O.HENRY

KIZ

Kız/O. Henry

© 2015, Kitap Yayınevi Ltd.

Türkçesi Zeynep Avcı

Kitap Tasarımı Bülent Erkıncn

Grafik Uygulama ve Baskı MAS Matbaacılık A.Ş.

Kağıt Hane Binası Hamidiye Mahallesi, Soğuksu Caddesi No. 3 34408 Kağıthane-İstanbul Sertifika no:12055 t: (om) 294 ıo oo f: (om) 294 90 80 c: info(o'ınasnıat.com.tr

1. Basım Mart 201 5, İstanbul

ISIlN 978-605-5819-38-5

Hdıkoptcr Kitap Yayınevi Ltd.

Kâğıt Hane Binası Hamidiye Mahallesi, Soğuksu Caddesi No. 3/1-a 34408 Kâğıılıaııe-İstaııbul Sertifika mı: 12348 t: (oııı) 294 65 51 i: (oıı 2) 294 65 56 e: kitap(o'kitapvayinevi.com w: www.kitapvayinevi.com

Udikoptcr bir Kit"P Yıiynıcvi l.td. kuruluşudur.

O.HENRY

KIZ

TÜRKÇESİ ZEYNEP AVCI

ÖYKÜLER

İÇİNDEKİLER

MÜNECCİMLERİN HEDİYESİ

Bir dolar seksen yedi sent. O kadardı. Bunun altmış senti de bozukluktu. Böyle bir pazarlığa giriştiği için üstü örtük cimrilik ithamları altında yanakları kıpkırmızı kesilene kadar bakkalla, manavla, kasapla itişip kakışma sonunda birer, ikişer biriktirilen bozukluklar. Üç kere saymıştı Della. Bir dolar seksen yedi sent. Üstelik ertesi gün de Noel.

Eski püskü sedire yığılıp ağlamaktan başka yapacak şey olmadığı ortadaydı. Della da öyle yaptı. Bunun manevi anlamı hayatın hıçkırıklar, burun çekmek ve tebessümlerden oluştuğuna İnanmaya yönlendirir İnsanı; baskın olanı burun çekmektir.

Evin sahibesi yavaş yavaş ilk aşamadan ikincisine geçerken eve göz gezdirdi. Haftada sekiz dolara möbleli bir daire. Tam anlamıyla sefalet manzarası denemezse bile dilenci avcılarının bakışıyla bu tanıma uyabilirdi.

Aşağıdaki holde içine hiçbir mektubun atılmadığı bir mektup kutusuyla hiçbir ölümlü parmağın basmaya razı olmayacağı bir elektrik düğmesi vardı. Ayrıca yine orada “Bay James Dillingham Young” adının yazılı olduğu bir kart da bulunuyordu. “Dillingham” bir zamanlar yaşanan, sahibinin haftada 30 dolar aldığı bolluk döneminde oraya konmuştu. Artık gelir haftada 20 dolara inince “Dillingham”ın harfleri alçakgönüllü, iddiasız bir “D”ye dönüşmeyi ciddi olarak düşünürmüş gibi bulanıklaşmıştı. Oysa BayJames Dillingham Young eve gelip de yukarıdaki dairesine ulaştığı her sefer “Jim” diye karşılanır, size Della olarak tanıtılmış olan Bayan James Dillingham Young tarafından sıkıca kucaklanırdı. Bu da hoş bir şeydi.

Della ağlamayı bitirip yanaklarını pudralamakla ilgilenmeye başladı. Pencerenin yanında durarak gri avludaki gri parmaklıkların üstünde yürüyen gri kediyi donuk bakışlarla seyretti. Ertesi gün Noel’di ve Jim’e hediye

K I Z

7

almak için yalnızca 1,87 doları vardı. Aylardır artırabildiği her peniyi biriktirmiş, sonuç da bu olmuştu işte. Haftada yirmi dolar fazla dayanmıyordu. Masrafları tahmininden fazla olmuştu. Hep öyle olurdu zaten. Jim’e hediye almak için sadece 1,87 dolar... Ona güzel bir hediye almayı düşünerek kim bilir kaç mutlu saat geçirmişti. Güzel, nadir bulunan, değerli bir şey, sahibinin Jim olmasıyla onurlan-dırılmaya azıcık bile olsa layık herhangi bir şey.

Odanın pencereleri arasında ayaklı bir ayna vardı. Haftalığı 8 dolar olan bir dairede ayaklı bir ayna görmüşlüğünüz vardır belki. Pek ince ve pek maharetli biri uzunlamasına, anlık yansımalarına bakarak görünüşü hakkında oldukça doğru bir izlenim edinebilir. incecik biri olan Dclla bu sanatta ustalaşıııışn.

Birden pencereden lıızla ayrılıp aynanın önünde durdu. Gözleri pıııl pırıl parlıyor olsa da çehresi yirmi saniye içinde solgunlaştı. Saçlarını çabucak çözüp dökülmelerine izin verdi.

James Dillingham Young’ın sahip olmakla övündüğü iki şey kalmıştı elinde. Biri Jim’in babasına ve büyükbabasına ait olan altın saatti. Öteki ise Della’nın saçı. Apartman boşluğunun karşısındaki dairede Saba Melikesi yaşıyor olsaydı Della’nın saçlarını kurutmak için pencereden aşağı sallandırması Haşmetlinin mücevherlerini ve hediyelerini bir çırpıda gözden düşürebilirdi. Kral Süleyman bütün hazinelerini bodrum katında toplayıp kapıcılığa soyunsaydı Jim önünden her geçişte sırf adamın hasetten sakallarını yolmasını izlemek için cebinden saatini çıkarı-verirdi.

işte şimdi Della’nın güzelim saçları başının çevresine yayılmış, kahverengi bir şelale gibi dalgalanıp parıldıyordu. Dizlerinin altına kadar iniyor, giysi gibi sarıyordu onu.

Derken asabi bir hareketle onları çabucak yeniden topladı. Tereddüt içinde, bir dakika kadar duraksadığında yıpranmış kırmızı halının üstüne bir kaç damla gözyaşı düştü. Gidip eski kahverengi ceketini giydi, sonra da eski kahverengi şapkasını taktı. Gözlerinde ışıltılarla, eteklerini savurarak kapıdan dışarı fırlayıp merdivenlerden indi, sokağa çıktı.

Durduğu yerdeki tabelada “Madam Sofronie.¹ Her Cins Saç” yazıyordu. Della koşarak bir kat tırmanıp nefes nefese, kendini toparlamaya çalıştı. Madam iri yarı, bembeyaz, ürpertici, Sofronie’ye hiç de benzemeyen biriydi.

Della “Saçlarımı alacak mısınız?” diye sordu.

Madam “Saç alırım ben” dedi. “Çıkar şu şapkanı da bir bakalım.”

Kahverengi şelale dökülüverdi. Madam tecrübeli elleriyle saç yığınını yoklarken “Yirmi dolar” dedi.

Della da “Madem öyle, hemen ödeyin” dedi.

Ah, sonraki iki saat pembe kanatlar takmış gibi geçti. Bu saçma sapan benzetmeyi unutun. Della Jim’in hediyesi için dükkânları altüst ediyordu demek İstiyorum.

Sonunda buldu. Kesinkes Jim için yapılmıştı, başkası için değil. Hepsinin altını üstüne getirmiş olsa da herhangi başka bir dükkânda ona benzeyen herhangi bir şey görmemişti. Bir köstekti bu, yalın bir tasarımı olan, gösterişsiz, bütün güzel şeylerin olması gerektiği gibi, değerini cafcaflı süslerle değil yalnızca yapıldığı maddeyle belli eden, platin bir köstek. O ünlü saat kadar değerliydi sanki. Görür görmez Jim’in olması gerektiğini anlamıştı. Tıpkı ona benziyordu, hem dinginliği hem de değeri, bu özelliklerin ikisi de. Yirmi bir dolarını aldılar ve Della eve cebinde 87 sem ile döndü. Saati bu zincire takılı oldukça yanında kim olursa olsun Jim zaman konusundaki merakını rahatça giderebilirdi. Saati pek gösterişli olsa bile zincir yerine deri kayış kullandığı için Jim kimi zaman etrafına çaktırmadan göz atıyordu ona.

Della eve vardığında sarhoşluk hali yerini biraz da olsa sağduyuya ve mantığa bırakmaya başladı. Saç maşası-ııı çıkarıp gazlı ocağı yakarak sevdaya alicenaplık eklendiğinde ortaya çıkan hasarı onarmaya girişti. Bu hep muazzam bir görevdir, sevgili dostlar, devasa bir görevdir.

Kırk dakika içinde başı harikulade biçimde onu okul kaçağı oğlan çocuklara benzeten küçük ve sık buklelerle kaplanmıştı. Kendini aynada dikkatle, uzun uzun, eleştirel gözlerle seyretti.

içinden “Jim yüzüme ikinci kez bakmadan beni öldürmezse, Coney Adasının revü kızlarına benzediğimi söyleyecek” dedi. “Ama ne yapacaktım ki, ah, bir dolar seksen yedi sent ile ne yapacaktım?”

Saat 7 olduğunda kahve yapılmış, tava da sobanın üstüne konup pirzolaları pişirmek üzere k ı zd ı rılmıştı.

Jim asla gecikmezdi. Dclla köstek z.incirini elinde ikiye katlayıp Jim'in her z.aıııan girdiği kapının yanındaki masada bir kö.şeye oturdu. 1 >erken birinci katın merdivenlerinde ayak seslerini duyup bir anda bembeyaz oluverdi. En basit, gündelik sorunlar için bile sessizce dualar mırıldanma alışkanlığı vardı. Şimdi de “Lütfen Tanrım, yardım et, hâlâ güzel olduğumu düşünsün” diye mırıldanıyordu.

Kapı açıldı, Jim İçeri girip kapıyı kapattı. Zayıftı ve çok ciddi görünüyordu. Zavallı çocuk, henüz yirmi iki yaşında olsa da aile yükünü sırtlanmak zorundaydı. Yeni bir paltoya ihtiyacı vardı, eldivenleri de yoktu.

Jim kapının yanında bıldırcın kokusu almış av köpeği gibi hareketsiz durdu. Della’ya saplanıp kalan bakışlarında kadının anlam veremediği, onu dehşete kaptıran bir ifade vardı. Öfke değildi, şaşkınlık değildi, kınama değildi, dehşet değildi, Della’nın karşılaşmaya hazırlandığı duygulardan hiç biri değildi. Sadece suratındaki o acayip ifadeyle gözünü dikmiş bakıyordu.

Della masanın çevresini dolaşıp yanına gitti.

“Jim, sevgilim!” diye bağırdı. “Öyle bakma bana. Saçımı kestirip sattım çünkü sana hediye almadan geçiremezdim Noel’i. Yine uzar nasılsa; aldırmazsın, değil mi? Yapmalıydım bunu. Saçım öyle çabuk uzar ki. Haydi, bana ‘iyi Noeller!’ de, yine mutlu olalım, Jim. Sana ne hoş, ne güzel ama ne güzel bir hediye aldım, haberin yok.”

Jim güç bela “Saçını kestirdin, öyle mi?” diye sordu, ne kadar uğraşırsa uğraşsın aklı böylesine apaçık bir gerçeği almıyor gibiydi.

Della “Kestirdim ve sattım” dedi. “Bu halimle de beğenmiyor musun beni? Saçım olmadan da bu benim işte, değil mi?”

Jim merakla odaya göz gezdirdi.

Neredeyse aptalca bir tavırla “Yani saçın gitti diyorsun, öyle mi?” dedi.

“Bakınıp durma” dedi Della. “Satıldı. Söyledim sana, satıldı, gitti. Noel arifesindeyiz, oğlum. iyi davran bana çünkü senin uğruna gitti o saçlar. Başımdaki saçların sayısı bellidir belki... ” diye devam etti, ansızın ciddileşerek, “ama kimse sana olan aşkımın ölçüsünü bilemez. Pirzolaları yapayım mı artık, Jim?”

Jim içine düştüğü esrik halden çabuk sıyrılmış gibiydi. Della’sına sarıldı. Gelin, yapacağımız gizli saklı bir araştırma için on saniyeliğine konudan ayrılalım, dikkatimizi başka yana çevirelim. Haftada sekiz dolar ya da yılda bir milyon dolar... Ne fark eder? Bir matematikçi ya da bir bilge size yanlış yanıt verecektir. Müneccimler değerli hediyeler getirmiş olabilirlerdi ama aralarında bu yoktu. Şimdilik karanlık görünen bu tespit daha sonra aydınlatılacak.

Jim paltosunun cebinden bir paket çıkarıp masanın üstüne attı.

“Sakın beni yanlış anlama, Dell” dedi. “Sevgilimden hoşlanmama engel olabilecek saç kesimi, tıraş, şampuan gibi herhangi bir şeyin var olabileceğine asla İnanmam. Yine de şu paketi açarsan az önce beni neden altüst ettiğini anlayabilirsin.”

Bembeyaz, becerikli parmaklar kâğıdı yırttı, ipini kopardı. Ve derken sevinç dolu, mutlu bir çığlık ve heyhat! Hemen ardından tam da kadınlara yakışır biçimde İsterik gözyaşlarına ve feryatlara hızlı bir geçiş; bu da evin efendisinin rahatlatıcı maharetlerinin tamamının acilen kullanılmasını İcap ettirdi.

Zira orada taraklar duruyordu, bir tarak takımı, Della’nın Broadway’deki bir vitrinde görüp nicedir tapındığı, başın yanına, arkasına takılacak taraklar. Della’nın yitip gitmiş güzelim saçlarına yakışacak tonlarda taşlarla süslü, has bağa taraklar. Pahalı taraklardı bunlar, biliyordu, onlara sahip olabileceğine ilişkin küçücük bir umudu olmasa da yüreği onlar için yanıyor, yanıp tutuşuyordu. Ve İşte onun olmuşlardı ama o çok arzu edilen süslerle bezenmesi gereken bukleler ortada yoktu.

Yine de onları bağrına bastı, aradan biraz geçtikten sonra da buğulu bakışlarını kaldırıp gülümseyerek “Saçım çok hızlı uzar, Jim” demeyi becerdi.

Derken Della ayağı yanmış kediler gibi zıplayıp “Ah, ah!” diye bağırdı.

Jim henüz güzel hediyesini görmemişti. Açık avucundaki hediyeyi heyecanla ona uzattı. Kıymetli metalin donuk yüzeyi Della’nın parlak, ateşli ruhunun yansımasıyla ışıldıyor gibiydi.

“Çok şık, değil mi,Jim? Onu bulmak için bütün kenti dolaştım. Artık günde yüz kez saate bakabilirsin. Saatini ver bana. Nasıl duracak, görmek İstiyorum.”

Onun dediğini yapacak yerde Jim sedirin üstüne yuvarlanıp ellerini başının arkasında kavuşturarak gülümsedi.

“Dell,” dedi, “haydi, şu Noel hediyelerimizi bir yana bırakalım, unutalım azıcık. O kadar güzeller ki, hemen kullanmamız imkansız. Sana o tarakları almak için saatimi sattım ben. Eh, artık pirzolaları pişirsen iyi olur.”

Bildiğiniz gibi, Müneccimler bilge adamlardı, o ahırda bebek Isa’ya hediyeler sunan, harikulade, bilge adamlar. Noel’de hediye verme sanatını onlar keşfetmişti. Bilge İnsanlar oldukları için kuşkusuz ki hediyeleri de bilgece olurdu, elde benzerleri varsa değiştirilmeleri ihtimali bile vardı herhalde. Ve ben de sizlere bir dairede yaşayan iki

(l İl ] N R Y 12

budala çocuğun evlerindeki en büyük hazineleri bilgeliğe hiç sığmayacak biçimde birbirleri için feda edişlerinin pek de heyecanlı sayılamayacak kaydını yanın yamalak aktardım. Ama günümüz bilgelerine son sözü söylemek gerekirse, hediye veren İnsanlar arasında bu ikisi en bilgeleriydi. Hediye verenlerin böyleleri en bilge olanlarıdır. Her yerde geçerlidir bilgelikleri. Müneccimler onlardır.

HARLEM’DE BİR TRAJEDİ

Bayan Fink alt katta oturan Bayan Cassidy’yc uğramıştı.

Bayan Cassidy “Ne hoş, dcğil mi?” dcdi.

Arkadaşı Bayan Fink görsün diyc yüzünü gururla ona çevirdi. Çevresinde yeşilli morlu kocaman bir bcrc olan tck gözü tamamcn kapanmış gibiydi. Yarılmış dudağı azıcık kanıyordu, boğazının iki yanında parmakların bıraktığı bclli olan kızarıklıklar vardı.

Bayan Fink kıskançlığını belli etmcmcyc çalışarak “Kocam bana böylc şcyler yapmayı aklından bilc gcçir-mez” dcdi.

Bayan Cassidy “Bcni cn az haftada bir dövmeycn crkcği İstcmem” diyc fikrini söyledi. “Sana dcğcr vcrdiğini ancak öylc anlarsın, ayol! Ama Jack’in bana vcrdiği son ilaç fazla kuvvctli gcldi. Gözümün önündc hâlâ yıldızlar uçuşuyor. Ama yaptığını telafi ctmek için haftanın gcri kalanında dünyanın cn tatlı adamı olacaktır. Şu göz var ya, cn azından tiyatro bilctlcri vc ipckli gömlck dcmcktir.”

Bayan Fink kibirlc böbürlcncrck “Bay Fink’in bana asla cl kaldırmayacak kadar mükcmmcl bir bcycfcndi olduğunu umarım” dedi.

Bayan Cassidy İse bir yandan yüzünc hamamclis yağı sürcrken gülerek “Aman, sen de, Maggic!” dcdi. “Kıskanıyorsun İşte. Senin herif sana bir yumruk bilc atamayacak kadar miskin, uyuşuk da ondan. Evc gcldiği zaman yaptığı tck harcketli şey oturup gazetcsini okumak, doğru dcğil mi yani?”

Bayan Fink başını sallayarak “Bay Fink cvc geldiğin-dc mutlaka gazctelcrc göz gczdirir” diyc onayladı. “Ama sırf cğlcncc olsun diyc bcni Stcvc O’Donnclf ycrine koymayacağı da kcsin.”

2 Steve O'Donnell: Avustraly.ılı ağır sıklet boksör. 20. vii/vıl h.ışl.ımul.ı ABD’dc bulunmuş, birçok ünlüye boks dersi vermişti -ı;.ıı.

Ki z

Bayan Cassidy himayc altında olmaktan mcmnun bir cv kadınının mutluluğuyla güldü. Kornelya’nın' müccv-hcrlcrini göstermcsi gibi, sabahlığının yakasını açıp kıy-mctli berclerinden birini daha, kcstanc rengi, kıyıları zcy-tuni ve turuncu olmuş, iyilcşme yoluna girsc de hala güzcl bir anı gibi duran yarasını gösterdi.

Bayan Fink pcs ctti. Bakışlarındaki ciddiyct yumuşayıp kıskançlık dolu bir hayranlığa dönüştü. O vc Bayan Cassidy bir yıl önce, ikisi dc henüz evli dcğilken, şchirdc-ki karton fabrikasında çalıştıkları sırada arkadaş olmuşlardı. Artık kocasıyla birliktc Mame’in üst katındaki dai-rcde yaşıyordu. Bu yüzden Mame’e hava atacak hali yoktu işte.

Bayan Fink “Scni ıslatırkcn acıtmıyor mu?” diyc merakla sordu.

Bayan Cassidy soprano sesiylc “Acıtmak mı?” diyc keyifli bir çığlık attı. “Nasıl anlatsam bilmcm; hiç tuğla bir evin altında kaldın mı? Tastamam öylc hisscdiyorsun, sanki scni yıkıntıların altından çckip çıkarıyorlar. Jack’in bir solu vardır, dünyasını dcğiştirir İnsanın, hele sağı... Concy adasına götürür dc gcri gctirir valla.”

Gözlcri fal taşı gibi açılmış olan Bayan Fink “Ama scni nc dcmeyc dövüyor ki?” diye sordu.

Bayan Cassidy anlayışlı bir tavırla “Salak mısın?” dcdi. “Çünkü kafayı bulmuş oluyor. Zatcn gcncllikle Cumartesi gccclcri döver.”

Bilgi almak pcşindcki araştırmacı “Ama nc bahane vcriyorsun ona?" diyc ısrar ctti.

“Ne olacak? Onunla cvlendim, yctmez mi! Jack eve zil zurna gelir; cvdc dc ben varım, değil mi? Başka kimi dövebilir? Doğrusu bir kcrc dc başkasını döverkcn yakalamayı İsterim onu. Bazcn yemek hazır olmadığı için, bazcn dc canı öylc istcdiğindcn... Jack fazla bahanc aramaz. Evli bir adam olduğunu hatırlayana kadar kafayı çckcr, sonra da cvin yolunu tutup bcni haklar. Cumartcsi akşamları sivri köşcli cşyayı ayakaltından kaldırırım ki işc giriştiğindc kafamı yarmayayım. Sol yumruğu İnsanı zangır zangır titrctir. Bazcn ilk raunt sonunda nakavt olurum ama hafta içindc hoşça vakit gcçirmck ya da biraz şamata İstiyorsam azıcık daha cczalandırılayım diyc atarım kcndi-mi ortaya. Dün gccc dc öylc yaptım. Jack bir aydır siyah İpckli bluz İstcdiğimi biliyordu; bcn dc bir tck morarmış gözlc bunu sağlayabilcccğimi sanmıyordum. Sana bir şcy söylcycyim mi Mag, dondurmasına bahsc gircrim, bu akşam gctirir o bluzu.”

Bayan Fink dcrin dcrin düşünmcktcydi.

“Bcnim Mart” diyc başladı, “hayatta bir fiskc bilc vurmamıştır bana. Ayncn dcdiğin gibi olur, Mamc; suratı bir karış asık gclir cvc, ağzından tck kclimc çıkmaz. Bcni hiç dışarı götürmcz. Tam bir cv kcdisidir, koltuğunu ısıtmaktan başka şcy yapmaz. Bana bir şcylcr alır ama öylc asık suratlıdır ki, hiç birinin tadını çıkaramam.”

Bayan Cassidy kolunu arkadaşının omuzuna attı. “Ah, zavallıcık!” dcdi. “Ama tabii, Jack gibi bir koca hcr kadına nasip olmaz. Hcrkcs onun gibi olsaydı cvliliklcr asla başarısız olmazdı. Hcp duyarız ya, cv kadınları şikayct cdcr durur; haftada bir cvc gclip kıçlarına tckmcyi bastıktan sonra öpücüklcrlc vc çikolatalı dondurmalarla gönüllcrini alacak adamlar lazım onlara. O zaman hayat azıcık kcyifli bir hal alır. Kafayı bulmuşkcn yumrukla-van, ayılınca kucaklayan, zorba bir crkck İstcrim bcn. Ikisini dc yapacak yiğitliklcri yoksa o hcriflcr uzak dursun bcndcn!”

Bayan Fink içini çckti.

Birdcn koridordan scslcr duyuldu. Kapı Bay Cassidy'nin tckmcsiylc açıldı. Kolları pakctlcrlc doluydu. Mamc uçarcasına boynuna atladı. Sağlam gözü scvda ışıltılarıyla doluydu, aşığı onu bayıltıp sürüklcycrck kulübc-

K I Z

17

sine götürdüğünde bir Maori kızının gözleri nasıl parlıyorsa aynen öyle.

Bay Cassidy “Selam, yavrum!” diye bağırdı. Paketleri fırlatıp karısını sıkıca kucaklayarak ayaklarını yerden kesti. “Barnum ve Bailey’e' bilet aldım, ayrıca şu paketlerden birinin sicimini çözersen galiba o ipekli gömleği bulacaksın içinde. Vay! iyi akşamlar, Bayan Fink, sizi fark etmemişim. Bizim Mart nasıl, bakalım?”

Bayan Fink “Gayet iyi, Bay Cassidy, teşekkürler” dedi. “Artık gitsem iyi olur. Mart birazdan akşam yemeğine gelir. istediğin motifi yarın getiririm, Mame.”

Bayan Fink dairesine çıkıp azıcık ağladı. Anlamsız bir ağlamaydı, sadece kadınların anlayabileceği türden, hiçbir özel nedeni olmayan, tepeden tırnağa saçma bir ağlama, kederin dağarcığındaki en umutsuz, en gelip geçici ağlama. Martin neden hiç itip kakmıyordu onu? Jack Cassidy kadar güçlü, kuvvetliydi üstelik. Yoksa onu birazcık olsun umursamıyor muydu? Hiç tartışmıyordu, eve gelince sessizliğe bürünüyor, bir karış suratıyla aylak bir halde yayılıp oturuyordu. Evine barkına oldukça iyi bakan bir adamdı ama hayatın tadını çıkarmaktan habersizdi.

Bayan Fink’in rüya teknesinin yelkenleri suya İnmişti. O teknenin kaptanı vaktini ya tatlı yiyerek ya da hamakta yatarak geçiriyordu. Arada bir bastığı tahtaları titretse, güvertede tepinseydi ya... Oysa kadın güzelim adaların limanlarına uğranacağı, keyifli bir deniz yolculuğu peşindeydi! Ama şimdi rakibiyle karşılaşmalarından etrafa gösterecek bir sıyrık bile alamadan çıkmış, bitkin düşmüş, havlu atmaya hazır haldeydi. Şu Mame’den, yaralanan, berelenen, teselli edilmek için hediyelere, öpücüklere boğulan, dövüşçü, gaddar, sevgi dolu hayat arkadaşıyla fırtınalı yolculuklara çıkan Mame’den nefret edecekti neredeyse.

Bay Fink saat yedi gibi eve geldi. Ev hayatı onu efsun-lamıştı sanki. Sıcak yuvasının duvarları arasında aylak olmak ya da olmamak fark etmiyordu onun için. O avını yutan bir anakonda ya da yere düşünce serilip yatan bir ağaç gibiydi, bineceği tramvayı yakalamış bir adamdı.

Yemek için uğraşıp didinmiş olan Bayan Fink “Beğendin mi, Mart?” diye sordu.

Bay Fink “Hm, ya...” diye homurdandı.

Yemekten sonra gazetelerini toparlayıp okumaya hazırlandı. Ayağında çorabıyla bacaklarını uzatıp oturdu.

Yeni bir Dante çıksa da çoraplı ayaklarını uzatıp evinde oturan bir adama layık bir cehennem köşesi terennüm etse. Bağları ya da görevleri yüzünden tahammül etmek zorunda kalan sabır taşı gibi kadınlar yeni bir terennüme layık değil mi?

Ertesi gün işçi Bayramıydı. Bay Cassidy ile Bay Fink’in meşguliyetleri bir günlüğüne kesintiye uğruyordu. Muzaffer işgücü ya geçit törenine gidecek ya da kendini eğlenceye verecekti.

Bayan Fink erkenden Bayan Cassidy’ye söz verdiği motifi götürdü. Mame yeni ipekli bluzunu giymişti. Yaralı gözü bile tatil coşkusu yaymayı beceriyordu. Jack’in pişmanlığı bol meyve vermiş, günün kalan kısmı için biralar eşliğinde parklar, piknikler içeren eğlenceli bir program hazırlanmıştı.

Üst kattaki dairesine döndüğünde Bayan Fink’in içini öfkeyle kabaran bir kıskançlık kapladı. Ah, yaraları, bereleri, hemen ardından gelen tesellisiyle mutlu, bahtiyar Mame! Fakat mutluluk yalnızca Mame’in tekelinde mi olacaktı? Martin Fink’in de Jack Cassidy kadar iyi bir erkek olduğu ortadaydı. Madem öyleydi, karısı ömür boyu dövülmeyecek ve okşanmayacak mıydı? Birden Bayan Fink’in aklına parlak mı parlak, soluk kesici bir fikir geldi.Jack gibi yumruklarını kullanmayı bilen, ardından en az onun kadar şefkat gösterebilen başka kocalar olduğunu gösterecekti Mame’e.

Tatil Finkler için sıradanlık dışında bir şey vaat etmiyordu. Bayan Fink leğenleri iki haftadır biriken ve bir gere önceden ıslatılmış çamaşırlarla doldurmuştu. Bay Fink ayağında çoraplarıyla gazete okuyordu. Anlaşılan işçi Bayramı böyle geçecekti.

Bayan Fink’in yüreğindeki kıskançlık giderek kabarırken aynı zamanda ve aynı hızda cüretli bir çözüm de aklında şekilleniyordu. Kocası ona vurmayacaksa, şimdiye dek erkekliğini kanıtlayıp ayrıcalıklarını fark ederek evliliğin icap ettirdiği işleriyle ilgilenmemişse, demek ki görevini yerine getirmesi için dürtüklenmesi gerekiyordu.

Bay Fink piposunu yaktı, çoraplı ayağının başparmağıyla ayak bileğini huzur içinde kaşıdı. Evli olma haline öyle güzel yaslanıyordu ki, pudingin üstünde karıştırılmadan duran yağ topağı gibiydi. Karısının köpükler sıçrattığı, kahvaltının hoş kokuları uzaklaşırken öğle yemeği kokularının yola çıktığı ortamda matbuattan yansıyan dünyayı kayıtsızca kucaklayıp oturmak onun cennet anlayışıydı. Hiç aklına gelmeyen yığınla fikir arasında en uzak olanı karısını dövmekti.

Bayan Fink sıcak suyu açıp leğenleri köpüğe boğdu. Alt kattan Bayan Cassidy’nin neşeli kahkahası geliyordu. Üst kattaki bir türlü dayak yemeyen geline sataşıyor, kendi mutluluğunu onun yüzüne çarpıyordu sanki. Artık sıra Bayan Fink’teydi.

Birdenbire hışımla gazete okuyan adama döndü.

“Seni aylak serseri, seni!” diye bağırdı. “Senin iğrenç keyfin için çamaşır yıkayıp uğraşarak, didinerek kollarımı yormak zorunda mıyım ben? Erkek misin yoksa ev köpeği mi?”

Bay Fink şaşkınlıktan donmuş olarak gazetesini indirdi. Kadın bu kışkırtmanın yetersiz kalacağından, kendisine vurmayacağından korkuyordu. Yumruğunu sıkıp adamın üstüne atlayarak şiddetle suratına vurdu. işte o zaman ona karşı nicedir hissetmediği bir aşk ile doldu içi. Haydi, Martin Fink, kalk ayağa da krallığına buyur! Ah, ona ne kadar değer verdiğini, onu nasıl umursadığını göstermek için elinin ağırlığını şimdi hissetmeliydi İşte.

O'llI-NKY

20

Bay Fink ayağa kalktı. Maggie öteki elini savurarak adamın çenesine bir darbe daha indirdi. Gözlerini yumdu, yumruk gelmeden önceki korku dolu, ilahi anda içinden adamın adını söyledi, öne eğilip İştahla darbeyi bekledi.

Alt kattaki dairede Bay Cassidy mahcup, tövbekar bir çehreyle Mame’in gözünü pudralayarak gezintiye hazırlık yapıyordu. Üst kattan yüksek perdeden bir kadın sesi, sonra bir darbe sesi, tökezleyen, sürüklenen ayak sesleri, sonra da bir sandalyenin devrildiği duyuldu; ev içi anlaşmazlığın aşikar sesleriydi bunlar.

“Mart ile Mag itişiyorlar mı?” diye kuşkuyla sordu Bay Cassidy. “Bu işlere kalkıştıklarını hiç bilmezdim. Yukarı koşup hakeme ihtiyaçları var mı diye baksam mı?”

Bayan Cassidy’nin tek gözü elmas gibi parıldadı. Öteki İse ancak hamur kadar ışıldıyordu.

Usulca, neden olduğu anlaşılamayan bir biçimde, tam da kadınca bir tepkiyle “Oh, oh!” dedi. “Acaba... Acaba mı dersin? Sen bekle Jack, ben çıkıp bakarım.”

Merdivenlerden yukarı koştu. Yukarı katın holüne ulaştığında Bayan Fink mutfak kapısından dışarı deli gibi fırladı.

Bayan Cassidy keyifle “Ah Maggie!” diye bağırdıktan sonra fısıldadı: “Yaptı mı? Ah, yaptı mı?”

Bayan Fink koşup başını dostunun omuzuna gömerek umutsuzca hıçkırdı.

Bayan Cassidy Maggie’nin yüzünü ellerinin arasına alarak usulca kaldırdı. Gözyaşlarıyla lekelenmişti, şişmiş ve solgunlaşmıştı ama kadife gibiydi, pembe-beyaz, çillerin pek de yakıştığı cildi Bay Fink’in hain yumruğu tarafından çizilmemiş, berelenmemiş, zedelenmemişti.

Mame “Söyle bana, Maggie” diye yalvardı, “yoksa girer içeri kendim öğrenirim. Ne oldu? Canını acıttı mı? Ne yaptı?”

Bayan Fink’in suratı umarsızca yeniden arkadaşının göğsüne gömüldü.

“Tanrı aşkına o kapıyı açma, Mamc” diye hıçkırdı. “Ve lütfen, sakın kimselere söyleme, kendine sakla. O, o bana hiç dokunmadı ki ve o... Ah, o... Aman Tanrım! Çamaşırları yıkıyor. .. Çamaşır yıkıyor!”

O ' l l E N R Y 22

SON YAPRAK

Washington Meydanının batısındaki küçük mahallede caddeler aklı karışmış şeritler halinde uzanan sokaklara açılır, bunlara da “meydancıklar” denirdi. Bu “meydancıklar” tuhaf açılarla ve dönemeçlerle oluşmuştu. Bazen bir sokak kendi kendiyle bir-iki kez kesişebiliyordu. Bir ressam bu sokakta çok değerli bir fırsat yakalanacağını keşfetmişti bir keresinde. Diyelim ki boyaların, kağıtların, tuvallerin ödemelerini tahsil etmek için gelen biri bu yolda yürürken bir de bakıyor az önce geçtiği yerden geçmekte, üstelik tek kuruş bile tahsil edemeden.

Böylece sanatçılar kadim Greenwich Village semtine doluşup kuzeye bakan pencereler, on sekizinci yüzyıldan kalma eğimli çatılar, Felemenk usulü tavan araları ve ucuz kira peşine düştüler. Ardından Altıncı Caddeden edindikleri kalaylı maşrapalarla bir-iki yemek takımı getirerek burada bir “koloni” oluşturdular.

Üç katlı, basık tavanlı tuğla bir binanın tepesinde Sue ile Johnsy’nin stüdyoları vardı. Arkadaşları Joanna’ya “Johnsy” derdi. Biri Maine’den, öteki Kaliforniya’dan gelmişti. Sekizinci Caddedeki “Dclmonice’s” lokantasında tanışmışlar, sanat, hindiba salatası ve balon kollu giysiler konusunda zevklerinin uyuştuğu anlaşılınca ortaklaşa stüdyo tutmuşlardı.

Bunu Mayıs ayında yaptılar. Kasım’da ise doktorların zatürree adını verdikleri görünmeyen bir yabancı koloninin içinde gezinmeye başlayarak buz gibi parmaklarıyla bir oraya bir buraya dokunur oldu. Bu yağmacı, mahallenin doğu yakasında iyice azıtmıştı ama adımları daracık, yosun tutmuş “meydancıklar”ın labirentlerinde zorlukla ilerliyordu.

Bay Zatürree için nazik bir ihtiyarcık demeniz mümkün değildi. Kanının akışı Kaliforniya meltemine göre ayarlanmış mini minnacık bir kadın kızıl yumruklu, tıknefes hir

Kİ Z

23

hıyarağasına göre bir lokma sayılmazdı. Ama o yine de çarptı Johnsy’yi ve kızcağız içine sığındığı boyalı demir karyolasından pek seyrek kalkarak küçücük Felemenk pencerelerinden karşıdaki tuğla binanın kör duvarını seyreder oldu.

O sıralarda oradan oraya koşturan kırçıl, gür kaşlı doktor bir sabah Sue’yu koridora çağırdı.

Elindeki termometreyi cıvasını düşürmek için sallayıp dururken “Çok az şansı var... Mesela... Onda bir filan” dedi. “Onun tek şansı yaşamak İstemek. Ancak o sayededir ki bir ayağı çukurda gibi görünen insanlar tıp alemini aptal yerine koyup yaşamayı sürdürüyor. Bu küçük hanımefendi ise iyileşmeyeceğine karar vermiş. Aklına taktığı bir şey var mıdır?”

Sue “O ... Günün birinde Napoli Körfezinin resmini yapmak İsterdi” dedi.

“Resim mi? Saçma! Bir kez daha düşünmeye değer gördüğü başka şey yok mu? Bir erkek mesela?”

Sue sesi titreyerek “Erkek mi?” diyebildi. “Yani bir erkek için mi? Neyse, yok, doktor, öyle bir şey yok.”

“O zaman zayıf ihtimal” dedi doktor. “Tıbbın icap ettirdiği her şeyi, elimden geldiği kadar yapacağım. Ama ne zaman bir hastam cenazesinde kaç araba olacağını saymaya başlasa ilaçların şifa verici güçlerinin yüzde elli azaldığını düşünürüm. Arkadaşınız bu yılın kış modasında palto kollarının nasıl olacağını sormaya başlarsa, sizi temin ederim, yaşama şansı onda birden beşte bire yükselecektir.”

Doktor gittikten sonra Sue çalışına odasına gidip bir mendilin posasını çıkarana kadar ağladı. Sonra da elinde çizim tahtasıyla ıslık çalarak havalı bir şekilde Johnsy’nin odasına girdi.

Johnsy örtülerin altında pek az kımıldanarak yüzü pencereye dönük yatıyordu. Sue onun uyuduğunu düşünerek ıslık çalmayı bıraktı.

Çizim tahtasını yerleştirip çini mürekkebiyle bir dergi için hikaye resimlemeye başladı. Genç ressamlar sanat yolunda ilerlemek için edebiyat yolunda ilerlemek İsteyen genç yazarların dergilerdeki hikayelerini resimlemelidir.

Sue Idaho’lu bir kovboy olan kahramanın zarif binici pantolonuyla gözlüğünün taslağını çizerken alçak tonda bir sesin aynı şeyi birkaç kez tekrarladığını duydu. Hemen yatağın yanına gitti.

Johnsy’nin gözleri açıktı. Pencerenin dışına bakarak geriye doğru sayıyordu.

“On iki” dedi, az sonra “on bir” ve sonra “on,” “dokuz,” sonra da birbiri ardına “sekiz” ve “yedi”.

Sue endişeyle pencereden dışarı baktı. Sayacak ne vardı ki orada? Çıplak, kasvetli bir avluyla 50-60 metre ötedeki tuğla binanın kör duvarından başka şey görülmüyordu. Yaşlı, çok yaşlı, gövdesi eğri büğrü olmuş, dipleri çürümüş bir asma tuğla duvarın yarısına kadar tırmanmıştı. Sonbaharın soğuk soluğu asmanın yapraklarını iskeleti ortaya çıkana dek dökmüştü, neredeyse çırılçıplak kalmış dalları kırık dökük tuğlalara yapışmıştı.

“Ne diyorsun, canım?” diye sordu Sue.

Johnsy fısıldar gibi “Altı.... ” dedi. “Artık daha hızlı dökülüyorlar. Üç gün önce yüze yakındı sayıları. Saymaya çalışırken başıma ağrılar giriyordu. Ama artık kolay. Birbiri ardına dökülüyorlar. Şimdi beş tane kaldı.”

“Beş ne, canım? Haydi, Sudie’ciğine söyle.” “Yapraklar. Asmanın üstündeki. Sonuncu da düştüğünde gideceğim ben. Üç gündür biliyorum böyle olacağını. Doktor söylemedi mi sana?”

Sue müthiş bir öfkeyle “A-a, hiç böyle saçmalık da duymadım” diye yakındı. “Senin iyileşmenle asma yapraklarının ne ilgisi var? Üstelik sen o asmayı pek severdin, yaramaz kız. Aptallık etme. Baksana, doktor bu sabah yakında iyileşme şansının yüksek olduğunu söyledi bana. Dur, tam olarak ne dediydi, şansının birde on olduğunu söyledi. New York’ta tramvaya bindiğimizde ya da yeni bir binanın önünden geçtiğimizde yaşama şansımız neyse aynen öyle İşte. Azıcık çorba İç de Sudie çizimlerine dön-

Ki Z

25

sün, onları editör olacak herife satsın, hasta yavrusuna şarap, açgözlü kendine de domuz pirzolası alsın.”

Gözlerini pencerenin dışına dikmiş olan Johnsy “Artık şarap alman gerekmez” dedi. “Işte, bir tane daha düştü. Hayır, çorba İstemiyorum. Dört tane kaldı. Ortalık kararmadan sonuncunun düştüğünü görmek İstiyorum. Sonra ben de gideceğim.”

Sue ona doğru eğilerek “Johnsy, canım” dedi, “ben çalışmayı bitirene kadar gözlerini kapatıp pencereden dışarı bakmayacağına söz verir misin? Bu çizimleri yarın teslim etmem lazım. Işığa ihtiyacım olmasaydı perdeleri kapatırdım.”

Johnsy soğuk bir tavırla “Öteki odada ç!zemez misin?” diye sordu.

Sue “Yanında olmayı tercih ederim” dedi. “Ayrıca, durmadan o aptal asma yapraklarına bakmanı İstemiyorum.”

Bembeyaz çehresiyle devrilmiş bir heykel gibi yatan Johnsy gözleri kapalı olarak “Işin biter bitmez haber ver bana” dedi, “çünkü son yaprağın düştüğünü görmek İstiyorum. Beklemekten yoruldum. Düşünmekten yoruldum. Her şeyi bırakıp şu zavallı, yorgun yapraklar gibi aşağı doğru yelken açarak gitmek İstiyorum.”

Sue “Azıcık uyumaya çalış” dedi. “Şu münzevi madenci için modellik etsin diye Behrman’ı yukarı çağırmam lazım. Bir dakikalığına gideceğim. Ben dönene kadar kımıldamamaya çalış.”

ihtiyar Behrman en alt katta yaşayan bir ressamdı. Altmış yaşın üstündeydi ve satire benzeyen kafasından cüce gibi gövdesine inen sakalı onu Michelangelo’nun Musa’sına benzetirdi. Behrman sanatında başarısız olmuştu. Kırk yıldır fırça sallıyor ama başarının yanına bile yaklaşamıyordu. Hep bir başyapıt üreteceğini söylese de henüz buna başlayamamıştı bile. Yıllardır, arada bir ticari amaçlarla ya da reklam için karaladıkları dışında, hiç resim yapamamıştı. Profesyonel model tutmaya parası çıkışmayan koloninin genç ressamları için poz vererek azıcık para kazanabiliyordu. Aşırı miktarda cin İçse de başyapıtından söz etmekten vazgeçmezdi. Herkesin gözünde yumuşak yürekli İnsanlarla alay eden, huysuz bir ihtiyar olsa bile kendince üst kattaki genç ressamları korumakla görevlendirilmiş bir bekçi köpeğiydi sanki.

Sue Behrman’ı alt kattaki buram buram cin kokan, loş ininde buldu. Köşedeki sehpanın üstünde yirmi beş yıldır başyapıtın ilk çizgilerini bekleyen beyaz tuval duruyordu. Ona Johnsy’nin kafasındaki tuhaf düşünceleri, bir yaprak kadar zayıf, kırılgan olduğu için dünyayla arasındaki İncecik bağın kopup onun gerçekten gidivermesine neden olacağından ne kadar korktuğunu anlattı.

Kızarmış gözleri yaşlarla dolan ihtiyar Behrman böy-lesine saçma hayalleri duyunca öfkelenip kınayarak bağırdı.

“Neyyy!” diye haykırdı. “Bu dünyada kahrolası bir asmanın yaprakları dökülüyor diye ölecek kadar budala İnsanlar mı yaşıyor? Böylesini de hiç duymamıştım. T layır, senin münzevi ahmak için poz filan vermem. Nasıl izin verirsin bu budalaca şeylerin aklına girmesine? Ah, zavallı, küçük Bayan Johnsy... ”

Sue “Çok hasta, çok zayıf” dedi. “Üstelik yüksek ateş kafasını karanlık fikirlerle, tuhaf hayallerle doldurdu. Öyle olsun, Bay Behrman, benim için poz vermezseniz vermeyin. Zaten çenesi düşük, korkunç ihtiyarın tekisiniz!”

Behrman “Sen de tıpkı bir kadın gibisin!” diye haykırdı. “Poz vermeyeceğimi de kim söyledi? Haydi, yürü! Seninle geliyorum. Yarım saattir anlatmaya çalışıyorum ya, poz vermeye hazırım! Hey Tanrım! Bayan Johnsy gibi iyi birinin hastalanıp yatağa düşmemesi gerekir. Günün birinde başyapıtımı yapacağım, çekip gideceğiz buralardan. Tanrım! Evet!”

Yukarı çıktıklarında Johnsy uyuyordu. Sue pencerenin perdesini indirirken Behrman’a öteki odayı işaret etti. Yan odaya geçip pencereden bakarak korku içinde asmayı seyrettiler. Sonra hiç konuşmadan birbirlerine baktılar. Dışarıda karla karışık buz gibi bir yağmur ısrarla yağıyordu. Eski, mavi bir gömlek giymiş olan Behrman kaya yerine geçen ters çevrilmiş kocaman kova üstüne oturarak münzevi madenci pozu vermek üzere yerini aldı.

Gece boyunca ancak bir saat uyumuş olan Sue ertesi sabah uyandığında Jolınsy’yi gözleri kocaman açılmış, kapalı duran yeşil perdelere bakarken buldu.

Fısıldayarak "Aç şunu, görmek İstiyorum” diye buyurdu.

Sue sıkkın bir tavırla İtaat eli i.

Ama, hayret! Gece boyunca sürmüş olan kamçı gibi yağmur ve sen rüzgâra rağmen tuğla duvarın önünde bir asma yaprağı duruyordu. Sapı lıâlâ koyu yeşil, yapraklarının tırtıklı kenarları çürü y ü p yı p ranarak sararmış, yerden beş-altı metre yukarıdaki bir dala bütün cesaretiyle asılmış, duruyordu.

Johnsy “Sonuncu yaprak bu” dedi. “Gece mutlaka düşer diye düşünüyordum. Rüzgarı duydum. Bugün düşecek, ben de aynı anda öleceğim.”

Yorgun çehresini yastığa doğru yaklaştıran Sue “Canım, ah canım!” dedi. “Kendini düşünmüyorsan beni düşün. Ne yaparım ben?”

Ama Johnsy yanıtlamadı. Gizemli, uzun bir yolculuğa çıkmaya hazırlanan bir ruhun yalnızlığı kadar büyük yalnızlık yoktur bu dünyada. Dostlukla ve dünyayla bağları birer birer çözülürken saplandığı düşünce onu giderek daha şiddetle ele geçiriyordu.

Gün sona ererken alacakaranlıkta bile duvarın önündeki yaprağın sapına sıkıca tutunmuş olduğunu görebiliyorlardı. Gecenin inmesiyle birlikte yağmur hâlâ camları kamçılayıp eğimli Felemenk saçaklarından boşalırken kuzey rüzgârı yeniden çıktı.

Ortalık aydınlandığında Johnsy acımasız bir sesle perdenin açılmasını emretti.

Asma yaprağı hâlâ oradaydı.

O' İl L NH Y 28

Johnsy uzunca bir süre ona bakarak yattı. Sonra gaz sobasının üstündeki tavuk suyuna çorbayı karıştıran Sue’ya seslendi.

Johnsy “Hain bir kız oldum ben, Sudie” dedi. “Ne olduğunu bilmediğim bir şey bana nankör bir kız olduğumu göstermek için o yaprağın yerinde kalmasını sağladı. Ölmeyi İstemek günahtır. Şimdi biraz çorba verebilirsin bana, süt de ver ama içine azıcık porto şarabı koy ve... Yok, yok, önce bir ayna getir, hem arkama biraz daha yastık koy ki yemek yaparken seni seyredebileyim.”

Bir saat sonra İse “Sudie, günün birinde Napoli Körfezinin resmini yapmak İstiyorum” dedi.

Öğleden sonra doktor geldi; o giderken Sue bir bahane bulup koridora çıktı.

Sue’nun zayıf, titreyen elini avucunun içine alıp sallayarak “Şansı ikiye katlandı” dedi doktor. “iyi bakım sayesinde savaşı kazanıyorsun. Şimdi alt kattaki başka bir vakayı görmem lazım. Adı Behrman, sanırım ressam gibi bir şey. O da zatürree olmuş. Yaşlı, zayıf bir adam, üstelik hastalığı çok ilerlemiş. Pek umut yok ama biraz rahatlasın diye bugün hastaneye yatacak.

Ertesi gün doktor, Sue’ya “Tehlikeyi atlattı. Savaşı kazandın. Düzgün bakım, iyi beslenme, o kadar” dedi.

O akşamüstü Sue Johnsy’nin halinden memnun bir tavırla pek cırlak mavi yünden, pek de gereksiz bir şal örerek yattığı yatağına yaklaşıp kolunu yastıklarla birlikte onun omuzuna doladı.

“Sana bir şey söyleyeceğim, beyaz fareciğim” dedi. “Bay Behrman bugün hastanede zatürreeden öldü. Yalnızca iki gündür hastaydı. Kapıcı onu hastalığının ilk gününde aşağıdaki odasında ağrılar içinde bulmuş. Ayakkabıları, giysileri tepeden tırnağa sırılsıklam, buz gibiymiş. O berbat gecede nereye gittiğini kestirememişler. Sonra hâlâ yanmakta olan bir lamba, her zaman durduğu yerden alınmış bir merdiven, ortalığa dağılmış fırçalar ile üstünde sarı ve yeşil renklerin karıştırılmış olduğu anlaşılan bir

1\ ı z 29

palet bulmuşlar. Ve, pencereden dışarı bak, şekerim, şu son asma yaprağına bir bak. Rüzgâr estiğinde neden çırpınmadığını, hareket etmediğini merak etmedin mi hiç? Ah, canım, Behrman’ın başyapıtı o İşte; son yaprağın düştüğü gece oraya resmini yapmış.”

O'HENRY

30

KIZIL REI SI N FIDYESI

Başta iyi bir şeymiş gibi görünüyordu ama durun bakalım, size anlatacaklarım var. Güneydeydik, Alabama’da Bili Driscoll ile bendeniz, işte o sırada çocuk kaçırma fikri saplandı aklımıza. Bill’in sonradan söylediği gibi, “geçici zihinsel bir aydınlanma anında” olmuştu bu ama ancak sonradan kavrayabild i k esas durumu.

Oralarda bir kasaba vardı, pide gibi yamyassı olsa da tabii ki adını Summit' koymuşlardı. Bu kasaba nüfus olarak sürekli bahar bayramında yaşayan, hayatından pek hoşnut, tümüyle zararsız bir köylü takımı barındırıyordu.

Bili ile benim ortak sermayemiz altı yüz dolar kadardı ve Batı Illinois’de bir dümen çevirebilmek i çin sadece iki yüz dolara daha ihtiyacımız vardı. Otelin önündeki merdivenlere oturmuş bu konuyu tartışıyorduk. Çocuk sevgisi, diyorduk kendi kendimize, yarı kırsal topluluklarda pek güçlüdür; bu ve bunun gibi başka nedenlerle bir çocuk kaçırma projesini takım elbiseli muhabirler gönderip bu tür şeyleri araştıran gazetelerin menzili dışında yani buralarda uygulamanın başarı şansı daha büyük olmalıydı. Summit kasabasının ancak taşra polislerini, belki de birkaç bezgin dedektifi peşimize takıp Haftalık Çiftçi Gazetesinde bir-iki yazı yayınlatmaktan fazlasını yapamayacağını da biliyorduk. Dolayısıyla durum iyi görünüyordu.

Kurban olarak Ebenezer Dorset adında seçkin bir vatandaşın tek evladını seçmiştik. Baba saygıdeğer, sıkı bir adamdı, rehinciydi, acımasız bir tahsildar, namusu bütün bir bağış toplayıcısıydı. Velet on yaşlarında bir oğlandı; yüzü çillerle kaplı, trene binerken alacağınız dergilerin kapağının renginde saçları olan bir çocuk. Bili ile ben Ebenezer’in fidye olarak iki bin doları bir sent kadar kolay ödeyeceğini düşünüyorduk. Ama, bekleyin de anlatayım.

'i Summit (Ing): Zirve -ç.ıı.

Summit’in üç-dört kilometre uzağında bodur servilerle kaplı küçük bir dağ vardı. Bu dağın arka yamacında bir mağara bulunuyordu. Kumanyamızı oraya depoladık. Bir akşam, güneşin batışından hemen sonra bir at arabasıyla Dorset’lerin evinin önünden geçtik. Velet sokaktaydı, karşı evin çiti üstündeki kedi yavrusuna taş atıyordu.

Bili “Hey, oğlum!” diye sesleniyor. “Bir paket şekerle güzel bir gezintiye ne dersin?”

Oğlan bir tuğla parçasıyla Bill’i neredeyse tam gözünden vuruyordu.

Bili tekerleğin üstünden atlarken “Bu bizim herife fazladan beş yüz dolara patlayacak” diyordu.

Oğlan ağır sıklet bir boz ayı gibi dövüştü ama sonunda yakalayıp arabanın zeminine yatırarak arabayı sürdük, uzaklaştık. Onu mağaraya götürdük, ben de atla arabayı servilerin arasına sakladım. Ortalık kararınca arabayı kiralamış old uğu m beş-allı kilometre uzaktaki köye götürüp bıraktım, yürüyerek dağa döııdüm.

Bili gövdesindeki çiziklere ve berelere bant yapıştırmakla meşguldü. Mağa ra n ı n gi r işi nde ki büyük kayanın arkasında ateş yanıyor, kızıl saçlarına iki tane şahin tüyü takılmış olan oğlan da ateşin üstünde k ay nayan kahveyi seyrediyordu. içeri girdiğimde bir sopayı bana doğru uzatıp diyor ki: “Ha! Lanet olası soluk benizli, ovalara dehşet salan Kızıl Reis’in kampına girmeye cüret edersin, öyle mi?”

Bili pantolonunu sıyırıp kaval kemiğindeki bereleri İncelerken “Şimdi her şey yolunda” diyor. “Kızılderilicilik oynuyoruz. Yanımızda Buffalo Bili oyuncak gibi kalır. Ben tuzak kuran Yaşlı Hank’im, Kızıl Reis’in esiriyim, gün doğarken kafa derim yüzülecek. Geronimo adına! Bu velet sıkı tekmeliyor.”

Evet efendim, oğlan hayatının eğlencesini yaşıyor gibiydi. Dışarıda, bir mağarada kanıp yapmanın keyfi ona kendisinin tutsak olduğunu unutturuvermişti. Beni hemen casus Yılan Göz olarak adlandırdıktan sonra savaşçıları

o' ııı- '.'J y 32

seferden dönünce, gün doğarken kazığa bağlanıp yakılacağı mı ilan etti.

Sonra akşam yemeği yedik; oğlan ağzını ekmek, domuz pastırması ve salçayla doldurup konuşmaya başladı. Yaptığı akşam yemeği konuşması şöyle bir şeydi:

“Bu hoşuma gidiyor. Dışarıda kamp yapmamıştım hiç ama bir zamanlar evcil bir sıçanım vardı; son doğum günümde dokuz yaşında oldum. Okuldan nefret ediyorum. Jimmy Talbot’un teyzesinin çilli tavuğunun on altı yumurtasını sıçanlar yedi. Şu ormanlarda gerçek Kızılderililer var mıdır? Biraz daha salça İsterim. Rüzgârı sallanan ağaçlar mı yapıyor? Beş tane köpek yavrusu vardı bizde. Burnun niye öyle kırmızı, Hank? Babamın çok parası var. Yıldızlar sıcak mıdır? Cumartesi günü Ed Walker’ı iki kez kırbaçladım. Kızları sevmem. Bir ipin yoksa kurbağa yakalayamassın İşte. Öküzler ses çıkarır mı? Portakal niye yuvarlaktır? Bu mağarada uyumak için yatağınız var mı? Amos Murray’in ayağında altı parmak var. Papağan konuşabilir ama maymun ya da balık konuşamaz. On ikiye varmak için kaç tane var?”

ikide bir belalı bir Kızılderili olduğunu hatırlıyor, sopa tüfeğini kaptığı gibi parmaklarının ucuna basarak mağaranın ağzına giderek iğrenç soluk benizlilerin adamlarına bakınıyordu. Arada bir de tuzakçı Yaşlı Hank’i tir tir titreten savaş çığlıkları atıyordu. Oğlan Bill’i baştan beri dehşete kaptırmıştı zaten.

“Kızıl Reis,” diyorum velede, “eve gitmek İster misin?”

“Aaa! Niye İsteyecekmişim?” diyor. “Evde hiç eğlenmiyorum ki. Okula gitmekten nefret ediyorum. Dışarıda kamp yapmayı seviyorum. Beni eve geri götürmezsin, değil mi, Yılan Göz? Götürür müsün yoksa?”

“Hemen götürmem” diyorum bende. “Azıcık kalacağız bu mağarada.”

“Tamamdır” diyor. “Öyleyse iyi. Hayatımda hiç bu kadar eğlenmemiştim.”

Saat on bir gibi yatmaya gittik. Yere genişçe battaniyeler, örtüler yaydık, Kızıl Reis’i de aramıza aldık. Çıtırdayan bir dal ya da hışırdayan bir yaprak genç beyninde birilerinin sinsice yaklaştığı kuşkusu uyandırdığından ansızın yerinden fırlayıp tüfeğine uzanarak Bill’le benim kulaklarımıza “Hey! Ho!” diye bağırdığı için üç saat boyunca uyutmadı bizi. Sonunda huzursuz bir uykuya daldım ve rüyamda kızıl saçlı gaddar bir korsan tarafından bir ağaca zincirlenmiş olduğumu gördüm.

Gıin ağarırken Bill’in korkunç çığlıklarıyla uyandım. Bir erkeğin ses tellerinden çıkmasını bekleyeceğiniz bağırma, uluma, haykırma, inleme ya da sızlanma değildi bunlar, kadınların tırtıl ya da hayalet gördükleri zaman çıkardıkları sesler gibi düpedüz utanç verici, ürkütücü, aşağılayıcı çığlıklardı. Güçlü, iri-yarı, göz.ii kara bir adamın gün doğarken bir mağaranın içinde durmaksızın çığlık attığını duymak korkunç bir şey.

Neler olduğunu görmek için yerimden fırladım. Kızıl Reis bir eliyle saçlarını kavradığı Bill’in göğsüne çıkıp oturmuştu. Öteki elinde domuz pastırması kesmek için kullandığımız bıçak vardı ve büyük bir gayretle bir gece önce ilan edilen cczasını uygulamak üzere gerçekten Bill’in kafa derisini yüzmeye çalışıyordu.

Bıçağı veledin elinden alıp tekrar yatırdım onu. Ama o dakikadan itibaren Bill’in maneviyatı bozulmuştu. Yatağın kendine ayrılan tarafına yattı ama oğlan yanımızda olduğu sürece gözünü bile kırpmadı. Bir süre kendimden geçmişim ama güneşin doğuşundan hemen önce Kızıl Reis’in gün doğuşuyla birlikte kazığa bağlanıp yakılacağımı söylediğini hatırladım. Tedirgin ya da korkmuş değildim, yine de kalkıp pipomu yaktım, bir kayaya yaslanarak oturdum.

Bili “Niye bu kadar erken kalkıyorsun, Sam?” diye soruyor.

“Ben mi?” diyorum. “Ha, omuzum ağrıyor biraz. Doğrulup oturursam azalır belki diye.”

İl 111-NH \

34

Bili “Yalancının tekisin!” diyor. “Korkuyorsun. Güneş doğarken yakılacaksın ve oğlan bunu gerçekten yapar diye korkuyorsun. Bir kibrit bulsa yapar da. Ne korkunç, değil mi, Sam? Bunun gibi bir iblisi geri almak için para verecek biri çıkar mı sence?”

Ben de “Elbette” diyorum. “Ana babalar bunun gibi haylazlara pek düşkün olur. Şimdi, Reis’lc sen kalkıp kahvaltıyı hazırlarken çıkayım şu dağın tepesine de keşif yapayım biraz.”

Küçük dağın tepesine çıkarak uzanıp giden boşluğa göz gezdirdim. Summit’e doğru baktığımda ellerinde yabaları ve tırpanlarıyla kalleş çocuk hırsızlarını aramak üzere arazide taban tepen gürbüz çiftçiler görmeyi bekliyordum. Oysa gördüğüm tek şey boz bir katırla toprağı süren yalnız bir adamın hareketlendirdiği huzur dolu bir manzaraydı. Kimse tepeyi araştırmıyor, hiçbir haberci oraya buraya koşturup aklı başından gitmiş ana babaya bilgi yetiştirmeye çalışmıyordu. Alabama’nın görebildiğim dış yüzeyi ormanlara özgü uykulu bir mahmurlukla kaplıydı. “Belki de,” diyorum kendi kendime “kurtların masum kuzuyu aile ocağından kapıp götürdükleri henüz tark edilmemiştir. Tanrı kurtların yardımcısı olsun!” diyerek kahvaltı etmek üzere dağdan aşağı indim.

Mağaraya vardığımda soluk soluğa kalmış Bill’i bir köşeye sıkıştıran oğlanın Hindistan cevizinin yarısı büyüklüğünde bir taşla onu tehdit ettiğini gördüm.

“Kaynar haldeki patatesi sırtımdan aşağı yolladı” diye açıklıyor Bili. “Sonra da ayağıyla ezdi. Ben de tokadı bastım. Üstünde silah var mı, Sam?”

Taşı oğlanın elinden alıp atarak tartışmaya son verdim. Velet Bill’c “Haklayacağım seni” diyor. “Kızıl Reis’e d kaldıran hiç kimse cezasız kalmamıştır. Kendini kolla-san iyi edersin! ”

Kahvaltıdan sonra çocuk cebinden çıkardığı bir deri parçasının çevresrne sarılmış ipleri çözerek mağaradan dışarı çıktı.

Kİ/

35

Bili endişeyle “Şimdi neyin peşinde?” diye soruyor. “Kaçar mı sence Sam, ne dersin?”

“Hiç korkma” diyorum ben de. “Evine pek düşkün görünmüyor. Yine de fidye konusunda plan yapmamız lazım. Bu kayboldu diye Sumrnit’te telaşa kapılan hiç kimse yok gibi. Ama belki de henüz ortadan yok olduğunu fark etmemişlerdir. Ana babası geceyi Jane teyzede ya da komşulardan birinde geçirdiğini sanıyor olabilir. Neyse, yokluğu bugün anlaşılır. Bu gece onu babasına geri vermek için iki bin dolar fidye istediğimizi söyleyen bir mesaj göndermemi/, lazım.”

Tanı o sırada Davm’ıııı şampiyon Golyat’ı devirdiği sırada atabileceği çığlığa benzeyen bir savaş narası duyduk. Kızıl Reis'in cebinden çıkardığı sapan gibi şey başının çevresinde fırıl fırıl dönüyordu.

Yana doğru savrulduğum sırada şiddetli bir çarpma sesiyle Bill’den gelen, eyerini çıkardığınız sırada atın inlemesine benzer bir inilti duydum. Yumurta büyüklüğünde yuvarlak bir taş Bill’i sol kulağının tam arkasından vurdu. Dizleri çözülen Bili bulaşık yıkamak için içinde su kaynattığımız tavanın üzerinden ateşe düştü. Onu oradan çekip çıkararak yarım saat boyunca kafasına soğuk su döktüm.

Çok geçmeden Bili kendine gelip oturuyor, kulağının arkasını yoklayarak “Sam, Incil’de en sevdiğim karakter kimdir, biliyor musun?” diyor.

“Boş ver” diyorum ben de. “Az sonra kendine gelirsin.”

“Kral Hirodes”6 diyor. “Gidip de beni burada tek başıma bırakmayacaksın, değil mi, Sam?”

Dışarı çıkarak o veledi yakalayıp çilleri yerinden oynayana kadar sarsaladım.

“Terbiyeni takınmazsan” diyorum, “seni hemen eve götürürüm. Şimdi söyle bakalım, iyi bir çocuk olacak mısın olmayacak mısın?”

Suratını asıp “Şaka yapıyordum” diyor. “Yaşlı Hank’in canını acıtmak İstemedim. Ama o da bana niye vuruyor? Beni eve göndermezsen, bir de bugün Kara Süvari oyunu oynamama izin verirsen uslu duracağım, Yılan Göz.”

“O oyunu bilmiyorum” diyorum ben de. “Senle Bay Bili karar vereceksiniz buna. Bugün oyun arkadaşın o. Bir süreliğe gideceğim iş için. Şimdi gel buraya, yeniden dost olun ve canını acıttığın için özür dile ondan yoksa hemen eve gidersin.”

ikisinin tokalaşıp barışmalarını sağladıktan sonra Bill’i kenara çekip mağaradan beş-altı kilometre uzaktaki Poplar Cove diye küçük bir köye giderek Summit’te çocuk kaçırma meselesine nasıl baktıklarını elimden geldiğince öğrenmeye çalışacağımı söyledim. Ayrıca o Dorset denen herife sert bir mektup yazarak fidye İstemeyi, nasıl ödeneceği konusunda da talimat vermeyi düşünüyordum.

“Biliyor musun, Sam,” diyor Bili, “depremlerde, yangın ya da sel felaketlerinde, poker oyunlarında, dinamit patlatırken, polis baskınlarında, tren soygunlarında, tayfunlarda gözümü bile kırpmadan hep yanında oldum. Şu iki ayaklı fişek gibi veledi kaçırana kadar da metanetimi lıiç kaybetmedim. Bu çocuk beni mahvediyor. Beni onunla yalnız bırakmayacaksın, değil mi, Sam?”

“Öğleden sonra dönerim” diyorum ben de. “Ben dönene kadar oğlanı eğlendirip sakinleştirmclisin. Haydi, şimdi ihtiyar Dorset’e şu mektubu yazalım.”

Bill ile ben kağıt kalem alıp mektup üzerine çalışırken bir battaniyeye bürünmüş olan Kızıl Reis bir aşağı bir yukarı dolaşıp mağaranın ağzını kolluyordu. Bill gözleri yaşlarla dolu olarak fidyeyi iki binden bin beş yüze indirmemiz için yalvardı bana. “Evlat sevgisinin ahlaki yönünü aşağılamak değil niyetim” diyordu, “ama insanlarla muhatap oluyoruz ve bence bu bücür, yirmi kiloyu bulmayan çilli yaban kedisi için iki bin dolar istemek hiç insanca olmaz. Bin beş yüz dolarla şansımızı deneyelim derim.

Aradaki farkı hesabıma yaz.”

Böylece, sırf Bill’i rahatlatmak için kabul ettim; mektubu da şöyle yazdık:

Sayın Bay Ebenezer Dorset,

Oğlunuz elimizde ve Summit’ten çok uzakta bir yerde sakladık onu. Kendi başınıza ya da becerikli dedektiflerle onu aramaya çalışmak beyhude bir çaba olur. Onun size geri verilmesinin tek koşulu kesinkes şöyle: Geri dönmesi için büyükçe banknotlar halinde bin beş yüz dolar istiyoruz; para bu gece yarısı cevabınızla birlikte aşağıda tarif edildiği üzere aynı yere ve aynı kutuya bırakılacaktır. Koşulları kabul ediyorsanız cevabınızı yazarak bu gece saat sekiz buçukta tek başına bir haberci ile gönderin. Poplar Cove yolu üstünde, Owl Creek ’i geçtikten sonra sağdaki buğday tarlasının çitine yakın birbirinden yaklaşık otuz metre arayla duran üç büyük ağaç vardır. Üçüncü ağacın karşısında, çit direğinin dibinde mukavva bir kutu olacak. Haberciniz cevabı bu kutunun içine koyar koymaz Summit’e dönecek.

Belirttiğimiz talepleri karşılamaktan kaçınır ya da herhangi bir hileye başvurmaya kalkarsanız oğlunuzu bir daha asla göremezsiniz.

istendiği gibi parayı öderseniz üç saat içinde sağ salim geri gönderilecektir. Bunlar kesin taleplerdir ve uymazsanız bundan sonra sizinle herhangi bir temas kurulmayacaktır.

GÖZÜ KARA İKİ ADAM

Dorset’in adresini yazdım, sonra da mektubu cebime koydum. Tam yola koyuluyordum ki velet yanıma gelip “Hey, Yılan Göz!” diyor. “Sen yokken Kara Süvari oyunu oynayabileceğimi söylemiştin.”

“Oyna tabii” diyorum. “Bay Bili de oynayacak seninle. Nasıl bir oyun bu?”

Kızıl Reis “Ben Kara Süvari’yim” diyor, “ve tabii ki atıma atlayıp kaleye giderek orada yaşayanlara Kızıl-

O'llENRY

38

derililerin geldiğini haber vermem lazım. Artık Kızılderili oynamak İstemiyorum. Kara Süvari olmak İstiyorum.”

“Tamamdır” diyorum ben de. “Hiç sakıncası yok gibi geldi bana. Bay Bill de o belalı vahşileri bozuma uğratmana yardımcı olacaktır.”

Bill velede kuşkuyla bakarak “Ne yapmam gerekiyor?” diyor.

Kara Süvari “Sen benim yoldaşımsın” diyor. “Şimdi ellerinle dizlerinin üstüne çök bakalım. Yoldaşım olmadan kaleye nasıl at sürerim ki?”

“Onu meşgul etsen iyi olacak” dedim, “sadece planı uygulamaya koyana kadar. Gevşe azıcık.”

Bill dört ayağının üstüne çöküyor ve gözlerine tuzağa yakalanmış tavşanınkine benzeyen bir ifade yerleşiyor.

Sesi kısılmış gibi “Şu kale uzakta mı, evlat?” diye soruyor.

Kara Süvari “Yüz yetmiş kilometre kadar” diyor. “Oraya vaktinde varmak için gayret edeceksin artık. Haydi bakalım, deh!”

Kara Süvari Bill’in sırtına atlayıp topuklarını iki yanına bastırıyordu.

“Tanrı aşkına. ..” diyordu Bill, “hemen dön, Sam, mümkün olduğu kadar çabuk dön. Keşke fidyeyi bin doların üstüne çıkarmasaydık. Bana bak, beni tekmelemeyi bırak, yoksa hakkından geleceğim senin.”

Poplar Cove’da dolaşıp postaneyle bakkalın etrafında oturarak alışverişe gelmiş bir sürü ahmakla sohbet ettim. Saçı sakalı birbirine karışmış bir herif Ebenezer Dorset’in oğlunun kayıp ya da kaçırılmış olması yüzünden bütün Summit’in karıştığını duyduğunu anlattı. Ben de bunu öğrenmek İstiyordum zaten. Biraz tütün alıp börülcelerin fiyatı konusunda bir iki laf ettim, kaşla göz arasında mektubumu postaladım sonra da çekip gittim. Postane müdürü postacının bir saat içinde gelip Summit’e gidecek olan postayı alacağını söyledi.

KI Z

39

Mağaraya döndüğümde Bill ile oğlan ortalıkta yoktu. Mağarayı iyice araştırıp bir-iki kez seslendim ama cevap veren olmadı.

Ben de pipomu yakıp ne olacak diye beklemek üzere yosun tutmuş bir tümseğin üstüne oturdum.

Yarım saat kadar geçmişti ki çalılıkların hışırdadığını duydum ve Bili yalpalayarak mağaranın önündeki küçük açıklıkta belirdi. Hemen ardından suratında kocaman bir sırıtışla usul usul ilerleyen velet geliyordu. Bill durdu, şapkasını çıkardı, kırmızı bir mendille suratını sildi. Oğlan da bir-iki metre gerisinde durakladı.

Bili “Sanı,” diyor, "düııeğiıı teki olduğumu düşüneceksin anıa elimde değildi. Beıı erkekçe eğilimleri ve kendini koruma içgüdüsü olan yetişkin biriyim ama bazen hakim olma, baskın çıkma yöntemlerinin hepsi çuvallıyor. Oğlan gitti. Eve yolladım onu. Her şey bitti. Bir zamanlar şehit olan birileri varmış,” diye sürdürüyor Bill, “keyif aldıkları dümenlerden vazgeçeceklerine ölmeyi yeğlermiş. Aralarından hiçbiri benim maruz kaldığım doğaüstü işkencelerle karşılaşmamıştır. Soygunumuzun kurallarına sadık kalmaya çalıştım ama canıma tak dedi.”

Ben de “Mesele nedir, Bili?” diye soruyorum.

Bili “Güya yüz yetmiş kilometre kadar uzaktaki kaleye varacağız diye at oldum” diyor. “Sonra, kalede oturanlar kurtarılınca, yine güya, yulaf verildi bana. Kum yenilir yutulur nesne değilmiş. Derken bir saat boyunca ona oyukların içinde neden hiçbir şey olmadığını, neden bir yoldan hem gidilip hem de gelinebileceğini ve otların neden yeşil olduğunu açıklamaya çalıştım. Sam, İnsanoğlu ancak bu kadarına katlanabilir. Yakalıyorum onu kıyafetinin yakasından, dağdan aşağı sürüklüyorum. Yolda bacaklarımı öyle bir tekmeliyor ki dizimden aşağısı mosmor oluyor, üstelik başparmağımda ve elimde cayır cayır yanan iki-üç ısırık yeri var.”

Bill “Ama gitti İşte” diye sürdürüyor. “Evine gitti. Ona Summit’e giden yolu gösterdim. Yola birkaç metre kala tekmeyi bastım. Fidyeyi elimizden kaçırdığımız için üzgünüm ama ya bunu yapacaktım ya da Bill Driscoll tımarhaneye gidecekti.”

Bill oflayıp pufluyordu ama pembe beyaz çehresinde giderek artan bir memnuniyet ve tarifsiz bir huzur ifadesi vardı.

“Bill...” diyorum ben de, “sizin ailede kalp hastalığı yoktu, değil mi?”

“Hayır” diyor Bill. “Sıtma ve bir sürü kaza dışında kronik bir durum yok. Niye sordun?”

“O zaman arkana dönebilirsin” diyorum ben de, “bir bak bakalım arkana.”

Bill dönüp oğlanı görünce beti benzi soluyor, yığılarak oturuyor, rastgele otları yolup yerdeki çalı çırpıyı toplamaya başlıyor. Bir saat kadar aklını kaçırmış olduğundan korktum. Sonra ona bütün meseleyi hemen halletmek üzere yaptığım planı, Dorset’in teklifimize aklı yatarsa gece yarısı olduğunda fidyeyi alıp kurtulabileceğimizi anlattım. O sayede Bill velede hafifçe gülümser gibi yapıp azıcık kendine gelir gelmez Japonya savaşındaki Rus rolüne bürünerek onunla oynayacağına söz verecek kadar güç toplayabildi.

Profesyonel çocuk hırsızlarına karşı kurulabilecek tuzaklara yakalanma tehlikesi olmadan fidyeyi alabilmek için bir planım vardı. Cevabın -daha sonra da paranın-altına bırakılmasını İstediğim ağaç yolun her yanı boş .ırazilerle çevrili çitine yakındı. Zabıtalardan bir ekip notu .ılmak üzere birinin gelmesini bekliyorsa tarlaları ya da volu geçerken mutlaka görecekti onu. Ama, hayır, efeem! Saat sekiz buçuk olduğunda ben bir ağaç kurbağasından .ıyırt edilemez biçimde ağacın tepesine yerleşmiş, habercinin gelmesini bekliyordum.

Tam vaktinde yeni yetme bir oğlan yoldan yukarı bisikletiyle geliyor, çit direğinin altındaki mukavva kutuyu fark ediyor, kutunun içine katlanmış bir kağıt parçası koyuyor ve Summit'e doğru pedal çevirerek uzaklaşıyor.

Ki Z

4!

Bir saat bekledikten sonra her şeyin yolunda olduğu sonucuna vardım. Ağaçtan aşağı kayıp notu aldım, çit boyunca süzülerek ağaçlıklara ulaştım, yarım saat sonra da mağaraya varmıştım. Notu açıp lambanın yanına yaklaşarak Bill’e okudum. Kargacık burgacık bir yazıyla, dolmakalemle yazılmış olan notun özeti ve içeriği şöyleydi:

Gözü kara ıkı adam,

Beyler, postayla bugün gelen ve oğlumun geri verilmesi için talep ettiğiniz fidyeye ilişkin mektup elime geçti. Sanırım taleplerinizde biraz ileri gitmişsiniz; dolayısıyla ben de kabul edeceğinize inandığım bir karşı teklif sunuyorum size. Johnny 'yi eve getirip bana iki yüz elli dolar öderseniz onu sizden almayı kabul ederim. Gece gelseniz iyi olur zira komşular kayıp olduğuna inanıyor ve onu geri getiren birileri görürlerse yapacakları konusunda hiçbir sorumluluk kabul edemem.

Derin saygılarımla,

EBENEZER DORSET

Ben de “Haydi ya, sanki Penzance korsanları!²” diyorum, “Bu kadar küstahlık da....”

Fakat Bill’e bakınca durakladım. Gözlerinde daha önce dilsiz ya da dilli hiçbir haydudun suratında görmediğim acınılası bir ifade vardı.

“Sam” diyor, “iki yüz elli dolar ne ki? O kadar paramız var. Bu veletle bir gece daha geçirmek beni tımarhaneye gönderir. Ayrıca bir beyefendi olarak Bay Dorset bize böyle cömert bir teklif yapmakla çok alicenap davranıyor. Bu şansın kaçmasına izin vermeyeceksin, değil mi?”

“Sana gerçeği söyleyeyim mi, Bili” diyorum ben de, “bu bücür kuzu benim de sinirlerimi bozdu. Onu eve götürelim, fidyesini ödeyelim, sonra da yolumuza gideli m. ”

O gece evine götürdük onu. Götürebilmek için babasının ona gümüş kakmalı bir tüfekle bir çift mokasen aldığını, üstelik ertesi gün birlikte ayı avına gideceğimizi söyledik.

Ebenczer’in ön kapısını çaldığımızda tam gece yarısıydı. Esas plana göre ağacın altındaki kutudan bin beş yüz doları almam gereken saatte bizim Bill Bay Dorset’in avucuna iki yüz elli dolar saymaktaydı.

Velet onu eve bırakacağımızı anlayınca tren düdüğü gibi ötmeye başlayarak Bill’in bacağına sülük gibi yapıştı. Babası yakı söker gibi yavaş yavaş onu ayırmaya başladı.

Bill “Ne kadar süreyle zapt edebilirsin onu?” diye soruyor.

ihtiyar Dorset “Eskisi kadar gücüm yok artık” diyor, “ama herhalde on dakika için söz verebilirim size.”

“Yeter” diyor Bill. “On dakikada ben Orta, Güney ve Orta Batı eyaletlerini geçip hoplaya zıplaya Kanada sınırı-111 topukluyor olabilirim.”

Ve ortalık zifiri karanlık, o da tombul bir adam olsa bile benim gibi iyi bir koşucu yetişene kadar Bill çoktan Summit’in üç kilometre dışına çıkmıştı.

DEFİNE

Hayatta çeşitli ahmaklıklar vardır. Şimdi lütfen herkes .ıdı okunup ayağa kalkması söylenene kadar yerinde bekleyebilir mi?

Ben de, bir istisna dışında, bütün ahmaklıkları yaptım. Babamdan kalan mirası tükettim, sahte bir evlilik gerçekleştirdim, poker, tenis ve hisse senetleriyle oynadım, dolayısıyla cebimdeki parayla yollarımızı çok farklı şekillerde ayırmış olduk. Bunlara rağmen hala girmediğim bir kılık, çalmadığım bir kapı, oynamadığım bir rol vardı. O da Gömünün Peşindeki Define Avcısı rolüydü. Bir sürü İnsan bu İştaha kapılırdı. Fakat Kral Midas’ın toynak izlerinden giden pek çok özenti müritten hiçbiri o haz verici sonuca yaklaşamamıştı bile.

fakat -beceriksiz yazarların hep yaptığı gibi- sadede gelmek gerekirse, ben de yufka yürekli bir ahmaktım. Martha Mangum’u gördüğüm anda ona tutuldum. ( )n sekiz yaşındaydı, yeni bir piyanonun fildişi tuşları kadar beyazdı, Texas kırsalındaki bu aptal, küçük kasabada yaşamaya mahkûm edilmiş masum bir meleğin hüzünlü cazibesine ve göz kamaştırıcı ihtişamına sahipti. Belçika krallığının veya havalı başka bir krallığın tacındaki zümrütleri böğürtlen toplarcasına birer birer araklamasını sağlayacak bir cazibesi, ruhu ve çekiciliği vardı ama farkında değildi; ben de ona bu tabloyu göstermedim zaten.

Anlayacağınız, May Martha Mangum’a sahip olmak, onu kollarımın arasına almak İstiyordum. Bana ömür boyu katlanmasını, terliklerimle pipomu her gün akşama kadar arasam da bulamayacağım bir yerlere kaldırmasını istiyordum.

May Martha’nın babası gözlükleriyle sakalının ardına gizlenmiş bir adamdı. Adamın hayatı kelebekler ve böceklerden ibaretti; uçan, sürünen, vızıldayan, tereyağının üstüne yapışan veya ensenizden sırtınıza kaçan tüm o haşereler için yaşıyordu sanki. Kökcnbilimci ya da ona benzer bir şeydi. Ömrünü Ağustos böceği benzeri bir yaratığı yakalamak için havaya ağ atarak, yakaladıklarına da iğneler saplayıp onlara isimler takarak geçiriyordu.

Ailenin tamamı o ve May Martha’dan ibaretti. Babası ona insanus ırkının nadir bulunan bir örneğiymiş gibi davranıyordu çünkü kız yemeğini tam zamanında hazırlıyor, kıyafetlerini katlayıp gerekli yerlere koyuyor, içki şişelerini hep dolu tutuyordu. Derler ya, bilim İnsanları epeyce -kolik olurlar, ne -kolik oldukları önemli değildir.

Benim dışımda Martha Mangum’un cazibesine kapılan biri daha vardı. Üniversiteyi yeni bitirmiş olan Good-loe Banks adlı delikanlı. Latince kitaplarda, Yunan felsefesinde, özellikle de mantık ve yüksek matematik kitaplarında mevzu edilen bütün marifetler onda mevcuttu. Her fırsatta bu bilgileri oıuya döküp her nutuk attığı İnsandan bir şeyler öğrenme merakı olmasa belki de epeyce sevebilirdim onu. Ama yine de, tahmin edeceğiniz gibi, onunla oldukça sıkı dosttuk.

Fırsat buldukça bir araya gelmeye gayret ederdik çünkü May Martha Mangum’un kalbindeki rüzgarların hangi yöne doğru estiğine ilişkin birbirimizi gazlayıp, şişirip patlatmak için -amma da karmaşık bir mecaz oldu; bunun suçlusu da Goodloc Banks sayılma/.- ikimiz de fırsat kolluyorduk. Rakipler böyledir İşte.

Goodloc’nun kitaplara, adabımuaşerete, gencl kültüre, kürek yarışlarına, iyi giyinmeye fena halde meraklı olduğu söylenebilir. Bense daha ziyade beysbol, Cuma gecelerinin televizyon sohbetlerine katılan kalabalıklar veya iyi bir jokey hakkında sizi aydınlatabilirim.

Oysa karşılıklı konuşmalarımızda, May Martha’ya yaptığımız ziyaretlerde, onunla sohbetlerimizde ne Good-loe Banks ne de ben kızın hangimizi tercih eniğini kestire-biliyorduk. May Martha doğuştan çekimserdi, İnsanların tahmin yürütmesini sağlamak için neler yapabileceğini daha beşikteyken öğrenmişti.

Dediğim gibi, baba Mangum dalgın bir adamdı. Uzun süre sonra ihtiyaçlarını karşılayan, rahat yaşamasını sağlayan genç birinin, yani kerimesinin üstüne iki delikanlının ağ veya başka bir alet-edevat atmaya çalıştığının -ona minik bir kelebek söylemiş olacak ki- farkına vardı.

Bilim İnsanlarının bu gibi durumlarda kafa tutabileceğini hiç tahmin etmezdim. ihtiyar Mangum Goodloe’yla beni sözel olarak en aşağılık omurgalılar sınıfına kolayca soktu, etiketledi ve bunu sadece İngilizceyi kullanarak, benim bile anlayabileceğim Orgetorix, Hclvetİİ* gibi basit Latince adların ötesine geçmeden yaptı. Bizi bir daha evinin etrafında yakalarsa koleksiyonuna ekleyeceğini de söyledi.

Goodloe Banks ile birlikte beş gün kadar onlara ilişmeyerek fırtınanın yatışmasını bekledik. Eve yeniden uğramak için cesaret topladığımızda May Martha Mangum ile babası gitmişti. Gitmişlerdi! Kiraladıkları evde in cin top oynuyordu. Ufak tefek bir şeyler sattıkları küçük dükkanda da öyle.

May Martha ikimize de veda etmemişti, ne dikenlere iliştirilmiş çırpınan beyaz bir “Elveda!” notu, ne giriş kapısının pervazına tebeşirle çizilmiş bir İşaret, ne de postaneye üstüne adımız yazılmış ipucu niteliğinde bir kartpostal bırakmıştı.

Iki ay boyunca Goodloe Banks ile ben -ayrı ayrı-kaçakların izini sürmek için aklımıza gelen her türlü dalavereyi çevirdik. Seyahat acentesinin memuruyla, at kiralayanlarla, tren kondüktörleriyle, kasabamızın zavallı birilik emniyet mensubuyla aramızdaki dostluğu ve duygusal hağı kullanarak sonuca ulaşmaya çalıştıysak da başarılı olamadık.

Böylece eskisinden çok daha iyi dost, çok daha beter düşman haline geldik. Işten sonra her akşamüstü Snyder’in

' Ifc/vctii: MÖ 3. vü/v ıklan 1. vü/yıla kadar şimdiki İsviçre’nin bulunduğu \ ürede yjşanıış olan Kdı kökenli kabilelerin «ıdı. Orgclorix de bu kabileden MO 1. yüzvılda vaşuııış bir sovlu ve zengindi -ç.n.

" 1 z

barının arka odasında buluşup domino oynarken birbirimize sohbet kılığına girmiş tuzaklar kurarak karşımızdakinin yeni bir haber alıp almadığını anlamaya çabaladık. Rakipler böyledir işte.

Goodloe Banks’in bilgilerini alaycı bir şekilde teşhir etme huyu vardı ve beni “Zavallı Jane Ray, kuşu öldü, oynayamaz” filan gibi şeyleri okuyanlar sınıfına sokuyordu. Eh, doğrusu Goodloe’dan hoşlanıyordum, aynı zamanda onun üniversite eğitiminden tiksiniyordum ve her zaman terbiyeli biri olarak tanındığım için sinirlerime hakim oldum. Ayrıca May Martha hakkında bir şeyler bilip bilmediğini öğrenmek peşindeydim, böylece onunla görüşmeyi sürdürdüm.

Bir akşamüstü meselelerimizi tartışırken bana şöyle dedi:

“Oldu da sen buldun kızı diyelim, kazanan sen mi olacaksın yani? Bayan Mangum’un kafası çalışıyor. Henüz eğitilmemiş olabilir ama senin ona verebileceklerinden daha iyisine layık. Antik şairlerin, yazarların büyüsünü, onların yaşam felsefelerini kavrayıp genişletebilmiş çağdaş akımların değerini onun kadar takdir edebilen kimseyle sohbet etmedim. Onu arayarak vaktini boşa harcadığını düşünmüyor musun?”

“Benim için,” dedim, “mutlu bir yuva Teksas kırsalında bir gölcüğün yanı başındaki meşelikte sekiz odalı bir ev demektir. Oturma odasında bir mekanik piyano...” diye devam ettim, “başlangıç için çitlerin gerisinde üç bin baş hayvan, ‘hanımım’ için her daim hazır midillilerle bir at arabası ve de çiftlik gelirlerini arzu ettiği şekilde harcaması, bana bir ömür katlanması, her gün terliklerimle pipomu akşama kadar arasam da bulamayacağım bir yerlere kaldırması için May Martha Mangum. Işte,” dedim, “olacak olan budur ve senin eğitimin, akımların, felsefelerin İse kuru in-

9 “My birdis dead, said Nancy Ray, My bird is dead, I cıirınot phıy" (Kuşum öldü, dedi Nancy Ray, Kuşum öldü, oynayamam) 19. yüzvıl sonunda yayımlanan Parley’s çocuk dergisinde çıkmış bir çocuk şiirinden .ılıntı -ç.n.

O ' ll F N R Y

48

cir kadar para etmez, pazar tezgahlarındaki incirler kadar bile.”

“O daha iyilerine layık” diye tekrarladı Goodloe Banks.

“Neye layık olursa olsun,” dedim, “şimdilik ortalıkta yok. Ben de onu mümkün olan en kısa zamanda bulacağım, hem de üniversitelerin yardımı olmadan.”

Goodloe bir domino taşını masaya koyarak “Oyun tıkandı” deyince biz de bira İçtik.

Kısa süre sonra tanıdığım genç bir çiftçi kasabaya gelerek bana katlanmış mavi bir kağıt getirdi. Büyükbabasının yeni öldüğünü söyledi. Akan bir damla gözyaşımı gizledim, o da ihtiyar adamın bu kağıdı yirmi yıldır herkesten sakınarak sakladığını söyleyip konuşmasını sürdürdü. Kağıdı iki katırla çorak bir araziden oluşan mal varlığının parçası olarak ailesine bırakmıştı.

Bu kağıt kölelik karşıtlarının ayrılıkçılara isyanı sırasında kullanılan eski, mavi cinslerdendi. 14 Haziran 1863 tarihi taşıyordu ve on katır yükü, üç yüz bin dolar değerinde altın ile gümüş sikkenin saklandığı yeri tarif ediyordu. Sam’in büyükbabası ihtiyar Rundle bu bilgiyi defineyi gömenlerden biri olan Ispanyol bir rahipten almıştı. Adam uzun yıllar önce -yok, o kadar da değil- ihtiyar Rundle’ın evinde ölmüştü. ihtiyar Rundle onun söylediklerini aynen yazmıştı.

“Baban neden aramadı bunu?” diye sordum genç Rundle’a.

“Fırsat bulamadan kör olverdi” diye cevap verdi.

“Sen kendin niye aramadın?” diye sordum.

“Aslında” dedi, “bu kağıttan ncrdeyse on yıldır haberim vardı. Bahar gelince toprakları sürcen, sonra mısırların arasından otları ayıklaycan, ondan sonra da hayvanlara yem istifleycen; kısa süre sonra da kış tekrar tepemize bin-cek zaten. Böylece yıllar yılları kovalaycak.”

Bu bana makul bir sebep gibi geldi, o yüzden genç Lec Rundle ile birlikte bir an önce konuyla ilgilenmeye karar verdim.

Kağıtta yazılmış olan talimatlar basitti. Söz konusu definenin yüklendiği eşek kafilesi Dolores bölgesindeki eski bir Ispanyol misyonundan yola çıkmıştı. Pusulaya bakarak güneye, Alamito Nehrine ulaşana kadar yolculuk etmişlerdi. Burayı geçip defineyi iki yüksek dağın arasında semer gibi duran küçük bir tepeye gömmüşlerdi. Define bir taş yığınıyla İşaretlenmişti. Kafiledeki Ispanyol rahip dışında kalan herkes birkaç gün sonra Kızılderililer tarafından öldürülmüştü. Bu sırrı bilen yoktu. Her şey yolunda gibi göründü bana.

Lee Rundle kamp kıyafetlerimizi kuşanıp Ispanyol misyonundan gelen yolu belirlemesi için bir ölçümcü tutmamızı, sonra da üç yüz bin doları Fort Worth’u gezerek harcamamızı önerdi. Lakin çok eğitimli olmasam bile zamandan da paradan da tasarruf edebileceğimiz bir çare biliyordum.

Eyaletin tapu dairesine gidip eski misyondan Alamito Nehrine kadarki toprakların topografyasını gösteren, “uygulama” taslağı dedikleri bir harita çizdirdik. Bu haritanın üzerinde güneye, nehre doğru bir çizgi çektim. Taslak toprakların üstündeki arazinin engebeleriyle parselleri belirten çizgilerin uzunluğunu net bir şekilde gösteriyordu. Bu sayede nehirdeki noktayı bularak onunla Ispanya Kralı Philip tarafından bahşedilmiş olan meşhur Los Animos parselinin köşesi arasında bir “bağlantı” oluşturduk.

Artık ölçümcüye ihtiyacımız kalmamıştı. Bu bizi hem epey masraftan kurtardı hem de epeyce zaman kazandırdı.

Böylece Lee Rundle ile birlikte malzemeleri yüklediğimiz iki atlı yük arabasıyla bir kervan oluşturup ulaşmaya çalıştığımız noktaya en yakm kasaba olan Chico’ya kadar iki yüz elli kilometre kadar gittik. Orada bölgenin ölçümcü muavinini yanımıza aldık. Bizim için Los Animos parselinin köşesini buldu, harita taslağımızdaki bq bin yedi yüz yirmi arşını kat ederek o noktaya bir taş koydu, kahve içip pastırma yedikten sonra Chico’ya giden posta arabasıyla geri döndü.

»'llKNRV

50

O üç yüz bin doları bulacağımızdan emindim. Lee Rundle paranın sadece üçte birini alacaktı çünkü masrafları ben karşılıyordum. Hâlâ yeryüzündeyse, May Martha Mangum’u iki yüz bin dolar sayesinde bulacağımdan emindim. Ve onunla ihtiyar Mangum’un kelebeklerini canlandırıp uçurabilirdim. Bir bulabilseydim o defineyi!

Lee ile kamp kurduk. Nehrin karşısında sedirlerle kaplı bir düzine tepecik vardı fakat hiçbiri semere benzemiyordu. Bu bizi yıldırmadı. Görünüş aldatıcıdır. Tıpkı güzellik gibi, bir semer de ancak bakanın gözlerinde var olabilir.

Definecinin torunuyla birlikte sedirle kaplı tepeleri, lıain pireyi arayan bir hanımefendi gibi, dikkatle İnceledik. Nehrin üç kilometre aşağısına, üç kilometre de yukarısına doğru gördüğümüz her yamacı, her zirveyi, her meydancığı, her kabartıyı, her açıyı, her eğimi, her çukuru araştırdık. Bunu yaparken dört gün harcadık. Sonra atları da arabayı da toparlayıp dönüşe geçtik, kalan kahveyle pastırmayı da iki yüz elli kilometre uzaktaki Concho şehrine taşıdık.

Lee Rundle dönüş yolculuğunda bir sürü tütün çiğnedi. Ben arabayı sürmekle meşguldüm çünkü acelem vardı.

Elimiz boş döndükten hemen sonra Goodloe Banks ile Snyder’ın arka odasında domino oynamak ve bilgi toplamak üzere buluştuk. Goodloe’ya define peşindeki keşif gezimi anlattım.

“O üç yüz bin doları bulabilseydim,” dedim ona, “May Martha Mangum’a ulaşmak için şu yeryüzünü karış karış, didik didik arardım.”

“Daha iyilerine layık o” dedi Goodloe. “Onu ben bulacağım. Ama şimdi anlat bakalım, henüz gün yüzüne çıkmamış bu ganimetin dikkatsizce gömüldüğü yeri nasıl ortaya çıkardın?”

En küçük ayrıntıyı bile anlattım ona. Teknik adamın çizdiği, mesafeleri açıkça belli eden taslağı gösterdim.

KIZ

51

Çokbilmiş bir tavırla İnceledikten sonra sandalyesinde geriye kaykılıp üniversitelilere mahsus, tepeden bakan, aşağılayıcı bir kahkaha krizine girdi.

Konuşabilecek hale gelince “Eh, işte, budalanın tekisin sen, Jim” dedi.

Bense sabırlı bir tavırla elimdeki iki altılıyı göstererek “Sıra sende” dedim.

Elindeki tebeşirle masanın üstüne iki haç çizen Goodloe “Yirmi” dedi.

“Neden budala oluyormuşum?” diye sordum. “Bundan önce de bir sürü yerde define bulundu.”

“Çünkü” dedi, “çizdiğiniz hattın nehirle kesiştiği noktada manyetik sapmayı görmezden gelmişsiniz. Oradaki sapma batıya doğru dokuz derece olmalıydı. Şu kalemini versene bana.”

Goodloe Banks aceleyle bir zarfın arkasına çiziktirmeye başladı.

“Ispanyol misyonundan çekilen ve kuzeyden güneye uzanan çizgi” dedi, “tanı tamına 50 kilometre. Bunu cep pusulasıyla tayin etmişler, anlattığına göre. Manyetik sapmayı hesaba katarsak Alamito nehri üstünde definenizi araştırmanız gereken nokta sizin araştırdığınız yerden tanı olarak on kilometre, kırk beş vara¹" batıda olmalı. Öf, amma salak şeysin, Jim.”

“Ne sapmasından söz ediyorsun?” diye sordum. “ Rakamlar yalan söylemez sanırdım... ”

“Manyetik alan yüzünden doğal sapma” dedi Good-loe, “asıl meridyen eğrisinden.”

Her zamanki küçümseyici tebessümünü takınmışken çehresinde define avcılarına özgü hevesli, açgözlü, tamahkar bir ifade belirdiğini gürdüm.

Keramet yumurtlar gibi “Bazen," dedi, “gizli servetler hakkındaki söylenceler durduk yerde çıkmamış olabilir. Şu tarif kağıdını bir versen de göz atsam. Belki birlikte... ”

10 Vara: Ispanyol ölçü birimi, bir vara, 0,8359 metredir -ç.n.

O'HFNK)

52

Sonuç olarak Goodloe ile ben aşkta rakipken macerada ortak olduk. En yakın tren İstasyonunun bulunduğu

I funtersburg’dan aktarmayla Chico’ya gittik. Chico’da kapalı bir yaylı araba, atlar ve kamp teçhizatı kiraladık. Aynı ölçümcüyü bulup Goodloe’nun denetiminde ve manyetik sapmaların ışığında ölçümleri düzelttirdikten sonra onu evine yolcu ettik.

Gideceğimiz yere ulaştığımızda akşam olmuştu. Atları doyurdum, nehir kıyısında ateş yakıp akşam yemeğini hazırladım. Goodloe da yardım edebilirdi ama gördüğü eğitim pratik işler için yetiştirmemişti onu.

Yine de ben çalışırken kadim devirlerin ölülerinden edindiği fikirlerle yüreklendirdi beni. Yunancadan yapılmış bazı çevirileri baştan sona okudu.

“Anakrcon"” diye izah etti. “Şu okuduğum parça Bayan Manguın’la benim en sevdiğimiz bölümdü.”

Ben de onun laflarını tekrarlayıp “Daha iyilerine layık o” dedim.

“Klasikler arasında dolaşıp bilginin, kültürün bol olduğu bir ortamda yaşamaktan daha iyi ne olabilir?” diye sordu. “Her zaman eğitimi aşağılarsın sen. Basit bir matematik bilgin olmadığı için boş yere çabalamış olmana ne diyelim? Bildiklerim sayesinde hatanı gözüne sokmasay-dım şu meşhur defineni ne zaman bulabilirdin acaba?” “Önce nehrin karşısındaki şu tepelere bakarsak,” dedim ben de, “bir şeyler bulabiliriz orada. Şu senin sapmaların hakkında halen kuşkularım var. Pusulanın ibresi hep kuzeyi gösterir diye öğrendim ben.”

Ertesi sabah parlak bir Haziran güneşi vardı. Erkenden kalkıp kahvaltı ettik. Goodloe kendinden geçmişti sanki. Ben pastırma kızartırken o da Keats -galiba oydu-ve Kelly ya da Shelly diye birilerinden şiirler okudu.

Bulunduğumuz yerde sığ bir dere halini almış olan nehri geçmeye, karşı yakadaki dorukları sivri, yamaçları sedir kaplı bir sürü tepeyi keşfetmeye hazırlanıyorduk.

Ben teneke kahvaltı tabaklarını yıkarken Goodloe sırtıma vurup “Sevgili, kahraman Ulysses’im benim,” dedi, “şu sihirli belgeyi ver de bir kez daha göz atayım. Bence semere benzeyen o tepeye nasıl tırmanacağımıza ilişkin talimatlar vardır orada. Hiç semer görmedim ben. Semer nasıl bir şeydir, Jim?”

“Kültürüne bir gol attım” dedim ben de. “Görünce anlarım, merak etme.”

Hiç de eğitimli olmayan bir küfür savurduğunda Go-odloe ihtiyar Rundle’ın belgesini İnceliyordu.

Kâğıdı güneşe tutup “Buraya gel” dedi. Parmağını kağıdın arkasına bastırıp “Şuraya bak” diye ekledi.

Mavi kağıdın üstünde daha önce hiç fark etmediğim, beyaz harflerle belirginleşen bir yazı ve rakamlar vardı: “Malvern, 1898.”

“N’olmuş yani?” diye sordum.

Goodloe “Bu filigran” dedi. “Bu kağıt 1898’de İmal edilmiş. Oysa üstündeki yazıya 1863 tarihi atılmış. Düpedüz sahtekarlık bu.”

“Aman, bilmem ki” dedim ben de. “Rundle ailesi güvenilir, basit, eğitimsiz köylülerdir. Belki de kağıt üreticileri bir dümen çevirmeye kalkışmıştır.”

Bunun üzerine Goodloe Banks eğitiminin izin verdiği derecede çılgına döndü. Gözlüklerini burnundan aşağı indirip dik dik baktı bana.

“Sık sık söylemişimdir sana salak olduğunu” dedi. “Bir andavallının seni üçkağıda getirmesine izin verdin. Ve sen de beni üçkağıda getirdin.”

“Nasıl?” diye sordum ona. “Nasıl üçkağıda getirdim?” “Cehaletinle” dedi. “Yaptığın planlarda ilkokul eğitiminin bile tuzağa düşmeni engelleyebileceği hatalar kq-fcttim, hem de iki kez. Yine de,” diye devam etti, “peşine takılmanın bana pahalıya patlayacağı sahtekârlık dolu bu maceraya atılmaya zorlandım. Bu iş bitmiştir henim için.”

] I I n \

5-1

Ayağa kalkıp bulaşık suyundan yeni çıkmış kalaylı bir kaşığı doğrulttum ona.

“Goodloe Banks,” dedim, “senin şu eğitimin bana göre metelik etmez. Zaten oldum olası, eğitimli kim gördüysem zor katlanmışımdır onlara, seninkinden İse tiksiniyorum. Bunca şey öğrendin de neye yaradı? Senin için bir lanet, dostların içinse can sıkıntısı olmaktan başka? Defol,” dedim, “filigranlarını da manyetik sapmalarını al, defol! Benim için hepsi bir hiç. Onlar define aramama engel olamaz!”

Kaşığımla nehrin karşısındaki semer biçiminde bir dağı gösterdim.

“Şu dağı araştıracağım” diye devam ettim, “defineyi bulmak için. Var mısın, yok musun, hemen karar ver. Bir filigranın ya da manyetik sapmanın ruhunu engellemesine izin vermek İstiyorsan, zaten gerçek bir maceraperest değilsin demektir. Kararını ver.”

Nehrin aşağısına doğru uzanan yoldan beyaz bir toz bulutu yükselmeye başladı. Hesperus’tan Chico’ya giden posta arabasıydı bu. Goodloe ona el salladı.

Acı acı “Üçkağıtçılıkla işim yok artık” dedi. “Bundan sonra o elindeki kağıt ancak budalalara bir şey ifade eder. Zaten sen hep budalanın tekiydin, Jim. Seni kaderinle baş başa bırakıyorum.”

Kişisel eşyalarını topladı, posta arabasına tırmandı, asabi bir tavırla gözlüklerini düzeltti ve bir toz bulutunun içinde çekip gitti.

Bulaşıkları yıkadıktan, atları da taze otla besledikten sonra sığ nehri geçtim, sedirlerin arasından semer biçimindeki tepeye tırmanmaya başladım.

Harikulade bir Haziran günüydü. Hayatımda kuş, kelebek, yusufçuk, çekirge, yani tarlaların uçan ve sokan böceklerinden bu kadar çoğunu bir arada görmemiştim.

Semer biçimindeki tepeyi tepeden tırnağa araştırdım. Defineye ilişkin hiç bir iz bulamadım. Taş yığını yoktu, ağaçların üstünde eski yanıklar yoktu, ihtiyar Rundle’ın belgesinde bulunduğu iddia edilen üç yüz bin doların varlığını kanıtlayan hiçbir şey yoktu.

Akşam serinliği basarken tepeden aşağı indim. Birden sedir kümelerinin arasından çıkarak Alamito nehrine karışan küçük bir dereciğin akıp durduğu yemyeşil bir vadiye ayak bastım.

Ve tam da orada ilk bakışta bana vahşinin teki gibi gelen, karmakarışık sakallı, çalı gibi saçlı bir ihtiyarın elinde parlak bir ağ ile kelebek kovaladığını görerek ürktüm.

“Belki de tımarhaneden kaçmış bir delidir” diye düşünürken eğitimden ve bilgiden bu kadar uzağa nasıl gelebildiğini merak ettim.

Derken birkaç adım daha atınca dereciğin kıyısında asmaların sardığı küçük bir kulübe gördüm. Ve küçük bir çayırda May Martha Mangum kır çiçekleri topluyordu.

Doğrulup bana baktı. Onu tanıdığımdan beri ilk kez yeni bir piyanonun tuşları kadar beyaz olan çehresinin pembeleştiğini gördüm. Hiçbir şey söylemeden ona doğru yürüdüm. Topladığı çiçekleri usulca elinden bıraktı, çimenlere düşürdü.

Doğrudan “Geleceğini biliyordum, Jim” dedi. “Babam yazmama izin vermiyordu ama geleceğini biliyordum.”

Sonra olanları tahmin edebilirsiniz; atlarım ve arabam nehrin karşı yakasındaydı zaten.

insan kendi yararına kullanamıyorsa eğitimin ne faydası olduğunu sık sık düşünmüşümdür. Tüm faydası baş-kalarınaysa ne anlamı var?

Zira May Martha Mangum benimle yaşıyor artık. Meşeliğin içinde sekiz odalı bir ev, mekanik bir piyano, çitlerin gerisinde de başlangıç olarak üç bin baş hayvan var.

Ve ben akşamları atımın sırtında eve döndüğümde pipomla terliklerim asla bulunamayacak bir yere kaldırılmış oluyor.

Kimin umurunda? Kimin umurunda? Kimin?

NABZINIZA BAKAYIM

KALPLER VE ELLER

¹

ı' 11 I N H)

R

²

Penzance Korsanları: Gilbert ve Sullivan'ın ilk kez 1879’un son gününde New York’ta sahnelenen komik operası -ç.n.

U ' H E N l\ Y

42

NABZINIZA BAKAYIM

Sonunda bir doktora gittim.

“Sisteminize herhangi bir alkol gireli ne kadar oldu?” diye sordu.

Başımı yana çevirip yanıtladım: “Eh, epeyce oldu.”

Genç bir doktordu, yirmi ila kırk yaşları arasında. Kantaşı renginde çoraplar giymişti ama Napolyon’a benziyordu. Çok hoşlanmıştım ondan.

“Şimdi dedi, “alkolün dolaşımınız üstündeki etkilerini göstereceğim size.” Sanının “dolaşım” demişti ama “tanıtım” da olabilirdi.

Sol kolumu dirseğime kadar sıvayıp bir şişe viski getirerek azıcık içirdi bana. Artık daha fazla benziyordu Napolyon’a. Daha da çok hoşlanmaya başladım ondan.

Sonra kolumun üstüne sımsıkı bir şey bağlayıp parmaklarıyla nabzıına bastırdı ve masanın üstündeki termometre benzeri bir alete bağlı lastik bir ampulü sıktı. Cıva inip çıkarak hiçbir noktada durmayacakmış gibi görünüyordu ama doktor iki yüz otuz yedi ve yüz altmış beş ya da öyle bir rakam kaydetti.

“Şimdi” dedi, “alkolün kan basıncınıza ne yaptığını görüyorsunuz.”

“Harikulade” dedim, “ama sizce bu test yeterli mi? Bir tane daha verin de öteki kolda da deneyelim.” Ama, hayır!

Derken elimi tuttu. Ölümümüm yaklaştığını ve benimle vedalaştığını sandım. Oysa yapmak istediği tek şey parmağımın ucuna iğne batırıp kırmızı damlayı bir karta bağlanmış olan elli sendik poker fişi öbeğiyle karşılaştırmakmış.

“Bu hemoglobin testidir” diye açıkladı. “Kanınızın rengi olması gerektiği gibi değil.”

“Olsun” dedim ben de. “Mavi olması gerekirdi, biliyorum ama karışık işlerle doludur bu memleket. Atalarım-

KIZ

57

dan bazıları süvariymiş ama Nantuckct Adasından birilc-rivlc pek sıkı fıkı olmuşlar, anlayacağınız...”

Doktor “Dcmek İstediğim” dcdi, “kanınızın rengi çok açık kırmızı.”

“Ya,” dedim, “mesele rcnk değil rengin tonu yani.” Derken doktor göğsüme şiddctli bir yumruk attı. Bunu yaparken bana Napolyon’u mu yoksa Lord Nelson’ın savaşlarını mı hatırlattı, bilmiyorum. Sonra asık bir suratla vücudumuzun çoğu “itis” ckiylc biten bir dizi derdindcn bahsetti. Ben de ona borcuma mahsuben hemcn on bcş dolar ödedim.

“Biri, bir başkası, herhangi biri ya da hepsi ölümcül müdür bunların?” diye sordum. Mesclcnin benim hakkımda olması nedeniyle azıcık ilgi göstcrmem gerekir diyc düşünüyordum.

Kcyifle “Hepsi de öyledir” dedi. “Ama ilerlemclcri durdurulabilir. iyi bir bakım, sürekli ve düzgün bir tedaviyle sekscn bcş ya da doksan yaşına kadar yaşayabilirsi-nız.”

Doktorun faturasını düşünmeye başladım. Bu konudaki beyamm “Eminim, seksen beş yetcr bana” oldu. Alacağına mahsuben on dolar daha verdim.

Tazelenmiş bir cncrjiyle “Yapılacak ilk iş” dedi, “bir süre için tam bir İstirahate kavuşacağınız ve sinirlerinizin düzeleceği bir şifahane bulmak. Sizinle birlikte gclcrek uygun bir yer seçeceğim.”

Böylece heni Catskills’deki bir tımarhaneye götürdü. Çıplak bir dağın tepesinde, devanı lı gitmeyen müdavimlerin devam ettiği bir yerdi. Taşlar, kayalar, kar yığınları ve seyrek çamlıklar dışında bir şey yoktu çevrede. Nöbctçi olan genç doktor çok hoş bi riy d i. Kolumu hile sıkmadan bana yatıştırıcı bir ilaç verdi. Öğle yemeğe saatiydi ve bizi de yemeğe katılmaya davet ettiler. Yemek odasındaki küçük masaların çevresinde yirmi kadar hasta vardı. Nöbetçi gcnç doktor masamıza gelip “Konuklarımızın kendilerini hasta olarak değil de sadece dinlenmekte olan hanımlar ve beyler olarak kabul etmeleri adet olmuştur” dedi. “Ufak tefek hastalıkları olsa da bunlar asla dile getirilmez.”

Doktorum yüksek sesle bir garsona seslenerek yemek için bana fosfogliseritli çorba, köpek ekmeği, maden suyuyla yapılmış gözleme ile kargabüken çayı getirmesini söyledi. Derken çam ağaçlarının arasında ani bir fırtına çıkmış gibi bir ses yükseldi. Bu ses odadaki bütün konukların yüksek tonda fısıldayarak “Nevrasteni!” demesi yüzündendi; sadece birinin, koca burunlu bir adamın açıkça “Kronik alkolizm” dediğini duydum. Onunla yeniden karşılaşmayı umuyorum. Görevli doktor dönüp uzaklaştı.

Yemekten bir saat kadar sonra doktor bizi evden kırk beş, elli metre uzaktaki atölyeye götürdü. Konuklar orada nöbetçi doktorun yardımcısı ve onun yardımcısı, ancak ayaklarıyla mavi kazağını görebildiğim bir adam yönetiminde çalışıyordu. Adam o kadar uzundu ki suratının olup olmadığından bile emin değilim ama herhangi bir ambalaj şirketinin bu adamın ellerine bayılacağından eminim.

Nöbetçi doktor “işte,” dedi, “konuklarımız kendilerini fiziksel etkinliklere vererek geçmişteki manevi huzursuzluklarından arınıyor, bu da tam bir İstirahat aslında.” Torna tezgahları, marangoz malzemesi, çömlekçi aletleri, el çıkrıkları, dokuma kasnakları, ayak değirmenleri, büyük davullar, karakalem portre büyütme araçları, demircilik malzemeleri, yani birinci sınıf bir şifahanenin bol para ödeyen divane konuklarını ilgilendirebilecek her şey vardı.

Nöbetçi doktor “Çamurdan kurabiyeler yapan hanımefendi,” diye fısıldadı, “Aşk Neden Aşıktır? romanının yazarı Lula Lulington’ın ta kendisi. Bu çalışmayı İcra ettikten sonra zihnini dinlendirmekten başka bir şey değil burada yaptığı.”

Kitabı görmüştüm. “Bunun yerine neden başka bir roman yazmıyor?” diye sordum.

Gördüğünüz gibi, zannettikleri kadar keçileri kaçırmış değildim.

Nöbetçi doktor “Huniye su boşaltan beyefendi de,” diye devam etti, “Wall Street’te borsayı toparlayayım derken dağılıveren bir simsar."

Ceketimin önünü ilikledim.

Gösterdiği diğer kişiler Nuh’un gemisiyle oynayan mimarlar, Darwin’in “Evrim Teorisi”ni okuyan bakanlar, ahşap oyan avukatlar, mavi kazaklı yardımcı yardımcısıyla Ibsen sohbeti yapan yorgun sosyetik hanımlar, yere yatıp uyuyakalmış nevrozlu bir milyoner ve odanın dört duvarına kırmızı bir tren çizen pek ünlü bir ressamdı.

Nöbetçi doktor bana “Epeyce güçlü görünüyorsunuz” dedi. “Sanırım sizin için cn uygun zihinsel İstirahat dağın yamacına doğru küçük kayalar fırlatıp geri getirmek olacaktır.”

Doktor yetiştiğinde yüz metre kadar uzaklaşmıştım.

“Mesele ne?” diye sordu.

Ben de “Mesele,” dedim, “el altında müsait uçak bulunmaması. Dolayısıyla ben de keyifle, acilen şu patikadan koşarak gidip en yakındaki İstasyondan ilk yük trenine binecek ve şehre döneceğim.”

“Eh, yani,” dedi doktor, “belki de haklısınız. Burası size göre bir yer gibi değil sanki. Ama ihtiyacınız olan şey istirahat, kesin bir İstirahat ve bol idman.”

O gece şehirde bir otele gidip otel katibine dedim ki: “ihtiyacım olan şey kesin bir İstirahat ve bol idman. Bana yüksek, katlanır yatakları olan bir oda verip oda hizmetçilerini dc ben İstirahat halindeyken yatağı kapatıp açmaları için vardiya halinde çalıştırır mısınız?”

Otel katibi tırnağındaki toz zerreciğini ovalarken lobide oturmakta olan beyaz şapkalı, iri yarı adama baktı. O adam da gelip nazik bir şekilde batı girişindeki çalılığı görüp görmediğimi sordu. Görmemiş o lduğu m için beni çalılıkla buluşturup tepemden aşağı baktı.

“Oradan çıktın sanmıştım” dedi am.ı kaha değildi, “oysa düzgün birine benziyorsun. Bir doktora görünsen iyi olur, oğlum.”

iv ıı r 'I ı\' 60

Bir hafta sonra doktorum yine önceden yatıştırıcı vermeye gerek görmeden kan basıncımı ölçtü. Artık eskisi kadar benzemiyordu Napolyon’a. Üstelik çorapları da hiç hoşuma gitmeyen ten rengindeydi.

“İhtiyacınız olan şey” diye kararını açıkladı, “deniz havası ve refakatçi.”

“Acaba birdenizkızı...” diye başladım amaher zamanki profesyonel tavrına bürünüvermişti.

“Kendim, bizzat,” dedi, “sizi Long Island kıyılarındaki Otel Bonair’e götürecek, derlenip toparlanmanızı sağlayacağım. Sakin, rahat, tez vakitte düzelmenizi sağlayacak bir oteldir.”

Otel Bonair’in kıyıdan uzak bir adada dokuz yüz odalı, pek moda bir yer olduğu ortaya çıktı. Akşam yemeği için gerekli kılığa girmemiş olanlar yan taraftaki yemek odasına alın ıyor ve onlara sadece tabldot ile deniz kaplumbağasının yanında şampanya ikram ediliyordu. Körfez zengin yat sahiplerinin uğrak yeriydi. Gittiğimiz gün Corsair orada demirliyordu. Bay Morgan’ın güvertede durmuş peynirli sandviç yiyerek özlem içinde oteli seyrettiğini gördüm. Yine de aslında pahalı denemezdi. Kimse hiçbir şeyin fiyatını karşılayamıyordu ki zaten. Gitmeye kalkışırsanız valizlerinizi bırakıp gece vakti bir kayık aşırarak gizlice ana karaya tüyüyordunuz.

Orada bir gün kaldıktan sonra otel katibinin masasından bir tomar antetli telgraf kağıdı çalıp bütün arkadaşlarıma kaçış parası İstemek üzere telgraf çektim. Doktorumla golf sahasında bir el kriket oynadıktan sonra çayırda uyuya kaldık.

Şehre döndüğümüzde aklına ansızın bir fikir geliverdi. “Bu arada, “ diye sordu, “nasıl hissediyorsunuz kendinizi?”

“Son derece rahatladım” diye yanıtladım.

Danışmanımız olan doktor farklıydı artık. Ona ödeme yapılması gerektiği konusunda kendinden emin değildi ve bu tereddüdü tedavisinin pek mükemmel mi yoksa pek ihmalci mi olduğu hakkında endişeye düşünüyordu İnsanı. Ondan fena halde hoşlandım. Beni derhal bazı koordinasyon tetkiklerine başlattı.

“Başınızın arkasında bir ağrı var mı?” diye sordu. Olmadığını söyledim ona.

“Gözlerinizi kapatın,” diye buyurdu, “ayaklarınızı bitiştirin ve mümkün olduğu kadar geriye doğru zıplayın.”

Gözü kapalı olarak geriye zıplamakta her zaman iyiydim zaten, bu yüzden İtaat ettim ona. Başım bir metre kadar uzaktaki açık kalmış banyo kapısının köşesine çarptı. Doktor çok üzülmüştü. Kapının açık kaldığım gözden kaçırdığı için. Kapıyı kapattı.

“Şimdi sağ elinizin İşaret parmağıyla burnunuza dokunun” dedi.

“Nerede?” diye sordum.

“Yüzünüzde” dedi o da.

“Yani sağ İşaret parmağım...” diye açıkladım.

“Ah, özür dilerim” dedi o da. Banyo kapısını tekrar açtı, ben de parmağımı sıkıştığı yerden çıkardım. Muhteşem bir burun becerisi sergilememin ardından dedim ki: “Belirtiler konusunda sizi hayal kırıklığına uğratmak İstemem, doktor; başımın arkasında bir ağrı var gerçekten.” Belirtilere boş verip en modern, en otomatik, en beğenilen cinsten havalı bir kulak borusuyla kalbimi dikkatle İnceledi. Kendimi bir türkü gibi hissettim.

“Şimdi,” dedi, “beş dakika kadar şu odanın içinde at gibi dört nala koşun.”

Madison Square Garden’dan atılmış diskalifiye bir Percheron atını taklit edebilmek için elimden geleni yaptım. Derken hiç sektirmeden göğsümü tekrar dinledi.

“Bizim ailede ruam hastalığı yoktur, Doktor” dedim.

Danışman doktor işaret parmağını burnumun on santim kadar önünde tutarak “Parmağıma bakın!” buyurdu.

“Acaba...” diye başladım ama muayeneyi tam hızla sürdürdü.

“Şimdi körfezin karşı yakasına bakın. Parmağıma.

Karşı yakaya. Parmağıma. Parmağıma. Karşı yakaya. Parmağıma. Kaqı yakaya.” Bu İş üç dakika kadar sürdü.

Bunun beynin çalışmasıyla ilgili bir test olduğunu açıkladı. Bana kolay gibi gelmişti. Doktorun parmağıyla körfezin karşı yakasını bir kere bile karıştırmamıştım. Bunu başka türlü ifade ederek “Tasasız, gevşek, hatta yan yatmış gibi hissedip, tabir caizse İçinizde küçük bir körfez taşırcasına ufka doğru bir nazar atın” ve “şimdi de dönerek, ya da dikkatinizi başka yöne çevirerek diyelim, alakanızı havaya kalkmış olan parmağıma teksif edin” deseydi eminim, hatta iddia ederim ki Henry Jamcs bile bu sınavı geçebilirdi.

Bana omurga eğriliği olan büyük amcam ya da şişmiş bilekleri olan kuzenim olup olmadığını sorduktan sonra iki doktor banyoya çekilip konsültasyon yapmak üzere gömme banyonun kenarına oturdular. Ben de bir cima yerken önce parmağıma sonra da körfezine karşı yakasına baktım.

Doktorlar dışarı çıktıklarında endişeli görünüyorlardı. Dahası, mezar taşıma bakıp “lütfen çiçek göndermeyin” der gibiydiler. Neleri yemeyeceğimi belirten bir perhiz listesi yazdılar. Ycnilcbilccck her şeyi yiyebilcccktim, salyangoz hariç. Ben de zaten üstüme çıkıp beni ısırmadıkça salyangoz yemem.

Doktorlar “Bu perhize harfi harfine uymalısını z” dediler.

“Azıcık bile ucunu kaçırırsam, n’olayım” diye yanıtladım ben de.

“ikinci önemli şey de, “diye devam ettiler, “temiz hava almak ve idman yapmak. işte size büyük yararı dokunacak bir reçete.”

Sonra hepimiz için koyma vakti geldi. Onlar şapkalarını kafalarına koydular, ben de yola koyuldum.

Bir eczacıya gidip reçeteyi gösterdim ona.

“Otuz gramlık şişesi 2,87 dolar eder” dedi.

“Bana ambalaj ipinizden bir parça verir misiniz?” dedim.

K İZ

63

Reçetenin ortasına bir delik açtım, ipi içinden geçirdim, boynuma bağlayıp içeri tıkıştırdım. Hepimizin küçük batıl İnançları vardır; benimki de muskalardan yanadır.

Elbette hiçbir şeyim yoktu ama çok hastaydım. Çalışamıyor, uyuyamıyor, yiyemiyor, hatta oyun bile oynaya-mıyordum. Ancak dört gün tıraş olmayıp dışarı çıkarsam azıcık olsun ilgi görebiliyordum. O zaman bile birileri çıkıp “Vay, ihtiyar, ahın gitmiş vahın kalmış. Ormandan mı geliyorsun böyle?” diyordu, o kadar.

Derken, birdenbire temiz hava almam ve idman yapmam gerektiğini hatırladım. Bu nedenle kalkıp Güney’e, John’un yanına gittim. John, elinde küçük bir kitap, kasımpatılarıyla dolu bir çardakta duran vaizin yüzlerce kişinin ön ünde verdiği hükümle uzak akrabamız ilan edilmiş biridir. John'uıı Pineville’den on bq kilometre kadar uzakta bir kır evi var. Blue Ridge Dağlarının üstünde, epeyce yüksekte, kargaşadan uzak bir yerdedir. John mika gibidir yani altından da değerli ve parlak biridir.

Beni Pineville’de karşıladı ve evine gitmek üzere birlikte tramvaya bindik. Evi yüzlerce dağla çevrili bir tepede, komşusu bile olmayan bir kulübeydi. John’un ailesiyle Amaryllis¹" karşılayıp selamladı bizi. Amaryllis bana biraz endişeli bakıyordu.

Tavşanın biri tepeden aşağı zıplayarak inip evle aramızda durdu. Valizimi yere fırlatıp aceleyle peşine düştüm. Elli-altmış metre kadar koştuktan sonra gözden kaybolduğunu görünce çayıra oturup keder içinde ağlamaya başladım.

“Artık tavşan yakalayamıyorum” diye hıçkırdım. “Bu dünyada hiçbir İşe yaramaz oldum. Ölsem daha iyi.”

Amaryllis’in “Ah, ne oluyor, ne oluyor, John?” dediğini duydum.

John her zamanki sakin haliyle “Sinirleri azıcık bozuk” dedi. “Üzülme tavşan avcısı, haydi kalk da kurabiyeler soğumadan eve gir bakalım.” Alacakaranlık basmış, dağlar Bayan Murfree’nin¹'’ tarif ettiği biçimde asil bir görünüme bürünmüştü.

Akşam yemeğinden hemen sonra, resmi tatiller dahil olmak üzere, bir-iki yıl uyuyabileceğime inandığımı beyan ettim. Böylece içinde arka avlu kadar geniş bir yatak bulunan, bir çiçek bahçesi kadar büyük, serin bir oda gösterdiler bana. Hemen ardından da ev ahalisi odalarına çekildi ve ortalığa sessizlik çöktü.

Yıllardan beri böyle bir sessizlik duymamıştım. Mutlak bir sessizlikti. Dirseğimin üstünde doğrulup dinledim. Uyku! Bir yıldızın göz kırpışını ya da sivri uçlu bir otun uzadığını duysam uyuyacakmışım gibi geliyordu. Bir ara tek direkli bir yelkenlinin esintiyi yakalamak için dümen kırarak seyrettiğini duyar gibi oldum ama muhtemelen halıdan bir iplik kopmuştur diye düşündüm. Yine de kulak kabarttım.

Birden uyku saatini kaçırmış bir kuş pencerenin cşiği-ne konup hiç kuşkusuz kendisinin ninni farz ettiği ve dilimize İse genellikle “cik! ” olarak çevrilen sesleri çıkardı.

Yerimden fırladım.

John odamın üstündeki odasından “Hey! N’oluyor orada?” diye seslendi.

“Ha, yok bir şey” diye yanıtladım. “Sadece kafamı tavana çarptım kazara.”

Ertesi sabah verandaya çıkıp dağlara baktım. Görünürde kırk yedi tane dağ vardı. Ürpererek İçeri, evin geniş oturma odasına girdim, raftan “Pancoast’un¹⁴ Aile Hekimliği” kitabını çekip okumaya başladım. John içeri girdi, kitabı elimden alarak beni dışarı çıkardı. John’un, oralarda

13 Mary NoaiUes Murfree (1850 - \922): ABD’nin Tennessee eyaletinde yaşamış ve yapıtlarını 1885 yılına kadar Charles Egbert Craddock takma adıyla yayımlamış olan romancı ve öykücü. O’Henry onun in the Tennessee Mountains (Tenııessec Dağlarında) adlı öykü kitabına gönderme yapıyor-ç.n. \4 Henry Khunrath l'ancoast ( 1875 - 1939): Philadclphia’lı bir radyoloji profesörü. Keşfettiği bir cins akciğer tümörü onun adıyla anılır -ç.n.

K 1

adet olduğu üzere, ahırlar, katırlar, köylüler, üç dişi kırık tırmıklarla donatılmış yüz yirmi hektarlık bir çiftliği var. Çocukluğumda böyle şeyleri sık görmüş olduğum için yüreğim sızlamaya başladı.

Derken John yonca lafı edince hemen neşelendim. “Ya, evet,” dedim, “hani bir kız vardı, kilise korosunda mıydı, dur bakayım... ”

“Biliyorsun, yeşil olur” dedi John. “Yumuşacıktır, bahardan sonra sürersin tarlayı, kaldırırsın.”

“Biliyorum” dedi. “Sonra da ot biter oralarda.” “Doğru” dedi John. “Çiftçilik hakkında bir şeyler biliyorsun aslında.”

Ben de “Bazı çiftçiler hakkında bazı şeyler bilirim” dedim. “Bence esaslı bir tırpan günün birinde hepsinin hakkından gelecek.”

Eve dönüş yolunda karşımıza çok güzel, esrarengiz bir yaratık çıktı. Elimde olmayarak büyülenmiş halde gözlerimi ona dikip kalakaldım. John ise sigarasını içerek sabırla bekledi. Modern bir çiftçidir John. On dakika sonra “Bütün gün orada durup şu tavuğu mu seyredeceksin? Kahvaltı hazır olmak üzeredir” dedi.

“Ben de “Tavuk mu?” dedim.

“Ayrıntıları merak ediyorsan, beyaz bir Orpington tavuğu.”

Son derece büyük bir ilgiyle “Beyaz bir Orpington tavuğu mu?” diye tekrarladım. Kümes sakini bu kuş zarif bir soylulukla yavaş yavaş uzaklaşırken ben de Fareli Köyün Kavalcısını izleyen bir çocuk gibi peşine takıldım. Bu yürüyüşüme John tarafından beş dakika daha izin verildi ve sonra beni kolumdan yakalayıp kahvaltıya sürükledi.

Orada bir hafta kaldıktan sonra paniğe kapılmaya başladım. Gayet güzel yiyordum, gayet iyi uyuy ordu m, hayattan zevk almaya başlamıştım. Beııiııı gibi umutsuz bir vakada durum böyle olmamalıydı. Bu yüzden evden kaçıp tramvay durağına ulaştım, Piııevillc'e giden ilk tram-

l ı 111 ' l( \

M,

vaya binerek şehirdeki en iyi doktorlardan birini görmeye gittim. O zamana kadar tıbbi tedaviye muhtaç olduğumda ne yapılacağını iyice öğrenmiştim. Şapkamı bir sandalyenin arkasına asıp aklımdakileri hızlıca söyledim:

“Doktor, bende kalp sirozu, damar sertliği, nevrasteni, sinir iltihabı, akut hazımsızlık var ve nekahat dönemin-deyim. Sıkı bir perhiz yapmam lazım. Öte yandan geceleri ılık, sabahları İse soğuk banyo almalıyım. Neşeli olmaya çalışacak, zihnimi hoş şeylere meşgul edeceğim. Ilaç konusunda İse günde üç kez, tercihen yemeklerden sonra fosfor hapı almayı, kantaron, kınakına, kakule karışımından oluşan şurubumu içmeyi düşünüyorum. Her gün bu karışımdan bir çay kaşığı alarak içine kargabüken şurubundan ilkinde bir damla koyacak, gerekli doza ulaşana kadar her gün bir damla daha ekleyeceğim. Bu damlayı da eczaneden ehemmiyetsiz bir fiyata temin edilebilecek damlalık ile ölçeceğim. iyi günler dilerim.”

Şapkamı alıp çıktım. Kapıyı kapattıktan sonra bir şey söylemeyi unuttuğum geldi aklıma. Kapıyı yeniden açtım. Doktor oturduğu yerden kımıldamamıştı ama beni tekrar karşısında görünce hafifçe asabi bir şekilde doğrulur gibi oldu.

“Söylemeyi unuttum” dedim. “Kesin bir İstirahate çekileceğim ve idman yapacağım.”

Bu muayeneden sonra kendimi çok daha iyi hissettim. Umutsuz bir hasta olduğumu beynimde yeniden canlandırmak beni öylesine hoşnut etmişti ki o suratsız halime geri döndüm. Nevrastenili biri için iyileştiğini, neşe dolu olduğunu hissetmek kadar dehşet verici bir şey yoktur.

John bana büyük bir özenle bakıyordu. Beyaz Orpington tavuğuna duyduğun güçlü alakadan sonra dikkatimi başka yönlere çevirmek için büyük çabalar gösterdiği gibi geceleri kümesini kilitlemeyi asla ihmal etmedi. Canlandırıcı dağ havası, besleyici yiyecekler, tepeler arasında yaptığım günlük yürüyüşler hastalığımı öylesine azalttı ki iyiden iyiye meyus, perişan bir hal aldım. Yakınlardaki dağlarda yaşayan bir köy doktoru olduğunu duymuştum. Onu görmeye gidip tüm hikayeyi anlattım kendisine. Kır sakallı, berrak mavi gözleri yumuk yumuk, elde dikilmiş boz renkli pantolon giyen bir adamdı.

Zaman kaybetmemek için hastalığımı teşhis ettim, sağ elimin işaret parmağıyla burnuma dokundum, ayağımı zıplatmak için dizimin altına vurdum, göğsümü muayene ettim, dilimi çıkardım ve ona Pineville’deki mezar yerlerinin fiyatını sordum.

Piposunu yakıp üç dakika kadar suratıma baktı. Sonra “Birader,” dedi, “sen bayağı kötü durumdasın. Toparlanmak için şansın var ama epeyce z.ayıl bir şans olabilir bu.”

Hevesle “Ne olabilir?” diye sordum. “Arsenikle altın karışımı, fosfor, idman, kargabüken, hidroterapi banyosu, İstirahat, heyecan, kodein, kokulu amonyak ruhu... Hepsini denedim. Tıp dünyasında bana ilaç olabilecek bir şey kaldı mı?”

Doktor “Bu dağların bir yerinde bir bitki yetişir” dedi. “Seni iyileştirebilecek çiçekli bir bitkidir, hastalığına iyi gelecek tek şey de budur. Dünyanın kuruluşundan beri var olan eski bir bitkidir ama giderek daha az çıkıyor ve zor bulunuyor. Seninle onu aramaya çıkmalıyız. Halen doktorluk yapmıyorum, yıllardır bıraktım o işi ama senin vakanla ilgileneceğim. Her gün öğleden sonra buraya gelecek, o bitkiyi bulana kadar bana yardım edeceksin. Şehirdeki doktorlar bilimsel yenilikler hakkında çok şey bilebilir ama doğanın dağarcığında bulundurduğu tedavi çareleri konusunda fazla bilgileri yoktur.”

Böylece ihtiyar doktorla ben her gün Blue Ridge’in dağlarında ve yaylalarında her derde deva bitkinin peşine düştük. Birlikte dimdik, güz yapraklarıyla kayganlaşmış öyle tepelere tırmanıyorduk ki bizi düşmekten kurtaracak elimizin ulaştığı her fidana ya da dala yapışmak zorunda kalıyorduk. Göğsümüze kadar eğreltiotları y la defnelerin arasına gömülmüş halde bata çıka yürür, kilometreler boyunca dere yataklarını izlerken, çam kümelerinin arasından geçerken yolumuzu Kızılderililer gibi buluyor, yol

(l' ur n r \ 68

kenarı, tepe yamacı, nehir kıyısı, dağ eteği demeden mucizevi bitkiyi arayışımızı sürdürüyorduk.

ihtiyar doktorun dediği gibi peşine düştüğümüz bitki iyice azalmış, zor bulunur hale gelmiş olmalıydı. Ama arayışımız hız kesmedi. Mucize bitki peşinde gün be gün vadilerin dibine indik, yükseklere tırmandık, düzlükleri arşınladık. Dağlı adam asla yorulmuş gibi görünmüyordu. Bense genellikle eve öyle yorgun dönüyordum ki kendimi yatağa atıp uyumaktan başka hiçbir şey yapamıyordum. Bu işi bir ay kadar sürdürdük.

Bir akşam ihtiyar doktorla on-on beş kilometre kadar taban teptikten sonra eve döndüğümde Amaryllis ile birlikte yolun kıyısındaki ağaçların altında küçük bir yürüyüşe çıktık. Gecelik İstirahatleri için sırtlarına soylu mor giysilerini geçirmekte olan dağları seyrettik.

“Tekrar iyileşmene sevindim” dedi. “Buraya ilk geldiğinde korkutmuştun beni. Gerçekten hasta olduğunu düşünmüştüm.”

“Tekrar iyileşmek mi?” diye adeta ciyakladım. “Yaşama şansımın sadece binde bir olduğunu biliyor musun?” Amaryllis şaşkınlıkla bana baktı. “Niyeymiş o?” dedi, “bizim tarlayı süren katırlar kadar güçlüsün, her gece on ya da on iki saat uyuyorsun, önüne ne konursa silip süpürüyorsun. Daha ne İstersin?”

“Sana şu kadarını söyleyeyim ki,” dedim ben de, “aradığımız şu sihirli -çünkü gerçekten sihirliymiş- bitkiyi bulamazsak beni hiçbir şey kurtaramaz. Doktor öyle dedi bana.” “Ne doktoru?”

“Doktor Tatum, Black Oak Dağına giderken yarı yola geldiğinde orda yaşayan doktor. Tanır mısın?”

“Konuşmaya başladığımdan beri tanırım onu. Her gün ona mı gidiyorsun, gücüne ve sağlığına kavuşmana yardım eden yürüyüşlere, tırmanışlara o mu götürüyor seni? Allah razı olsun ihtiyar doktordan.”

Tam da o sırada doktorun ta kendisi köhne arabasının içinde yoldan aşağı gelmeye başladı. El sallayıp seslenerek

ı z

69

ertesi gün her zamanki saatte müsait olacağımı söyledim. Atı durdurarak Amaryllis’i yanına çağırdı. Onlar beş dakika kadar konuştular, ben de bekledim. Sonra ihtiyar doktor arabasını sürüp gitti.

Eve girdiğimizde Amaryllis bir ansiklopedi çıkarıp içinde bir şey aramaya başladı. “Doktor bana dedi ki,” diye açıkladı, “artık ona hasta olarak gitmene gerek kalmamış ama seni bir dost olarak görmekten her zaman memnun olurmuş. Ayrıca adımın ne anlama geldiğini ansiklopediden öğrenip sana söylememi İstedi. Anlaşılan bir tür çiçekli bitki ama aynı zamanda Teokritos'; ile Virjil’in¹* kahramanı köylü kızının adıymış. Sence doktor ne demek İstedi?”

“Ne demek İstediğini biliyorum” dedim. “Artık anladım.”

O musibet Nevrasteni Hanımın büyüsüne kapılmış biraderine bir mesaj yollamıştı.

Bu reçete çok İsabetliydi. Şehir duvarları arasındaki doktorlar bazı tedavi yöntemlerine fena halde kafayı takmışlardı, hem de körü körüne.

Dolayısıyla idman yapmak isteyenlere Black Oak Dağlarında oturan mükemmel Doktor Tatum tavsiye edilir; çamlıkların arasındaki Metodist toplantı yerinden sağa sapan yola girin, bulursunuz.

Kesin İstirahat ve bol idman!

Amaryllis ile birlikte gölgelikte oturup altıncı hissini devreye sokarak Teokritos’un gece olunca altın başlı mor dağların uykuya çekilişini anlatan, sözcüklerini bilmediğimiz o pastoral şiirini okumaktan başka ne tedavi edebilir ki İnsanı?

YEŞİL KAPI

Akşam yemeğini yemişsiniz, puronuzu tellendirmek için on dakikalığına Broadway’den aşağı yürürken bir trajedi mi yoksa tumturaklı bir vodvil mi seyretmeli diye düşünüyorsunuz. Ansızın kolunuza bir el yapışıyor. Dönüp bakınca Rus kürküne bürünmüş, mücevherler takmış güzel bir kadının korku dolu gözleriyle karşılaşıyorsunuz. Kadın elinize sıcak bir tereyağlı çörek tutuştururken küçük bir makasın ışıldamasıyla paltonuzun ikinci düğmesini kesip koparıyor, bastıra bastıra söylediği tek sözcük çıkıyor ağzından: “paralelkenar!” ve omzunun üstünden arkaya korku içinde bakarak ilk kavşaktan hızla çaprazdaki sokağa dalıyor.

Tam bir macera olurdu böylesi. Kabul eder miydiniz? Siz etmezdiniz. Utanç içinde kıpkırmızı kesilir, çöreği süklüm püklüm bir tavırla yere atıp Broadway’e doğru yolunuza devam ederken zayıf bir ihtimal de olsa düğmenizi bulmayı umardınız. içindeki saf macera ruhu hâlâ ölmemiş olan birkaç talihliden biri değilseniz aynen öyle yapardınız.

Gerçek maceraperestler asla kolay bulunmaz. Kayda geçmiş olanları çoğunlukla yeni keşfedilmiş yöntemlerle çalışan iş adamlarıdır. Göz diktikleri altın post, kutsal kâse, hanımefendilerin aşkları, hazineler, taç ve şöhret gibi şeylerin peşine takılırlar. Gerçek bir maceraperest meçhul kaderiyle yüzleşmek üzere hiçbir hedef belirlemeden, hesapsızca hareket eder. En iyi örneklerden biri de evine dönmeye karar veren Kaybolan Oğul’du.'⁷

Cüretli ve gösterişli yarı maceraperestler İse sık sık görülmüştür. Haçlılardan tutun Palisades’e'h kadar tarih-

17 Kaybolan Oğul: (İncil, Luka 15:11-23) Babasının mirasını o ölmeden almak isteyip başaramayan oğul evinden ayrıldıktan sonra aç kalınca babasının yanına döner, baba İse onu hiç kınamadan karşılar -ç.n.

18 f'alisades: ABD’nin New York eyaletinde Hudson nehrinin batı kıyısında kuzeye, New Jersey’e doğru uzanan doğal, kayalık oluşum. 1606’da nehre

KIZ

sel, kurgusal ve tarihsel kurgusal sanatları zenginlcştirmiş-lerdir. Lakin her birinin kazanacak ödülleri, ulaşacak hedefleri, bilenecek baltaları, koşulacak yarışları, çekilecek kılıçları, taşa kazınacak isimleri, atılacak zafer naraları vardı, yani gerçek maceralar peşinde değillerdi.

Büyük şehirlerde birlikte gezen Romantizm ve Macera ikizleri kırıştırmak için dişlerine göre İnsan peşindedir. Biz sokakta dolaşırken onlar gizlice gözetler, bin bir kılığa girerek meydan okurlar bize. Ansızın, nedenini bilmeksizin, kişisel portreler galerimize aitmiş gibi gelen bir çehreyi görebilmek içiıı bir vitrine bakarız; mahmur bir geçitteki kepenkleri kapalı, boş evden gelen ıstırap dolu bir çığlık duvarız; taksi şolörü her zamanki kaldırım yerine garip bir kapının önüne bırakır bizi, o da gülümseyerek açılır, içeri çağırır; Şans kutusundan yazılı bir kâğıt düşer ayaklarımızın dibine; aceleyle ilerleyen kalabalıktaki yabancılarla nefret, sevgi, korku dolu anlık bakışlarla göz göze geliriz; birden yağmur sağanak halini alır; belki şemsiyemiz bizi dolunayın kız kardeşiyle Yıldız Sisteminin kuzeninden koruyacaktır; her köşede mendiller düşer, el İşaretleri yapılır, bakışlar kuşatılır ve maceranın o yitik, yalnız, esrik, esrarengiz, vahinı, değişken ipuçları parmaklarımızın arasından kaymıştır İşte. Oysa aramızdan ancak birkaçı bunları tutup kovalanıaya İsteklidir.

Düzen bizi baston yutmuş gibi kaskatı yetiştirmiştir. Yolumuza devam ederiz ve günün birinde, can sıkıcı bir hayatın sonuna geldiğimizde, romantizm diye yaşadığımızın bir ya da iki evlilik, kilitli çekmecede saklanan gelin buketi, buharlı bir radyatörle ömür boyu süren kan davasından ibaret, son derece ruhsuz bir şey olduğu kafamıza dank eder.

Rudolf Steiner gerçek bir maceraperestti. Beklenmedik, hatta korkunç şeyler arayışıyla yatak odasını terk etnıediği geceler çok enderdi. Hayattaki en ilginç şeyin

.ıdını vcmı Henrv Hudson’ın /-Aj// Moon .ıdlı tekneyle çeneyi keşfetmesi sayesinde kamuoyunun ilgisi çekildi, 1 900'de dug.ıl p.ırk ilan edildi -ç.ıı.

(i' ll 1. 0; 1( \

72

hemen ilk köşe başında karşısına çıkabileceğinden emuı gibiydi.

Kaderini kurcalamak arzusu kimi zaman onu tuhaf yollara sürüklemişti; iki defa tren garında gecelemişti, üst üste düzenbaz, kurnaz üçkâğıtçıların tuzağına düşmüştü, bir keresinde pohpohlanmanın cazibesine aldanmayı saatiyle ve parasıyla ödemişti. Yine de eksilmeyen bir arzuyla maceranın eğlenceli yolundaki her fırsata atlıyordu.

Rudolf bir gece şehrin eski mahallelerinden birini boylu boyunca kesen caddede dolaşıyordu. Kaldırımları dolduran kalabalık içinde iki tür İnsan vardı: evlerine gitmek için koşturanlarla binlerce mumun kandırıcı ışığı altında yemek için evlerinden vazgeçen tez canlı ahali.

Genç maceraperestin hoş bir görünümü vardı; sakince, çevreye dikkat ederek hareket ediyordu. Gündüzleri piyano mağazasında satıcılık yapıyordu. Kravatını iğneyle değil de topaz bir halkayla tutturmuştu ve bir zamanlar bir dergi editörüne Bayan Libbey’nin romanı “Junie’nin Sevdayla Imtihanı”nın¹ hayatını en fazla etkileyen kitap olduğunu yazmıştı.

Yürüdüğü sırada kaldırımdaki bir cam kutudan duyulan şiddetli diş takırtısı derhal önünde durduğu lokantaya (endişeyle) dikkatini çekti; fakat bir daha baktığında yan kapının üstünde ışıklı harflerle yazılı dişçi tabelası gözüne ilişti. işlemeli, kırmızı bir ceket, sarı pantolon ve askeri bir şapka ile tuhaf bir kıyafete bürünmüş devasa bir zenci kalabalıktan kabul edenlere sakin bir tavırla el ilanı dağıtıyordu.

Dişçilerin bu şekilde reklam yapması Rudolf için sıradan bir görüntüydü. Genellikle ilanı almadan geçip giderdi ama o gece Afrikalı öyle bir maharetle eline tutuşturdu ki kartı, kabul edip adamın ustalığı karşısında hafifçe gülümsedi.

Birkaç metre ilerledikten sonra ilgisizce kartı inceledi. Şaşırıp ters çevirdiğinde bu kez bir daha, ilgiyle baktı.

Kartın bir yüzü boştu, öteki yüzünde İse mürekkeple iki sözcük, “Yeşil Kapı” yazılıydı. Derken Rudolf’un üç adım önünde yürüyen adam zencinin geçerken ona verdiği kartı yere attı. Rudolf kartı aldı. O kartta dişçinin adı, adresi ve “takma diş hazırlanır,” “köprü yapılır” gibi sıradan işlemlerle “ağrısız” müdahale vaatleri yer alıyordu.

Maceraperest piyano satıcısı sokağın köşesinde durup düşündü. Sonra yolun karşısına geçti, bir blok yürüdü, tekrar karşıya geçti ve sokaktan yukarı akan kalabalığa yeniden karıştı. Yanından ikinci kez geçerken zenciyi fark etmeyip uzanan kartı yine aldı. On adım uzaklaşınca kartı inceledi. ilk kartın üstündeki el yazısıyla “Yeşil Kapı” yazılmıştı. Peşindeki ya da önündeki yayalar kaldırıma üç, dört kart atmıştı. Hepsi de boş tarafları üstte olarak düşmüştü. Rudolf onları çevirdi. Onlarda ise dişçi “ salonu ”nun açıklamaları basılıydı.

Rudolf Steiner’in samimi takipçisi olduğu Macera cinlerinin oklarına ikinci kez hedef olması gencide gerekmezdi. Oysa bu defa iki ok yemişti, serüveni de böylece başladı.

Rudolf ağır ağır yürüyerek takırdayan diş kutusunun yanındaki dev zenciye yeniden yaklaştı. Bu kez geçerken kart almadı. Etiyopyalı o tuhaf, şatafatlı kılığına karşın doğal, yabanıl bir soylulukla duruyor, kimilerine kartları yumuşak bir tavırla uzatırken kimilerinin de kart almadan geçmelerine izin veriyordu. Yarını dakikada bir vatmanların ya da operacıların yaptığı gibi ağzında yuvarlayarak, tiz sesle anlaşılmaz bir şey terennüm ediyordu. Bu kez sadece elinde kart tutmakla kalmıyordu; heybetli, pırıl pırıl, kara çehresi soğuk bir küçümsemeyle, neredeyse aşağılayarak bakıyor gibi geldi Rudolf’a.

Bu bakışlar macera düşkünümüzün içine işledi. Kendisinin İstekli olduğu anlaşıldığı için o sessiz suçlama yapılıyordu besbelli. Kartların üstünde yazılan gizemli sözcükler her ne anlama gelirse gelsin kara adanı o güruhun içinden muhatap olarak iki kez kendisini seçmişti, şimdi de bu gizeme bulaşabilmek için gereken cesarete ve espriye sahip olmadığından onu kınıyor gibiydi.

Genç adam kalabalıktan uzaklaşarak macerasının içinde geçeceğine İnandığı binayı çabucak inceledi. Beş katlıydı. Zemin katına küçük bir lokanı.ı yerleşmişti.

O sırada kapalı olan birinci kattaki dükkân kürkçüye ya da şapkacıya benziyordu. Göz kırpan elektrikli harflerle süslü ikinci kat dişçinindi. Onun üstünde el falına bakanlar, terziler, müzisyenler ve doktoıl.mn bulunduğunu gözlere sokmak için çabalayan tabelalar dizilmişti. Onların üstünde İse kumaş perdelerle pencere içlerindeki beyaz süt şişeleri oralarda aile hayatınııı sürdüğünü ilan ediyordu.

incelemesini bitiren Rudolf çevik adımlarla yüksek taş basamakları tırmanıp binaya girdi. Halı kaplı merdivenlerden iki kat çıktıktan sonra durakladı. Hol biri sağda, uzakta ötekiyse solda, yakında duran iki gaz lambasıyla hafifçe aydınlanıyordu. Yakındaki lambaya doğru baktığında solgun ışıkta yeşil kapıyı gördü. Bir an için tereddüt etti, sonra kart dağıtan Afrikalının hakaret dolu küçümseyişini görür gibi olunca dosdoğru yeşil kapıya giderek tıklattı.

Yeşil kapıya vurmadan önce de gerçek maceranın soluk kesici anlarını yaşamıştı. O yeşil kaplamaların arkasında kim bilir neler vardı. Kart oynayan kumarbazlar, hilebaz ustalıklarıyla tuzaklar hazırlayan hinoğluhin serseriler, cesarete sevdalı, onun eline düşmeye meraklı güzellik, tehlike, ölüm, aşk, düş kırıklığı, istihza... Bu çılgınca cesarete herhangi biri yanıt verebilirdi.

içeriden belli belirsiz bir hışırtı duyuldu, ardından da kapı usulca açıldı. Karşısında çehresi bembeyaz, tir tir titreyen, yirmisine bile varmamış bir kız duruyordu. Kapı tokmağını bırakıp sallanarak bir eliyle tutunacak yer ararken Rudolf onu yakaladı, duvar kıyısındaki kanepeye yatırdı. Kapıyı kapatarak gaz lambasının titreşen ışığında odaya hızla göz attı. Ortalık düzenliydi ama korkunç bir yoksulluk öyküsü vardı karşısında.

Kız bayılmış gibi hareketsiz yatıyordu. Rudolf heyecanla çevresine bakınıp bir fıçı arandı. Bu durumdaki İnsanları fıçının üstüne yüz üstü yatırıp... Ama hayır, hayır boğulanlar içindi bu. Şapkasını kıza doğru yelpaze gibi salladı. Bu yöntem başarılı olmuştu çünkü şapkanın kenarı burnuna çarptı, kız da gözlerini açtı. O zaman genç adam yüreğinin portre galerisindeki kayıp resmi görmüş oldu. Dürüst, gri gözler, şımarıkça kalkık, hokka burun, sarmaşık filizleri gibi bukleleriyle kestane rengi saçlar delikanlının muhteşem serüvenlerinin tümünün ödülünü almak için doğru kapıyı çaldığını gösteriyordu.

Kız sakin bir tavırla ona bakarak gülümsedi.

Cılız bir sesle “Bayıldım, değil mi?” diye sordu. “Eh, kim bayılmaz ki? Üç gün yemek yemeyin de bakın ne oluvor!”

Rudolf ayağa fırlarken “Aman Tanrım!” diye bağırdı. “Ben dönene kadar bekleyin.”

Yeşil kapıdan fırlayıp merdivenlerden aşağı koştu. Yirmi dakika sonra dönmüş, kızın açması için ayağıyla kapıya vuruyordu. Eli kolu bakkaldan ve lokantadan aldığı mallarla doluydu. Elindekileri masaya serdi: Ekmek, tereyağı, soğuk etler, pastalar, turtalar, turşular, İstiridye, kızarmış tavuk, bir şişe süt ve sıcak çay.

Rudolf paylarcasına “Bu bir rezalet!” dedi. “Yemeden yaşanır mı? Bu tür iddialara kalkışmamalısınız. Yemek hazır.” Kızın masa başındaki bir iskemleye oturmasına yardım ederken “Çay için fincan var mı?” diye sordu. “Pencerenin yanındaki rafta” diye cevap verdi kız.

Fincanı alıp döndüğünde kızın asla yanılmayan kadınsı içgüdüsüyle, gözleri parlayarak, kesekâğıtlarından birini açıp çıkardığı dereotuyla yapılmış kocaman bir hıyar turşusunu kendinden geçmiş gibi yemeye başladığını gördü. Turşuyu kızın elinden gülümseyerek alıp bardağına süt doldurdu. “Önce bunu için” diye buyurdu, “sonra biraz çay içer, tavuk kanadı yersiniz. Kendinizi

( ı ' 1 1 L '.'J R )

76

çok iyi hissederseniz yarın turşu yiyebilirsiniz. Şimdi, konuğunuz olmama izin verirseniz akşam yemeğimizi birlikte yiyelim.”

Öteki sandalyeyi de kendisi için çekti. Çay, kızın gözlerinin ışıldamasını, yüzünün azıcık renklenmesini sağlamıştı. Kıtlıktan çıkmış bir vahşi hayvan gibi ama sevimli bir yabanlıkla yemeye başladı. Delikanlının orada olmasını, ona yardım etmesini doğal bir şeymiş gibi kabul ediyordu sanki; olan bitene değer vermediğinden değil, yaşadığı büyük sıkıntının yapaylığı bir yana bırakıp İnsanca davranmasını sağladığından. Fakat biraz gücünü kazanmaya başlayıp keyiflenince delikanlıya kısacık öyküsünü anlatmaya başladı. Kentin her gün sakız gibi çiğnediği binlerce öyküden biriydi. Zaten yetersiz bir ücretle çalışan, mağaza daha çok kar etsin diye ücretinde kesinti yapılan, hastalandığı için önce işini, sonra umudunu yitirmiş bir tezgahtar kızın öyküsüydü bu. Ve derken macera düşkünü delikanlı yeşil kapıyı tıklatmıştı.

Ama Rudolf’a bu öykü Ilyada destanı ya da “Junie’nin Sevdayla imtihanı” kadar önemli geliyordu.

“Bütün bunlara nasıl katlandın!” diye haykırdı.

Kız olgun bir tavırla “ Korkunç bir şeydi” dedi.

“Ve şehirde akraban ya da arkadaşın yok, öyle mi?”

“Hiç kimse yok.”

Kısa bir duraksamadan sonra Rudolf “Ben de bu dünyada yapayalnızım” dedi.

Delikanlı kızııı hemen “Buna memnun oldum” dediğini duyunca bu yoksun halini onaylamasından ötürü hoşnutluk duydu nedense.

Ansızın göz kapakları ağırlaşan kızcağız derin derin iç geçirdi.

“Fena halde uykum geldi,” dedi “çok da iyi hissediyorum kendimi.”

Bunun üzerine Rudolf ayağa kalkıp şapkasını aldı. “Iyi geceler diliyorum. Bu gece güzel bir uyku çekersen sana iyi gelecek.”

Elini uzattı, kız da sıkıp “iyi geceler” dedi. Ama gözleri yalvararak, zarafetle, açıkça bir soru soruyordu; delikanlı da bu gözlere sözcüklerle cevap verdi.

“Ha, nasıl olduğunu görmek için yarın yine geleceğim. O kadar kolay kurtulamazsın benden.”

Derken, kapıya ulaştığında, kız kapısını çalmasının nedeni gelmesinden önemsizmiş gibi sordu: “Nasıl oldu da çaldın kapımı?”

Delikanlı kartları anımsayarak bir süre baktı kıza, sonra ansızın kıskançlıkla içi sızladı. Ya o kartları kendisi kadar maceraya düşkün başka birileri de aldıysa? Hemen kızın gerçeği asla öğrenmemesi gerektiğine karar verdi. içine düştüğü büyük sıkın tılara tuhaf bir çare olarak geldiğini öğrenmesine asla izin vermemeliydi.

“Piyanolarımızın akortlarını yapan biri bu evde yaşıyor” dedi. “Onu ararken yanlışlıkla senin kapını çalmışını.”

Yeşil kapı kapanmadan önce odanın içinde gördüğü son şey kızın tebessümüydü.

Merdivenlerin başında duraklayıp merakla çevresine bakındı. Sonra koridorun ucuna kadar gitti, geri döndü, alt kata İnerek onu şaşkına çeviren keşfine devam etti. Evde gördüğü tüm kapılar yeşile boyanmıştı.

Kaldırıma merak içinde indi. O acayip Afrikalı hâlâ oradaydı. Rudolf elindeki iki kartla adamın karşısına dikildi.

“Söyler misin, bu kartları neden verdin bana, anlamı ne bunların?” diye sordu.

Zenci geniş, sevimli bir sırıtmayla patronunun mesleğinin müthiş bir reklamını yaptı.

Sokağın alt tarafını göstererek “Alu, şurda, patron” dedi. “Fekat... ilk perdeye geç mi kaldınız accp?”

Rudolf adamın gösterdiği tarafa bakınca bir tiyatronun girişi üstünde göz alıcı ışıklarla yazılmış olan yeni oyunun adını gördü: “Yeşil Kapı”.

Zenci “Bana birinci sınıftan bi oynıı olduğu söylendi, cfeem” dedi. “Tiyatronun menaceri douoıun kartıylan

O ■ 111 " R )

7R

birlikte onlarınkini de dağıtırsam bi dolar veriyo. Dotto-run bi kartını veriyim mi size, cfeem?”

Yaşadığı sokağın köşesine geldiğinde Rudolf bir bira ile puro içmek için mola verdi. Ağzında purosuyla dışarı çıktığında paltosunun düğmelerini ilikledi, şapkasını geriye İterek köşedeki elektrik direğine kararlı bir sesle şöyle dedi: “Ne olursa olsun o kızı bulabilmemi sağlayan şey kaderin oyunudur, eminim.”

Sonuçta, koşulların da işaret ettiği gibi, Rudolf Steiner’in Romantizm ile Macera ikizlerinin gerçek takipçisi olduğu kesinlikle kabul edilmelidir.

" ı / 79

CÜMLE ÂLEMİ AKRABA EDER

Hırsız pcnccrcdcn İçeri girip durdu, zamanını dcğcr-lendirdi.

Sanatına saygısı olan bir hırsız dcğcrli bir şcy almadan öncc mutlaka zamanını dcğcrlcndirmcyi bilmcli.

Ev özcl bir malikâncydi. Hırsız cvin ahşap ön kapısıyla budanmamış Boston sarmaşığına baktığında cv sahi-bcsinin dcniz kıyısında bir mcydancıkta oturmuş, karşısındaki dcnizci şapkası giymiş scviınli adama hassas \c yalnız yürcğindcn gcçcnlcri nasıl da kimscnin anlayamadığını hikâye etmektc olduğundan cmindi. Üçüncü katın ön ccphc pcnccrelcrindcki ışığa vc saatin nc kadar geç olduğuna bakılırsa evin bcyi gclmişti, yakında ışığını söndürüp yatacaktı. Zira yılın ve ruhların Eylül’ü yaşanıyordu; bu mcvsimdc cvin cfcndilcri sckrctcrlcri vc garsoniycrlcri dcğcrsiz addcdcrck eşlerinin yanına dönüp cv ortamıyla ahlaki fazilctlcrin kalıcı lütfuna sığınmayı tcrcih cdcr.

Hırsız bir sigara yaktı. Korunarak yaktığı kibritin ışığı kcmikli cllcrini bir an için aydınlattı. Üçüncü türdcn bir hırsızdı bu.

Üçüncü türdcn hırsızlar hcnüz tcscil vc kabul cdilmiş dcğildir. Polis bizlcrc birinci vc ikinci türdcn hırsızlardan söz ctıniştir hcp. Onları sınıflandırmak kolaydır. Ayırt ctıncnin kcstirmc yolu yakadır.

Yaka takmayan bir hırsız yakalandığında cn aşağılık sınıftan, soysuz biri olarak nitclcndirilir, fcna haldc hain, son dcrccc ahlaksız olmalıdır, üstclik 1878’de devriyc polisi Hcnncsy’nin cebindcn kclcpçclcri çalarak tutuklanmadan kaçıp gitmcyi bcccrcn o tchlikcli suçlu olduğundan kuşkulanılır.

Çok iyi bilincn başka bir hırsız tipi dc yaka takanlarıdır. Gündclik yaşamda böylclcrindcn “Ccntilmcn hırsız” diyc söz cdilir. Gündüz gözüylc bakıldığında tam bir bcycfcndidir, takını clbiscsini kuşanmadan kahvaltıya

" I /

SI

oturmaz, son dcrccc meşgul biriymiş gibi görünür ama karanlık bastığında hırsızlık dcncn iğrcnç işinc ycnidcn koyulur. Anncsi Occan Grovc’un son dcrccc hürmctc şayan, çok da zcngin sakinlerindcn biri olan bu adam hüc-rcsinc götürülürken tırnak törpüsüylc Polis Gazctesi İstcr. Hcr zaman ülkcnin hcr cyalctindc bir karısı, hcr bölgcdc bir nişanlısı vardır vc gazctclcr kupür arşivlcrindc bulunan, beş doktorun umutsuz vaka diyc tcdaviyi bırakmasından sonra tck bir şişc içip iyilcşcn, ilk dozdan sonra büyük rahatlık hisscdcn hanımlarla cvliliklcrinin boy boy fotoğraflarım yayımlar.

Hırsı/, mavi bir kazak giymişti. Nc Ccntilmcn Hırsızdı nc dc l lcll's Kitclıen’dan scçkin bir aşçıbaşı. Polis onu sın ıflandırmaya kalksaydı kafası cpcy karışabilirdi. Hcnüz onun mcvkiinin üstündc ya da altında, hcm say-gıdcğcr hcm dc alçakgönüllü bir hırsız nc duymuş ne görmüşlcrdi.

Üçüncü türdcn hırsız ctrafı kolaçan etmeyc başladı. Maskc takmamıştı, clindc fcncri yoktu, lastik ayakkabı da giymiyordu. Cebindc 88 kalibrclik tabanca taşıyor, düşün-ccli bir tavırla nancli sakız çiğniyordu.

Evin mobilyaları yazlık toz koruyucu örtülcrlc sarıp sarmalanmıştı. Gümüşler kasalarda güvenccyc alınmıştı. H ırsız dikkate dcğcr bir “vurgun” peşindc dcğildi. Hcdcf noktası cvin cfcndisinin tüm ağırlığıyla üstünc çökcn yalnızlığı hafiflctmck için bir çarc arayıp bulduktan sonra dcrin uykuya dalmış olması gerckcn loş odaydı. Profcsyo-ncl kazancını makul, adil bir ölçüylc sağlayabilcccği küçük bir “dokunuş” yctcbilirdi; ortada bırakılmış paralar, kol saati, mücevherli kravat iğnesi, yani haddini aşan ya da sınırları zorlayan bir şcy dcğil. Pcnccreyi açık görüncc şansını değerlendirmişti, o kadar.

Hırsız içinde ışık yanan odanın kapısını usulca açtı. Gaz lambası kısılmıştı. Yatakta bir adam uyuyordu. Şifon-yerin üstü karmakarışık haldc bir sürü qya ilc doluydu: bir tomar banknot, bir kol saati, üç poker fişi, parçalanmış

l> 1 1 1- N R \

S2

purolar, pcmbc İpcktcn bir saç bandı, sabah mahmurluğuna karşı açılmamış bir bromo-scltzcr²³ şişcsi.

Hırsız yavaş yavaş şifonycrc yaklaştı. Yataktaki adam ansızın tiz bir homurtu çıkarıp uyandı. Sağ cli yastığın altına gitti ama orada kaldı.

Hırsız sohbet edcr gibi “Kal orada, hcmşcrim!" dcdi. Üçüncü türdcn hırsızlar İnsana tıslamazlar. Yataktaki hcmşcri hırsızın tabancasının yuvarlak ucuna bakarak harckctsiz kaldı.

“Şimdi iki clini dc havaya kaldır” diyc buyurdu hırsız. Hcmşcrinin küçük, sivri, hafifçc kırlaşmış kumral bir sakalı vardı, hani ağrısız diş çckcn dişçilcrinki gibi. Gayct sağlam, saygıdcğer, tcdirgin vc bczgin görünüyordu. Yatağın içindc doğrulup oturarak sağ clini başının üstünc kaldırdı.

Hırsız “Öteki de havaya” diyc buyurdu. “iki elini dc kullanıyorsan solla atcş cdcbilirsin. ikiyc kadar sayabilirsin, dcğil mi? Haydi, çabuk ol.”

Hcmşcri suratını buruşturarak “Ötckini kaldıramıyorum” dcdi.

“Ncsi var ki onun?”

“Omzumda romatizma var.”

“iltihaplı mı?”

“Öyleydi. Ama iltihap azaldı.”

Hırsız hastalıklı adama silah doğrultmuş olarak bir iki dakika öylccc durdu. Öncc şifonycrin üstündcki ganimctc ardından hafif mahcup bir tavırla yataktaki adama baktı. Dcrkcn o da suratını buruşturdu.

Adam hırçınlaşarak “Orada durup surat asmasana” diyc tcrslcndi. “Soymaya gcldiyscn niyc soymuyorsun? Ortalıkta bir sürü şey var.”

Hırsız sırıtarak “Affcdcrsin” dcdi, “ama beni dc çarptı o. Romatizma ile ben cski dost oluruz, bu da scnin lchi-ne bir durum. Sol kolumu kaptırdım ona. Ben hariç, kim olsa zımbalardı scni, sol pençcni kaldırmadın diyc.” Hemşeri “Nc zamandır çekiyorsun?” diye sordu. “Dört yıl. Ama galiba geçcccği yok. Bir kerc yakalandın mı, hayatını artık romatizmayla gcçircccksin dcmcktir, bana öyle geliyor.”

Hemşeri ilgiylc “Çıngıraklı yılan yağını dencdin mi?” diyc sordu.

“Litrelercc” dcdi hırsız. “Yağlarını kullandığım yılanlar artarda dizilsclcr Satürn’c sckiz kcz gidip gclir, çıngırakları da Indiana’dan bilc duyulup gcri yansır.”

Hcmşcri “Kimilcri dc Chisclum hapları kullanıyor” diyc bclirtti.

“Saçma!” dedi hırsız. “Beş av boyunca aldım onları. Işc yaramaz. Finkclhalm özünü dcncdim, Gilcad lapası mcrhemi sürdüm, Pott’un ağrı kcsicisini kullandım ama galiba asıl işc yarayan ccbimdc taşıdığım atkestancsi oldu.” Hemşeri “Scninki sabahları mı yoksa gccelcri mi azıyor?” diye sordu.

“Gccclcri” dcdi hırsız, “cn mcşgul olduğum saatlcrde. Hcy, şu kolunu indir artık, indirmcyccck misin? Söylcsc-nc, Blickcrstaff’ın kan yapıcı şurubunu hiç dcncdin mi?” “Dcncmcdim. Scninki nöbctlcr halindc mi gcliyor yoksa sürckli bir ağrı mı?”

Hırsız yatağın ayakucuna oturup bacak bacak üstünc atarak silahını dizinc koydu.

“Birdcnbirc ortaya çıkıyor” dcdi. “En İstcmcdiğim zamanlarda vuruyor beni. ikinci katlardaki işlcrdcn vaz-gcçmek zorunda kaldım çünkü bazcn yarı yolda yakalanıyordum. Sana bir şcy söylcycyim mi, o kahrolası doktorların buna ncyin iyi geldiğini bildiklcrinc asla İnanmıyorum.”

“Ayncn öylc. Neredcysc bin dolar harcadım ama hiçbir rahatlama olmadı. Scninki hiç şişiyor mu?”

“Sabahları. Bir dc yağmur yağacağı /aman... Aman yarabbi!”

o ııı N i( i

“Benimki de” dcdi hcmşcri. “Masa örtüsü kadar bir rutubet dalgası Florida’dan yola çıkıp New York’a ne zaman varacak, söyleyebilirim. Ayrıca kimi zaman matinede East Lynne scyrctmcyc gittiğimde rutubet sol kolumu öylc bir vuruyor ki dişime ağrı saplanmış gibi sıçrıyorum yerimdcn.”

“Tıpkı öyle, cehennem olası!” dedi hırsız.

Hemşcri de “Valla haklısın!” dcdi.

Hırsız bakışlarını tabancasına indirip bir sürc İncclcdi, sonra beceriksiz bir tavırla ccbinc soktu.

Abartılı bir ilgiylc “Söylc bakalım, ihtiyar” dcdi, “Opodeldoc’u² dcnedin mi hiç?”

Hemşeri öfkcylc “Iğrcnç!” dedi. “Tereyağı sürsem daha iyi.”

Hırsız “Tıpatıp öylc” diye onayladı. “Ancak parmaklarını kedi tırmalamış minnoş kadınların acısını dindirir o. Sana söylcyeyim, biz bununla savaş halindeyiz. Bu dcrdi yatıştıracak tek bir şey buldum ben. Ha? En eski ilaç, şifa kaynağı, her derdc deva: içki! Baksana, bcnim bugünkü işim yattı besbelli, affedersin yani, haydi üstünü giy de çıkıp kafayı çekelim azıcık. Yaşasın özgürlük! Off! Yinc başladı!” “Bir haftadır,” dedi hemşeri, “yardım cdcn olmazsa tek başıma giyinemiyorum. Korkarım Thomas da uyumuştur vc bcn... ”

“Haydi, çık yataktan,” dedi hırsız, “giyinmene yardım ederim ben.”

Bu işbirliği tcklifi dalgalar halinde hemşeriye çarparak onu boğdu sanki. Kırlarla karışık kahvercngi sakalını sıvazladı.

“Bu çok tuhaf ama... ” diyc başladı.

“işte gömlcğin,” dedi hırsız, “dökül bakalım. Bir adam tanıyorum, Omberry yağının onu iki haftada iyileştirdiğini, o sayede kravatını iki elle bağlayabildiğim söylüyordu.”

Tam kapıdan çıkıyorlardı ki hcmşcri cvc gcri dönmc-yc ycltcndi.

“Baksana, para almayı unuttum,” diyc izah ctti, “dün gccc şifonycrin üstünc bırakmıştım da.”

Hırsız onu sağ kolundan yakaladı. “Haydi, gcl,” dcdi kcndindcn cmin bir scslc, “bırak, boş vcr. Bcndc para var. Fındık vc kckik üzümü yağlarını karıştırıp dcncmiş miydin hiç?”

SERVET AVCISI

Büyük Mağaza’da üç bin kız çalışıyordu. Masic dc onlardan biriydi. On sckiz yaşındaydı vc crkck cldivcnlcri bölümündcki kadın tczgahtarlardan biriydi. Buradaki tcc-rübcleri ona iki cins İnsanla karşılaşacağım göstcrmişti: Eldivenlcrini büyük mağazalardan a)an bcylcr vc talihsiz bcyler için cldivcn alan hanımlar. insan türü hakkında cdindiği bu cngin bilginin yanı sıra Masic başka konularda da aydınlanmıştı. Geri kalan 2999 kızın hikmctlcrinc kulak vcrmiş, bu hikmctlcr bir Malta kcdisininki kadar ketum vc tcmkinli olan bcynindc güzclcc ycr ctmişti. Bclki dc ona nasihat verccck aklı başında İnsanlarla karşılaşmayacağını öngören doğa ana zckanın biriktirdiklcriylc güzclliği birbirinc katmış, kızcağız tüm cingöz hayvanlar arasındaki cn parlak kürkc sahip oluvcrmişti.

Çünkü Masic güzcldi. Tcrcyağlı kurabiyclcr yapan hanımefcndilcrc bcnzcycn zarafctiylc çarpıcı bir sarışındı. Büyük Mağaza’nın kcndinc ait tczgahının arkasında durur, cldivcn ölçünüzün alınması için clinizi mczuranın üstünc koyduğunuzda aklınıza Hcbc³ gclirdi, ona bir kcz daha baktığınızda İse nasıl olup da Mincrva’nın gözünc çarptığını²’ merak cdcrdiniz.

Kat görcvlisi ona bakmadığında Masic mcyvcli sakız çiğncr, baktığında İsc tepesindc bulutlar varmış gibi gözünü yukarı dikip dalgın dalgın tebessüm cdcrdi.

Tczgahtar kız tcbcssümü iştc budur; bcn dc kalbiniz nasır tutmadıysa, tatlılara vc aşk tanrısının muzipliklcrinc tümüylc yabancılaşmadıysanız böylc bir tcbcssümü kaçırmaktan kcsinlikle mcn cdcrim sizi. Aslında bu tcbcssüm mağazaya dcğil Masic’nin dinlenmc saatlcrinc mahsustu ama kat görevlisi de payını almalı. O tüm mağazaların en Shylock’udur.²⁴

Burnunu bir şeye sokarsa burnunun köprücük kemiği paralı köprü halini alır. Güzel bir kıza baktığında ona tam anlamıyla “yazılır” ya da “pislik” olur. Elbette tüm kat görevlileri böyle değildir. Daha bir kaç gün önce gazeteler seksen yaşın üstünde bir kat görevlisi hakkında haber yayımladı.

Günün birinde ressam, milyoner, gezgin, ozan, otomobil meraklısı Irviııg Carıer Büyük Mağaıa’ya girecck oldu. Bunun göııüllü bir giriş olmadığını söylemeyi kendisine borç biliriz. Aııııesi bronz ve terakota heykelcikler peşinde koşarken evlatlık görevleri onu yakasından tutup içeri sürüklemişti.

Carter eldiven tezgâhının arkasında birkaç dakika oyalanmak amacıyla dolaşmaya başladı. Aslında gerçekten de eldivene ihtiyacı vardı çünkü yanına eldivcn almayı unutmuştu. Ama bu hareketini mazur göstermenin gereği yok çünkü zaten eldiven bölümündeki fingirdeşmelerden tümüylc habersizdi.

Kaderinin belirleneceği noktaya yaklaşırken aşk tanrısının hiç de muteber olmayan mesleğinin kestirilemeyen bu aşamasını hissederek ansızın biraz tereddüde kapıldı.

Gösterişli giysilere bürünmüş, avam takımından üç, dört adam bariyerlcrin tutamaklarıyla adeta güreşiyor, kıkırdayan kızlar İse onların kışkırtmasıyla cilveli ciyaklamalar çıkarıyor, neşeli anlar yaşanıyordu. Carter geri dönerdi aslında ama artık çok ileri gitmişti. Tezgâhın ardındaki Masie Kuzey denizlerinde salınan bir buzdağının üstünde parıldayan güneş ışını kadar ılık mavilikteki gözlerini üstüne dikip sorgulayan bakışlarıyla ve soğuk ama muhteşem bir tebessümle onu karşıladı.

24 Shylock: Shakespcare'in “Venedik Taciri” oyununda ki tefeci karakterin adı. Ingiliz dilinde hasis, kalpsiz tefeci, acımasız alacaklı vb. n i tel i ktck i kişiler için de kullanılır -ç.n.

U ■ ll l • I\ \

işte o zaman ressam, milyoner, vs. Irving Carter solgun bir soyluluk taşıyan çehresine ateş bastığını hissetti. Mahcubiyetten değildi bu. Bu ateş basmasının kökeni aslında zihinseldi. Bir anda tezgâh başlarındaki kıkırdayan kızlara kur yapan basmakalıp gençlerin seviyesinde olduğunu fark edivermişti. Yüreğinde eldiven satıcısı kızdan yana müthiş bir arzuyla başıbozuk aşk tanrısının randevu yeni olan meşe tezgâha ötekiler gibi o da yaslandı.

Bill, Jack ya da Mickey’den üstün değildi o sırada. Derken ansızın içini onlara karşı bir hoşgörü kaplarken o güne dek kendisini besleyen teamüllere karşı coşkun, cüretli bir küçümseyiş içinde, bu kusursuz yaratığa sahip olabilmek için tereddütsüz bir kararlılık hissetti.

Parası ödenen eldivenler paketlendiklerinde Carter bir süre daha oralarda oyalandı. Masie’nin gül dudaklarının kıyılarındaki gamzeler derinleşti. Eldiven alan bütün beyler böyle oyalanırdı zaten. Bir kolunu kıvırıp sanki Psykhe’nin⁴ kolunu gösteriyormuş gibi şömizye bluzunun içinden çıkararak dirseğini tezgâhın kenarına dayadı.

Carter bundan önce tümüyle denetimi altında tutamadığı bir durumla hiç karşılaşmamıştı. Oysa şimdi Bill, Jack ya da Mickey’den de zor durumda hissediyordu kendini.

Bu güzel kızla toplumsal hayatta tanışma şansı hiç yoktu. Okuduklarından ya da duyduklarından hatırladığı kadarıyla tezgâhtar kızların tabiatları ve huyları neydi diye zihnini zorlayıp duruyordu.

Nasıl olduysa aklına bu kızların tanışma konusunda resmi davranışlarda ısrarcı olmadıkları fikri geldi. Bu güzeller güzeli, el değmemiş görünen varlığa sıra dışı bir şekilde buluşma önerme fikri kalp atışlarının hızlanmasına sebep oldu. Ama yüreğini dolduran coşku onu cesaretlendirdi.

Havadan sudan dostane bir sohbetten sonra kartvizitini çıkarıp tezgâhın üstüne, kızın elinin hemen yanına bıraktı.

“Fazla ileri gidiyorsam beni mazur görürsünüz, umarım,” dedi, “ama İnanın ki, sizi tekrar görmeme izin vereceğinizi umuyorum. işte, adım bu. Sizi temin ederim ki şeyiniz... Sizin arkadaşlarınızdan biri olmak için izin İsterken saygım sonsuzdur. Bu şerefi bana bağışlayacağınızı umut edebilir miyim?”

Masie erkekleri tanıyordu. Özellikle eldiven alan erkekleri. Tereddüt bile etmeden ona samimiyetle bakarak gülümseyen gözlerle şöyle dedi: “Tabii. Sağlam birine benziyorsunuz. Aslmda tanımadığım beylerle çıkmam genellikle. Hanımefendiler iivle yap m az. Benimle ne zaman görüşmek İsliyorsunuz?”

Carter “Mümkün olduğunca kısa zamanda” dedi. “Sizi evinizde zivaret etmeme izin verirseniz, ben... ”

Masie şarkı söyler gibi güldü. “Ah, aman, olur mu?” dedi kesin bir tavırla. “Bizim evi bir görseniz... Üç odada beş kişi yaşıyoruz. O eve bir beyefendiyi arkadaşım diye getirirsem annemin suratını görmek İsterim doğrusu.”

Abayı yakmış olan Carter “O zaman herhangi bir yerde” dedi. “Sizce neresi uygunsa...”

Çehresine şeftali rengi bir dalga yayılan Masie önerisine “Diyelim ki... ” diye başladı, “sanırım Perşembe akşamı benim için uygun sanki. Saat 07.30 gibi Sekizinci caddeyle Kırk Sekizinci sokağın köşesine gelseniz... O köşeyi dönünce hemen orada bizim ev. Ama saat on birden önce eve dönmem lazım. Anam on birden sonra dışarıda kalmama asla izin vermez.”

Carter son derece müteşekkir olarak randevuya geleceğine söz verdikten sonra bronz bir Diana heykeli satın alışını onaylatmak için onu arayıp duran annesinin yanına koştu.

Küçük gözlü, basık burunlu bir tezgahtar kız dostane bir yaltaklanmayla Masie’nin yanına koşturdu.

Laubali bir sesle “O züppenin gönlünü hoş ettin mi?” diye sordu?

Masie Carter’ın kartvizitini bluzundan İçeri, göğsüne sokuştururken havalı bir tavırla “Beyefendi beni ziyaret etmek için izin İstedi” diye cevap verdi.

Küçük gözler “Ziyaret izni mi?” diyerek tekrarladı. “Waldorf’ta yemek, sonra da otomobiliyle gezinti konusunu açtı mı?”

Masie bıkkınlıkla “Aman, kes sesini!" dedi. “Zarif hayata alışık olduğunu hiç sanmam. Şu itfaiye arabası sürücüsü seni Çin lokantasına götürdüğünden beri böbürlenip duruyorsun zaten. Hayır, Waldorf’tan hiç söz. etmedi ama kartvizitindeki adres Beşinci Caddede ve bana yemek ısmarlarsa siparişi alan garsonun saçının atkuyruğu olmayacağından emin olabilirsin.”

Carrer annesiyle birlikte küçük arabasının içinde Büyük Mağaza’daıı uzaklaşırken yüreğinde buruk bir acıyla dudağını dişliyordu. Yirmi dokuz yıllık yaşamında aşkın ilk kez kapısını çaldığını biliyordu. Ve bu aşkın nesnesinin onunla bir sokak köşesinde buluşmaya bu kadar kolay razı oluvermesi, her ne kadar arzularına bir adım daha yaklaşmasını sağlasa da, içine dolan kuşkularla işkence ediyordu ona.

Carter tezgâhtar kızlar hakkında hiçbir şey bilmiyordu. Yaşadıkları yerleri n genellikte içinde yaşanması pek mümkün olmayan küçük bir oda ya da hısım akrabayla dolu bir ev olduğundan haberi yoktu. Onlar için sokağın köşesi oturma odası, park çalışma odası, cadde İse bahçelerinin patikası olsa bile o kızlar buralarda bir hanımefendinin halılarla döşeli odasında dolaştığı kadar kendilerinden emin gezinirler.

ilk karşılaşmalarından iki hafta sonra bir akşam, karanlık çökmekteyken Carter ile Masie loş parkta kol kola dolaşıyorlardı. Parkın tenha bir köşesinde, ağaç altın -da bir bank bularak oturdular.

Carter’ın kolu ilk kez yavaşça kızın omzuna dolandı. Kızın altın yaldızlı başı İse usulca adamın omzuna yaslandı.

Şükran duyguları içindeki Masie “Harika!” dedi. “Daha önce neden aklına gelmedi bu?”

Caner ciddiyetle “Masie,” dedi, “seni sevdiğimi elbette biliyorsun. Bütün samimiyetimle sana evlenme teklif ediyorum. Şimdiye kadar hakkımda herhangi bir kuşku beslemeyecek kadar iyi tanıdın beni. Seni İstiyorum, mutlaka benim olmalısın. Mevki olarak birbirimizden farklı olmamıza da hiç aldırmıyorum.”

Masie merakla “Ne farkımız var ki?” diye sordu. Caner hemen “Aslında herhangi bir farkımız yok” dedi. “Bu sadece hazı budala İıısaıılarııı fikri. Ama sana lüks bir yaşam verebilecek gücüm var. Toplumsal durumum tartışma götürmez, olanaklarını da sonsuz.”

Masie “Hepsi böyle der” diye fikrini belirtti. “Tek yaptıkları şey İnsanı kandırmak. Aslında mezecide çalışıyorsun ya da at yarışı oynuyorsun galiba. Göründüğüm kadar saf değilim ben.”

Caner kibarca “Arzu ettiğin bütün kanıtları sağlayabilirim” dedi. “Ve seni İstiyorum, Masie. Gördüğüm ilk anda sevdim seni.”

Masie neşeli bir kahkaha atarak “Hepsi öyledir, hep öyle söylerler” dedi. “Bana üçüncü görüşte tutulan bir adam tanırsam ben de ona tutulacağım herhalde.”

Caner “Lütfen böyle şeyler söyleme” diye yalvardı. “Beni dinle, canım. Gözlerinin içine ilk kez baktığımdan beri benim için bu dünyadaki tek kadın sen oldun.”

“iyi atıyorsun, değil mi?” diye güldü Masie. “Kim bilir kaç kıza daha söyledin bunu.”

Ama Caner ısrarcıydı. Ve sonunda tezgahtar kızın güzelim göğsünün derinlerine gizlenmiş kırılgan, çırpınan küçük ruhuna ulaşabildi.

Sözleri kızın en güçlü silahı uçarılığı olan yüreğine işlemişti. Gören gözlerle baktı adama. Ve serin yanaklarında ılık bir pembelik dolaştı.

Müthiş bir şekilde titreyerek kanatları pervaneler gibi kapandı, aşk çiçeğine konmaya hazırlandı. Eldiven tezgâhının öte yanındaki olanaklar ve zayıf da olsa hayatın ışıltısı zihninde canlanmaya başlamıştı. Carter bu değişimi sezerek fırsatı değerlendirdi.

Yumuşacık bir sesle “Evlen benimle, Masie” diye fısıldadı, “bu berbat şehirden uzaklaşır daha güzellerine gideriz. Çalışmayı, işi unuturuz, hayat uzun bir tatil olur bizim için. Seni nereye götüreceğimi biliyorum, oraya sık sık giderim. Bitmeyen bir yaz mevsiminin sürdüğü bir sahil düşün, dalgalar muhteşem kumsala vuruyor, İnsanlar çocuklar kadar özgür, mutlu. Bütün kumsallara yelken açarız, İstediğin kadar kalırız orada. Uzaklardaki o şehirlerden birinde güzelim tablolarla, heykellerle dolu, kocaman, muhteşem saraylar, kuleler var. Şehirde sokakların yerine sular akıyor, İnsanlar bir yerden bir yere gitmek için... ”

Birden dikilip “Biliyorum,” dedi Masie, “gondola biniyorlar.”

Carter “Evet” diyerek gülümsedi.

Masie “Tahmin etmiştim” dedi.

“Ve sonra,” diye devam etti Caner, “seyahat edecek, canımız ne İstiyorsa göreceğiz şu dünyada. Avrupa şehirlerinden sonra Hindistan’a, oradaki eski kentlere gider, fillere binip Brahmanların ve Hinduların muhteşem tapınaklarını ziyaret eder, Japon bahçelerini, deve kervanlarını, İran’daki atlı araba yarışlarını, yabancı ülkelerdeki bütün tuhaflıkları görürüz. Bütün bunların hoşuna gideceğini düşünmüyor musun, Masie?”

Masie ayağa kalktı.

Soğuk bir tavırla “Sanının artık eve gitsek iyi olacak” dedi. “Geç oldu.”

Carter üstüne varmadı. Artık onun değişken, inişli çıkışlı ruh hallerine alışmıştı, bunlarla baş edilmezdi. Yine de kısmen bir zafer mutluluğu vardı içinde. ipekli iplikle de olsa bir an için yabanıl Psykhe’sinin ruhuna giden bir köprü kurmuş, bu yüzden de umutları güçlenmişti. Bir kez olsun kanatlarını kapatıp adamın kanatlarına sığınacak gibi olmuştu İşte.

Büyük Mağaza’da ertesi gün Masie’nin sırdaşı Lulu tezgâhın bir köşesinde karşısına çıktı.

“Züppe arkadaşınla işler nasıl gidiyor?” diye sordu. Masie kafasının iki yanındaki bukleleri sallayarak “Ha, o mu?” dedi. “Artık işim olmaz onunla. Baksana, Lu, herif ne yapmamı İstedi dersin?”

Soluğu kesilmiş olan Lulu “Sahneye çıkmanı mı?” diye tahminde bulundu.

“Yok be! Onu yapamayacak kadar kıytırık bir herif o. Onunla evlenmemi, balayı için dc Coney Adasına²'' gitmeyi teklif etti!”

26 Coney Adası: New York kentinin Brooklvn scnıtindc, eskiden adayken karaya bağlanıp yarımada haline getirilmiş, 20.yü/yıl başlarında eğlence parklarıyla ünlü bir bölge. 1900’ların başında C'oncv Adasında Drearniand adlı eğlence bölgesinde bir Venedik oluşturulmuş, gondol gezileri düzenlenmeye başlamıştı -ç.n.

l)' 11 F N l\ \

KIZ

962 numaralı odanın kapısının buzlu camında yaldızlı harflerle “Robbins ve Hartey, Borsacı" yazıyordu. Kâtipler gitmişti. Saat beşi geçiyordu; ödüllü Percheron atlarının rap rap yürüyüşüyle ilerleyen temizlikçi kadınlar başı bulutlara değen yirmi katlı ofis binasını işgal etmeye başlamıştı. Limon kabuğu kokulu sıcak hava, linyit kömürü dumanı ve balina yağı karışımı buhar yarı açık pencerelerden İçeri giriyordu.

Elli yaşında, gürbüz bir yakışıklı, ilk gecelere ve otellerin kral dairelerine meraklı biri olan Robbins ortağının banliyö hayatının zevklerini kıskanıyor gibiydi.

“Bu gece rutubet canımıza okuyacak gibi görünüyor” dedi. “Sizin gibi şehir dışında yaşayan İnsanlarının durumu iyi, terasınızda oturmuş, çevrenizde çekirgeler, ay ışığı, buzlu içkiler, filan...”

Yirmi dokuz yaşındaki ciddi, zayıf, yakışıklı, asabi Hartley İç çekip bir süre düşündü.

“Evet,” dedi, “Floralhurst’de her zaman serindir geceler, hele kış mevsiminde... ”

Kapıdan gizemli tavırlı bir adam girip doğruca Hartley’nin yanına gitti.

Meslektaşlarının görev başında bir dedektif olduğunu anlayacakları, uğursuz, fısıltı gibi bir sesle “Kadının nerede oturduğunu buldum” diye bilgi verdi.

Hartley sessiz, sakin davranması için onu sertçe uyardı. Ama o sırada Robbins bastonunu almış, kravatının iğnesini kafasına göre düzeltmiş, kibarca bir baş hareketinden sonra kentsel eğlencelerine doğru yola çıkmıştı bile.

Onu rahatsız eden seyirciden kurtulmuş olan dedektif normal bir sesle “işte, adres burada” dedi.

Hartley hafiyenin pis not defterinden yırtılmış olan yaprağı aldı. Üstüne kurşun kalemle “Vivienne Arlington, East ... sokağı, No. 341, Bayan McComus evi” yazılıydı.

Dedektif “Oraya bir hafta önce taşınmış” dedi. “Şimdi, izlenmesini İstiyorsanız, Bay Hartley, şehirdeki herkesten iyi iş çıkarabilirim. Sizin için günde yedi dolar ve masraflar. Daktilo edilmiş bir raporla her gün...”

Borsacı “Devam etmenize gerek yok” diye kesti sözünü. “O tür bir durum değil bu. Sadece adresi İstiyordum. Borcum ne?”

Hafiye “Bir günlük yevmiye” dedi. “Bir onluk yeter.” Hartley adama ücretini ödeyip gönderdi onu. Sonra ofisten çıkıp Broadway'e giden tramvaya bindi. Şehri boydan boya geçerek uzun bir yolculuk yapan bu hattın doğuya giden aracı onu eski yapıları bir zamanlar şehrin gururlu, muhteşem sakinlerini barındıran, artık tenhalaşmakta olan bir caddede bıraktı.

Birkaç meydancık geçtikten sonra aradığı binaya ulaştı. Ana kapısının ucuz taşları üstüne tumturaklı adı “Vallambrosa”⁵ kazılarak işlenmiş olan yeni bir apartmandı bu. Ön cephesinde zikzaklar çizen yangın merdivenleri ev eşyası, kuruyan çamaşırlar, yaz sıcağında dışarı atılmış ciyaklayan çocuklarla doluydu. Orada burada karmakarışık yığınların arasından başını çıkarmış solgun kauçuk bitkileri sanki hangi krallığa mensup olduğunu araştırıyor gibiydi, bitki miydi, hayvan mıydı yoksa yapay bir şey mi?

Hartley üstünde MacComus yazan zile bastı. Kapı, dostları mı düşmanları mı kabul ettiğinden emin değilmiş gibi, biraz konuksever biraz da kuşkuyla, gelişigüzel bir şekilde ardına kadar açıldı. Hartley İçeri girip şehrin apartmanlarında dostlarını arayan birinin tavrıyla, elma ağacına tırmanıp da aradığını bulunca duran bir oğlan gibi merdivenleri tırmanmaya başladı.

Dördüncü katta Vivienne’in açık kapının önünde durduğunu gördü. Kız başını sallayarak geniş, samimi bir tebessümle onu içeri davet etti. Adamı pencerenin yanındaki sandalyeye oturtup kendi de hani şu gizlenmiş, esrarengiz biçimde kukuletaya bürünmüş, gün boyunca tanımlanamayan bir yığın, gece İse işkence tezgâhına dönüşen Dr. Jekyll ve Bay Hyde tarzı mobilyalardan birinin ucuna ilişti.

Hartley konuşmaya başlamadan önce kadını ciddi, takdir eden bir bakışla süzdü ve kendi kendine bu seçimiyle kusursuz zevkini kanıtladığını tekrarladı.

Vivienne yirmi bir yaşında olmalıydı. Safkan bir Cermen tipiydi. Kızıla kaçan, düzgünce toplanmış sarı saçlarının her teli çeşitli tonlarda ama lıep aynı şaşaayla parıldıyordu. hldişi gibi cildiyle tanı uyum içindeki derin deniz maviliğindeki gözleri dünyaya denizkızlarmın ya da el değmemiş dağ pınarlarındaki su perilerinin masum sükûnetiyle bakıyordu. Bedeni güçlü olsa da mutlak bir doğallığın zarafetine sahipti. Yine de hatlarıyla renklerinin tüm kuzeyli netliğine ve içtenliğine karşın egzotik bir şey vardı onda -gevşek duruşundaki rehavet, yalnızca soluk alarak bile tatmin olmanın ve ferahlamanın getirdiği İncelikli kayıtsızlığa ve rahatlığa duyulan sevda- öyle bir şey ki varlığının doğanın mükemmel bir işi olduğunu belirterek, nadir bir çiçek ya da mat renkli benzerleri arasında süt beyazı bir güvercin gibi hayran olunması gerektiğini talep ediyordu.

Kaz çobanı prensesin²* maskeli balo kıyafeti gibi, koyu renkli etek ile beyaz bluz giymişti.

Hartley rica edercesine “Vivienne," dedi, “son mektubuma cevap vermedin. Taşındığın yeri öğrenebilmek için neredeyse bir haftadır uğraşıyorum. Senden haber alabilmek, seni görebilmek için ne kadar endişeyle beklediğimi bildiğin halde neden merakta bıraktın beni?”

Kız dalgın gözlerle pencereden dışarı baktı.

Tereddütle “Bay Hartley,” diye başladı, “size ne diyeceğimi bilemiyorum. Teklifinizin ne ayrıcalıklar İçerdiğini biliyorum, kimi zaman da sizden hoşnut kalabilccc-ğimi düşünüyorum. Ama yine de kuşkuluyum. Bcn bir şchir kızı olarak doğdum, kcndimi sessiz sakin kır hayatına hapscdccck olmak ürkütüyor beni.”

Hartlcy tutkulu bir scslc “Scvgili yavrucuğum,” dcdi, “yürcğinden gcçcn vc sana sunabilecek olduğum hcr şcyc sahip olabilcccğini söylemedim mi sana? Tiyatroya git-mck, alışvcriş yapmak, arkadaşlarını ziyarct ctmck için İstcdiğin zaman şehre inebileceksin. Bana güvcnebilirsin, dcğil mi?”

Gülümseyip içteıılikle bakan gözlerini ona çcvircrck “Sonuna kadar” dedi kıı. . “Son derece nazik bir crkek olduğunuzu, alacağınız kızın da pek şa ıı slı olacağını biliyorum. Mon tgomery’lerden hakkınızdaki hcr şcyi öğrcnmiştim.” Gözlerinde hatıralarla canlanan bir ışık bcliren Hartlcy “Ya!” dcdi. “Scni Montgomcry’lcrdc ilk kcz gördüğüm gcccyi hatırlıyorum. Bayan Montgomcry gccc boyunca scni mcthctmişti bana. Hiç dc haksız dcğilmiş. O gcccki ycmcği hiç unutamıyorum. Haydi, Viviennc, söz vcr bana. Scni İstiyorum. Bcnimle gclirscn asla pişman olmayacaksın. Benden başka kimse sana bu kadar hoş bir yuva sunamaz.”

Kız içini çckcrck kavuşturmuş olduğu cllcrinc baktı. Ansızın Hartlcy kıskançlıkla bir kuşkuya k apıldı. Ona scrt scrt bakarak “Söyle bana, Vivicıınc,” diyc sordu, “başkası, başka biri mi var?”

Kızın boynundan yanaklarına doğru pembe bir dalga yayıldı.

Kafası karışmış halde “Bunu sormamalıvdınız, Bav Hartlcy” dcdi. “Ama söylcycccğim s i ze. Baş ka biri var ama hiçbir şcy talep cdcmcz, ona söz verııı i ş değilim.” Hartlcy scrt bir scslc “Adı nc?” d i ye sordu. “Townscnd.”

Hartlcy çcnclcri kasılarak “Rafford Tmvnsend!” diye bağırdı. “O adam nasıl yanaştı sana? ( )nım için yaptığını iyiliklcrdcn sonra... ”

ı> ■ 111 s; i( \ 98

Vivicnne pencereden aşağı sarkarak “Arabası da tam aşağıda durdu şimdi” dcdi. “Ccvap almak için gcliyor. Ah, nc yapacağımı bilemiyorum!”

Dairenin mutfağındaki zil çaldı. Vivicnne alt kapıyı açmak için düğmcye doğru koştu.

Hartley “Sen burada kal” dcdi. “Giriştc bcn karşılarım onu.”

Açık renk tüvit kıyafeti, Panama şapkası, kıvrık bıyığıyla Ispanyol asilzadelerine benzeyen Townsend merdi-venlcri üçcr üçer atlayarak tırmandı. Hartley’i görüncc durup scrscmlcmiş olarak ona baktı.

Hartlcy parmağıyla aşağıyı İşaret cdcrck, sert bir scslc “Gcri dön!” dedi.

Townsend İsc şaşırmış gibi yaparak “Sclam!” dcdi. “Ne oluyor? Ne işin var burada, ihtiyar?”

Hartley kararlılıkla “Gcri dön!” diyc tckrarladı. “Orman Kanunu bu. Sürümün scni parçalara ayırmasını İstcr misin?²'' Bu av benimdir."

Townscnd cesurca “Banyodaki bağlantılar için tesisatçıyı görmcyc geldim buraya” dedi.

Hartley “Tamam” dcdi. “O uyduruk tamiratı hain ruhunda yap scn. Şimdi, gcri dön bakalım.” Townsend ardında merdivcn boşluğunda savrulan küfürlcr bırakarak aşağı indi. Hartlcy dc İçeri girip kur yapmayı sürdürdü.

Buyurgan bir tavırla “Vivicnnc,” diyc başladı, “scni alıp götürmeliyim. Artık herhangi bir itiraz, oyalamaca İstemiyorum.”

Kız “Ne zaman sizinle gitmemi İstiyorsunuz?” diyc sordu.

“Hcmen. Scn hazır olur olmaz.”

Adamın önündc sakincc durup gözünün içinc baktı.

2‘) Ortnmı Kanunu (Law ol thc Jungle): Rudyard kipling’in ( 1865-1936) kun sürüleri içindeki kuralları hatırlattığı Fhc    thc    Wo/vcs (kurtların

kanunu) adlı şiirinde kullanılan bu devim İngilizcede “l Icr koyun kendi bacağından asılır,” “Güçlü olan hayatta kalır,” “Öl ya da öldür” gibi anlamlarda kullanılır -ç.n.

K l Z

“O evc nasıl gircrim sizcc?” diyc sordu. “Hcloisc hâlâ oradayken...”

Hartlcy hiç bcklcmcdiği bir yumruk ycmiş gibi czilip büzüldü. Kollarını kavuşturup halının üstündc bir aşağı bir yukari gidip gcldi.

Acımasızca “Gidccck” diyc açıkladı. Alnında tcr damlacıklari bclirmişti. “O kadının hayatımı bcrbat etmc-sinc nedcn katlanayım? Onu tanıdığımdan bcri bir günüm bilc sorunsuz gcçmcdi. I laklısın, Vivicnnc, scni cve götür-mcdcn HCloisc uzaklaştırılmalı. Ama gidccck. Kararımı vcrdim. Evimin kapısı artık kapalıdır ona.”

Kız “Nc zaman yapacaksınız bunu?” diyc sordu.

Hartlcy ’in çeneleri kasıldı, kaşları çatıldı.

Kcsin bir tavırla “Bu gccc” dcdi. “Bu gccc göndcrccc-ğim onu.”

“O zaman,” dcdi Vivicnnc, “ccvabım ‘cvct.’ Nc zaman İsterseniz gelip alabilirsiniz bcni.”

Kız gözlcrindc tatlı, samimi bir bakışla adamın gözlc-rinin içinc baktı. Hartlcy bu tcslimiyctin gcrçck olduğuna inanamıyordu, o kadar çabuk cldc cdilmiş, o kadar kesin bir sonuçtu ki bu.

Duygusal bir scslc “Söz vcr bana,” dcdi, “şcrcfin, namusun uzcrinc soz vcr. ”

Vivicnnc usulca “Şcrcfim vc namusum üzcrinc” diye tekrarladı.

Adam kapıya gcldiğindc dönüp scvinçlc anıa yinc de sevincinin kaynağına zorlukla İnanan gözlcrle kıza baktı.

Sözünü hatırlatmak İstcr gibi parmağını havaya kaldırarak “Yarın” dcdi.

Dürüstçc, İçtcnlikle gülümscyen kız “Yarın” diye tekrarladı.

Hartlcy bir saat kırk dakika sonra Floralhurst İstasyonunda trenden iniyordu. On dakikalık kısa bir yürüyüş onu bakımlı bir bahçcnin ortasındaki iki katlı, güzel bir villanın bahçe kapısına ulaştırdı. Evin kapısına giden yolu yarıladığında kapkara saçlı, bcyaz bir yazlık elbise giymiş bir kadın onu karşılayıp ortada hiçbir ncdcn yokken boynuna atlayarak boğazlar gibi sarıldı.

Evin holünc girdiklcrinde kadın “Anncm burada” dcdi. “Yarım saat sonra araba gelip alacak onu. Akşam ycmcğinc gcldi ama yemcğimiz yok ki.”

Hartlcy “Sana bir şey söyleyeceğim” dcdi. “Konuyu yavaş yavaş açmayı tasarlamıştım ama madem annen burada, hcmcn konuşabiliriz.”

Durup kadının kulağına bir şey fısıldadı.

Karısı çığlık attı. Annesi ise hemen lıolc koşturdu. Kapkara saçlı kadın tekrar çığlık attı, sevilen, şımartılan bir kadının çığlığıydı bu.

Kcndinden geçmiş gibi “ Alı, anneciğim!” diye haykırdı. “Buna ne diyeceksin bakalım? Vivicnnc gcliyor bize ycmek pişirmek için! Bir yıl boyunca Montgoınery’lcrdc kalan kız. Ve şimdi sevgili Billy,” diyc devam etti, “hcmcn mutfağa gidip Heloisc’i kovınalısın. Bütün gün sarhoştu yrne.”

KONT VE DÜĞÜN KONUĞU

Bir akşam Andy Donovan ikinci Caddcdeki pansiyonda yemeğe indiğinde Bayan Scott ona yeni pansiyoncr-leri olan genç bir hamını, Bayan Conway’i tanıştırdı. Bayan Conway, ufak tefek, kendi halinde biriydi. Sadc, soluk kahverengi bir elbise giymiş, cpcv dağınık görüncn dikkatini tümüyle tabağına yöneltmişti. Mahcup gözlerini Bay Donovan’a çevirerek ona eleştiren, tereddütsüz bir bakış attı, nezakctle adım mırıldandı, sonra da önündcki koyun etinc gcri döndü. Bay Donovan toplumsal, mesleki ve siyasal gelişiminde kendisine güçlü kazanımlar sağlayan zarafetiyle vc ışıldayan tebcssümüyle eğilcrek selam vcrdi, sonra da soluk kahvcrcngi görüntüyü ilgi alanından siliverdi.

iki hafta sonra Andy pansiyonun önündeki mcrdi-venlerde oturmuş purosunun keyfini çıkarıyordu. Arkasından, biraz yukarıdan bir hışırtı duyulunca Andy başım çcvirdi ve başı döndü.

Kapıdan çıkan Bayan Conway'di. Crcpe de...crepe de...hcr neyse, o İnce kumaştan bir elbise giymişti. Siyah şapkasından sarkan örümcek ağı inceliğindeki siyah kur-dclc uçuşup duruyordu. Merdivenlcrin tcpcsinde durur-kcn siyah eldivenlerini çıkarıyordu. Kıyafetinde ya da hcrhangi bir yerinde küçücük olsa bilc bcyaz bir nokta yoktu. Altın gibi parlayan gür saçları gcvşckçe geriye çekilip toplanmış, cnsesinde parıldayan yumuşak bir top hali-nc gctirilmişti. Güzcl olmaktan ziyadc yalın denebilecek olan çehresi şimdi aydınlıktı, son derccc scvimli bir hüzün vc efkârla sokağın karşısındaki cvlcrin üstünden gökyüzü-nc bakan iri, gri gözleriylc ncrcdeysc güzelleşmişti.

Topla kafanı... Kızlar, tepedcn tırnağa siyah giydiklc-rinde tercih ettikleri kumaş Crepe de...of! crepe de Chine! Evct, krepdöşin! Baştan aşağı siyahlara bürünmüş, pck kederli, pek dalgın bakışlar, siyah peçcnin altında parlayan saçlar (tabii ki sarışın olmak gerek bu durumda), hayatın cşiğindc birkaç adım atacakkcn gcncccik ömrünün hcba cdilmiş olmasına karşın parkta kısa bir yürüyüş iyi gclc-cckmiş gibi bir izlcnim yaratmak, kapıdan tam zamanında çıkmayı bcccrmck... Bütün bunlar hcp işc yarar, dcğil mi? Ç ok fcna oldu bu, nc hainim, sizc dc öylc gclmiyor mu? insan yas giysilcri hakkında böylc şcylcr söylcr mi?

Bay Donovan ansızın Bayan Conway’i ilgi alanına ycnidcn ycrlcştirdi. Purosunun kalan üç-dört santimlik, onu cn az sckiz dakika daha oyalayabilccck kısmını fırlatıp ycrçckinıinin merkezini rugan nıokascnlcrinc yükledi.

“Çok güzel, tertemiz, hir hava, Bayan Conway” dedi. Mcteoroloji Müdürlüğü sesindeki güvcn dolu tınıyı duysaydı beyaz, kare bayrağı çıkarıp direğe çckcrdi/”

Bayan Conway dc iç geçirerek “Yürcklcri havanın tadını çıkanıaya müsait olanlar için cvct, öylc, Bay Dono-van” dcdi.

Bunun üzcrinc Bay Donovan içindcn güzcl havayı lanetledi. insafsız hava! Havanın Bayan Conway’in ruh haliylc uyumlu olabilmcsi için şakır şakır yağmur, dcli gibi rüzgar, tipi halindc kar gcrckliydi.

Bay Donovan “Umarım akrabalarınızdan biri... Umarım bir kaybınız olmamıştır” dcmcyc cürct etti.

Bayan Conway tcrcddütlc “Ölüm birini elimdcn aldı,” dcdi, “ama akrabamı dcğil, bcnim için... Ama kede-rimlc sizi rahatsız etmcycccğim Bay Donovan.”

Bay Donovan “Rahatsız ctmck mi!” diyc itiraz ctti. “Aman, öyle dcmcyin, Bayan Conway, çok mcmnun olurum, yani, mütccssir olurum dcmek İstcdim. Eminim acınıza benim kadar yürcktcn katılacak başka biri yoktur.” Bayan Conway hafifçe tcbcssüm ctti. Ah, bu tebessüm sessizliğinden dc acıklıydı.

Gcnç kız “Güldüğündc tüm dünya gülcr seninle, ağlarsın onlar gülcr yine de” diycrck atasözlcrinden alıntı yaptı. “Bcn bunu öğrendim, Bay Donovan. Bu şehirdc tanıdığım ya da arkadaşım yok. Ama siz bana çok iyi davrandınız. Bu yüzdcn çok mütcşckkirim.”

Bütün yaptığı ycmektc kıza iki kcz bibcrlik uzatmak olmuştu.

Bay Donovan “New York’ta yalnız olmak zordur, bu kcsin” dcdi. “Ama yine de bu eski şchir azıcık gcvşer dc sizc dostça davranmaya başlarsa olağanüstü olur. Mcsela parkta küçük bir gezintiyc çıktınız diyclim, Bayan Con-way, içinizdcki sıkıntıyı biraz olsun gidcrmcz mi sizcc? Bana izin verirscniz...”

“Tcşekkürlcr, Bay Donovan. Yüreği kasvet dolu birinin yanında olmak hoşunuza gidecek gibi geliyorsa, rcfa-katinizi kabul etmek benim için zevktir.”

Şchir mcrkczinin bir zamanlar seçkinlerin hava aldığı bu cski parkının açık duran, kızaklı dcmir kapılarından girip gczinirken kuytu bir bank buldular.

Gcnçliğin kcderiylc geçkinlcrinki arasında fark vardır: gençliğinki biriyle paylaşılınca hafiflcr ama ileri yaş-lardakiler içlerinden ne kadarını atsalar da hüzün ayncn kalır.

Bir saat kadar sonra Bayan Conway içini dökerek “Nişanlımdı o bcnim” dedi. “Önümüzdcki bahar evlenecektik. Sizi kandırdığımı düşünmcnizi İstcmem, Bav Donovan ama gerçek bir Kont’tu o. İtalya’da arazilcri, bir dc şatosu vardı. Adı Kont Fernando Mazzini’ydi. Zarafette kimse bileğini bükemezdi. Tabii ki babam karşı çıktı; biz de kaçtık ama babam yakalayıp geri getirdi. Babam ile Fernando’nun düello edeceklerinden cmindim. Babam P’kipsee’de" kiralık araba işi yapıyor, biliyor musunuz?

Sonunda babam yelkenleri suya indirdi, her şey yoluna girdi, önümüzdeki bahar evlenebileceğimizi söyledi. Fernando ona unvanının, servetinin belgelerini gösterdi, sonra da şatoyu hazırlatmak için İtalya’ya gitti. Çok gururlu olan babam Fcrnando çcyizim için bana birkaç bin dolar vcrmeye kalkışınca korkunç bir laf ctti ona. Ondan yüzük ya da başka hcdiyclcr almama bilc karşı çıkıyordu. Fernan-do gcmiyc binip gidince bcn de şchrc gelip bir şckcrci dükkânında kasiycr olarak çalışmaya başladım.

Üç gün öncc İtalya’dan bir mcktup aldım, P’kipscc’dcn buraya göndcrilmiş, Fcrnando’nun gondol kazasında öldüğünü bildiriyor.

Bu yüzden yastayım. Bay Donovan, yüreğim onunla birliktc mezara girdi. Galiba iyi bir arkadaş olamadım, Bay Donovan ama artık kimselere ilgi duymam mümkün dcğil. Sizi neşeli hayatınızdan, gülebilen, eğlencbilcn dostlarınızdan uz.aklaştırmamalıyım. Belki de cve dönmcyi tercih cdcrsiniz artık.”

Şimdi, bcni dinlcyin kızlar, bir dclikanlının kazma kürcğc sarılmasını görmck İstiyorsanız yürcğinizin başka bir adamla birliktc gömüldüğünü söyleyin, yctcr. Dcli-kanlılar doğuştan mczar soyguncusudur. Herhangi bir dula sorabilirsiniz bunu. Krepdöşin giymiş ağlayan melek-lcrin yitik organlarını onarmak için mutlaka bir şeyler yapılmalıdır. Bu konuda ölü crkcklcr hcr açıdan cn şanssızlarıdır.

Bay Donovan içtenliklc “Çok üzüldüm” dedi. “Hayır, hcnüz cvc dönmcycccğiz. Vc lütfcn bu şchirdc kimscniz olmadığını söylcmcyin, Bayan Conway. Fena halde üzüldüm vc dostunuz olduğumu, fcna haldc üzüldüğümü bil-mcnizi İstiyorum.”

Mcndiliyle gözlcrini kuruladıktan sonra Bayan Con-way “Burada, madalyonumun içindc bir resmi var” dcdi. “Kimscye göstermedim ama sizc göstereceğim Bay Donovan çünkü sizin gerçek bir dost olduğunuza İnanıyorum.” Bay Donovan Bayan Conway’in açıp ona göstcrdiği madalyondaki fotoğrafı uzun uzun, ilgiyle İncclcdi. Kont Mazzini’nin yüzü insanda ilgi uyandırıyordu. Yumuşak hatlı, zeki bakışlı, parlak, yakışıklı denebilecek bir çchrey-di bu, güçlü, neşeli, arkadaşlarının arasında lidcr olabilecek nitcliktc bir adamın yüzüydü.

Bayan Conway “Odamda çcrçcvcli, daha büyük bir tane var” dedi. “Döndüğümüzde göstcririm size. Fcrnando’dan bana sadecc bunlar kaldı. Ama hep yüre-ğimdc olacaktır, bu kcsin.”

Bayan Conway’in gönlündc talihsiz Kont’un ycrini almak gibi ustalık İsteycn bir giircv bckliyordu Bay Donovan’ı. Kıza duyduğu hayranlık saycsindc bunu yapmaya kararlıydı. Öte yandan girişcccği işin ccsamcti kaldı-rabileceğindcn büyük gibi gcliyordu. Oynamaya çalıştığı rol sevimli, ncşcli bir dost olmaktı vc bunu o kadar başarılı yaptı ki yarım saat sonra, Bayan Conway’in kocaman, gri gözlcrindcki hüzün azalmamış olsa da, önlcrindc iki dondurma ilc oturmuş düşünccli bir biçimdc sohbct cdi-yorlardı.

O gccc koridorda birbirlcrindcn ayrılmadan öncc kız yukarı çıkıp bcyaz, ipckli bir cşarba scvdayla sarılmış olan çerçevcli fotoğrafı gctirdi. Bay Donovan da nc düşündüğünü hiç belli ctmcycn gözlcrlc onu İncclcdi.

Bayan Conway “Bunu bana 1 talya'ya gitmcdcn önce vcrdi” dcdi. “Madalyondakini dc bundan yaptırdım.”

Bay Donovan bütün içtcnliğiylc “Yakışıklı bir adam” dedi. “Önümüzdeki Pazar öğlcdcn sonra Coney’e gidcr-kcn size eşlik ctmc zcvkini bana bağışlamanızı İstescm, uygun düşcr mi, Bayan Conway?”

Bir ay sonra Bayan Scoot ilc öteki pansiyoncrlere nişanlandıklarını açıkladılar. Bayan Conway siyahlar giy-mcyc devam ediyordu.

Nişanlarını ilan etmelerindcn bir hafta sonra ay ışığı ağaçların çırpınan yaprakları arasından süzülüp ikisini bir sincma karesinde gibi gösterirkcn şchir parkındaki aynı bankta oturuyorlardı. Fakat Donovan gün boyunca dalgın bir hüznc bürünmüştü. O gece de öyle suskundu ki sevdanın dudakları sevdalı yürekten yükselcn sorulara engel olamaz halc geldi.

“Nc oluyor, Andy, bu gccc neden bu kadar asık suratlı, bu kadar ciddisin?”

“Bir şcy yok, Maggie.”

“Bcn anlarım. Görmüyor muyum sanıyorsun? Daha önce hiç böylc davranmamıştın. Nc oluyor?”

“Öncmli bir şcy yok, Maggie.”

“Evet, var, bcn dc merak ediyorum. Eminim başka bir kızı düşünüyorsun. Oylc olsun. Madem İstiyorsun, neden ona gitmiyorsun? Lütfen, çek kolunu üstümden.”

Andy ağırbaşlı bir tavırla “Öyleyse anlatacağım sana” dcdi, “aına sanının tam olarak anlamayacaksın. Mikc Sullivaıı'ı duydun, dcğil mi? ‘Koca Mikc’ Sullivan, herkes öylc der. ”

“Yo, duymadım” dcdi Maggie. “Böylc davranmana o sebep oluyorsa duymak da İstemiyorum. Kimmiş o?”

Andy saygılı denebilecek bir tavırla “Ncw York’un cn öncmli adamı” dcdi. “Siyaset dünyasında Tammany" ilc ya da İstediği herhangi bir grupla canı nc İsterse yapabilir. Koca Mikc hakkında kötü bir şcy söylersen iki saniye sonra binlerce adam yakana yapışır. Bir süre önce yaşlı kıtaya bir seyahat yaptı, krallar tavşanlar gibi deliklerine sığındılar.

işte, bu Koca Mikc benim dostumdur. Mahallede benim itibarım o kadar da büyük değildir ama Mikc büyük bir adamla olduğu kadar küçük ya da yoksul bir adamla da dost olmayı bilir. Bugün onunla Bowcry’dc³³ karşılaştım. Nc yaptı dersin? Gelip elimi sıktı. ‘Andy’ dcdi, ‘seni izleyip duruyorum. Sokağın o yanında iyi iş çıkarıyorsun, seninle iftihar ediyorum. Nc içmek istersin?’ Bir puro çıkardı, bcn dc bir viski aldım. iki hafta sonra

32 Tammany: New York siyasetini 1790’lard.ın 1%0’lara dek etkilemiş, özellikle İrlandalı göçmenleri kollayan ve Deınnkrat Parti adaylarını belirleyen siyasal örgütlenme. Şehrin seçkin kesimiyle işbirliği içindeki örgüt yolsuzluk, rüşvet olaylarıyla da bilinirdi -ç.n.

33 Bo-.;:ery: New York, Manhattan’da bir malulle cadde ve otel. Burada otelden söz ediliyor -;.n.

O 111 N l\ Y

cvlcncccğimi söyledim. O zaman ‘Andy,’ dcdi, ‘bana davetiye yolla da unutmayayım, düğününc gclcyim.’ Iştc Koca Mikc böyle dcdi bana, dcdiğini dc hcp yapar.

Bclki anlamıyorsun ama Maggic, Koca Mikc Sullivan düğünümc gclsin diyc bir climi fcda cdcbilirim. En gururlanacağım gün o olur. Birinin düğününc gittiğindc o adamın cvliliği ömür boyu sürccck dcrncktir. iştc bu yüzdcn kcyifsizim bu gccc.”

Maggic usulca “Madcm bu kadar vazgcçilmcz bir şcy, ncdcn onu davct ctmiyorsun o zaman?” diyc sordu.

Andy hüzünlc “Davet ctmeyişimin ncdcni var” dcdi. Iştc o ncdcnlc orada olmaması gerckiyor. Nc olduğunu sorma çünkü sana söylcycmcm.”

Maggic “Aman, bana nc” dcdi. “Elbcttc siyasctlc ilgili bir şcydir. Yinc dc bana gülüınscnıcnıcn için yctcrli scbcp dcğil bu.”

Andy hcmcn “Maggic,” dcdi, “şu scnin Kont Mazzini’yi düşündüğün kadar sık düşünüyor musun bcni?”

Uzun sürc beklcdi ama Maggic ccvap vcrmcdi. Vc birdcn adamın omzuna yaslanıp ağlamaya başladı, adamın kolunu sıkı sıkı kavrayarak ağlıyor, hıçkırırkcn sarsılıyor, crepe de Chine’i gözyaşlarıyla sırılsıklam ediyordu.

Andy kcndi derdini bir tarafa bırakıp “Bak, bak, bak!” diyc onu yatıştırmaya çalıştı. “Ama ne oluyor şimdi?”

“Andy,” diyc hıçkırdı Maggic. “Sana yalan söylcdim; bcnimlc cvlcnmeycccksin, bcni scvmcycccksin artık. Ama sana anlatmam gcrcktiğini hissediyorum. Andy, o kontun parmağı bile girmedi hayatıma. Zatcn hayatımda hiç sevgilim olmadı. Ama bütün kızların vardı, anlatıp dururlardı, o zaman da sanki adamlar onları daha çok scviyormuş gibi görünürdü. Hem, Andy, biliyorsun, siyah bana çok yakışıyor. Bcn dc bir fotoğrafçıya gidip o rcsmi satın aldım, küçüğünü dc madalyonum için yaptırdım vc o Kont hikaycsini, öldüğünü filan uydurdum, böylccc siyahlara bürüncbileccktim. Ah, senden başka sevdiğim hiç kimse olmadı, İşte böyle.”

Işebakınki itilip uzaklaştırılacağını sanırken Andy’nin kolunun onu sarıp kendine çektiğini fark etti. Başını kaldırdığında delikanlının çehresi aydınlanmıştı, gülümsüyordu.

“Bağışlayabilecek misin? Beni bağışlayacak mısın, Andy?”

Andy “Elbette” dedi. “Her şey halloldu artık. Kont mezarına geri dönsün. Meseleyi hallettin, Maggie. Düğün günümüzden önce bunu yapacağını umut ediyordum zaten. Helal olsun sana!”

Bağışlandığından iyice emin olunca Maggie utangaç bir tebessümle “Andy,” dedi, “Kont hakkında anlattığım bütün o hikayelere ina nmış mıydm?”

Andy sigara tabakasına uzanırken “Eh, İnandım denemez,” dedi, “çünkü şu senin madalyonun içindeki Koca Mike Sullivan’ın resmiydi.”

¹

junies Love f'cst: Aıncrik.ılı y.ız.tr LauraJe.rn Libbcy’nin (1862-1924) l 886’da yayıml.ın.ın ve çok s.ıı.ııı .ışk roın.ını -ç.n.

²

Opodeldoc ( 1948-1541): Rönesans dönemi bilim adamı (doktor, botanikçi, kimyacı, astrolog) Paracclsus tarafından icat edilmiş bir merhem -ç.n.

³

Hcbc: Yuıuıı mitolojisinde gençlik tanrıçası, Zeus ile Hera’nııı kızı, Hcrakles’iıı karısı -ç.ıı.

⁴

Psykhe: Yunaıı Mimluiisindc aşk tanrısı Eros’uıı karısı. Yunancada ise “ruh” anlamına gelir ı.;.n.

⁵

Medara de Vallambrosa (1856-1921): Mrn-L-s M.ııki/i. Nnv York’lu ünlü bir bankerin kızı. Bir Fransız soylusuyla evlenerek Marki/ unvanı almıştı -ç.n.

KALPLER VE ELLER

Denver’da doğuya giden B&M^ ekspres treninin vagonlarına yolcu akını vardı. Vagonlardan birinde zarif giyimli, çok güzel, genç bir harum deneyimli bir yolcunun lüks eşyasıyla çevrili olarak oturuyordu. Yeni gelenler içinde biri gözü pek, içten çehresi ve tavırlarıyla yakışıklı bir genç, ötekiyse iri yarı, kötü giyinmiş somurtuk, suratsız bir adam olan iki kişi vardı. Ikisi birbirlerine kelepçelenmişti.

Tren koridorundan geçtiklerinde bulabilecekleri tek boş yerin o cazip genç hanımın tam karşısında olduğunu gördüler. Kelepçelenmiş ikili oraya oturdu. Genç kızın bakışları ilgisizce, soğuk bir şekilde onlara ilişti, sonra tüm çehresini ışıltıya boğan, dolgun yanaklarırı pembeleştiren tatlı bir gülümsemeyle gri eldivenli elini uzattı. Konuşmaya başladığında tok, tatlı, ölçülü sesi sahibinin konuşmalarının dinlenmesine alışık olduğunu belli ediyordu.

“E, Bay Easton, önce benim konuşmamı İstiyorsanız, sanırım mecburum buna. Eski dostlarınızla Batı’da karşılaştığınızda onları görmezden mi gelirsiniz?”

iki adam arasından genç olanı kızın sesiyle telaşlanıp anında kurtulduğu bir mahcubiyete kapılmış gibi oldu, sonra da sol eliyle kadının parmaklarını tuttu.

Gülümseyerek “Bayan Fairchild, değil mi?” dedi. “Öteki elimi uzatamadığım için özür dilerim, şimdilik meşgul.”

Yanındakinin sol bileğine ışıldayan bir “bileklik”le bağlanmış olan sağ elini biraz kaldırdı. Kızın yanaklarındaki parıltı soldu. Dudakları belli belirsiz bir tedirginlikle aralandı. Eğlenmiş görünen Easton, hafif bir tebessümle yeniden konuşmak üzereyken öteki adam engelledi onu. O suratsız adam zaten keskin, cin gibi bakışlarıyla kızın yüzünü İnceleyip duruyordu.

34 /IC: M: Boston & M.ııııc l lemmolları -ç.ıı.

“Lafı böldüğüm için beni affedin küçükhanım; anladığım kadarıyla bizim şerifle tanışıyorsunuz. Hapishaneye vardığımızda benimle ilgili bir şeyler söylemesini İsterseniz yapar bunu, benim de işim kolaylaşır. Leavenworth hapishanesine götürüyor beni. Sahtecilikten yedi yıl.”

Yüzünün rengi yerine gelirken “Ah!” diyerek derin bir soluk aldı kız. “Yani onun için buradasınız. Şerif, ha!” Easton soğukkanlılıkla “Sevgili Bayan Fairchild,” dedi, “Bir şey yapmanı gerekiyordu. Para dediğiniz uçup gidiyor ve bildiğiniz gibi Washington’da bizim çevreye ayak uydurmak için de para lazım. Batı’da böyle bir fırsat yakaladım, elı, şeriflik şetaret kadar yüksek bir mevki sayılmaz ama... ”

Kız samimiyetle “Sefir dediğiniz” dedi, “artık rağbet görmüyor. Layık da değildi buna. Bilirsiniz zaten. Demek artık Batı’nın atına atlayıp ateş eden, her türlü tehlikeyi göğüsleyen o havalı kahramanlarından birisiniz. Washing-ton hayatından çok farklı bu. Eski çevreniz tarafından özlendiğinizi bilin.”

Kızın büyülenmiş gözleri irileşerek döndü, parıldayan kelepçelere dikildi.

Öbür adam “Bunlar için endişelenmeyin, küçükha-nım” dedi. “Bütün şerifler kaçmasınlar diye kendilerini mahkûmlara kelepçeler. Bay Easton işini biliyor” dedi.

Kız “Sizi yakında Washington’da görecek miyiz yine?” diye sordu.

Easton “Sanırım yakında olamaz” dedi. “Korkarım uçarılık günlerim bitti artık.”

Kız öylesine “Batı’yı severim” dedi. Gideri sevecenlikle parıldıyordu. Vagon penceresinden dışarı baktı. Terbiyeli, gösterişli konuşmaktan vazgeçip samimiyetle, sadelikle anlatmaya başladı: “Annemle birlikte yazı Denver’da geçirdik. Annem benden bir hafta önce döndü eve çünkü babam biraz hastalanmış. Batı’da yaşasaydım mutlu olabilirdim. Galiba buranın havası da benimle aynı fikirde. Her şey para değil ki. Ama her şeyi yanlış anlıyor İnsanlar, aptal aptal...”

Suratsız adam “Buraya bak, Şerif Efendi!” diye homurdandı. “Haksızlık bu. içkiye ihtiyacım var, üstelik bütün gün sigara İçmedim. Sohbet yetmedi mi? Sigara içilen vagona götürsene beni. Pipo içmek için ölmek üzereyim.”

Easton’ın yüzünde aynı hafif gülümseme belirirken birbirine bağlı yolcular ayağa kalktılar.

Usulca “Tütün arzusu karşısında söyleyecek lafım yok” dedi. “Hoşça kalın, Bayan Fairchild. Bildiğiniz gibi, görev başındayım.” Vedalaşmak için elini uzattı.

Kız terbiyeli, gösterişli tavrına yeniden bürünerek “Doğu’ya gitmiyor olmanız çok fena” dedi. “Ama galiba Leavenworth İstikametinde devam etmek zorundasınız.”

Easton “Evet” dedi, “Leavenworth’e devam etmem lazım.”

iki adam sigara içilen vagona gitmek için koridora çıktı.

Yanda oturan iki yolcu konuşmanın büyük bir kısmını dinlemişti. Aralarından biri “O Şerif iyi bir adam" dedi. “Şu Batılılardan kimileri hiç fena değil.”

Öbürü ise “Bu görevi üstlenmek için epeyce genç, değil mi? diye sordu.

ilk konuşan “Genç olan mı?” diye bağırdı. “Ha! Farkına varmadın mı? Baksana, sen mahkûmu sağ eline kelepçeleyen polis gördün mü hiç?”

KAKTÜS

Zamanın en ilginç yanı katıksız göreceliğidir. Ortak İnanışa göre, boğulan bir adama olağanüstü miktarda anı bağışlanır; ayrıca İnsanın eldivenini çıkarırken koca bir sevda hikâyesini baştan sona değerlendirmesi inanılmayacak şey değildir.

Bekâr evinde, bir masanın yaıııııda durmuş olan Trysdale aynen bunu vapivordıı. Masanın üstündeki kırmızı toprak saksıda tuhaf görünüşlü, yeşil bir bitki duruyordu. Dokunaca benzeyen uzun yaprakları küçücük bir esintide bile sallanan bitki bir kaktüs türüydü.

Trysdale’in arkadaşı olan gelinin erkek kardeşi büfenin yanında duruyor, içkisini yalnız içmek zorunda bırakıldığı için sızlanıyordu. iki erkek de gece kıyafetleri içindeydi. Ceketlerine iliştirilmiş beyaz düğün rozetleri loş dairede yıldız gibi parlıyordu.

Trysdale eldiveninin düğmelerini yavaş yavaş çözer-ken aklından hızla son birkaç saatin can acıtan anılarını tazeliyordu. Kilisedeki yığınlar halinde rayihalar saçan çiçeklerin kokusu sanki hâlâ burnunda, bine yakın terbiyeli İnsanın alçak tondaki mırıltılarıyla gıcır gıcır kıyafetlerin hışırtıları, rahibin iki kişiyi birleştirmek için söylediği, kafasının içinde ısrarla tekrarlanan sözcükler İse kulaklarındaydı.

Umudun tükendiği bu son anda bile, zihninin bir alışkanlığı haline gelmişçesine, o kızı nasıl ve neden yitirdiğinin yanıtını bulmak çabasındaydı. Hiç ödün vermeyen gerçeklerle sarsılmış haldeyken ansızın daha önce hiç karşılaşmadığı bir şeyle yüz yüze buldu kendini: içindeki katıksız, çırılçıplak benliğiyle. Kuşanmış olduğu bencillik, hilebazlık giysileri artık budalalığın paçavralarına dönüşmüştü. Ruhunun büründüğü bu kılığın geçmiş günlerde başkalarının gözüne ne kadar üzücü, ne kadar basmakalıp görünmüş olduğu düşüncesiyle ürperdi. Kendini beğenmişlik ve kibir mi? Zırhının eklemleri bunlardı. Ve kız her ikisinden de nasıl da muaf olmuştu. Peki o zaman neden?

Kız kilisenin koltukları arasından mihraba doğru yavaş yavaş ilerlerken, kendisini güçlendiren değersiz, can sıkıcı bir övünç duygusuna kapılmıştı. Kızın aklında kendini teslim etmek üzere olduğu adam değil de başkası olduğu için o kadar solgun göründüğünü söylüyordu içinden. Ama bu cılız tescili bile elinden sökülüp alındı. Zira o adam elini tutarken kızın yukarı doğru çabucak yönelttiği duru tebessümü görünce unutulacağını biliyordu artık. Bir zamanlar aynı bakış kendisine yöneltilmiş, o da ne demek olduğum anlamıştı. işte, gururu un ufak olmuş, son dayanağı da gitmişti, Neden böyle bitmişti? Aralarında tartışma geçmemişti ki, hiç...

Herhalde bininci kez her şeyin altüst oluşundan önceki günlerde olan bitenleri zihninden geçirdi.

Kız onu hep baş tacı etmiş, o da soylu bir heybetle kızın takdirini kabullenmişti. Karşısında tatlı kokulu bir tütsü yakmıştı sanki, alçakgönüllü (kendi kendine söylüyordu bunu), çocuksu, tapınmayla dolu ve (yemin edebilirdi ki) çok samimiydi. Neredeyse doğaüstü yctcncklcr-lc, yüksek meziyetlerle, mükemmellikle sarıp sarmala-mıştı adamı; o da bu bağışları çiçeklenmeyi ya da meyve vermeyi asla vaat etmeyen çölün yağmuru içişi gibi özümsemişti.

Trysdalc eldivenin öteki tekini de hırsla çekip çıkarırken yasını tutmakta ahmakça gecikmiş olduğu bcıicilliği-nin o en parlak anı gözünün önünde canlandı. Bir gece kızın kendisiyle birlikte soylu ortamına gelmesini, görkemini paylaşmasını İstemişti. Acısını hissetmemek için zihninin o geceki güzelliğini anımsamasına izin veremezdi; saçlarının özgürce dalgalanması, bakışlarının, sözcüklerinin yumuşaklığı, el değmemiş cazibesi... Bütün bunlar adama çok gelmiş, konuşturmuştu onu. Sohbetleri sırasında kız şunları söylemişti:

“Kaptan Carruthcrs Ispanyolcayı yerliler kadar iyi konuştuğunu söyledi. Bu becerini niye sakladın benden? Bilmediğin şey var mıdır senin?”

Eh, İşte, Carruthers ahmaktı. Sözlüklerin arka kapaklarında yazılı ıvır zıvırlar arasından bulup çıkardığı bir Kastilya atasözü söyleyerek kulüpte hava attığı için elbette o (Trysdale) suçluydu (kimi zaman böyle şeyler yapıyordu). O kuşku verici bilgelik gösterisini göklere çıkaran da dizginlenemez hayranı Carruthers olmuştu.

Ama, heyhat! Kızın ona duyduğu hayranlığın rayihası öyle tatlı, öyle baştan çıkarıcıydı ki. Bu yakıştırmanın inkâr edilmeden geçmesine izin verdi. Hiç itiraz etmeden düzmece İspanyolca eğitimini diline dolamasına karşı çıkmadı. Muzaffer başını taçlandırmasına hiç direnmezken yumuşak kıvrımların arasındaki dikenlerin ileride kendisine batacağının farkında değildi.

Kız nasıl da memnun, ne kadar mahcup, ne ürkekti! Adam yüceliğini ayaklarına serdiğinde ökseye düşmüş kuş gibi nasıl da çırpmıyordu! Kızın rızasını, kuşkuya hiç yer bırakmayan şekilde, gözlerinden okuduğuna yemin edebilirdi, hâlâ da edebiliyordu ama cilve yaparak doğrudan cevap vermedi adama. “Cevabımı yarın size gönderirim" dedi; zaferine güvenip anlayışlı davranan adam ise gülümseyerek bu mühlete razı oldu. Ertesi gün evin içinde sabırsızlıkla cevabı bekliyordu. Öğle saatlerinde uşağı gelip kırmızı saksıdaki acayip kaktüsü getirdi. Not yoktu, mesaj yoktu, yalnızca bitkinin üstünde yabancı dilde ya da bit-kibilim tarafından verilmiş adının yazılı olduğu bir etiket vardı. Akşama kadar beklediyse de cevap gelmedi. Devasa gururu, İncinmiş onuru kızın peşine düşmesini engelledi. Iki gece sonra bir yemekte karşılaştılar. Her zamanki gibi selamlaştılar ama soluğu kesilmiş gibi görünen kız ona merakla, sabırsızlıkla bakıyordu. Açıklama bekleyen erkek İse nazikti ama hoşgörüsüzdü. Kız dişiliğinin hızlı kavrayışıyla adamın halinden ve tavrından anlayacağını anlayarak buz kesildi. Ondan sonra da gitgide uzaklaştılar. Hatası neredeydi? Kimi suçlamak gerekirdi? Kolu kanadı kırılmış halde kendini beğenmişliğinin yıkıntılarında yanıtlar arıyordu. Eğer...

Odadaki öbür adamın mızmızlanan sesi düşüncelerini bölerek yükseldi.

“Hey, Trysdale, derdin ne senin? Sadece yardakçılık etmemişsin de evlenen senmişsin gibi, amma mutsuzsun. Bana bak, kurban törenine katılmak üzere Güney Amerika’dan sarımsak kokan, hamam böcekli bir gemiyle iki bin mil gelmiş öteki yardakçıya bak; lütfen günahlarımın omuzlarıma nasıl da hafif geldiğini gör. Benim de bir tanecik kız kardeşim vardı, artık o da gitti. Haydi bakalım! Vicdanını rahatlatacak bir şeyler al şuradan.”

Trysdale “Şimdi içmeyeceğim, teşekkürler” dedi. Öteki yanına gelerek “Senin brendi var ya” dedi, “berbat! Bir gün Punta Redonda’ya beni görmeye gel de ihtiyar Garcia’nın kaçak getirdiklerini dene. O seyahate değer. Işte! Tanıdığım bir şey var burada! Bu kaktüsü nereden buldun, Trysdale?”

Trysdale “Hediye” dedi, “bir arkadaşımdan. Cinsi nedir, biliyor musun?”

“iyi bilirim. Tropik bir bitkidir. Punta’da her gün yüzlerce görürsün bundan. Adı üstündeki etikete yazılmış, bak. Azıcık İspanyolca bilir misin, Trysdale?”

Trysdale acı acı gülümseyerek “Hayır” dedi. “ispanyolca mı bu?”

“Evet. Yerliler yapraklarının uzanıp sana el ettiğine İnanır. Ventomarme derler buna. İngilizcede ‘Gel ve al beni’ demektir.”