insanı Ezelî Kelâm’a yakınlaştırır. Hazreti Muhammed’i(asm) kabul ederseniz, ondan önceki bütün peygamberleri de kabul etmiş olursunuz.

Kapıları ve pencereleri Allah’ın rahmetinin meltemine açık bırakın. Uyanık kalmanın tek yolu, pencereleri açmaktır.

Okyanusu dilediğiniz kadar övün, ama yine de sahile yakın durun.