SAMUEL TAYLOR COLERIDGE

Yaşlı Gemici

The Rime of the Ancient Mariner

İNGİLİZCE’DEN ÇEVİREN Şavkar Altinel

ORHAN PAMUK'UN ÖNSÖZÜ, ŞAVKAR ALTINEL'İN SONSÖZÜ VE GUSTAVE DORE'NİN RESİMLERİYLE

The Rime of the Ancient Mariner

İletişim Yayınları 1346 • Dünya Klasikleri 40

© 2008 İletişim Yayıncılık A. Ş.

1. BASKI 2008, İstanbul

DİZİ YAYIN YÖNETMENİ Orhan Pamuk

DİZİ EDİTÖRÜ Emre Ayvaz

EDITOR Belce Öztuna

KAPAK UYGULAMA Suat Aysu

KAPAKTAKİ RESİM Gustave Doré

UYGULAMA Hüsnü Abbas

DÜZELTİ Nail Güçlükol

BASKI ve CİLT Sena Ofset

Litros Yolu 2. Matbaacılar Sitesi B Blok 6. Kat No. 4NB 7-9-11 Topkapı 34010 İstanbul Tel: 212. 613 03 21

İletişim Yayınları

Binbirdirek Meydanı Sokak iletişim Han No. 7 Cağaloğlu 34122 İstanbul

Tel: 212.516 22 60-61-62 • Faks: 212.516 12 58

e-mail: iletisim@iletisim.com.tr • web: www.iletisim.com.tr

SAMUEL TAYLOR COLERIDGE

21 Ekim 1772’de Ingiltere’nin Devonshire şehrinde doğdu. On kardeşin en küçüğüydü. Babası John Coleridge, yaşadıkları bölgede çok saygı duyulan bir Anglikan papazıydı. Ağabeyi Frank’le arasındaki çekişme ve Frank’in kıskançbğı Coleridge’in çocukluğunu büyük ölçüde şekillendirmiş ve dolaylı yoldan da olsa edebiyata yönelmesini sağlamıştır.

Coleridge, babasının 1781’deki ölümünün ardından, istemediği halde Christ’s Hospital isimli yanb okula gönderildi. Okul yıllarında eve çıkmasına nadiren izin verilmiş, bu da genç Samuel’e duygusal olarak hasar vermiştir. Hayatının bu döneminde çektiği yalnızlığı daha sonra “Geceyansı Ayaz” isimli şiirinde anlatacaktır. Coleridge, 1791-1794 yıllan arasında, Cambridge’deki Jesus College’a gitti ve bu sıralarda köle ticareti hakkında yazdığı uzun bir şiirle Browne Altın Madalyası’nı kazandı.

1795’te William Wordsworth’le tanışan Coleridge, kısa sürede büyük şairin en yakın dostlarından biri oldu. Ertesi yıl, diş ağnsı ve yüz nevraljisinin verdiği acılan dindirme amacıyla laudanum denen afyonlu kanşımı kullanmaya başladı. O dönemde afyon kullanımı yasak ya da ayıp değildi, ancak bağımlılığın tehlikeleri hakkında çok az şey biliniyordu. Coleridge’in en yakın çevresinden bile gizlediği afyon bağımlılığını, yakın arkadaşı Thomas de Quincey 1822’de yayımlanan Bir İngiliz Afyonkeşin İtirafları isimli kitabında ifşa edecekti.

1797-1798 yıllan Coleridge’in hayatının en verimli dönemlerindendi. “Yaşlı Gemici”yi; kendi ifadesiyle “afyonun etkisiyle daldığı bir rüyada” kurduğu “Kubilay Han”ı ve “Christabel” isimli uzun şiirinin ilk bölümünü bu dönemde yazdı. “Kubilay Han”ın yazımı Coleridge’in “Porlock’tan Gelen Adam’m araya girmesi” diye söz ettiği (Vladimir Nabokov da Lolita'da bu olaya gönderme yapar) esrarengiz bir olay yüzünden yanm kaldı. “Bu Ihlamur Ağacı Çevreler Zindanımı”, “Geceyansı Ayaz” ve “Bülbül” gibi çok övülmüş “söyleşi şiir’lerini de yine bu dönemde yazdı. 1798’de Coleridge ve Wordsworth, İngiliz romantizminin başlangıç noktası olarak kabul edilen ortak kitaplan Lirik Baladlafı yayımladılar.

1798 baharında Coleridge geçici olarak, kızı boğularak ölen Papaz Joshua Toulmin’in görevini devraldı. Aynı yılın sonbahanndaysa Wordsworth’le beraber Almanya’ya gitti. Kısa bir süre sonra Wordsworth’ten ayrılarak üniversite şehirlerinde vakit geçirmeye başladı ve bu sıralarda Kant felsefesiyle ve Lessing’in edebi eleştiri hakkındaki görüşleriyle ilgilenmeye başladı. Almanca öğrendi ve İngiltere’ye döndükten sonra klasik dönem Alman şairi Schiller’in Wallenstein üçlemesini İngilizce’ye çevirdi.

1800 yılında, Wordsworth’e yakın olmak için ailesiyle beraber Cumberland’e yerleşti. Kısa bir süre sonra, ailevi sorunlar, hastalıklar, artan afyon bağımlılığı, Wordsworth’le arasındaki gerginlikler ve edebi gücü konusunda gitgide artan şüphelerinin verdiği bir yaratıcılıkla ünlü “Keder: Bir Kaside” isimli şiirini yazdı.

1804’te Sicilya ve Malta’ya giden Coleridge, iki sene sonra sağlığı iyice kötüleşmiş bir halde Ingiltere’ye geri döndü. Coleridge’in hayatının bundan sonraki kısmını belirleyen büyük ölçüde afyon tiryakiliği olmuştur: Karısından ayrılmış (1808), Wordsworth’le kavga etmiş (1810), yıllık maaşının bir kısmını kaybetmiş (1811) ve sonunda Dr. Daniel’in gözetimi altına girme karan vermiştir (1814). Sağlık somnlan, afyon tiryakiliği ve istikrarsız ruh hah yüzünden pek çok aksaklıkla geçen bu konuşmalar dizisi, aslında Coleridge’in kafasının ve hayal gücünün çalışma şekli hakkında epey bilgi verir: dağınıklık, dinamizm, tesadüflere ve çağrışımlara açık oluş, konu dışına çıkma... Afyon tiryakiliği gitgide artan Coleridge, I817’de Dr. James Gilmariın Londra’daki evinde istirahate çekildi. En büyük düzyazı eseri Edebi Biyografiyi de hayatının geri kalanım geçirdiği bu evde bitirdi. Kalbi ve akciğerleri afyona daha fazla dayanamayan Samuel Taylor Coleridge, 25 Temmuz 1834 günü öldü.

ÖNSÖZ

Orhan Pamuk

Bu benim için son derece kişisel bir kitap. Çok sevdiğim bir şair arkadaşım, Şavkar Altınel; büyük bir hayranlık duyduğum, dönüp dönüp okuduğum İngiliz şair ve düşünür Coleridge’in en büyük eseri The Rime of the Ancierıt Mariner’ı Türkçeleştiriyor. Şavkar Altmel gibi ilginç bir şairi nasıl anladığımı, onunla, ona benzer biriyle kendimi nasıl özdeşleştirmeye çalıştığımı Kar adlı romanımı okuyanlar aşağı yukarı tahmin edebilirler. O kitapta, şair Ka’nın şiir yazmasını, şairin ilham anlarını, Coleridge’in diğer büyük şiiri “Kubilay Han”ı yazışma ilişkin kendi sözleriyle de ilişkilendirmiştim.

Beni her zaman heyecanlandıran, mutlu eden bundan başka iki konudan, bu kitap sayesinde şimdi söz açacağım: Coleridge sevgim; ve şiir ve roman.

COLERIDGE’l NEDEN SEVİYORUM?

Coleridge, benim için Dostoyevski gibi, Borges gibi dönüp dönüp yeniden okuduğum, bir türlü tüketemediğim, yazdığı ve onun hakkında yazılmış bütün kitapları edindiğim edebiyatçılardan biri. Günümüz Batılı edebiyat profesörlerinin, toplumbilimcilerinin, Walter Benjamin’de bulduğu şeye benzer bir yan var onda: Eserinin bitmemişliği, genişliği, her şeyi merak edişi, üniversiteye gitmesine rağmen (Coleridge Cambridge’e gitmiş, ama mezun olamamıştır) esas olarak kendi kendine okumuş, derinlemesine okumuş biri olması ve tabii hayat hikâyesi; her zaman kederli, hüzünlü ve “başarısız” biri olması edebiyatseverin kendini onunla özdeşleştirmesini kolaylaştırıyor. Coleridge’in Edebi Biyografi’sini, not defterlerini arada bir gelişigüzel bir yerinden açıp keyfime göre okumayı çok severim. Düşüncelerinde, meraklarında, edebiyata, dünyanın ve hayatın anlamına ve felsefeye duyduğu özel ilginin ciddiyetinde ve yoğunluğunda, edebiyatla tutkuyla ilgilenenlerde saygı ve hayranlık uyandıran bir derinlik vardır. Edebi Biyografi’sinde, Coleridge hayranlık duyduğu (ve kendine özgü bir huysuzlukla daha sonra bozuştuğu) sevgili arkadaşı Wordsworth’ün yıldan yıla artan hayranlarının “genç ve düşünceli” okurlar arasından çıktığını ve ona duyulan hayranlığın bir “yoğunluğu” ve neredeyse dinî olan bir ateşi olduğunun altını çizerken, bu sözlerin kendisi için de söylenebileceğini sezmişti belki. Aynı yerde (Bölüm XIV) Coleridge’in, Wordsworth için söylediği “entelektüel enerji” bence daha çok kendisi için geçerlidir.

Bitip tükenmez bir entelektüel enerjisi vardır Coleridge’in. Çok okur, durmadan okur, en tuhaf, en ilgisiz, en ücra konularda okumakla da övünür. Bu bakımdan düzenli, sistemli kütüphaneleri, kitapçı dükkânları olan Batı’nın merkezî şehirlerinden çok, Batı dışındaki tutkulu entelektüellerin şu çok bilinen ve çok sevdiğim sözünü tekrarlar gibidir:

“Elime ne geçerse okurdum.”

Ama bu okuma ve kitap merakı, dünyanın çeşitliliğini ve zenginliğini tüketmeye, hayret, hayranlık ve saygı duymaya ve kitap koleksiyonculuğuna değil, dünyayı bilip anlamaya yöneliktir. Coleridge’de bende en çok hayranlık ve kardeşlik duygusu uyandıran, kafasının bu özelliğidir. Bilip anlamak derken, dünyanın kurallarını öğrenerek şeylerin nasıl çalıştığını anlamayı; sanatta ve hayatta buna uygun davranmayı kastediyorum. Kitap okuyarak, düşünerek, tek başımıza yaratıcı bir şekilde ve özgürce kafamızı kullanarak dünyayı kavrayabileceğimize ilişkin iyimser inanç, modern edebiyatın ve bireysel özgürlük duygusunun da başlangıcıdır.

Türk okuru, kastettiğim şeyi gözünün önünde daha iyi canlandırabilsin diye, bizlerin dünyanın bu yanında daha çok ezberlemek, saygı ve huşu duymak ve değişmez kuralları öğrenmek için okuduğumuzu hatırlatayım. Okumak bizler için bir geleneğe, bir tarihe ve onların belirlediği bir cemaate derinden bağlanmanın incelmiş bir yoludur. Montaigne, Coleridge ve Coleridge’den çok şey öğrenmiş olan Poe gibi yazarlar için ise okumak, (Elime ne geçerse okurdum!) dünyanın ve sanatın kurallarını bir daha ve yaratıcılıkla keşfederek yeniden yazmak için mutluluk ve iyimserlikle yapılan bir faaliyettir... Coleridge tarzı bir okuma ve merak bizi cemaate yaklaştırmaz, tam tersi, cemaatten uzaklaştırır. Cemaatten ve tarihten uzaklaştığımız bu noktada ise, bizim gibi, kitaplarla tutkuyla, yoğunlukla yalnız başına kalabilen diğer yalnız okurların, yazarların hayalî kardeşliği başlar. Coleridge’in kafasında, özellikle gençliğinde ütopyacı düşler önemli bir yer tutuyordu. Yirmi beş yaşlarındayken, kısa bir yolculuğa, bir gezintiye çıktığımda, daha sonra Coleridge’in iki ciltlik uzun bir biyografisini yazacak olan Richard Holmes’ün, Coleridge hakkında yazdığı küçük ve parlak ilk kitabını hep yanıma alırdım. Hayattan sıkıldığım vakit bir sayfasını, bir parçasını okumak bana iyi gelirdi. Hayatın sıradanlığından yorulduğum, umutsuzluğa kapıldığım zamanlarda bir kaşık Coleridge almak bana zekâyla, kitaplarla, merak ve hayal gücüyle yapılan bir ikinci dünya olduğunu, bildik birinci dünyadaki mutluluğun ancak o ikinci âlemin varlığı ve sezgisiyle mümkün olacağını hatırlatırdı. İleride ben de Coleridge gibi biri olmak istiyordum.

Coleridge şair olarak ününün dayandığı üç unutulmaz şiiri, “Yaşlı Gemici”yi, “Christabel”i ve “Kubilay Han”ı yirmi beş yaşındayken yazmıştır. Romantik edebiyatın sık sık tekrarlanan bir diğer efsanesi; tıpkı “Sarhoş Gemi”nin yazarı Arthur Rimbaud gibi, Coleridge’in de bu şiiri hayatında daha denizi hiç görmeden yazmış olmasıdır. 1927’de Coleridge üzerine, daha çok da “Yaşlı Gemici” ile “Kubilay Han”ın yazılışı ve hayal kaynakları üzerine Xanadu’ya Giden Yol adlı harika bir kitap yazan Amerikalı profesör John Livingston Lowes, Coleridge’in bu şiirlerinin seyahat kitaplarından, hatıralardan, tarih kitaplarından, okuduğu tuhaf kitaplardan ne kadar çok beslendiğini, şairin “hafızasının dipsiz kuyusu”™ iyice girerek şaşırtıcı bir bilgiyle sergilemiştir. Benim için edebi mutluluk, Coleridge’in inanılmaz şiirini, defterlerini, Lowes’unki gibi benzersiz kitapların sayfalarını karıştırarak; şiirin, romanın esrarı, anlamı, kaynakları, amacı ve sonuçları gibi konularda düşüncelere, hayallere dalmaktır.

ŞİİR VE ROMAN

“Yaşlı Gemici”nin ne anlama geldiği, Coleridge’in bu tuhaf hikâyeyle ne demek istediği konusunda sayısız yorum vardır. Bazıları şiiri, ruhsal bir yolculuk olarak Coleridge’in hayatına benzetir, büyük şairin daha yirmi beş yaşındayken hayatının geri kalanının ruhunu ve biçimini bu şiirle, önseziyle dile getirmiş olduğunu savunur. Coleridge’in, gençliğinin iyi niyetli coşkusunu, parlak zekâsını ve şiir gücünü kaybetmesi gibi temalar öne çıkarılır bu yorumlarda. Bir diğer yorum da ALBATROS’un durup dururken öldürülmesi ve bunun sonucu olarak gemicilerin çektiği sıkıntılar üzerinde, yani, suç ve ceza üzerinde duran açık ya da üstü örtülü dinî yorumlardır. Coleridge’in, şiiri Edebi Biyografi'sinde açıklayışı, hayat hikâyesi, okuduğu kitaplar ve kaynaklar da bu yorumlara bitip tükenmez bir çeşitlilik verir. Bu yorumları okumaktan çok zevk alırım. Ama bir yandan da, burada elimden geldiğince kısa özetlemeye çalışacağım bir düşünce aklımı kurcalar hep.

Şiirle roman arasındaki benzerlikten ve farklılıktan yola çıkar bu düşünce. “Yaşlı Gemici”nin anlamının ne olduğunu düşündüğümde, bu konuda yorumlar okuduğumda aklıma geliveren kuvvetli ve belirgin şey, bir şiirin değerinin yalnızca gösterdiği anlamda değil, verdiği zevkte, okura yaşattığı deneyimde de yattığıdır. Bir hikâye kurgusu olan anlatımcı şiirde böyle olduğu gibi, aslında romanlarda da geçerlidir bu. (Oysa romanlarda yazarın neyi ne için yazdığını açıkça hep bilmesi beklenir.) Okurlar, eleştirmenler, yorumcular şu veya bu romanımda, şu sözle, bu sahneyle veya bu ayrıntıyla ne demek istediğimi sorduklarında, bazan aklıma bir anlam, bir dürtü, bir cevap gelir. Bazan da hiçbir şey gelmez aklıma. O zaman Coleridge’i düşünürüm. Ben de o imgeyi, paragrafı, hayali, resmi, kitabın o noktasına bir şey simgelesin diye değil, içimden öyle geldiği, güzel olduğu, kitabın o noktasına tam uyduğu için koyduğumu söylemek isterim. Bu, romancının şair olduğu yerdir belki.

Ama hiç şair olunmadan da roman yazılmaz. Yaşlı gemici albatrosu niye öldürdü? Coleridge’in akimda bu sorunun cevabı var mıydı? Sanmıyorum. Olsa olsa, hikâyenin hem o noktasında hem de bütünlüğü içerisinde, yaşlı gemicinin albatrosu durup dururken vurmasının iyi ve yerinde olacağını düşünmüştür. Zaten bu fikri ona Wordsworth vermiştir. Canı öyle yazmak istemiştir. “İçinden” öyle gelmiştir. Büyük bir şairdir o. Büyük şair, içinden gelen sesi tanıyan, ona güvenen, kendine ve söyleyeceği sözün gücüne güvenen kişidir. İçimizden geleni dinlemeyi öğrendiğimiz anda, ister şair olalım, ister romancı; şiirin, romanın olması gerektiği gibi, yazılması gerektiği gibi yazıldığını da hissederiz.

Bu bakımdan şiir de roman da aynıdır. Biz yazarlar, şiirlerimizin, romanlarımızın, orada anlattığımız, gösterdiğimiz her şeyin, her olayın, her nesnenin kendilerinden başka, bir de ikinci anlamları olması gerektiğine inanmayız. Kendi adıma söyleyeyim: Tam tersine inanırım. Romandaki olayın, (yerini anlatının içinde güzelce bulmuşsa) ne anlama gelebileceğini bilmemek en iyisidir. Yalnız şiirlerin anlamı ve değeri değil, romanların anlamı ve değeri de, okura verdikleri zevkle, güzellikleriyle, okura sundukları deneyimin (okuma serüveni) derinliği ve şaşırtıcılığı ile ölçülmelidir. Bu güzellik ve okuma tecrübesinin boşluğu metnin yüzeyinde kalmaz, ta derinlere gider. Hayatın, insan olmanın, bu dünyada yaşamanın anlamının derinliklerine... Gene de bizi bu derinliklere sürükleyen sahnenin, olayın ne anlama geldiğini, biz yazarlar, şairler çoğu zaman (her zaman değil) bilmeyiz, akıllıca bir tutumla bilmek de istemeyiz. (Akıllı eleştirmenler, zeki yorumcular, tutkulu okurlar bazan bunu bizden daha iyi bilirler, sezerler.)

Kendimden son bir örnek: Anlaşılması en zor romanımın Yeni Hayat olduğu, hele kitabın ilk çıktığı 1994 yılında, Türkiye’de çok yazıldı, çok söylendi. O günlerde hiç tanımadığım bir okurla telefonla konuştum. Anlaşılmaz olduğu söylenen Yeni Hayat hakkında çok övücü sözler de söylediği için kendimi tutamadım ve okura kitabımdan ne anladığını sordum.

“Bilmiyorum ne anladığımı,” dedi okur bana. “Ama çok hoşuma gidiyor.”

Bir dönem bunun bir yazarın işitebileceği en parlak övgü olduğuna kendimi inandırdım. Şiir karanlık noktalan, belirsizlikleri, biçim dertleri yüzünden muğlaklığa, yoruma daha açıktır belki. Nabokov’un deyişiyle şiir “sırtımızla okumak” için daha elverişli bir biçim gibi gözükür. Ama bana kalırsa roman da böyledir ve böyle olmalıdır. Yazdığımız romanın anlamının ne olduğunu, biz yazarlar sonuna kadar bilmemeliyiz. Bilsek bile samimiyetle bilmiyor gibi yazmayı derinlemesine öğrenmeliyiz. Çünkü “Yaşlı Gemici”nin bu kadar sevilmesinin, İngiliz dilinin ölmez eserlerinden biri olmasının nedeni, yalnız şiirin çocuksu basitliği ve güzelliği değil, içindeki pek çok şeyin ne anlama geldiğinin kesin olmaması, yoruma ve yeniden okumaya hep açık olmasıdır.

Yaşlı gemici albatrosu neden öldürdü?

Bilmiyorum. Ama şiir çok hoşuma gitti.

En iyisi hepsini yeniden bir kere daha okumak, Şavkar Altınel’in Türkçesi’yle İngilizce orijinalini karşılaştırarak.

Yaşlı Gemici

yedi bölümlük bir manzume

The Rime of the Ancient Mariner

IN seven parts

Facile credo, plures esse Naturas invisibiles quam visibiles in rerum universitate. Sed horum omnium familiam quis nobis enarrabit? et gradus et cognationes et discrimina et singulorum munera? Quid agunt? quae loca habitant? Harum rerum notitiam semper ambivit ingenium humanum, nunquam attigit. Juvat, interea, non diffiteor, quandoque in animo, tanquam in tabuld, majoris et melioris mundi imaginem contemplari : ne mens assuefacta hodiemae vitae minutiis se contrahat nimis, et tota subsidat in pusillas cogitationes. Sed veritati interea invigilandum est, modusque servandus, ut certa ab incertis, diem a node, distinguamus. - T. BURNET, Archaeol. Phil.

ARGUMENT

How a Ship having passed the Line was driven by storms to the cold Country towards the South Pole; and how from thence she made her course to the tropical Latitude of the Great Pacific Ocean; and of the strange things that befell; and in what manner the Ancient Mariner came back to his own Country.

Evrende, görünmeyen varlıkların sayısının görünenlerden daha fazla olduğuna inanmakta hiç güçlük çekmiyorum. Ama bunların familyalarını bize kim söyleyebilir? Ve her birinin önem derecesini, diğerlerine benzeyen ve onlardan farklı yanlarını ve işlevini kimden öğrenebiliriz? Ne yaparlar? Nerede yaşarlar? İnsan aklı her zaman bu konularda bilgi edinmeye çalışmış ama edinememiştir. Gene de, bazen düşüncelerimizde, bir resme bakar gibi daha büyük ve iyi bir dünyaya bakmanın yararlı olduğunu inkar edemem. Bunu yapmayacak olursak, akıllarımız günlük hayatın sıradan konularına alışıp fazlasıyla büzülebilir ve yalnızca tümüyle önemsiz düşüncelere gömülebilir. Ama bir yandan da gerçek konusunda dikkatli olmalı, ölçüyü kaçırmamalı, kesin olanı olmayandan, gündüzü geceden ayırabilmeliyiz. - T. BURNET, Archaeol. Phil.

KONU

Ekvator’u geçmiş olan bir geminin nasıl fırtınaya yakalanıp Güney Kutbu yakınlarındaki soğuk diyara sürüklendiği ve oradan da Pasifik Okyanusu’nun tropik kesimine yol aldığı; olan garip şeyler ve Yaşlı Gemici’nin ülkesine ne şekilde geri döndüğü.

PART THE FIRST

An ancient Mariner meeteth three gallants bidden to a weddingfeast, and detaineth one.

It is an ancient Mariner,

And he stoppeth one of three.

“By thy long grey beard and glittering eye,

Now wherefore stopp’st thou me?

‘The Bridegroom’s doors are opened wide,

And I am next of kin;

The guests are met, the feast is set:

May’st hear the merry din.”

He holds him with his skinny hand,

“There was a ship,” quoth he.

“Hold off! unhand me, grey-beard loon!”

Eftsoons his hand dropt he.

BİRİNCİ BÖLÜM

Yaşlı bir Gemici bir düğüne gitmekte olan üç gençle karşılaşıp içlerinden birini durdurur.

Yaşlı bir Gemici çıkıp önlerine

Durdurdu üçünden birini.

“Kır sakalınla, kor gibi gözlerinle

Niye durdurursun böyle beni?

Güveyin kapısı ardına dek açık

Ve yok benden yakın kimsesi;

Konuklar toplanmış, masalar donanmış:

Dinle, neşeden çınlıyor içerisi.”

Gemici sıska eliyle tuttu kolundan,

“Bir zamanlar bir gemi vardı,” dedi.

“Bırak beni, çek elini, sakallı kaçık!”

Gemici çekti hemen elini.

TheWedding-Guest is spellbound by the eye of the old seafaring man, and constrained to hear his tale.

He holds him with his glittering eye -

The Wedding-Guest stood still,

And listens like a three years child:

The Mariner hath his will.

The Wedding-Guest sat on a stone:

He cannot chuse but hear;

And thus spake on that ancient man,

The bright-eyed Mariner.

The Mariner tells how the ship sailed southward with a good wind and fair weather, till it reached the Line.

“The ship was cheered, the harbour cleared,

Merrily did we drop

Below the kirk, below the hill,

Below the light-house top.

The Sun came up upon the left,

Out of the sea came he!

And he shone bright, and on the right

Went down into the sea.

Higher and higher every day,

Till over the mast at noon - ”

The Wedding-Guest here beat his breast,

For he heard the loud bassoon.

Yaşlı denizcinin gözlerinin büyülediği Düğün Konuğu hikâyeyi dinlemek zorunda kalır.

Ama mıhladı onu kor gibi gözleriyle;

Öyle kalakaldı Düğün Konuğu,

Dinledi üç yaşında bir çocuk gibi:

Gemici alt etmişti onu.

Oturdu bir taşa Düğün Konuğu

Ve dinledi elinde olmadan

Ve şöyle devam etti yaşlı Gemici,

Gözleri kor gibi yanan o adam:

Gemici havanının iyi gittiğini, rüzgârın da güçlü olduğunu ve geminin bu şekilde Ekvator’a varana kadar güneye doğru yol aldığını anlatır.

“Rıhtımdan uğurlandık, sefere yollandık,

Çıkıp limandan açtık yelkenleri,

Ardımızda kaldı kiliseyle tepe,

Ardımızda kaldı deniz feneri.

Güneş doğdu sol yanımızdan,

Doğdu içinden denizin;

Işıdı var gücüyle ve ateşten yüzüyle

Battı sağda içine denizin.

Tırmandı daha yükseğe her gün,

Ta ki öğle vakti geldiğinde - ”

Burada dövdü bağrını Düğün Konuğu,

Çünkü müzik başlamıştı içeride.

The Wedding-Guest heareth the bridal music; but the Mariner continueth his tale.

The bride hath paced into the hall,

Red as a rose is she;

Nodding their heads before

her goes The merry minstrelsy.

The Wedding-Guest he beat his breast,

Yet he cannot chuse but hear;

And thus spake on that ancient man,

The bright-eyed Mariner.

Düğün Konuğu düğün müziğinin çaldığını duyar, ama Gemici hikâyesine devam eder.

Girmişti odaya güzelim gelin,

Girmişti bir gül gibi göz alarak

Ve yürüyordu önünde şen çalgıcılar

Başları ileri geri sallanarak.

Dövdü bağrını Düğün Konuğu,

Ama dinledi elinde olmadan

Ve şöyle devam etti yaşlı

Gemici Gözleri kor gibi yanan o adam:

The ship driven by a storm toward the South Pole.

“And now the STORM-BLAST came,

and he Was tyrannous and strong:

He struck with his o’ertaking wings,

And chased south along.

With sloping masts and dipping prow,

As who pursued with yell and blow

Still treads the shadow of his foe

And forward bends his head,

The ship drove fast, loud roared the blast,

And southward aye we fled.

Bir fırtına gemiyi Güney Kutbu’na doğru sürükler.

“Ve sonra bir FIRTINA koptu

Dev gücüyle tutup savurdu bizi,

Düşüp son hızla peşimize

Güneye kovaladı gemimizi.

Direkler eğik, burnumuz batmış suya;

İnsan düşmanın sillesinden kaçar ya

Soluğunu ensesinde duya duya

Ve koşar başını hiç kaldırmadan,

Gemi öyle koştu, rüzgâr öyle coştu:

Kaçtık güneye hiç durmadan.

And now there came both mist and snow,

And it grew wondrous cold:

And ice, mast-high, came floating by,

As green as emerald.

Sonra bastırdı hem sis, hem kar,

Hava giderek soğudu çok;

Geçti yanımızdan, koca dağlar buzdan,

Öyle yeşil ki zümrütten farkı yok.

The land of ice and of fearful sounds where no living thing was to be seen.

And through the drifts the snowy clifts

Did send a dismal sheen:

Nor shapes of men nor beasts we ken -

The ice was all between.

The ice was here, the ice was there,

The ice was all around:

It cracked and growled, and roared and howled,

Like noises in a swound!

Hiçbir canlının görülmediği bir buz ve korkunç sesler diyarı.

Ve ardında karın, bir sıra yalıyarın

Yüzü duruyor, sessiz, kasvetli, ölü;

Yok canlıdan eser, bomboş öyle her yer:

Arada da yalnızca bir buz çölü.

Oraya baksan buz, buraya baksan buz,

Buzlar uzanıyor dört bir yöne;

Çatırdıyor, gürlüyor, uğulduyor, kükrüyor:

Kendinden geçmiş bir velvele!

Till a great seabird, called the Albatross, came through the snow-fog, and was received with great joy and hospitality.

At length did cross an Albatross:

Thorough the fog it came;

As if it had been a Christian soul,

We hailed it in God’s name.

It ate the food it ne’er had eat,

And round and round it flew.

The ice did split with a thunder-fit;

The helmsman steered us through!

And lo! the Albatross proveth a bird of good omen, and followeth the ship as it retumeth northward through the fog and floating ice.

And a good south wind sprung up behind;

The Albatross did follow,

And every day, for food or play,

Came to the mariners’ hollo!

In mist or cloud, on mast or shroud,

It perched for vespers nine;

Whiles all the night, through fog-smoke white,

Glimmered the white Moon-shine.

Ama birden Albatros denilen büyük bir deniz kuşu kar sisinin içinden çıkagelir ve büyük bir coşku ve konukseverlikle karşılanır.

Sonunda sisi deldi, bir Albatros geldi,

Çıkageldi öyle bir yerlerden;

İyi yürekli bir Tanrı kuluymuş gibi

Bakıp selamladık hepimiz birden.

Ve işte Albatros onlara uğur getirir ve sisin ve buz kütlelerinin içinden tekrar kuzeye dönmeye başlayan geminin peşi sıra gelir.

Hiç yemediği yiyeceklerden yedi,

Döndü tepemizde hiç durmadan.

Bir anda buz yarıldı, çatırdayıp ayrıldı;

Dümenci geçirdi bizi o aradan!

Çıktı güney rüzgârı, terk ettik oraları.

Albatros da düştü ardımıza,

Gelip yedi her zaman, ya da oynadı bir an

Gemiciler onu çağırdığında.

Sis, bulut demedi, direğe tünedi,

Geldi dokuz akşam geminin peşinden

Ve gece boyu, sis varken koyu,

Bembeyaz ışıdı Ay, beyaz sisin içinden.

The ancient mariner inhospitably killeth the pious bird of good omen.

“God save thee, ancient Mariner!

From the fiends, that plague thee thus! -

Why look’st thou so?” - “With my cross-bow

I shot the ALBATROSS.

Yaşlı Gemici onlara uğur getiren kutsal kuşu konukseverlik kurallarını çiğneyip öldürür.

“Tanrı kurtarsın seni, yaşlı Gemici!

Nen var? Ne titretiyor her yanını?”

“Kaptım oklu tüfeği, çektim hemen tetiği,

Aldım ALBATROSUN canını.

PART THE SECOND

His shipmates cry out against the ancient mariner, for killing the bird of good luck.

The Sun now rose upon the right:

Out of the sea came he,

Still hid in mist, and on the left

Went down into the sea.

And the good south wind still blew behind

But no sweet bird did follow,

Nor any day for food or play

Came to the mariners’ hollo!

And I had done an hellish thing,

And it would work 'em woe:

For all averred, I had killed the bird

That made the breeze to blow.

Ah wretch! said they, the bird to slay

That made the breeze to blow!

İKİNCİ BÖLÜM

Arkadaşları, uğurlu kuşu öldürdüğü için yaşlı Gemiciye çatarlar.

Güneş doğuyordu artık sağda,

Doğuyordu içinden denizin,

Sis içindeydi hâlâ ve gene öyle

Batıyordu solda içine denizin.

Rüzgâr yorulmadı, gemi hiç durmadı;

O tatlı kuş yoktu yalnız ardımızda:

Ne yemek her zaman, ne oynamak bir an

Gemiciler onu çağırdığında.

Korkunç bir şey yapmıştım herkese göre,

Başımıza bir gelecek vardı.

Dediler, açık şu: Öldürdün o kuşu,

Estiren bu hayırlı rüzgârı.

Alçak, nasıl ettin, o kuşu katlettin,

Estiren bu hayırlı rüzgârı?

But when the Jog cleared off, they justify the same, and thus make themselves accomplices in the crime.

Nor dim nor red, like God’s own head,

The glorious Sun uprist:

Then all averred, I had killed the bird

That brought the fog and mist.

‘Twas right, said they, such birds to slay,

That bring the fog and mist.

The fair breeze continues; the ship enters the Pacific Ocean, and sails northward even till it reaches the Line.

The fair breeze blew, the white foam flew,

The furrow followed free:

We were the first that ever burst

Into that silent sea.

Down dropt the breeze, the sails dropt down,

‘Twas sad as sad could be;

The ship hath been suddenly becalmed.

And we did speak only to break

The silence of the sea!

All in a hot and copper sky,

The bloody Sun, at noon,

Right up above the mast did stand,

No bigger than the Moon.

Day after day, day after day,

We stuck, nor breath nor motion;

As idle as a painted ship

Upon a painted ocean.

Ama sis dağılınca kuşun öldürülmesinin iyi bir şey olduğunu söyler ve böylelikle de Gemicinin suçuna ortak olurlar.

Ne kızıl, ne de sisli, Tanrı’nın başı gibi

Görkemle çıkınca Güneş ama denizden,

Dediler, açık şu: Öldürmeliymiş o kuşu,

Bize yalnızca bulut ve sis getiren.

Nasıl iyi ettin, o kuşu yok ettin,

Bize yalnızca bulut ve sis getiren!

Rüzgâr devam eder, gemi Pasifik Okyanusu’na girer ve Ekvator’a varana kadar kuzeye ilerler.

Rüzgâr esti kıçtan, köpük uçtu baştan,

Karıştı ardımızda uzanan ize;

Durmadan yol aldık, ilk defa biz daldık

Çıt çıkmayan o koskoca denize.

Birden rüzgâr dindi, tüm yelkenler indi,

Yoğun bir hüzün çöktü her şeye,

Birden rüzgâr dinip gemi hareketsiz kalır.

Ağırlığı hissettik, rastgele sözler ettik

Sırf denizin sessizliği bozulsun diye.

Cehennem sıcağında bakır gökte

Duruyordu kan rengi olmuş

Güneş Öğle vakti tam tepesinde direğin;

Öyle ufalmış ki boyu Ayla eş.

Günler günleri izledi böyle,

Durduk orada hiç kıpırdamadan

Ressam elinden çıkmış bir gemi gibi,

Ressam elinden çıkmış bir denizde duran.

And the Albatross begins to be avenged.

Water, water, every where,

And all the boards did shrink;

Water, water, every where,

Nor any drop to drink.

The very deep did rot:

O Christ! That ever this should be!

Yea, slimy things did crawl with legs

Upon the slimy sea.

About, about, in reel and rout

The death-fires danced at night;

The water, like a witch’s oils,

Burnt green, and blue and white.

Ve Albatrosun intikamı alınmaya başlar.

Su, su, nereye baksan yalnızca su,

Güverte tahtaları çekti zamanla;

Su, su, nereye baksan yalnızca su,

Ama hiçbir yerde yok içecek bir damla.

Ve inanılmaz bir şey oldu,

Tanrım! Denizin ta kendisi çürüdü

Ve sümük gibi olmuş o sularda

Sümüklü yaratıklar sürünüp yürüdü!

Kaykılıp yatarak, doğrulup kalkarak

Dansetti gece ölüm ateşleri

Ve mavi, yeşil, beyaz yandı sular

Kaynayan bir cadı kazanı gibi.

A Spirit had followed them; one of the invisible inhabitants of this planet, neither departed souls nor angels; concerning whom the learned Jew, Josephus, and the Platonic Constantinopolit an, Michael Psellus, may be consulted. They are very numerous and there is no climate or element without one or more. The shipmates, in their sore distress, would fain throw the whole guilt on the ancient Mariner: in sign whereof they hang the dead sea-bird round his neck

And some in dreams assured were

Of the spirit that plagued us so:

Nine fathom deep he had followed us

From the land of mist and snow.

And every tongue, through utter drought,

Was withered at the root;

We could not speak, no more than if

We had been choked with soot.

Ah! well a-day! what evil looks

Had I from old and young!

Instead of the cross, the Albatross

About my neck was hung.

Bu gezegenin gürünmeyen sakinlerinden biri olan bir Ruh onları takip etmiştir. Ne bir ölünün ruhu ne de bir melek olan bu varlıklar hakkında âlim Yahudi Josephus’un ve Konstantinopollü Platonist Michael Psellus’un yapıtlarından bilgi edinilebilir. Çok sayıdadırlar ve bulunmadıkları iklim ya da ortam yoktur. Arkadaştan, çektikleri acı içinde bütün suçu yaşlı Gemiciye atmaya hazırdırlar; bunu göstermek için de boynuna ölü deniz kuşunu asarlar.

Ve bazıları emindi gördüğünden

Başımıza bunları açan ruhu düşünde:

Gelmişti o sis ve buz diyarından

Peşimize düşüp dokuz kulaç derinde.

Ve her dil o kuraklık yüzünden

Kurumuştu ta köküne kadar:

Daha imkânsız olmazdı konuşmak

Tıkasaydı boğazımızı kurumlar.

Ah işte baktı yüzüme nefretle

Gemideki herkes, genç olsun, yaşlı olsun;

Sövüp birlikte bana astılar boynuma

Haç yerine ölüsünü Albatrosun.

PART THE THİRD

The ancient Mariner beholdeth a sign in the element afar off.

There passed a weary time.

Each throat Was parched, and glazed each eye.

A weary time! a weary time!

How glazed each weary eye,

When looking westward, I beheld

A something in the sky.

At first it seemed a little speck,

And then it seemed a mist:

It moved and moved, and took at last

A certain shape, I wist.

A speck, a mist, a shape, I wist!

And still it neared and neared:

As if it dodged a water-sprite,

It plunged and tacked and veered.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Yaşlı Gemicinin gözüne uzaklarda bir işaret görünür.

Bitkin günler geçirdik hep birlikte.

Her boğaz kurumuş, her göz donuk.

Bitkin günler geçirdik, bitkin günler!

Her bitkin göz nasıl da öyle donuk!

Sonra batıya bakıp birden gördüm

Gökte bir şey, uzak ve soluk.

Önce küçük bir noktaydı yalnızca,

Sonra bir sise dönüşüp süründü,

Ardından yaklaşıp büyüdü giderek

Ve tandığım bir şekle büründü.

Noktaydı, sisti derken, şekil olmuştu birden;

Yaklaşıyordu hâlâ hiç durmaksızın

Ve kaçıyormuş gibi bir su perisinden

Yan yatıp yön değiştiriyordu ansızın.

At its nearer approach; it seemeth to him to be a ship; and at a dear ransom hefreeth his speech from the bonds of thirst.

With throats unslaked, with black lips baked,

We could not laugh nor wail;

Through utter drought all dumb we stood!

I bit my arm, I sucked the blood,

And cried, A sail! a sail!

With throats unslaked, with black lips baked,

Agape they heard me call:

A flash of joy;

Gramercy! they for joy did grin,

And all at once their breath drew in,

As they were drinking all.

And horror follows. For can it be a ship that comes onward without wind or tide?

See! see! (I cried) she tacks no more!

Hither to work us weal;

Without a breeze, without a tide,

She steadies with upright keel!

The western wave was all a-flame

The day was well nigh done!

Almost upon the western wave

Rested the broad bright Sun;

When that strange shape drove suddenly

Betwixt us and the Sun.

Boğazlarımız kuru, dudaklarımız kara,

Yaklaştığında, Gemici bu geleni gemiye benzetir büyük bir fidye ödeyerek konuşma gücünü susuzluğun elinden kurtarır.

Güç bulamadan gülmeye, feryat etmeye

Kaldık o kuraklıkta sesimiz çıkmadan.

Isırıp kolumu emdim oradan kan,

Haykırdım ‘Gemi geliyor!’ diye.

Boğazları kuru, dudakları kara,

Açık ağızlarla kulak verdiler bu sese;

Büyük bir sevinç yaşanır;

‘Şükürler olsun!’ deyince de ben,

Sırıtıp derin bir soluk aldılar hep birden

Havayı içiyormuş gibi neredeyse.

Ama yerini dehşete bırakır. Çünkü rüzgâr ya da gelgit olmadan gelen bu şey gerçekten bir gemi olabilir mi?

‘Bakın,’ dedim. ‘Yön değiştirmiyor artık!’

Buraya iyilik yapmaya gelmiş bize,

Rüzgâr da gelgit de olmadan yol alarak;

Düz omurgayla dimdik oturuyor denize.

Gün bitiyor, batıda yanıyordu sular

İçindeymiş gibi büyük bir ateşin

Ve o yanan suların neredeyse üstünde

Duruyordu büyük, parlak çemberi Güneşin,

Girdiğinde birdenbire o garip şekil

Arasına gemimizle Güneşin.

It seemeth him but the skeleton of a ship.

And straight the Sun was flecked with bars,

(Heaven’s Mother send us grace!)

As if through a dungeon-grate he peered,

With broad and burning face.

Alas! (thought I, and my heart beat loud)

How fast she nears and nears!

Are those her sails that glance in the Sun,

Like restless gossameres!

And Us ribs are seen bars on the face of the setting Sun. The Spectre-Woman and her Deathmate, and no other on board the skeleton ship.

Are those her ribs through which the Sun

Did peer, as through a grate?

And is that Woman all her crew?

Is that a DEATH? and are there two?

Is DEATH that woman’s mate?

Her lips were red, her looks were free,

Her locks were yellow as gold:

Like vessel, like crew!

Her skin was as white as leprosy,

The Night-Mare LIFE-IN-DEATH was she,

Who thicks man’s blood with cold.

Death and Life-in-Death have diced for the ship’s crew, and she (the latter) winneth the ancient Mariner.

The naked hulk alongside came,

And the twain were casting dice;

‘The game is done! I’ve won! I’ve won!’

Quoth she, and whistles thrice.

Gelen tekne Gemiciye yalnızca bir gemi iskeletiymiş gibi görünür.

Ve parmaklıklar ardında kaldı hemen Güneş

(Sana sığındık, yardımcımız ol, Meryem Ana!),

Bakıyormuş gibi bir zindan penceresinden

Baktı o büyük, yanan yüzüyle dünyaya.

Ah, diye düşündüm yüreğim çarparak,

Nasıl da yaklaşıyor hızla hiç durmadan

Ve onun yelkenleri mi bunlar,

Güneşe karşı tüller gibi dalgalanan?

Ve kaburgaları, batmakta olan Güneşin önünde yükselen parmaklıklar gibi durur. İskelet gemide Hayalet Kadınla onun Ölüm Yoldaşından başka himse yoktur.

Onun kaburgaları mı bunlar,

Zindan penceresinden baktıran Güneşi?

Ve tek tayfası o Kadın mı acaba?

Bir de ÖLÜM mü var yoksa yanında?

ÖLÜM mü yoksa o kadının eşi?

Kadının ağzı kızıl, duruşu serbestti,

Mürettebat da gemiye uygundur!

Saçlarının sarısı farksızdı altından,

Cüzam beyazıydı bembeyaz teni:

CANLI ÖLÜM denen o Kâbustu belli,

İnsanların kanını donduran.

Ölüm ve Canlı Ölüm, gemicilerin kime kalacağını kararlaştırmak için zar atarlar ve yaşlı Gemiciyi İkincisi kazanır.

Çıplak tekne gelip yanaştı bordamıza.

O çift oturmuş zar atıyordu içinde:

“Oyun burda biter, benim işte zafer!”

Dedi kadın ve üç kez ıslık çaldı üstüne.

No twilight within the courts of the Sun.

The Sun’s rim dips; the stars rush out:

At one stride comes the dark;

With far-heard whisper, o’er the sea.

Off shot the spectre-bark.

We listened and looked sideways up!

Fear at my heart, as at a cup,

My life-blood seemed to sip!

At the rising of the Moon,

The stars were dim, and thick the night,

The steersman’s face by his lamp gleamed white;

From the sails the dew did drip -

Till clombe above the eastern bar

The horned Moon, with one bright star

Within the nether tip.

One after another,

One after one, by the star-dogged Moon

Too quick for groan or sigh,

Each turned his face with a ghastly pang,

And cursed me with his eye.

Four times fifty living men,

(And I heard nor sigh nor groan)

His shipmates drop down dead.

With heavy thump, a lifeless lump,

They dropped down one by one.

The souls did from their bodies fly, -

But Life-in-Death begins her work on the ancient Mariner.

They fled to bliss or woe!

And every soul, it passed me by,

Like the whizz of my cross-bow!

Güneşin sarayında alacakaranlık diye bir şey yoktur.

Güneş daldı denize, yıldızlar çıktı göğe;

Karanlık bir an içinde iniverdi

Ve dört yöne yayılan bir fısıltıyla

O hayalet gemi fırlayıp gidiverdi.

Dinleyip baktık yan gözle yukarı doğru!

Bir kupadan yudumlar alırmış gibi, korku

İçiyordu kalbimin kanını yudumlayıp!

Ve Ay doğduğunda

Yıldızlar cansızdı, kapkaraydı gece

Vurmuştu fenerin beyaz ışığı dümenciye.

Çiy damladı yelkenlerden tıp tıp

Yükselene kadar sonunda

Ay çifte boynuzuyla doğuda

Alt ucuna bir yıldızı da alıp.

Gemicinin arkadaşları birer birer

Altında yıldızlı Ayın vakit bulamadı

İnlemeye de, iç çekmeye de gemiciler;

Çevirip yüzünü korkunç bir acıyla

Lanet okudu bana gözüyle teker teker.

İki yüz adam vardı tam o gemide,

Düşüp ölür.

Ama duydum ne bir iç çekiş, ne bir inilti;

Sırf tok bir sesle, cansız bir kütle

Halinde yere serildi her biri.

Uçup gitti ruhları gövdelerinden,

Ama Gemici için Canlı Ölüm başlar.

Gitti Cennet ya da Cehennem’e

Geçip kulağımın dibinden

Tüfeğimden uçan okun sesiyle!”

PART THE FOURTH

The Wedding Guest feareth that a spirit is talking to him;

“I fear thee, ancient Mariner!

I fear thy skinny hand!

And thou art long, and lank, and brown,

As is the ribbed sea-sand.

I fear thee and thy glittering eye,

And thy skinny hand, so brown.” -

But the ancient Mariner assureth him of his bodily life, and proceedeth to relate his hotrible penance

“Fear not, fear not, thou Wedding-Guest!

This body dropt not down.

Alone, alone, all, all alone,

Alone on a wide wide sea!

And never a saint took pity on

My soul in agony.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

Düğün Konuğu bir hayaletle konuşmakta olduğunu düşünüp korkar.

‘Korkuyorum senden, yaşlı Gemici,

Korkuyorum o sıska elinden senin;

Uzunsun, ipincesin ve bozsun

Kıvrımlı kumları gibi denizin.

Korkuyorum o kor gibi gözlerinden,

Korkuyorum o sıska, boz elinden de.”

Ama yaşlı Gemici gövdesinin hayatta olduğunu açıklar ve suçunun korkunç cezasını anlatmaya başlar.

“Korkma, Düğün Konuğu, korkma hiç;

Bil ki ölmedi bu gördüğün gövde.

Yalnızdım, yalnızdım, yapayalnızdım

Uçsuz bucaksız bir denizde

Ve işkence içindeki ruhuma

Merhamet etmedi çıkıp bir aziz de.

The many men, so beautiful!

He despiseth the creatures of the calm,

And they all dead did he:

And a thousand thousand slimy things

Lived on; and so did I

I looked upon the rotting sea,

And envieth that they should live, and so many lie dead.

And drew my eyes away;

I looked upon the rotting deck,

And there the dead men lay

I looked to Heaven, and tried to pray:

But or ever a prayer had gusht,

A wicked whisper came, and made

My heart as dry as dust.

I closed my lids, and kept them close,

And the balls like pulses beat;

For the sky and the sea, and the sea and the sky

Lay like a load on my weary eye,

And the dead were at my feet.

Öldü bütün o güzelim insanlar;

Hareketsiz denizdeki yaratıkları hor görür.

Ama kopmadı tenimden benim canım,

Binlerce sümüklü yaratık sağ kaldı

Ve ben de onlarla sağ kaldım.

Baktım o çürüyen denize

Ve onca insan ölmüşken yaşıyor olmalarını kıskanır.

Ve kaçırdım gözlerimi hemen;

Baktım çürüyen güverteye:

Başka bir şey yoktu ölülerden.

Göğe bakıp çalıştım dua etmeye;

Ama çıkmadan ağzımdan tek söz bile,

Kötü bir fısıltı gelip kulağıma

Kalbimi dönüştürdü çöle.

Gözlerimi kapatıp kapalı tuttum;

Birer nabız gibi atıyorlardı:

Gökyüzü ve deniz, deniz ve gökyüzü

Bitap düşürmüştü her iki gözü;

Çevremde de ölüler yatıyorlardı.

But the curse liveth for him in the eye of the dead men.

The cold sweat melted from their limbs,

Nor rot nor reek did they:

The look with which they looked on me

Had never passed away.

An orphan’s curse would drag to Hell

A spirit from on high;

But oh! more horrible than that

Is a curse in a dead man’s eye!

Seven days, seven nights, I saw that curse,

And yet I could not die.

Ama ölülerin gözlerindeki lanet yaşamaya devam eder.

Eriyip gitti üstlerindeki soğuk ter

Ne çürüdüler ne de koktular;

Hiç değişmeksizin yüzleri:

Bana aynı bakışla baktılar.

Derler ki laneti bir yetimin

Cehennemlik edermiş gökteki ruhu olan

Ah, nasıl da ağır fazlasıyla

Bir ölünün gözündeki lanet bundan!

Yaşadım yedi gün yedi gece o lanetle,

Gene de kurtulamadım canımdan.

In his loneliness and fixedness he yearneth towards the journeying Moon, and the stars that still sojourn, yet still move onward; and everywhere the blue sky belongs to them, and is their appointed rest, and their native country and their own natural homes, which they enter unannounced, as lords that are certainly expected and yet there is a silent joy at their arrival.

The moving Moon went up the sky,

And no where did abide:

Softly she was going up,

And a star or two beside.

Her beams bemocked the sultry main,

Like April hoar-frost spread;

But where the ship’s huge shadow lay,

The charmed water burnt alway

A still and awful red.

Gemici, yalnızlığının ve hareketsizliğinin içinde, gezgin Aya ve hem orada duran hem de ilerleyen yıldızlara özenir. Her yerde mavi gök, başlarını yaslayacakları yer, anayurtları ve evleri olarak onlara verilmiştir. Beklenen efendiler olarak bu alana haber verdirtmeden girerler, ama gene de gelişleri sessiz bir sevinçle karşılanır.

Tırmandı öyle göğe gezgin Ay,

Durup kalmadan bir an hiçbir yerde;

Tırmandı yükseklere yavaş yavaş,

Bir iki yıldızla beraberinde.

Alay edercesine o boğucu denizle

Kırağı gibi yayıldı her yere ışığı,

Ama geminin dev gölgesinde

Değişmedi bir an için bile

Büyülü suyun korkunç kızıllığı.

By the light of the Moon he beholdeth God’s creatures of the great calm.

Beyond the shadow of the ship,

I watched the water-snakes:

They moved in tracks of shining white,

And when they reared, the elfish light

Fell off in hoary flakes.

Within the shadow of the ship

I watched their rich attire:

Blue, glossy green, and velvet black,

They coiled and swam; and every track

Was a flash of golden fire.

O happy living things! no tongue

Their beauty might declare:

Their beauty and their happiness. He blesseth them in his heart. The spell begins to break.

A spring of love gushed from my heart,

And I blessed them unaware:

Sure my kind saint took pity on me,

And I blessed them unaware.

The self same moment I could pray;

And from my neck so free

The Albatross fell off, and sank

Like lead into the sea.

AyışığındaTanrı’nın o alabildiğine hareketsiz denizde dolanan yaratıklarını görür.

Ötesinde geminin gölgesinin

Gördüm deniz yılanlarını açıkta:

Bırakıyorlardı parlak beyaz bir iz

Ve dökülüyordu üstlerinden deniz

Kırağı gibi o oyuncu ışıkta.

Geminin gölgesinde yüzenlerin de

Alımlı giysilerini gördüm yakından:

Mavi, yeşil, kadife gibi kara,

Oynaşıyorlardı bırakıp arkalarında

Altın rengi bir iz, alev alev yanan.

Güzelliklerinin ve mutluluklarının farkına varır.

Ah o mutlu canlılar! Hangi dil

Anlatabilirdi bu güzelliği gerçekten?

Kalbimden fışkırdı derin bir sevgi,

Kutsadım onları fark etmeden:

Ve kalbinin derinliklerinde onları kutsar.

Merhamet etmişti ki koruyucu azizim,

Kutsadım onları fark etmeden.

Ve dua edebildim o anda,

Hafifledi boynum ansızın

Büyü çözülmeye başlar.

Sıyrılıp düşüverdi Albatros

Ve kayboldu altında suların.

PART THE FIFTH

Oh sleep! it is a gentle thing,

Beloved from pole to pole!

To Mary Queen the praise be given!

She sent the gentle sleep from Heaven,

That slid into my soul.

By grace of the holy Mother, the ancient Mariner is refreshed with rain.

The silly buckets on the deck,

That had so long remained,

I dreamt that they were filled with dew;

And when I awoke, it rained.

My lips were wet, my throat was cold,

My garments all were dank;

Sure I had drunken in my dreams,

And still my body drank.

I moved, and could not feel my limbs:

I was so light - almost

I thought that I had died in sleep,

And was a blessed ghost.

BEŞİNCİ BÖLÜM

Uyku tatlı, okşayıcı bir şeydir,

Yoktur dünyada onu sevmeyen:

Yüce Meryem Ana, şükürler olsun ona,

Bir uyku yolladı Cennet’ten bana,

Ruhuma sızıp her şeyi örtüveren.

Günlerdir bir sıra hantal kova

Meryem Ana’nın inayetiyle yaşlı Gemici yağmura kavuşur.

Güvertede durmuştu bekleyerek su:

Rüyamda çiyle dolmuş gördüm onları,

Uyandığımda da yağmur yağıyordu.

Dudaklarım ıslaktı, boğazım soğuk,

Sırıl sıklamdı üstüm başım:

Su içmişti gövdem belli ki uyurken

Ve içiyordum hâlâ, doymamıştım.

Kıpırdandığımda tüy gibiydi her yanım;

Hafiflemiştim ki öylesine

Neredeyse sandım uykumda ölüp

Dönüştüğümü kutsanmış bir hayalete.

He heareth sounds and seeth strange sights and commotions in the sky and the element.

And soon I heard a roaring wind:

It did not come anear;

But with its sound it shook the sails,

That were so thin and sere.

The upper air burst into life!

And a hundred fire-flags sheen,

To and fro they were hurried about!

And to and fro, and in and out,

The wan stars danced between.

And the coming wind did roar more loud,

And the sails did sigh like sedge;

And the rain poured down from one black cloud;

The Moon was at its edge.

The thick black cloud was cleft, and still

The Moon was at its side:

Like waters shot from some high crag,

The lightning fell with never a jag,

A river steep and wide.

Gemici sesler duyar ve gökte ve çevresinde garip manzaralara ve karşıklıklara tanık olur.

Kükreyen bir rüzgâr çıktı birazdan;

Yaklaşmadı hiç gemiye nefesi,

Ama incelip kurumuş yelkenleri

Sarstı gene de o güçlü sesi.

Gökler harekete geçti ansızın!

Yüzlerce ışık levhası orada

Dalgalandı sağa sola bayrak gibi!

Bir yandan da, sağa sola, ileri geri

Dans etti donuk yıldızlar arada.

Daha da arttı kükreyişi rüzgârın,

Otlar gibi hışırdadı her yelken;

Yağmur kara bir buluttan boşanıyordu,

Ay durmuş köşesinde beklerken.

Ortadan yarılmıştı kara bulut,

Ayrılmıyordu Ay ondan hâlâ ama:

Bir doruktan dökülen sulardan farksız,

İniyordu yıldırımlar hiç zikzaksız,

Benziyordu dik ve geniş bir ırmağa.

The bodies of the ship’s crew are inspired, and the ship moves on;

The loud wind never reached the ship,

Yet now the ship moved on!

Beneath the lightning and the Moon

The dead men gave a groan.

They groaned, they stirred, they all uprose,

Nor spake, nor moved their eyes;

It had been strange, even in a dream,

To have seen those dead men rise.

The helmsman steered, the ship moved on;

Yet never a breeze up blew;

The mariners all ‘gan work the ropes,

Where they were wont to do:

They raised their limbs like lifeless tools -

We were a ghastly crew.

But not by the souls of the men, nor by demons of earth or middle air, but by a blessed troop of angelic spirits, sent down by the invocation of the guardian saint.

The body of my brother’s son,

Stood by me, knee to knee:

The body and I pulled at one rope,

But he said nought to me.

“I fear thee, ancient Mariner!”

“Be calm, thou Wedding-Guest!

‘Twas not those souls that fled in pain,

Which to their corses came again,

But a troop of spirits blest:

For when it dawned - they dropped their arms,

And clustered round the mast;

Sweet sounds rose slowly through their mouths,

And from their bodies passed.

Gemicilerin gövdelerine ruh girer ve gemi yola koyulur;

Kükreyen rüzgâr yakınlaşmadı hiç,

Ama gemi yola çıkıp ilerledi!

Çakan şimşeklerle Ayın altında

Tüm ölüler usulca inledi.

İnlediler, kıpırdandılar, doğruldular,

Ne konuştular, ne oynattılar gözlerini:

Garip olurdu bir rüyada görmek bile

O ölülerin böyle kalkıp dikildiğini.

Dümenci sevk etti, gemi yol aldı;

Ama esmiyordu hiçbir rüzgâr.

Gemiciler asıldılar halatlara

Nasıl eskiden yaptıysalar;

Kalktı kolları cansız araçlar gibi:

Görülmemişti böyle korkunç tayfalar.

Ama bu giren ruhlar insan ruhu, ya da yeryüzünde ya da göğün orta katında yaşayan şeytanlar değil, melekler katından gelen bir dizi kutsanmış ruhtur ve Gemicin koruyucu azizinin çağırması üzerine gönderilmiştir.

Gövdesi kardeşimin oğlunun

Gelip durdu benimle yan yana;

Aynı halatı kavradık birlikte,

Ama tek söz etmedi gövde bana.

“Korkuyorum senden, yaşlı gemici!”

“Korkma, sakin ol, Düğün Konuğu!

Acılar içinde uçup giden

O ruhlar değildi gövdelerine dönen,

Bir dizi başka, kutsanmış ruhtu;

Çünkü tan ağardığında indi kolları

Ve toplandılar çevresinde direğin;

Tatlı sesler çıktı usulca ağızlarından

Ve yükseldi içinden gövdelerinin.

Around, around, flew each sweet sound,

Then darted to the Sun;

Slowly the sounds came back again,

Now mixed, now one by one.

Sometimes a-dropping from the sky

I heard the sky-lark sing;

Sometimes all little birds that are,

How they seemed to fill the sea and air

With their sweet jargoning!

And now ‘twas like all instruments,

Now like a lonely flute;

And now it is an angel’s song,

That makes the Heavens be mute.

It ceased; yet still the sails made on

A pleasant noise till noon,

A noise like of a hidden brook

In the leafy month of June,

That to the sleeping woods all night

Singeth a quiet tune.

Till noon we quietly sailed on,

Yet never a breeze did breathe:

Slowly and smoothly went the ship,

Moved onward from beneath.

Fır döndü kezlerce havada her ses,

Sonra da hızla uçup gitti Güneşe;

Geri geldi sesler sonra yavaş yavaş,

Kâh hep birlikte, kâh peş peşe.

Bazen indi gökten üstüme

Tarla kuşu güzelim sesiyle;

Bazen de bütün kuşlar oradaydı,

Dolduruyordu denizle havayı

O tatlı ötüşmeleriyle!

Kâh çalıyordu tüm çalgılar birden,

Kâh bir flüt tek başına çınlıyordu,

Kâh da şarkı söylüyordu bir melek

Ve bütün gök susup dinliyordu.

Bitti bu, ama sürdürdü yelkenler

Tatlı bir ses çıkarmayı öğlene dek:

Sanki gizli bir dere Haziran’da

Yeşillikler içinden geçerek

İlerliyordu uyuyan korularda

Geceboyu şarkısını söyleyerek.

İlerledik öğlene dek sessizce

Rüzgârın izi bile olmadan;

Yavaş ve sakin yol aldı gemi

İtilerek gizlice altından.

The lonesome Spirit from the South Pole carries on the ship as far as the Line, in obedience to the angelic troop, but still requireth vengeance.

Under the keel nine fathom deep,

From the land of mist and snow,

The spirit slid: and it was he

That made the ship to go.

The sails at noon left off their tune,

And the ship stood still also.

The Sun, right up above the mast,

Had fixed her to the ocean:

But in a minute she ‘gan stir,

With a short uneasy motion -

Backwards and forwards half her length

With a short uneasy motion.

Then like a pawing horse let go,

She made a sudden bound:

It flung the blood into my head,

And I fell down in a swound.

Güney Kutbu’ndan gelen yalnız ruh, melekler katından gelen ruhlara itaat ederek gemiyi Ekvator’a kadar taşır, ama intikam alma arzusu hâlâ geçmemiştir.

Aşağıda, dokuz kulaç derinde

Sis ve kar diyarından gelen ruhtu

Suların içinden kayarak yol alan,

Gemiyi o böyle götürüyordu.

Öğle oldu derken, sustu her yelken

Ve aynı anda gemi de durdu.

Direğin tepesindeki Güneş

Mıhlamıştı onu olduğu yere;

Ama kıpırdandı çok geçmeden

Yavaş ve sarsıntılı bir şekilde,

Gitti biraz ileri, sonra da geri.

Yavaş ve sarsıntılı bir şekilde.

Toprağı eşeleyen bir at gibi

İleri atıldı sonra ansızın;

Kan sıçradı beynime bu hareketten,

Seriliverdim güverteye baygın.

The Polar Spirit’s fellow-demons, the invisible inhabitants of the element, take part in his wrong ; and two of them relate, one to the other, that penance long and heavy for the ancient Mariner hath been accorded to the Polar Spirit, who returneth southward.

How long in that same fit I lay,

I have not to declare;

But ere my living life returned,

I heard and in my soul discerned

Two voices in the air.

‘Is it he?’ quoth one, ‘Is this the man?

By him who died on cross,

With his cruel bow he laid full low,

The harmless Albatross.

‘The spirit who bideth by himself

In the land of mist and snow,

He loved the bird that loved the man

Who shot him with his bow.’

The other was a softer voice,

As soft as honey-dew:

Quoth he, ‘The man hath penance done,

And penance more will do.’

Kutuptan Gelen Ruhun yoldaşları olup çevremizdeki havada yaşayan iki şeytan o Ruha karşı işlenen suçla ilgilenir ve birbirlerine Kutuptan Gelen Ruhun nasıl yaşlı Gemiciye uzun ve ağır bir ceza verdiğini anlatırlar. Bu arada da Kutuptan Gelen Ruh güneye döner.

Elimde değil söylemek, bilmiyorum

Ne kadar yattım o halde orada;

Ama gelmeden tekrar tam kendime

Hissettim ruhumun derinliklerinde

Fısıldaştığını iki sesin havada.

‘Çarmıhta ölen İsa aşkına,’

Diyordu birisi, ‘bu mu o adam,

Bir dokunuşuyla o zalim okuyla

Acımadan zararsız Albatrosu vuran?

Günlerini tek başına geçiren ruh

O diyarda sis ve karlarıyla,

Seviyordu o kuşu, seven bu adamı,

Kendisini öldüren okuyla.’

Daha yumuşaktı sesi ötekinin

Yumuşacaktı özsuyu gibi:

Dedi, ‘Ceza çekti bu adam

Ve daha da ceza var çekeceği.’

PART THE SIXTH

FIRST VOICE

‘But tell me, tell me! speak again,

Thy soft response renewing -

What makes that ship drive on so fast?

What is the ocean doing?’

SECOND VOICE

‘Still as a slave before his lord,

The ocean hath no blast;

His great bright eye most silently

Up to the Moon is cast -

If he may know which way to go;

For she guides him smooth or grim

See, brother, see! how graciously

She looketh down on him.’

The Mariner hath been cast into a trance; for the angelic power causeth the vessel to drive northward faster than human life could endure.

FIRST VOICE

‘But why drives on that ship so fast,

Without or wave or wind?’

SECOND VOICE

‘The air is cut away before,

And closes from behind.

Fly, brother, fly! More high, more high

Or we shall be belated:

For slow and slow that ship will go,

When the Mariner’s trance is abated.’

ALTINCI BÖLÜM

BİRİNCİ SES

‘Ama anlat, anlat haydi bana,

Gene yumuşak sesinle söyle:

Nedir bu gemiyi hızla götüren,

Ne yapıyor ki bu deniz böyle?’

İKİNCİ SES

‘Susmuş duruyor bir köle gibi,

Bekliyor efendisinin sözünü;

Çevirmiş gökte asılı Aya

O büyük ve parlak gözünü,

Soruyor hangi kılığa girsin:

Çünkü Ay onu tatlı ya da katı yapan.

Bak, kardeşim, nasıl da yumuşak

Nasıl sevecen denize karşı şu an.’

Gemici bayılmıştır, çünkü melekler katından gelen güç, gemiyi insan vücudunun dayanamayacağı bir hızla kuzeye doğru götürmektedir.

BİRİNCİ SES

‘Ama yokken dalga da, rüzgâr da

Nedir bu gemiyi hızla götüren?’

İKİNCİ SES

‘Hava ikiye ayrılıyor önünde

Ve kapanıyor ardında yeniden.

Uç, haydi uç, kardeş; yükseklere yerleş;

Geç kalırız yoksa, çünkü bu sürmez:

Böyle kalmaz gemi, azalır sürati

Gemicinin baygınlığı geçer geçmez.’

The supernatural motion is retarded; the Mariner awakes, and his penance begins anew.

I woke, and we were sailing on

As in a gentle weather:

‘Twas night, calm night, the Moon was high;

The dead men stood together.

All stood together on the deck,

For a charnel-dungeon fitter:

All fixed on me their stony eyes,

That in the Moon did glitter.

The pang, the curse, with which they died,

Had never passed away:

I could not draw my eyes from theirs,

Nor turn them up to pray.

The curse is finally expiated.

And now this spell was snapt: once more

I viewed the ocean green.

And looked far forth, yet little saw

Of what had else been seen -

Like one that on a lonesome road

Doth walk in fear and dread,

And having once turned round walks on,

And turns no more his head;

Because he knows, a frightful fiend

Doth close behind him tread.

But soon there breathed a wind on me,

Nor sound nor motion made:

Its path was not upon the sea,

In ripple or in shade.

Geminin doğaüstü hareketi yavaşlar; gemici uyanır ve cezası yeniden başlar

Gözümü açtığımda yol alıyorduk

Yol alır gibi tatlı bir havada:

Sakin bir geceydi, yüksekteydi Ay;

Duruyordu ölüler bir arada.

Duruyorlardı birlikte güvertede:

Bir mezarlığa yakışırdı bu görüntü

Ve aydınlatıyordu Ay yukarıdan

Her birinin hareketsiz, soğuk gözünü.

Can verirlerken gördüğüm acıyla lanet

Kaybolmamıştı hiç, duruyordu hâlâ;

Ne kaçırabiliyordum kendi gözlerimi,

Ne de göğe çevirip edebiliyordum dua.

Lanet sonunda ortadan kalkar.

Sonra büyü bozuldu ve yemyeşil

Göründü deniz gözüme yeniden

Ve baktım uzaklara, ama görmedim

Fazla bir şey, onca görecek varken,

Nasıl ıssız bir yolda yürürken birisi,

Adımlarını korku ve dehşetle atar

Ve dönüp bir kez ardına baktıktan sonra

Çevirip de başını bakmazsa hiç tekrar,

Çünkü bilirse bir adım gerisinde

Kendisini izleyen korkunç bir şeytan var.

Bir rüzgâr esti üstüme ama birazdan,

Ne ses çıkardı, ne oynattı bir şeyi,

Geçmedi denizin üzerinden,

Katetmedi dalgayı, gölgeyi.

It raised my hair, it fanned my cheek

Like a meadow-gale of spring -

It mingled strangely with my fears,

Yet it felt like a welcoming.

Swiftly, swiftly flew the ship,

Yet she sailed softly too:

Sweetly, sweetly blew the breeze -

On me alone it blew.

Oh! dream of joy! is this indeed

And the ancient Mariner heholdeth his native country.

The light-house top I see?

Is this the hill? is this the kirk?

Is this mine own countree!

We drifted o’er the harbour-bar,

And I with sobs did pray -

O let me be awake, my God!

Or let me sleep alway.

The harbour-bay was clear as glass,

So smoothly it was strewn!

And on the bay the moonlight lay,

And the shadow of the moon.

The rock shone bright, the kirk no less,

That stands above the rock:

The moonlight steeped in silentness

The steady weathercock.

Kaldırdı saçımı, okşadı yanağımı

Bir kır rüzgârı gibi baharda

Ve korkularıma eklendiyse de,

Hoşgeldin der gibiydi aynı zamanda.

Hızlı hızlı gidiyordu gemi,

Yumuşaktı bir yandan da gidişi;

Tatlı tatlı esiyordu rüzgâr,

Benim üstümeydi yalnız esişi.

Ve sonra inanılmaz bir sevinç!

Deniz fenerinin ucu mu görünen?

Ve yaşlı Gemici ülkesini görür.

Tepeyle kilise mi onlar da?

Ülkem mi bana doğru böyle gelen?

Aştık limanın ağzını ardından;

Dedim, hıçkırıktan kendimden geçerek:

Rüya olmasın, uyanık olayım, Tanrım,

Ya da uyuyayım sonsuza dek!

Cam gibiydi limanın olduğu koy,

Suları öylesine durulmuştu;

Ayışığındaydı her bir yanı,

Üstüne de Ayın gölgesi vurmuştu.

Kayalar parlıyordu, ve parlıyordu

Üstlerinde yükselen kilise de;

Rüzgâr gülü kıpırdamadan duruyordu

Ayışığının onu gömdüğü sessizlikte.

And the bay was white with silent light,

The angelic spirits leave the dead bodies

Till rising from the same,

Full many shapes, that shadows were,

In crimson colours came.

And appear in their own forms of light.

A little distance from the prow

Those crimson shadows were:

I turned my eyes upon the deck -

Oh, Christ! what saw I there!

Melekler katından gelen ruhlar cesetlerden ayrılır

Koyda sürdü ışık, o sessiz beyazlık,

Böyle kapladığı o sulardan

Doğrulana dek bir sürü şekil,

Her biri kızıl bir gölge olan.

Ve birer ışık olarak gerçek şekilleriyle görünür.

Geminin burnunun az ötesinde

Duruyordu bu kızıl gölgeler,

Çevirdim başımı, baktım ardıma

Ve Tanrım, gördüm güvertede neler!

Each corse lay flat, lifeless and flat,

And, by the holy rood!

A man all light, a seraph-man,

On every corse there stood.

This seraph band, each waved his hand:

It was a heavenly sight!

They stood as signals to the land,

Each one a lovely light:

This seraph-band, each waved his hand,

No voice did they impart -

No voice; but oh! the silence sank

Like music on my heart.

But soon I heard the dash of oars;

I heard the Pilot’s cheer;

My head was turned perforce away,

And I saw a boat appear.

The Pilot, and the Pilot’s boy,

I heard them coming fast:

Dear Lord in Heaven! it was a joy

The dead men could not blast.

I saw a third - I heard his voice:

It is the Hermit good!

He singeth loud his godly hymns

That he makes in the wood.

He’ll shrieve my soul, he’ll wash away

The Albatross’s blood.

Yatıyordu her ceset, yatıyordu cansız

Ve çarmıh üstüne ederim ki yemin,

Işıktan bir adam, bir melek adam

Duruyordu üstünde her cesedin.

Meleklerden bu ordu öyle el sallıyordu:

Sandım karşımda Cennet’ten bir sahne var!

Sanki kıyıya işaret veriliyordu:

Güzelim birer ışıktı bütün o adamlar.

Meleklerden bu ordu öyle el sallıyordu,

Tek bir söz etmiyordu hiçbiri,

Ama çevreye yaydıkları sessizlik

Siniyordu yüreğime müzik gibi.

Ama bir kürek şapırtısı duydum birazdan,

Hemen ardından geldi Kılavuzun sesi;

Dönünce de bunun üstüne o yana

Gördüm ki yaklaşıyordu küçük teknesi.

Binmiş tekneye, Kılavuzla yamağı

Geliyorlardı hızla gemiye doğru.

Tanrım, büyük bir sevinçti onları görmek:

Ölüler bile bozamazdı bunu.

Üçüncü birisi vardı yanlarında

Tanıdım sesinden o Münzevi Adamı,

Bağıra bağıra söylediği ilahilerle

İnleten yaşadığı korunun her yanını.

Günah çıkartırım ona, diye düşündüm,

Yıkar benim için Albatrosun kanını.

PART THE SEVENTH

The Hermit of the Wood,

This Hermit good lives in that wood

Which slopes down to the sea.

How loudly his sweet voice he rears!

He loves to talk with marineres

That come from a far countree.

He kneels at morn and noon and eve -

He hath a cushion plump:

It is the moss that wholly hides

The rotted old oak-stump.

The skiff-boat neared: I heard them talk,

‘Why this is strange, I trow!

Where are those lights so many and fair,

That signal made but now?’

‘Strange, by my faith!’ the Hermit said -

Approacheth the ship with wonder.

‘And they answered not our cheer!

The planks looked warped! and see those sails,

How thin they are and sere!

I never saw aught like to them,

Unless perchance it were

Brown skeletons of leaves that lag

My forest-brook along;

When the ivy-tod is heavy with snow,

And the owlet whoops to the wolf below,

That eats the she-wolf’s young.’

YEDİNCİ BÖLÜM

Koruda yaşayan Münzevi

Bu iyi Münzevi yaşar o koruda,

Denize inen yamaçta uzanan.

Nasıl yayılır tatlı sesi her yere!

Ve uzaklardan gelen gemicilerle

Hoşlanır oturup konuşmaktan.

Dua eder sabah, öğle, akşam:

Diz çökecek minderdir onun için

Bütünüyle kaplayan yosunlar

Çürüyen çotuğunu bir meşenin.

Yaklaştı tekne, duydum seslerini:

‘Ne garip! İnanılmaz bir şey bu!

Nereye gitti bütün o güzel ışıklar,

Daha şimdi işaret verilmiyor muydu?’

‘Gerçekten de garip,’ dedi Münzevi.

Gemiye hayretle yaklaşır.

‘Cevap vermediler seslenişimize de!

Tahtalar büzülmüş, yelkenler desen

Nasıl da incelip kurumuş öyle!

Sanmıyorum ki görmüş olayım

Başka bir şey hayatımda böyle,

Saymazsak o boz yaprak ölülerini,

Deremin kıyısını dolduran,

Sarmaşıklar kar altında yatarken

Ve baykuş aşağıdaki kurda öterken,

Dişi kurdun yavrularını kapan.’

‘Dear Lord! it hath a fiendish look -

(The Pilot made reply)

I am a-feared’ - ‘Push on, push on!’

Said the Hermit cheerily.

The boat came closer to the ship,

But I nor spake nor stirred;

The ship suddenly sinketh.

The boat came close beneath the ship,

And straight a sound was heard.

Under the water it rumbled on,

Still louder and more dread:

It reached the ship, it split the bay;

The ship went down like lead.

Stunned by that loud and dreadful sound,

Which sky and ocean smote,

Like one that hath been seven days drowned

The ancient Mariner is saved in the Pilot’s boat.

My body lay afloat;

But swift as dreams, myself I found

Within the Pilot’s boat.

Upon the whirl, where sank the ship,

The boat spun round and round;

And all was still, save that the hill

Was telling of the sound.

‘Tanrım! Geminin şeytani bir havası var,’

Diye cevap verdi kılavuzun sesi.

‘Korkuyorum!’ ‘Korkma, devam et sen,’

Dedi istifini bozmadan Münzevi.

Tekne geldi yanına geminin,

Durdum konuşmadan, kıpırdamadan;

Gemi ansızın batar.

Tekne girdi dibine geminin

Ve bir ses duyuldu hemen o an.

Gürüldedi altından denizin,

Yükselip korkunçlaştı daha da,

Ulaştı gemiye, yırttı koyu

Ve taş gibi gömüldü gemi sulara.

Sersem etmişti o korkunç ses beni

Bir tokat gibi çarpınca gökle denize.

Yedi gün önce boğulmuştum sanki:

Yaşlı Gemici kılavuzun teknesinde kurtulur.

Yüzüyordu gövdem suyun üzerinde;

Ama, rüya görür gibi, buldum kendimi

Çarçabuk kılavuzun teknesinde.

Geminin battığı yerdeki girdapta

Küçük tekne fırıl fırıl dönüyordu,

Bitmişti her şey artık, durulmuştu ortalık;

Sırf tepe hâlâ o sesten inliyordu.

I moved my lips - the Pilot shrieked

And fell down in a fit;

The holy Hermit raised his eyes,

And prayed where he did sit.

I took the oars: the Pilot’s boy,

Who now doth crazy go,

Laughed loud and long, and all the while

His eyes went to and fro.

‘Ha! ha!’ quoth he, ‘full plain I see,

The Devil knows how to row.’

And now, all in my own countree,

I stood on the firm land!

The Hermit stepped forth from the boat,

And scarcely he could stand.

Ağzımı oynatınca haykırdı Kılavuz

Ve düşüverdi oracıkta bayılıp,

Münzevi de çevirdi gözlerini göğe

Oturduğu yerde duaya başlayıp.

Ardından, doğrulup asıldım küreklere;

Çıldırdı kılavuzun yamağı korkudan,

Katılırcasına gülmeye başladı,

Oynatarak gözlerini hiç durmadan;

Dedi, ‘Ha, ha, ha! Belli oldu bu da:

Kürek çekmeyi de biliyormuş Şeytan!’

Ulaşıp toprağına sonunda ülkemin

Becerdim ayak basmayı karaya!

Münzevi de indi ardımdan tekneden;

Hali yoktu neredeyse ayakta durmaya.

The ancient Mariner earnestly entreateth the Hermit to shrieve him; and the penance of life falls on him.

‘O shrieve me, shrieve me, holy man!’

The Hermit crossed his brow.

‘Say quick,’ quoth he, ‘I bid thee say -

What manner of man art thou?’

Forthwith this frame of mine was wrenched

With a woeful agony,

Which forced me to begin my tale;

And then it left me free.

Yaşlı Gemici içten gelen bir şekilde Münzeviye yalvararak günah çıkartmak ister ve işlediği günaha karşılık yaşamak cezasına çarptırılır.

Dedim, ‘Çıkart günahımı, kutsal adam!’

Haç çıkarttı geçirip elini yüzünden;

Dedi, ‘Söyle bana, söyle hemen şimdi,

Nesin? Ne biçim bir insansın sen?’

Anında kavrayıverdi gövdemi

Derin, dayanılmaz bir acı;

Anlatmaya başladım hikâyemi

Ve öyle dindi ancak o sancı.

And ever and anon throughout his future life an agony constraineth him to travel from land to land;

Since then, at an uncertain hour,

That agony returns;

And till my ghastly tale is told,

This heart within me burns.

Ardından da ömrü boyunca büyük bir acı onu sık sık ülkeden ülkeye gitmeye zorlar

O gün bugündür, beklenmedik bir anda

Başlar gene o büyük acı bende

Ve anlatana dek bu korkunç hikâyeyi

Yanıp tutuşur yüreğim içimde.

I pass, like night, from land to land;

I have strange power of speech;

That moment that his face I see,

I know the man that must hear me:

To him my tale I teach.

Gece gibi ülkeden ülkeye geçerim;

Garip bir söz gücüm vardır;

Yüzünü gördüğüm anda anlarım,

Beni dinleyecek kimseyi tanırım:

Bu hikâye hemen ona anlatılır.

What loud uproar bursts from that door!

The wedding-guests are there:

But in the garden-bower the bride

And bride-maids singing are:

And hark the little vesper bell,

Which biddeth me to prayer!

Nasıl bir gürültü geliyor o kapıdan!

Toplanmış düğün konukları orada:

Ama şarkı söylüyor bahçede gelin

Nedimeleriyle bir arada

Ve dinle işte çalıyor akşam çanı,

Söylüyor gelip etmemi dua!

O Wedding-Guest! this soul hath been

Alone on a wide wide sea:

So lonely ‘twas, that God himself

Scarce seemed there to be.

O sweeter than the marriage-feast,

‘Tis sweeter far to me,

To walk together to the kirk

With a goodly company! -

To walk together to the kirk,

And all together pray,

While each to his great Father bends,

Old men, and babes, and loving friends,

And youths and maidens gay!

And to teach, by his own example, love and reverence to all things that God made and loveth.

Farewell, farewell! but this I tell

To thee, thou Wedding-Guest!

He prayeth well, who loveth well

Both man and bird and beast.

He prayeth best, who loveth best

All things both great and small;

For the dear God who loveth us

He made and loveth all.

Ah, Düğün Konuğu, bil ki ruhum

Yalnızdı uçsuz bucaksız bir denizde;

Öyle ıssız bir yerdi ki orası

Yoktu neredeyse Tanrı bile.

Daha tatlıdır düğün ziyafetinden,

Çok daha tatlı gelir, evet, bana

Gitmek birlikte kiliseye

Temiz, saf, iyi bir toplulukla.

Gitmek birlikte kiliseye

Ve hep birlikte dua etmek

Eğerken hepsi Rabbine baş,

Her dede, her bebe, her arkadaş,

Her güzel kız, her genç erkek.

Ve başka insanlara örnek olup onlara Tanrı’nın yarattığı ye sevdiği her şeye saygı duymayı öğretir.

Elveda, Düğün Konuğu, elveda,

Ama isterim şuna inanmanı:

İyi dua eder o kişi ki sever

Hem insanı, hem kuşu, hayvanı.

En iyi dua eden sevendir en yürekten

Büyük, küçük, tümünü canlıların

Çünkü bizi de seven sevgili Tanrı

Yaratmıştır ve sever hepsini onların.

The Mariner, whose eye is bright,

Whose beard with age is hoar,

Is gone: and now the Wedding-Guest

Turned from the bridegroom’s door.

He went like one that hath been stunned,

And is of sense forlorn:

A sadder and a wiser man,

He rose the morrow morn.

Böyle deyip kor gözlü gemici

Gitmişti kır sakalıyla oradan,

Düğün Konuğu da girmeyip içeri

Geri döndü güveyin kapısından.

Uzaklaştı sessizce ağır ağır,

Kendini vurgun yemiş gibi duyarak

Ve açtı gözlerini ertesi sabah

Daha hüzünlü ve bilge biri olarak.

SONSÖZ

Şavkar AltInel

Keith Wilcox kızıl saçlı bir çılgındı. 1965-66 ders yılıydı; İngiliz Erkek Orta Okulu’nun hazırlık iki sınıfındaydım, İngilizce’yi sökmüş, İngiltere’deki günlük hayat hakkında bir şeyler öğrenmiştim. İstanbul’daki apartmanların önemli bir bölümünde kalorifer olmasına karşılık, İngiliz evlerinin çoğunun hâlâ şömineyle ısıtıldığını; bir “pound”un (“Sterlin” denilmiyordu, bu yalnız yabancıların kullandığı bir kelimeydi) yirmi şilin, bir şilinin de on iki peni olduğunu; İngiliz-lerin birbirleriyle tanıştırıldıklarında, “How are you?” değil, “How do you do?” dediklerini ve bugün otuz yıldır yaşamakta olduğum İngiltere’de, elli yaşının altında olan hiç kimseye bir şey ifade etmeyecek başka bir dolu ayrıntıyı biliyordum. Ama Ingiliz toplumunda her şeyin “sınıf’ denilen, paranın, kültürün, hiçbir şeyin yenemeyeceği bir gizli güç tarafından biçimlendirildiğinden ve “alt” sınıflardan olanla nn, kökenlerini gizlemek için ne yaparlarsa yapsınlar, keıı dilerini ele vermeye mahkum olduklarından habersizdim Şimdi geriye baktığımda, “often” kelimesindeki “t”yi de telaffuz eden ve öğle yemeğine “lunch” yerine “dinner" di yen Wilcox’un da bu, daha aşağıdaki katmanlardan olma “leke”sini taşıdığım görebiliyorum. Yüzünün de saçlarıyla aynı renge dönüşmesine yol açan öfke nöbetlerinin, zaman zaman öğrencilere ve hademelere karşı sergilediği saldırganlığın ve yalnız başka ırklar ve uluslarla değil, Britanya adasında yaşayan Iskoçlar, Galliler ve Mandalılar gibi azınlıklarla da ilgili olarak dile getirdiği hırçın görüşlerin ardında belki biraz da bu konumuna karşı duyduğu isyan yatıyordu.

Ama, böyle anlar dışında, Wilcox yalnız eğlendirici değil, aynı zamanda da eğiticiydi. Öteki İngilizce öğretmenim David Hogg (ki Türkiye’den ayrıldıktan sonra, İngiliz egemen sınıfının çocuklarının okuduğu başlıca okullardan biri olan Rugby’de ders vermeye giden bu adamın İngiliz toplumu-nun bambaşka bir kesiminden olduğunu da şimdi görebiliyorum) derslerinde David Copperfield’ı ezberlememizi istiyor ve yaptığı sınavlarda, kitabın unuttuğumuz her virgülü için bir puan kırıyordu. Oysa, Wilcox’un derslerinde H. Rider Haggard’m macera romanlarını okuyorduk. Haftada bir defa da Wilcox sınıfa giriyor, kuş türlerinden, otomobil markalarından ya da pop şarkıcılarından uzun uzun konuşuyor, rastgeleymiş gibi duran bu sözlerin ardından da, bize İngilizce yirmi-otuz kelime ya da üç-dört deyim daha öğretmiş olarak çıkıp gidiyordu. Bu “serbest” derslerden birinde de eski, kaim bir kitap getirip “Yaşlı Gemici”yi okumuştu.

Coleridge’in büyük şiiriyle bu ilk karşılaşmamın üzerimde “derin bir iz” bıraktığını söyleyemeyeceğim. Evet, Ge-mici’nin başından geçen tuhaf olaylar, karşılaştığı ruhlar, hayaletler ve deniz yaratıkları ilgimi çekmişti. Ama bütün bunlar benim için Haggard’m romanlarındaki serüvenlerden ya da Wilcox’un, İkinci Dünya Savaşı’nda Londra’ya yapılan hava hücumlarıyla ya da Güney Afrika’da öğretmenlik yaparken gördüğü yılanlarla ilgili olarak anlattığı hikâyelerden o kadar da farklı değildi. Üç yıl sonra, edebiyatla ilgilenmeye başlamış bir yeniyetme olarak şiiri ikinci defa okuduğumda da, içeriğinden çok, müziğinden ve özellikle de zengin iç kafiyelerinden etkilendiğimi hatırlıyorum.

Lisede, Coleridge ders programımızda yoktu; ama artık ciddi bir edebiyat meraklısı olduğumdan, bu yıllarda “Yaşlı Gemici”yi birkaç defa daha (gene içeriğine fazla giremeden) okudum. Ardından da, edebiyat öğrenimi görmek için Chicago’ya gittim ve “Edebiyata Giriş”, “Ingiliz Edebiyatı Tarihi” ve “Romantik Edebiyat” gibi nice derste “Gemi-ci”yle defalarca karşılaştım.

Artık Coleridge’i daha iyi tanıyor ve yalnız şiirine değil, eleştiri ve felsefe yazılarına da büyük ilgi duyuyordum. Bunlarla da yetinmeyip mektuplarını, not defterlerim, verdiği konferansların metinlerini karıştırıyordum. Para sıkıntılarının, alkol ve uyuşturucu bağımlılığının, mutsuz bir evliliğin ve eşit derecede mutsuz bir aşkın köreltemediği büyük zekâsı ve yaratıcılığı, yazdıklarını her elime aldığımda tekrar karşıma çıkıyordu. Dahası, olağanüstü derecede cana yakın kişiliğinin ölümün ve yılların ötesinden ışımaya devam ettiğini duyuyor ve o yıllarda yeni moda olmaya başlayan “sözün arkasında bir ‘konuşan’ yoktur” düşüncesinin boş ve anlamsız olduğunu, büyük yazarların gerçekten de bizimle doğrudan doğruya “konuştuğunu” anlıyordum. Coleridge’in şiirlerinin içinde “Gemici”nin yeri benim için hâlâ biraz belirsizdi. Sorulsaydı, (sonradan Türkçe’ye de çevireceğim) “Kubilay Han”ı tercih ettiğimi ve şairin, “konuştuğunu” kendisinin de bildiğini gösteren bir şekilde “konuşma şiirleri” dediği “Frost at Midnight” (Geceyarısı Kırağı) ve “Dejection”ı (Keder) daha da üstün bulduğumu söylerdim. Gene de kendimi dönüp dönüp “Gemici”yi de baştan okurken buluyordum:

Öyle kalakaldı Düğün Konuğu,

Dinledi üç yaşında bir çocuk gibi:

Gemici alt etmişti onu.

Ne var ki, şiirin neyle ilgili olduğundan tam olarak emin değildim. Neredeyse okurla alay edercesine basit yüzeyinin altında derin bir acının (“Yalnızdım, yalnızdım, yapayalnızdım! Uçsuz bucaksız bir denizde”; “Öyle ıssız bir yerdi ki orası! Yoktu neredeyse Tanrı bile”) ve anlatılması şart olan bir “hikâye”nin yattığını görebiliyordum. Bu hikâye büyük bir günahın işlenmesiyle ve sonra da bu günahtan kurtulmak için yapılanlarla ilgiliydi. Ama söz konusu günahın ne olduğunu ve olup bitenler arasındaki sebep-sonuç ilişkilerini bütünüyle çıkaramıyor, eleştirmenlerin bu konulardaki açıklamalarını da doyurucu bulmuyordum. Kesin olarak emin olduğum tek şey şiirin sonundaki basmakalıp dindar mesajın da temelde bir başka “alay” olduğuydu. Her şey diz çöküp birlikte dua etmekle çözülebilecekse, Gemici neden hâlâ yalnızdı ve işkence çekiyordu?

Şiirin sırrını çözememem ona duyduğum ilgiyi azaltacağına artırıyordu. Melville’e, Baudelaire’e, Rimbaud’ya, Gustave Dore’ye ve Ken Russel’a esin kaynağı olan büyüleyiciliğini görebiliyordum. Dünyanın yalnız alabildiğine güzel değil, aynı zamanda alabildiğine garip ve yabancı da olduğunun sessizce okura sezdirildiği bölümlere özellikle tutkundum:

Hava giderek soğudu çok;

Geçti yanımızdan, koca dağlar buzdan,

Öyle yeşil ki zümrütten farkı yok

...

Rüzgâr esti kıçtan, köpük uçtu baştan,

Karıştı ardımızda uzanan ize;

Durmadan yol aldık, ilk defa biz daldık

Çıt çıkmayan o koskoca denize

...

Kayalar parlıyordu, ve parlıyordu

Üstlerinde yükselen kilise de;

Rüzgâr gülü kıpırdamadan duruyordu

Ay ışığının onu gömdüğü sessizlikte.

Yalnız şiirin kendisinde değil, Coleridge’in metnin kıyısına koyduğu açıklayıcı notlarda da böyle her şeyin ne kadar güzel, ama aynı zamanda da ne kadar uzak ve “kendi dünyasında” olduğundan dem vuran bölümler buluyordum

Gemici, yalnızlığının ve hareketsizliğinin içinde, gezgin Aya ve hem orada duran hem de ilerleyen yıldızlara özenir. Her yerde mavi gök, başlarını yaslayacakları yer, anayurtları ve evleri olarak onlara verilmiştir. Beklenen efendiler olarak bu alana haber verdirtmeden girerler, ama gene de gelişleri sessiz bir sevinçle karşılanır.

Ama benim için bunların hepsinden önemlisi, ilk bakışta şiirin kalanından bile daha basitmiş gibi duran bir dörtlüktü:

Günlerdir bir sıra hantal kova

Güvertede durmuştu bekleyerek su:

Rüyamda çiyle dolmuş gördüm onları,

Uyandığımda da yağmur yağıyordu.

Bana burada Gemici, dünyanın bütün garipliğiyle yabancılığının içinde, kutsal kitapların bile anlatamayacağı bir inayet ânıyla karşı karşıyaymış gibi geliyordu. Genç olduğum ve ölüm hâlâ gözüme yalnızca uzak bir macera gibi göründüğü için, bir gün mezartaşıma bu dizelerin yazılmasını istiyordum.

Ve bir gece, kaldığım öğrenci evindeki odamda birdenbire gözlerimi açtığımda gerçekten de yağmur yağıyordu. Büyük olasılıkla da zaten camlara vuran damlaların sesinden uyanmıştım. Başucumdaki saatin akrebi üçle dört arasında bir yerlerdeydi ve uykumu tam almış değildim. Ama garip bir içgüdüyle yataktan kalkıp yazı masamın üstündeki küçük lambayı yaktım ve yağmuru dinleyerek bir defa daha “Yaşlı Gemici”yi okumaya başladım. Okudukça uykum dağılıyor, daha fazla kendimi vererek okuyordum.

Ortadan yarılmıştı kara bulut,

Ayrılmıyordu Ay ondan hâlâ ama:

Bir doruktan dökülen sulardan farksız,

İniyordu yıldırımlar hiç zikzaksız,

Benziyordu dik ve geniş bir ırmağa

diyen bölüme geldiğimde elimde olmadan dışarı baktım, ama şimşek ya da yıldırım göremedim. 60. Sokak’ı 59. Sokak’tan ayıran, “Midway” denilen geniş hendeğin ötesinde üniversitenin gotik binaları yağmurun altında karanlığa gömülüydü. Kış ağaçlarının çıplak dallarının arasından gördüğüm bir iki sokak lambasının cılız ışığının dışında tek hayat belirtisi küçük lambammış gibiydi. Sonra, gökte çakmayan şimşek kafamda çaktı: Önce, o anda öğrenci evindeki uyanık tek kişi olarak benim de ölü tayfaların arasında tek başına olan Gemici’ye benzediğimi düşündüm, ardından da Coleridge’in yapıtının yıllardır peşinden koştuğum sırrını sonunda çözdüğümü sezdim.

Belki şiiri yeni okuyup bitirmiş olan sizler de bu sırrı çoktan çözmüşsünüzdür. Ama gene de sormak istiyorum: Aym, yıldızların, her şeyin “anayurtlarında ve evlerinde” oldukları evrende tek yalnız ve yabancı varlık olan, işlediği günah yüzünden bir daha yurduna temelli dönemeyip yersiz yurtsuz bir şekilde “gece gibi ülkeden ülkeye geçen” ve ancak yaşadıklarını anlatarak bir ölçüde huzur bulabilen Gemici size başka birisini hatırlatmadı mı? Hatırlatması ge-,rekir çünkü o Gemici sizsiniz, hepimiziz. O gece odamda şiiri okurken, Coleridge’in o büyük günahın insan olup bizi dünyadan ve hayattan ayıran bir bilince sahip olmak olduğunu söylediğini duymuştum. Dünyanın ne kadar güzel olduğunu görebilmemiz için gerekli olan o bilinç, aynı zamanda bütün yaratıklarla kardeş olduğumuzu unutmamıza yol açıp bizi dünyaya yabancı kılıyor ve hem onu, hem de bizi yaralıyordu. İşlenen günah verilen cezayla aynı şeydi. Ama gene de bilincimize sarılmak, gördüklerimizin güzelliğini ve garipliğini dile getiren “hikâye”mizi başkalarına anlatmak ya da onların hikâyelerine kulak vermek zorundaydık; çözüm birlikte ibadet etmek değil, yalnız başımıza yazıp okumaktı.

En azından şiirin otuz yıl önce yağmurlu bir Chicago gecesinde bana fısıldadıkları bunlardı. “Yaşlı Gemici”yi bugün de aşağı yukarı aynı şekilde algılıyor ve bu nedenle de artık Coleridge’in başyapıtı olduğunu düşünüyorum. Tabii şiirin içerdiği değişik öğelerin oluşturduğu bütünlüğü sonunda az çok görebilmiş olmam (ya da görebildiğime inanmam) benim için büyüsünü hiçbir şekilde azaltmış değil. Çocukluğumdan beri tanıdığım bu yapıta ömrüm boyunca geri döneceğimi, Gemici’nin arada bir “kor gözleriyle” beni mıhlayıp hikâyesini anlatmaya devam edeceğini biliyorum. Ve çevirmen olarak birazcık başarılı olup Coleridge’in “garip söz gücü”nü birazcık olsun Türkçeye aktarabildiysem, artık aynı şey sizin de başınıza gelebilir. “Yaşlı Gemici”nin konusu gibi, ideal okurları da tabii sizlersiniz. Başka türlü olması mümkün değil, çünkü

Yüzünü gördüğüm anda anlarım,

Beni dinleyecek kimseyi tanırım:

Bu hikâye hemen ona anlatılır.